Luận văn thạc sĩ tác động của khả năng sinh lời đến giá cổ phiếu cảu các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hố chí minh

Nghiên cứu tác động của khả năng sinh lời đến giá cổ phiếu các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán TP.HCM, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Cao Thị Hạnh Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Thị Thúy Anh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Khả Năng Sinh Lời Đến Giá Cổ Phiếu Của Các Công Ty Niêm Yết Trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÔNG TY ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU
• 1.1. Khái niệm tỷ suất lợi tức và rủi ro trong đầu tư
• 1.2. Đo lường tỷ suất lợi tức và rủi ro của một cổ phiếu
• 1.2.1. Đo lường tỷ suất lợi tức
• 1.2.2. Đo lường rủi ro trong đầu tư chứng khoán
• 1.3. Đo lường tỷ suất lợi tức kỳ vọng và rủi ro của một danh mục đầu tư
• 1.3.1. Đo lường tỷ suất lợi tức kỳ vọng của một danh mục đầu tư
• 1.3.2. Đo lường rủi ro của một danh mục đầu tư
• 1.4. Lý thuyết danh mục đầu tư của Markowitz
• 1.5. Các mô hình định giá cổ phiếu
• 1.5.1. Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM)
• 1.5.1.1. Các giả định của mô hình CAPM
• 1.5.1.2. Mô hình CAPM với nhân tố phần bù rủi ro thị trường
• 1.5.1.3. Ưu điểm và nhược điểm của mô hình CAPM
• 1.5.2. Mô hình APT và Lý thuyết định giá Arbitrage
• 1.6. Tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu – Nghiên cứu của Robert Novy-Marx (2013)
• 1.6.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.6.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.6.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.3.1. Thu thập dữ liệu
• 2.3.2. Xử lý dữ liệu
• 2.4. Xây dựng các danh mục đầu tư
• 2.5. Ước lượng mô hình
• 2.6. Kiểm định mô hình
• 2.6.1. Kiểm định hệ số chặn
• 2.6.2. Kiểm định ý nghĩa của các hệ số hồi quy riêng
• 2.6.3. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 2.6.4. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 2.6.5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thống kê mô tả
• 3.2. Ma trận hệ số tương quan
• 3.3. Ước lượng mô hình
• 3.4. Kiểm định mô hình
• 3.4.1. Kiểm định hệ số chặn
• 3.4.2. Kiểm định ý nghĩa thống kê của các hệ số hồi quy riêng
• 3.4.3. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 3.4.4. Kiểm định tự tương quan
• 3.4.5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Hàm ý chính sách
• 4.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Khả Năng Sinh Lời Đến Giá Cổ Phiếu

Khả năng sinh lời của công ty là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa khả năng sinh lời và giá cổ phiếu, từ đó đưa ra những hiểu biết sâu sắc về cách thức mà các nhà đầu tư có thể tận dụng thông tin này để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

1.1. Khái Niệm Về Khả Năng Sinh Lời Trong Đầu Tư

Khả năng sinh lời được định nghĩa là khả năng tạo ra lợi nhuận từ vốn đầu tư. Các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận gộp, tỷ suất lợi nhuận ròng thường được sử dụng để đo lường khả năng này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Giá Cổ Phiếu Trong Thị Trường Chứng Khoán

Giá cổ phiếu không chỉ phản ánh giá trị của công ty mà còn là chỉ số quan trọng cho các nhà đầu tư trong việc đánh giá tiềm năng sinh lời và rủi ro của khoản đầu tư.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phân Tích Tác Động Của Khả Năng Sinh Lời

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa khả năng sinh lời và giá cổ phiếu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc xác định chính xác tác động này. Các yếu tố như biến động thị trường, tâm lý nhà đầu tư và thông tin không hoàn hảo có thể làm sai lệch kết quả phân tích.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Giá cổ phiếu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tình hình kinh tế, chính sách tài chính, và đặc biệt là khả năng sinh lời của công ty. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đo Lường Khả Năng Sinh Lời

Việc đo lường khả năng sinh lời không chỉ dựa vào các chỉ số tài chính mà còn cần xem xét các yếu tố phi tài chính như quản lý và chiến lược kinh doanh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Khả Năng Sinh Lời Đến Giá Cổ Phiếu

Nghiên cứu này sử dụng mô hình Fama-French 3 nhân tố để phân tích tác động của khả năng sinh lời đến giá cổ phiếu. Mô hình này cho phép đánh giá chính xác hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố tài chính và giá cổ phiếu.

