Luận văn thạc sĩ sự lựa chọn mô hình bảo hiếm ở việt nam

Phân tích lựa chọn mô hình bảo hiểm tại Việt Nam trong luận văn thạc sĩ, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp phát triển ngành bảo hiểm.

• Tác giả: Bùi Hải Đường
• Người hướng dẫn: GS. TS Phạm Hồng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận - Lịch sử Nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Sự lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC MÔ HÌNH BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Khái niệm, vị trí vai trò của bảo hiến
• 1.1.1. Khái niệm bảo hiến
• 1.1.2. Vị trí, vai trò bảo hiến
• 1.1.3. Sự hình thành và phát triển của các mô hình bảo hiến điển hình trên thế giới. Mô hình hội đồng Hiến pháp ở Cộng hòa Pháp
• 1.1.4. Mô hình bảo hiến bằng tòa án ở Hoa Kỳ
• 1.1.5. Mô hình tòa án Hiến pháp ở Đức
• 1.1.6. Mô hình bảo hiến Quốc hội
• 1.1.7. Lý do lựa chọn mô hình bảo hiến trên thế giới
• 1.1.8. Các yếu tố pháp luật
• 1.1.9. Các yếu tố chính trị
• 1.1.10. Sự ảnh hưởng mô hình bảo hiến nước ngoài
• 1.1.11. Ưu, nhược điểm của mô hình bảo hiến
• 2. CHƯƠNG II: SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIẾN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Bảo hiến theo quy định của các Hiến pháp trong lịch sử
• 2.1.1. Những nền tảng ban đầu cho sự hình thành bảo hiến theo Hiến pháp năm 1946
• 2.1.2. Bảo hiến theo Hiến pháp năm 1959
• 2.1.3. Bảo hiến theo Hiến pháp năm 1980
• 2.1.4. Bảo hiến theo Hiến pháp 1992
• 2.1.5. Mô hình bảo hiến theo Hiến pháp năm 2013
• 2.2. Những ưu điểm và hạn chế của mô hình bảo hiến ở Việt Nam
• 2.2.1. Hạn chế
• 3. CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH BẢO HIẾN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam
• 3.2. Cơ sở xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam
• 3.3. Tồn tại một bản Hiến pháp quy định tính pháp lý tối cao
• 3.4. Từng bước hoàn thiện và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 3.5. Cơ chế phân quyền có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước
• 3.6. Quyền con người, quyền công dân được từng bước ghi nhận
• 3.7. Sự thống nhất về tư tưởng hoàn thiện cơ chế bảo hiến
• 3.8. Đánh giá sự phù hợp của các mô hình bảo hiến ở Việt Nam
• 3.9. Đề xuất mô hình hội đồng Hiến pháp ở Việt Nam
• 3.10. Mô hình hội đồng Hiến pháp ở Việt Nam
• 3.11. Cách thức tổ chức hội đồng Hiến pháp
• 3.12. Chức năng của hội đồng Hiến pháp
• 3.13. Trình tự, thủ tục hoạt động của hội đồng Hiến pháp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam

Mô hình bảo hiến là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, sự lựa chọn mô hình bảo hiến không chỉ phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật mà còn thể hiện ý chí và quyền lực của nhân dân. Mô hình bảo hiến có vai trò bảo vệ Hiến pháp, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì sự ổn định chính trị. Việc nghiên cứu mô hình bảo hiến ở Việt Nam giúp hiểu rõ hơn về các thách thức và cơ hội trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

1.1. Khái niệm và vai trò của mô hình bảo hiến

Mô hình bảo hiến được hiểu là cơ chế bảo vệ Hiến pháp, đảm bảo rằng mọi văn bản pháp luật và hành vi của cơ quan nhà nước đều phải tuân thủ Hiến pháp. Vai trò của mô hình này là rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì trật tự xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành mô hình bảo hiến ở Việt Nam

Mô hình bảo hiến ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013. Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy pháp lý và chính trị của đất nước.

II. Những thách thức trong việc lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam

Việc lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ thực tiễn pháp lý mà còn từ bối cảnh chính trị và xã hội. Sự thiếu hụt về nhận thức của người dân về Hiến pháp và quyền lợi của họ cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Thiếu hụt nhận thức về Hiến pháp

Nhiều công dân chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo Hiến pháp. Điều này dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi có vi phạm xảy ra.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi pháp luật

Mặc dù có cơ chế bảo vệ Hiến pháp, nhưng việc thực thi các quy định này vẫn còn nhiều bất cập. Các cơ quan nhà nước thường xuyên vi phạm Hiến pháp mà không bị xử lý thích đáng.

III. Phương pháp xây dựng mô hình bảo hiến hiệu quả ở Việt Nam

Để xây dựng một mô hình bảo hiến hiệu quả, cần phải áp dụng các phương pháp nghiên cứu và thực tiễn tốt nhất từ các quốc gia khác. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp Việt Nam có được một mô hình phù hợp với đặc thù của mình.

3.1. Nghiên cứu các mô hình bảo hiến quốc tế

Việc nghiên cứu các mô hình bảo hiến ở các quốc gia như Đức, Hoa Kỳ, và Pháp sẽ cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc xây dựng mô hình bảo hiến riêng.

3.2. Đề xuất mô hình bảo hiến chuyên trách

Cần thiết phải xây dựng một cơ quan bảo hiến chuyên trách, có đủ thẩm quyền và năng lực để thực thi nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình bảo hiến ở Việt Nam

Mô hình bảo hiến không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì sự ổn định chính trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu về mô hình bảo hiến

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng mô hình bảo hiến có thể giúp giảm thiểu các vi phạm Hiến pháp và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của họ.

4.2. Thực tiễn áp dụng mô hình bảo hiến

Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về Hiến pháp và mô hình bảo hiến, từ đó tạo ra một xã hội pháp quyền thực sự.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình bảo hiến ở Việt Nam

Mô hình bảo hiến ở Việt Nam cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thời đại mới. Việc xây dựng một mô hình bảo hiến hiệu quả sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

5.1. Tầm quan trọng của mô hình bảo hiến trong tương lai

Mô hình bảo hiến sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì sự ổn định chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

5.2. Định hướng phát triển mô hình bảo hiến

Cần có các chính sách và chiến lược rõ ràng để phát triển mô hình bảo hiến, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc bảo vệ Hiến pháp là một trong những yếu tố then chốt để đảm bảo tính pháp lý tối cao của Hiến pháp, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong một quốc gia. Theo ước tính, hơn 80% các quốc gia trên thế giới đã thiết lập cơ chế bảo vệ Hiến pháp dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước và duy trì sự ổn định chính trị - xã hội. Ở Việt Nam, Hiến pháp 2013 được ban hành trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng với thế giới, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một mô hình bảo hiến chuyên trách phù hợp với đặc thù quốc gia nhằm bảo vệ giá trị pháp lý tối cao của Hiến pháp.

Luận văn tập trung nghiên cứu sự lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam, phân tích các mô hình bảo hiến điển hình trên thế giới như mô hình hội đồng Hiến pháp của Pháp, mô hình tòa án Hiến pháp của Đức, mô hình tòa án tư pháp của Hoa Kỳ và mô hình bảo hiến Quốc hội. Mục tiêu cụ thể là đánh giá ưu, nhược điểm của các mô hình này, từ đó đề xuất mô hình bảo hiến phù hợp với bối cảnh chính trị, pháp luật và xã hội Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật, thực tiễn bảo hiến từ Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 2013, đồng thời khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn mô hình bảo hiến.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người và quyền công dân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý xã hội và ổn định chính trị. Các chỉ số về hiệu quả pháp luật và sự tuân thủ Hiến pháp được kỳ vọng sẽ cải thiện khi mô hình bảo hiến chuyên trách được thiết lập và vận hành hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, cùng với quan điểm đổi mới nhà nước và pháp luật trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hai lý thuyết chính được vận dụng là:

• Lý thuyết phân quyền và kiểm soát quyền lực nhà nước: Nhấn mạnh sự cần thiết của việc phân chia quyền lực giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm ngăn ngừa sự lạm quyền và bảo vệ quyền lợi của nhân dân.