3.1. Mô Hình Fama French 3 Nhân Tố

Mô hình Fama-French 3 nhân tố bao gồm các yếu tố: tỷ suất lợi nhuận thị trường, quy mô công ty và giá trị công ty. Mô hình này giúp giải thích sự biến động của giá cổ phiếu một cách hiệu quả.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các công ty niêm yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM trong giai đoạn từ 2014 đến 2016, bao gồm các chỉ số tài chính và giá cổ phiếu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Khả Năng Sinh Lời Đến Giá Cổ Phiếu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa khả năng sinh lời và giá cổ phiếu. Các công ty có khả năng sinh lời cao thường có giá cổ phiếu ổn định và tăng trưởng tốt hơn.

4.1. Phân Tích Kết Quả Thống Kê

Kết quả thống kê cho thấy rằng các chỉ số khả năng sinh lời như ROE và ROA có tác động mạnh mẽ đến giá cổ phiếu, với hệ số tương quan dương rõ rệt.

4.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu

Các nhà đầu tư có thể sử dụng thông tin về khả năng sinh lời để đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Khả Năng Sinh Lời

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng khả năng sinh lời có tác động đáng kể đến giá cổ phiếu. Tương lai của nghiên cứu có thể mở rộng ra các yếu tố khác như rủi ro và tâm lý thị trường.

5.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính

Khả năng sinh lời không chỉ là chỉ số tài chính mà còn là yếu tố quyết định trong việc định giá cổ phiếu. Các nhà đầu tư cần chú ý đến yếu tố này khi ra quyết định.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể xem xét thêm các yếu tố khác như tác động của chính sách kinh tế và các yếu tố vĩ mô đến giá cổ phiếu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển, việc giải thích và dự đoán sự biến động của tỷ suất lợi tức cổ phiếu trở thành vấn đề trọng yếu đối với các nhà đầu tư và nhà quản lý tài chính. Thị trường chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) với hơn 257 công ty niêm yết trong giai đoạn 2014-2016 đã cung cấp một bức tranh đa dạng về hiệu quả đầu tư và biến động giá cổ phiếu. Nghiên cứu tập trung vào tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu, mở rộng mô hình Fama-French 3 nhân tố bằng cách bổ sung nhân tố phần bù khả năng sinh lời (PMU) dựa trên nghiên cứu của Novy-Marx (2013). Mục tiêu chính là kiểm định ảnh hưởng của khả năng sinh lời đến tỷ suất lợi tức cổ phiếu trên HOSE, đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp với thực tiễn thị trường Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 257 cổ phiếu niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 3 năm từ 2014 đến 2016, với dữ liệu giá đóng cửa, giá trị sổ sách, và các chỉ tiêu tài chính liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc định giá cổ phiếu và hỗ trợ nhà đầu tư trong việc đánh giá rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả quyết định đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết và mô hình chính:

1. Lý thuyết danh mục đầu tư của Markowitz (1952): Nhấn mạnh vai trò đa dạng hóa danh mục để tối thiểu hóa rủi ro cho một mức lợi nhuận kỳ vọng nhất định. Các nhà đầu tư tối ưu hóa tỷ suất lợi tức kỳ vọng và rủi ro dựa trên phương sai hoặc độ lệch chuẩn của lợi nhuận.

2. Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM): Mô hình này cho rằng tỷ suất lợi tức kỳ vọng của cổ phiếu phụ thuộc vào phần bù rủi ro thị trường, được đo bằng hệ số beta. CAPM giả định rủi ro phi hệ thống có thể loại bỏ bằng đa dạng hóa, chỉ còn lại rủi ro hệ thống ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