• Lý thuyết bảo vệ Hiến pháp (Constitutionalism): Tập trung vào việc bảo vệ tính tối cao của Hiến pháp thông qua các cơ chế tài phán và tổ chức bảo hiến chuyên trách, đảm bảo mọi văn bản pháp luật và hành vi của cơ quan nhà nước đều tuân thủ Hiến pháp.

Các khái niệm chính bao gồm: bảo hiến, mô hình bảo hiến, cơ chế bảo vệ Hiến pháp, mô hình hội đồng Hiến pháp, mô hình tòa án Hiến pháp, mô hình bảo hiến Quốc hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp so sánh luật học và chính trị học: So sánh các mô hình bảo hiến điển hình trên thế giới, phân tích ưu nhược điểm và sự phù hợp với điều kiện Việt Nam.

• Phương pháp phân tích tài liệu pháp luật: Nghiên cứu các văn bản Hiến pháp Việt Nam từ năm 1946 đến 2013, các văn bản pháp luật liên quan và các nghị quyết, báo cáo chính trị của Đảng.

• Phương pháp nghiên cứu định tính: Phân tích các trường hợp thực tiễn, ví dụ về vi phạm Hiến pháp và cơ chế xử lý hiện nay.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các bản Hiến pháp Việt Nam, tài liệu pháp luật quốc tế, các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo của ngành luật học. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản pháp luật và tài liệu liên quan trong phạm vi từ năm 1946 đến 2015. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các mô hình bảo hiến tiêu biểu và các văn bản pháp luật có liên quan trực tiếp đến cơ chế bảo hiến. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, tập trung vào phân tích và đề xuất mô hình bảo hiến phù hợp cho Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mô hình bảo hiến hiện tại của Việt Nam dựa trên cơ chế bảo hiến Quốc hội: Hiến pháp 2013 không ghi nhận cơ quan bảo hiến chuyên trách, mà giao cho Quốc hội và các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra tính hợp hiến. Tuy nhiên, cơ chế này còn nhiều hạn chế, thiếu trình tự, thủ tục rõ ràng và không có sự tham gia trực tiếp của công dân trong việc yêu cầu xem xét vi hiến.

2. Ưu điểm và hạn chế của các mô hình bảo hiến trên thế giới: Mô hình tòa án Hiến pháp (Đức, Áo) và mô hình tòa án tư pháp (Hoa Kỳ) được đánh giá cao về tính độc lập và hiệu quả trong bảo vệ Hiến pháp, với tỷ lệ áp dụng trên 50% các quốc gia có cơ chế bảo hiến. Mô hình hội đồng Hiến pháp (Pháp) phù hợp với các quốc gia có hệ thống chính trị đặc thù, tuy nhiên khó áp dụng rộng rãi. Mô hình bảo hiến Quốc hội có ưu điểm về sự phù hợp với chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa nhưng hạn chế về tính độc lập và hiệu quả.

3. Yếu tố chính trị và pháp luật ảnh hưởng đến sự lựa chọn mô hình bảo hiến: Ở Việt Nam, lợi ích chính trị của giai cấp thống trị và đặc thù của hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa là những yếu tố quyết định trong việc duy trì mô hình bảo hiến Quốc hội. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế đòi hỏi phải có sự đổi mới để nâng cao hiệu quả bảo vệ Hiến pháp.

4. Nhu cầu cấp thiết xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách: Thực tế vi phạm Hiến pháp trong việc ban hành văn bản pháp luật và hành vi của cơ quan nhà nước vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Ví dụ điển hình là Thông tư số 02/2003/TT-BCA của Bộ Công an vi phạm quyền sở hữu tài sản theo Hiến pháp 1992, gây bức xúc xã hội và phải bãi bỏ sau khoảng 2 năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong cơ chế bảo hiến hiện nay là do thiếu một cơ quan chuyên trách, độc lập và có thẩm quyền rõ ràng để xem xét, xử lý các hành vi vi hiến. So với các mô hình bảo hiến hiệu quả trên thế giới, mô hình bảo hiến Quốc hội của Việt Nam thiếu tính độc lập và khả năng xử lý kịp thời các vi phạm Hiến pháp.