3. Mô hình Fama-French 3 nhân tố: Mở rộng CAPM bằng cách bổ sung hai nhân tố quy mô công ty (SMB) và tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (HML) để giải thích tốt hơn sự biến động của tỷ suất lợi tức cổ phiếu. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa giải thích đầy đủ biến động lợi nhuận cổ phiếu.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng kết quả của Novy-Marx (2013) về nhân tố khả năng sinh lời (PMU), đo bằng tỷ số lợi nhuận gộp trên tài sản (GP/A), được chứng minh là chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời kinh tế thực sự và có ảnh hưởng mạnh đến tỷ suất lợi tức cổ phiếu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ 257 cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2014-2016, bao gồm giá đóng cửa hàng ngày, giá trị sổ sách, lợi nhuận gộp, tổng tài sản và lãi suất tín phiếu kho bạc Việt Nam theo tháng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình hồi quy OLS với mô hình 4 nhân tố mở rộng từ Fama-French 3 nhân tố, bổ sung nhân tố PMU. Các biến độc lập gồm phần bù rủi ro thị trường (MRP), phần bù quy mô (SMB), phần bù giá trị (HML) và phần bù khả năng sinh lời (PMU). Biến phụ thuộc là tỷ suất lợi tức vượt trội của các danh mục đầu tư được xây dựng dựa trên phân loại theo quy mô, tỷ số BE/ME và GP/A.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu trong giai đoạn 2014-2016 với 746 quan sát theo ngày, xây dựng danh mục đầu tư hàng năm, thực hiện phân tích hồi quy và kiểm định mô hình.

• Kiểm định mô hình: Bao gồm kiểm định hệ số chặn, ý nghĩa các hệ số hồi quy riêng, sự phù hợp của mô hình (R2, F-test), kiểm định hiện tượng tự tương quan (Breusch-Godfrey) và phương sai sai số thay đổi (White test).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của khả năng sinh lời (PMU) đến tỷ suất lợi tức cổ phiếu: Giá trị trung bình của PMU là 0,00077, cho thấy danh mục cổ phiếu có khả năng sinh lời cao có tỷ suất lợi tức vượt trội hơn so với danh mục có khả năng sinh lời thấp. Hệ số hồi quy pi của các danh mục có khả năng sinh lời cao như BP (0,46154) và SP (0,20551) là dương và có ý nghĩa thống kê, trong khi các danh mục có khả năng sinh lời thấp có hệ số âm.

2. Phần bù rủi ro thị trường (MRP) và phần bù quy mô (SMB) có ảnh hưởng mạnh mẽ: Hệ số βi và si đều có ý nghĩa thống kê ở mức 5% trong tất cả các danh mục, với giá trị trung bình của SMB là 0,00086, cao hơn MRP (0,00024). Điều này cho thấy cổ phiếu quy mô nhỏ có tỷ suất lợi tức cao hơn cổ phiếu quy mô lớn trên thị trường HOSE.

3. Phần bù giá trị (HML) có ảnh hưởng phức tạp: Giá trị trung bình của HML là âm (-0,00033), cho thấy cổ phiếu có tỷ số BE/ME cao có tỷ suất lợi tức thấp hơn cổ phiếu có BE/ME thấp trong giai đoạn nghiên cứu. Hệ số hi có ý nghĩa thống kê ở 10/12 danh mục, nhưng không đồng nhất về chiều ảnh hưởng.

4. Mô hình 4 nhân tố giải thích được khoảng 58,85% sự biến động tỷ suất lợi tức vượt trội: R2 trung bình của các mô hình hồi quy đạt mức này, cho thấy mô hình mở rộng có độ phù hợp cao trên thị trường Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của khả năng sinh lời trong việc giải thích biến động giá cổ phiếu, phù hợp với kết quả của Novy-Marx (2013) trên thị trường quốc tế. Việc sử dụng chỉ tiêu lợi nhuận gộp trên tài sản (GP/A) làm nhân tố PMU giúp giảm thiểu nhiễu so với lợi nhuận ròng, do đó cung cấp thông tin chính xác hơn về khả năng sinh lời thực sự của công ty.

Phần bù quy mô (SMB) và rủi ro thị trường (MRP) vẫn giữ vai trò chủ đạo trong mô hình, tương tự các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế. Tuy nhiên, phần bù giá trị (HML) có chiều hướng ngược lại so với thị trường Mỹ, phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2014-2016, có thể do sự khác biệt về cấu trúc doanh nghiệp và mức độ phát triển thị trường.

Các kiểm định mô hình cho thấy mô hình hồi quy có ý nghĩa thống kê cao, tuy nhiên một số danh mục vẫn tồn tại hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, gợi ý cần áp dụng các phương pháp ước lượng thích hợp hơn trong nghiên cứu tiếp theo. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hệ số hồi quy pi giữa các danh mục theo khả năng sinh lời, cũng như bảng tổng hợp các chỉ số thống kê mô tả và kiểm định mô hình để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng chỉ tiêu lợi nhuận gộp trên tài sản (GP/A) trong phân tích đầu tư: Các nhà đầu tư và công ty chứng khoán nên áp dụng chỉ tiêu này để đánh giá khả năng sinh lời thực sự của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn trong vòng 12 tháng tới.

2. Phát triển các sản phẩm tài chính dựa trên phân tích đa nhân tố: Các tổ chức tài chính nên xây dựng các danh mục đầu tư đa dạng dựa trên mô hình 4 nhân tố, đặc biệt chú trọng đến nhân tố khả năng sinh lời để tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.

3. Cải thiện hệ thống thông tin và báo cáo tài chính: Các công ty niêm yết cần nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, đặc biệt là các chỉ tiêu liên quan đến lợi nhuận gộp và tài sản, nhằm cung cấp dữ liệu minh bạch và chính xác cho nhà đầu tư trong vòng 1-2 năm tới.

4. Áp dụng các phương pháp phân tích nâng cao để xử lý hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi: Các nhà nghiên cứu và phân tích tài chính nên sử dụng các kỹ thuật hồi quy thích hợp như GLS hoặc mô hình GARCH để nâng cao độ tin cậy của kết quả phân tích trong các nghiên cứu tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, từ đó tối ưu hóa danh mục đầu tư dựa trên khả năng sinh lời và các nhân tố rủi ro.

2. Các công ty chứng khoán và quỹ đầu tư: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chiến lược đầu tư dựa trên mô hình đa nhân tố, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và lợi nhuận.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính: Hỗ trợ trong việc thiết kế các chính sách phát triển thị trường chứng khoán, tăng cường minh bạch và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến định giá cổ phiếu và phân tích tài chính doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Khả năng sinh lời của công ty ảnh hưởng như thế nào đến giá cổ phiếu?
   Khả năng sinh lời, đo bằng tỷ số lợi nhuận gộp trên tài sản (GP/A), có ảnh hưởng tích cực đến tỷ suất lợi tức cổ phiếu. Các công ty có khả năng sinh lời cao thường có giá cổ phiếu tăng tốt hơn, giúp nhà đầu tư đạt lợi nhuận vượt trội.

2. Mô hình Fama-French 3 nhân tố có phù hợp với thị trường Việt Nam không?
   Mô hình này phù hợp với thị trường Việt Nam nhưng chưa giải thích hết biến động lợi nhuận cổ phiếu. Việc bổ sung nhân tố khả năng sinh lời (PMU) giúp nâng cao độ chính xác và phù hợp của mô hình.

3. Tại sao phần bù giá trị (HML) lại có giá trị âm trên thị trường HOSE?
   Điều này phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu, có thể do cấu trúc doanh nghiệp và mức độ phát triển thị trường khác biệt so với các thị trường phát triển, dẫn đến cổ phiếu có BE/ME cao không luôn mang lại lợi nhuận cao.

4. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập và xử lý như thế nào?
   Dữ liệu giá cổ phiếu được thu thập theo ngày trong 3 năm (2014-2016) với 746 quan sát, kết hợp với dữ liệu tài chính từ báo cáo công ty và lãi suất tín phiếu kho bạc theo tháng, đảm bảo tính liên tục và đầy đủ cho phân tích.

5. Các nhà đầu tư có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này như thế nào?
   Nhà đầu tư có thể sử dụng mô hình 4 nhân tố để đánh giá rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng, tập trung vào các cổ phiếu có khả năng sinh lời cao để xây dựng danh mục đầu tư hiệu quả, đồng thời cân nhắc các yếu tố quy mô và giá trị công ty.

Kết luận

• Nghiên cứu đã mở rộng mô hình Fama-French 3 nhân tố bằng cách bổ sung nhân tố khả năng sinh lời (PMU), giúp giải thích tốt hơn sự biến động tỷ suất lợi tức cổ phiếu trên thị trường HOSE giai đoạn 2014-2016.
• Kết quả cho thấy khả năng sinh lời có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến giá cổ phiếu, phù hợp với nghiên cứu quốc tế của Novy-Marx (2013).
• Phần bù rủi ro thị trường (MRP) và phần bù quy mô (SMB) vẫn giữ vai trò quan trọng, trong khi phần bù giá trị (HML) có xu hướng ngược chiều so với thị trường phát triển.
• Mô hình 4 nhân tố giải thích được khoảng 58,85% sự biến động tỷ suất lợi tức vượt trội, đồng thời các kiểm định mô hình cho thấy tính phù hợp và tin cậy cao.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dữ liệu, áp dụng phương pháp phân tích nâng cao và phát triển các sản phẩm tài chính dựa trên mô hình đa nhân tố để tăng hiệu quả đầu tư trong tương lai.

Các nhà đầu tư, công ty chứng khoán và nhà quản lý nên áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chiến lược đầu tư và chính sách phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết đề tài Giải thích và dự đoán sự biến động của tỷ suất lợi tức cổ phiếu là một trong những lĩnh vực nhận đƣợc nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu tài chính hiện đại. Hiện nay, trong giới học thuật đã có nhiều nghiên cứu về các mô hình đầu tƣ tài chính để ứng dụng cho các thị trƣờng chứng khoán trên thế giới và đƣa ra nhiều kết quả khác nhau ở từng quốc gia ứng với các khoảng thời gian khác nhau. Đầu tiên phải kể đến nghiên cứu của Sharpe (1964) và Lintner (1965) về mối quan hệ giữa tỷ suất lợi tức và rủi ro của các cổ phiếu đƣợc thể hiện qua mô hình định giá tài sản vốn CAPM.

Trong mô hình này, tỷ suất lợi tức của cổ phiếu chỉ phụ thuộc duy nhất vào “độ nhạy” của nó so với thị trƣờng, “độ nhạy” này chính là hệ số beta trong mô hình CAPM. CAPM cho rằng toàn bộ rủi ro của tài sản đƣợc phản ánh vào beta, ngoài rủi ro thị trƣờng thì không còn rủi ro nào khác. Tuy nhiên, nghiên cứu thực nghiệm đƣợc thực hiện bởi Fama và French (1992) đã chỉ ra rằng rủi ro thị trƣờng không phải là biến số giải thích tốt nhất cho sự thay đổi về tỷ suất lợi tức của các cổ phiếu. Vì vậy, Fama và French (1993) đã đề xuất mô hình 3 nhân tố để bổ sung cho những khiếm khuyết của mô hình CAPM trong việc giải thích tỷ suất lợi tức kỳ vọng của các cổ phiếu.

Trên cơ sở CAPM, Fama và French (1993) đã đƣa thêm biến quy mô công ty (đo lƣờng bằng giá trị vốn hóa thị trƣờng) và giá trị công ty (đo lƣờng bằng tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trƣờng – BE/ME) vào mô hình để giải thích cho sự thay đổi về tỷ suất lợi tức của các cổ phiếu. Mô hình này sau đó đƣợc biết đến với tên gọi là mô hình Fama – French 3 nhân tố. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác cho thấy mô hình Fama-French 3 nhân tố vẫn chƣa giải thích đầy đủ sự biến động của tỷ suất lợi tức của cổ phiếu. Trong số đó phải kể đến nghiên cứu của Novy-Marx (2013), chỉ ra Luan van 2 rằng có sự biến động trong tỷ suất lợi tức cổ phiếu liên quan đến khả năng sinh lời của công ty mà không đƣợc thể hiện trong mô hình Fama-French 3 nhân tố.

Novy-Marx đã chứng minh bằng thực nghiệm rằng khả năng sinh lời của công ty có sức ảnh hƣởng mạnh mẽ đến tỷ suất lợi tức của cổ phiếu. Ở Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã ứng dụng các mô hình CAMP, Fama- French 3 nhân tố vào nghiên cứu thực nghiệm nhƣng chƣa có nghiên cứu nào ứng dụng kết quả nghiên cứu của Novy-Marx (2013) cho thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. Xuất phát từ thực tế này, tôi chọn đề tài “Tác động của khả năng sinh lời đến giá cổ phiếu của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu luận văn của mình. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài tập trung giải quyết các nội dung cụ thể nhƣ sau: - Nghiên cứu tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu trên cơ sở mở rộng mô hình Fama-French 3 nhân tố tại thị trƣờng chứng khoán Việt Nam, cụ thể là trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh.

- Đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách rút ra từ nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu các công ty niêm yết thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trên cơ sở mở rộng mô hình Fama-French 3 nhân tố. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung: Đề tài chỉ nghiên cứu tác động của yếu tố khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu trên cơ sở mở rộng của mô hình Fama-French 3 nhân tố. Luan van 3 - Không gian: Đề tài đƣợc thực hiện trên mẫu nghiên cứu gồm 257 cổ phiếu của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh.

- Thời gian: Đề tài nghiên cứu trong giai đoạn 3 năm từ ngày 02/01/2014 đến ngày 30/12/2016. Phƣơng pháp nghiên cứu - Mô hình nghiên cứu: Đề tài mở rộng mô hình Fama-French 3 nhân tố trên cở sở nghiên cứu của Novy-Marx (2013) về tác động của khả năng sinh lời của công ty đến tỷ suất lợi tức của cổ phiếu. - Dữ liệu nghiên cứu: Đề tài sử dụng dữ liệu của các cổ phiếu niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 3 năm (từ ngày 02/01/2014 đến ngày 30/12/2016). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về định giá cổ phiếu.

Trên cơ sở đó, kiểm định tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu. - Ý nghĩa thực tiễn: Giúp các nhà đầu tƣ nhận biết khả năng giải thích của nhân tố khả năng sinh lời của công ty đối với sự thay đổi tỷ suất lợi tức của cổ phiếu. Từ đó, các nhà đầu tƣ có thể lƣợng hóa rủi ro và đƣa ra quyết định đầu tƣ phù hợp trên thị trƣờng chứng khoán. Bố cục đề tài Nội dung đề tài đƣợc trình bày gồm 4 phần nhƣ sau: - Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của khả năng sinh lời của công ty đến giá cổ phiếu - Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu - Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu - Chƣơng 4: Kết luận và hàm ý chính sách Luan van 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÔNG TY ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU 1.

KHÁI NIỆM TỶ SUẤT LỢI TỨC VÀ RỦI RO TRONG ĐẦU TƢ Trong đầu tƣ, mọi quyết định đều dựa trên lợi nhuận và rủi ro, luôn có sự đánh đổi giữa lợi nhuận thu đƣợc và rủi ro. Nhà đầu tƣ sử dụng tỷ suất lợi tức hay tỷ suất sinh lời để đo lƣờng khả năng sinh lợi của vốn đầu tƣ. Theo Nguyễn Minh Kiều (2009): “Lợi nhuận là thu nhập hay số tiền kiếm đƣợc từ một khoản đầu tƣ.” “Tỷ suất sinh lời là tỷ lệ phần trăm giữa thu nhập và giá trị khoản đầu tƣ bỏ ra.” “Rủi ro là sự sai biệt của lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận kỳ vọng.” Đối với cổ phiếu, thu nhập mà nhà đầu tƣ có thể nhận đƣợc bao gồm: thu nhập từ việc tăng giá cổ phiếu, thu nhập do nhận đƣợc cổ tức, thu nhập nhận đƣợc từ cổ phiếu thƣởng của công ty, thu nhập từ chứng quyền, hay quyền mua cổ phiếu mới. Tuy nhiên trong đầu tƣ dài hạn, nhà đầu tƣ thƣờng thực hiện chiến lƣợc mua và giữ thì nguồn thu nhập chính của một cổ phiếu gồm hai phần chính, đó là cổ tức và sự tăng giá cổ phiếu.

Đây là hai bộ phận có thể quy đổi trực tiếp thành tiền, còn các khoản khác cũng có giá trị tiền tệ (nhƣ quyền bầu cử, quyền cung cấp thông tin, …) nhƣng không thể quy trực tiếp ra tiền. Các loại rủi ro trong đầu tƣ cổ phiếu bao gồm: rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống. Khác với những rủi ro trong kinh doanh các hàng hóa và dịch vụ thông thƣờng, rủi ro trong đầu tƣ cổ phiếu xảy ra khi có sự khác biệt giữa tỷ suất sinh lời thực tế và tỷ suất sinh lời kỳ vọng. Sự khác biệt này xảy ra là do sự biến động của các khoản thu nhập hay những biến động về giá chứng khoán.

Rủi ro theo nghĩa nào đó mà có thể đƣợc loại bỏ hoàn toàn bằng cách Luan van 5 đa dạng hóa đƣợc gọi là rủi ro phi hệ thống (hay còn gọi là rủi ro có thể đa dạng hóa đƣợc). Ngoài ra, có những rủi ro mà nhà đầu tƣ không thể nào tránh đƣợc cho dù họ có đa dạng hóa danh mục đầu tƣ thế nào đi nữa, loại rủi ro này gọi là rủi ro hệ thống. ĐO LƢỜNG TỶ SUẤT LỢI TỨC VÀ RỦI RO CỦA MỘT CỔ PHIẾU 1. Đo lƣờng tỷ suất lợi tức a.

Đo lường tỷ suất lợi tức quá khứ Thu nhập hay lợi tức thời kỳ (Holding period return): HPR = Giá trị lúc kết thúc khoản đầu tƣ / Giá trị lúc bắt đầu khoản đầu tƣ Tỷ suất lợi tức thời kỳ (Holding period yield): HPY = HPR – 1 Tỷ suất lợi tức hàng năm (Annual Holding Period Yield): AHPY = -1 Trong đó, n là số năm đầu tƣ. HPY = Trong đó, D là cổ tức cố định trong khoảng thời gian đầu tƣ, và lần lƣợt là giá trị bán ra và giá trị mua vào. Tỷ suất lợi tức năm theo phƣơng pháp trung bình cộng (AM): AM = Với là tổng các tỷ suất lợi tức nhận đƣợc hàng năm. Tỷ suất lợi tức năm theo phƣơng pháp trung bình nhân (GM): GM = –1 Với =.

Đo lường tỷ suất lợi tức kỳ vọng của một tài sản Tỷ suất lợi tức kỳ vọng từ đầu tƣ đƣợc xác định nhƣ sau: Tỷ suất lợi tức kỳ vọng = E(R) = P1*R1 + P2*R2 +……+ Pn*Rn E(R) = Trong đó, Pi là xác suất xảy ra trạng thái i, Ri là tỷ suất lợi tức của chứng khoán ở trạng thái i và n là số trạng thái. Đo lƣờng rủi ro trong đầu tƣ chứng khoán Phƣơng sai (σ2) = (Tỷ suất lợi tức i – Tỷ suất lợi tức kỳ vọng)2 = Trong đó, Pi là xác suất xảy ra trạng thái i, Ri là tỷ suất lợi tức của chứng khoán ở trạng thái i và n là số trạng thái. Độ lệch chuẩn: Độ lệch chuẩn bằng căn bậc hai của phƣơng sai. σ= Hệ số biến thiên (CV) = Đo lƣờng rủi ro với dữ liệu quá khứ: = / (n-1) Trong đó: : Phƣơng sai của chuỗi dữ liệu quá khứ; HPYi: Tỷ suất lợi tức nhận đƣợc trong thời kỳ i; E(HPY): Tỷ suất lợi tức kỳ vọng bình quân qua các thời kỳ (theo phƣơng pháp trung bình cộng); n: Số thời kỳ Luan van 7 1.

ĐO LƢỜNG TỶ SUẤT LỢI TỨC KỲ VỌNG VÀ RỦI RO CỦA MỘT DANH MỤC ĐẦU TƢ 1. Đo lƣờng tỷ suất lợi tức kỳ vọng của một danh mục đầu tƣ E(Rp) = Với =1 Trong đó: E(Rp): Tỷ suất lợi tức kỳ vọng của danh mục đầu tƣ; wi: Tỷ trọng của chứng khoán thứ i trong danh mục đầu tƣ; E(Ri): Tỷ suất lợi tức kỳ vọng của chứng khoán i; n: Số loại chứng khoán trong danh mục đầu tƣ. Đo lƣờng rủi ro của một danh mục đầu tƣ a.