Việc duy trì mô hình bảo hiến Quốc hội xuất phát từ đặc thù chính trị và pháp luật của Việt Nam, trong đó nguyên tắc tập trung quyền lực được coi trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc xây dựng mô hình bảo hiến chuyên trách là cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo vệ Hiến pháp, bảo đảm quyền con người và quyền công dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ các quốc gia áp dụng từng mô hình bảo hiến, bảng phân tích ưu nhược điểm của từng mô hình, cũng như biểu đồ thể hiện số lượng vi phạm Hiến pháp được phát hiện và xử lý theo từng cơ chế bảo hiến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng mô hình hội đồng Hiến pháp chuyên trách tại Việt Nam: Thiết lập một cơ quan độc lập, có thẩm quyền xem xét, đánh giá tính hợp hiến của các văn bản pháp luật và hành vi của cơ quan nhà nước. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ xử lý vi phạm Hiến pháp lên trên 90% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội phối hợp với Chính phủ và các cơ quan liên quan.

2. Hoàn thiện khung pháp lý về trình tự, thủ tục bảo hiến: Ban hành luật về bảo vệ Hiến pháp quy định rõ ràng về quyền yêu cầu xem xét vi hiến của công dân, tổ chức và cơ quan nhà nước, đảm bảo tính minh bạch và công khai trong hoạt động bảo hiến. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

3. Nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia, thẩm phán bảo hiến: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về pháp luật Hiến pháp và bảo hiến cho các cán bộ, thẩm phán, chuyên gia pháp lý nhằm đảm bảo chất lượng xét xử và đánh giá vi hiến. Thời gian: liên tục, bắt đầu trong 3 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp, các trường đại học luật.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về Hiến pháp và bảo hiến trong nhân dân: Triển khai các chương trình giáo dục pháp luật, truyền thông về vai trò và tầm quan trọng của Hiến pháp, quyền và nghĩa vụ bảo vệ Hiến pháp. Mục tiêu tăng tỷ lệ nhận thức đúng về Hiến pháp lên 80% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan Quốc hội: Giúp hiểu rõ hơn về các mô hình bảo hiến, từ đó xây dựng chính sách, luật pháp phù hợp để hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiến pháp.

2. Cán bộ, chuyên gia pháp lý và thẩm phán: Nâng cao kiến thức chuyên sâu về bảo hiến, hỗ trợ trong việc áp dụng pháp luật và xử lý các vụ việc liên quan đến vi phạm Hiến pháp.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật học và chính trị học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bảo hiến và nhà nước pháp quyền.

4. Công dân và tổ chức xã hội dân sự: Tăng cường nhận thức về quyền và nghĩa vụ bảo vệ Hiến pháp, từ đó tham gia tích cực vào quá trình giám sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần có mô hình bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam?
   Mô hình bảo hiến chuyên trách giúp đảm bảo tính độc lập và hiệu quả trong việc xem xét, xử lý các hành vi vi phạm Hiến pháp, khắc phục hạn chế của mô hình bảo hiến Quốc hội hiện nay. Ví dụ, các quốc gia như Đức và Pháp đã thành công với mô hình này.

2. Mô hình hội đồng Hiến pháp có phù hợp với Việt Nam không?
   Hội đồng Hiến pháp phù hợp với đặc thù chính trị và pháp luật của Việt Nam, có thể hạn chế quyền lực của nghị viện và bảo vệ quyền lợi nhân dân hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

3. Quyền yêu cầu xem xét vi hiến hiện nay được quy định như thế nào?
   Hiện nay, quyền yêu cầu xem xét vi hiến chủ yếu thuộc về các cơ quan nhà nước, công dân chưa được quy định rõ ràng về quyền này, dẫn đến hạn chế trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

4. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự lựa chọn mô hình bảo hiến?
   Bao gồm yếu tố pháp luật (hệ thống pháp luật, giá trị pháp lý Hiến pháp), yếu tố chính trị (chế độ chính trị, lợi ích giai cấp thống trị), sự ảnh hưởng mô hình nước ngoài và ưu nhược điểm của từng mô hình.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo vệ Hiến pháp trong thực tiễn?
   Cần xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách, hoàn thiện khung pháp lý, đào tạo đội ngũ chuyên gia và tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhân dân về Hiến pháp và bảo hiến.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và đánh giá các mô hình bảo hiến điển hình trên thế giới, đồng thời khảo sát thực trạng cơ chế bảo hiến ở Việt Nam từ Hiến pháp 1946 đến 2013.
• Mô hình bảo hiến Quốc hội hiện tại của Việt Nam còn nhiều hạn chế về tính độc lập, hiệu quả và sự tham gia của công dân.
• Yếu tố chính trị, pháp luật và sự ảnh hưởng từ mô hình nước ngoài là những nhân tố quyết định sự lựa chọn mô hình bảo hiến ở mỗi quốc gia.
• Đề xuất xây dựng mô hình hội đồng Hiến pháp chuyên trách, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực đội ngũ bảo hiến là những giải pháp trọng tâm.
• Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và vận dụng mô hình bảo hiến phù hợp sẽ góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh.

Next steps: Triển khai nghiên cứu sâu hơn về mô hình hội đồng Hiến pháp, xây dựng dự thảo luật bảo vệ Hiến pháp và tổ chức các hội thảo chuyên đề để lấy ý kiến rộng rãi.

Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia pháp lý và cộng đồng nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để hiện thực hóa mô hình bảo hiến chuyên trách, góp phần bảo vệ Hiến pháp và quyền lợi của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC MÔ HÌNH BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI 1. Khái niệm, vị trí vai trò của bảo hiến 1.1 Khái niệm bảo hiến Hiến pháp là đạo luật gốc, đạo luật tối cao của một quốc gia, Hiến pháp ra đời thể hiện ý chí của nhân dân nhằm mục đích giới hạn quyền lực nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhân dân. Hiến pháp là cơ sở để xem xét tính pháp lý của mọi văn bản, mọi quyết định và mọi hành vi của bộ máy nhà nước và công dân; là một dạng khế ước cam kết giữa nhân dân và nhà nước. Nhân dân có quyền xem xét tính hợp hiến của pháp luật.

Hiến pháp xuất hiện trong một xã hội có nền dân chủ, có sự phân chia quyền lực nhà nước, phân công và phối hợp giữa các cơ quan quyền lực nhà nước với nhau. Hiến pháp đặt nền móng cho mọi hoạt động của bộ máy nhà nước, nguyên tắc, chức năng, thẩm quyền bộ máy nhà nước đều theo sự điều chỉnh của Hiến pháp. Chủ nghĩa hợp hiến được hình thành bởi ý tưởng chính trị tự do ở Tây Âu và Hoa Kỳ là hình thức bảo vệ quyền cá nhân đối với sức khỏe, tài sản, tự do tôn giáo và ngôn luận. Để đảm bảo những quyền trên, người soạn thảo Hiến pháp đã nhấn mạnh kiểm soát quyền lực nhà nước trong mỗi ngành quyền lực.

Bất cứ cơ quan nào sử dụng đủ quyền lực để bảo vệ tôi khỏi bị hàng xóm cướp bóc, tất có thể sử dụng đủ quyền lực để phá hủy hoặc nô lệ hóa tôi. Nghịch lý này nằm trong gốc rễ của lý thuyết hiện đại về tình trạng tự nhiên: Làm sao chúng ta thoát khỏi tình trạng vô chính phủ mà không sa vào chính thể chuyên quyền để điều khiển người bị trị mà vẫn có thể ngăn ngừa quyền hành tích lũy này không bị lạm dụng?.Giải pháp dân chủ tự do cho vấn nạn này chính là chủ nghĩa hợp hiến [4]. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hiện nay, trên thế giới chưa có một định nghĩa thống nhất, chính xác nào về bảo hiến. Các thuật ngữ được dùng trong mỗi hoàn cảnh khác nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh quốc gia, điều kiện chính trị của quốc gia.

Bảo hiến hay cách gọi thông thường khác gọi là bảo vệ Hiến pháp hay tài phán Hiến pháp có thể hiểu là cách thức đánh giá tính hợp hiến của các văn bản pháp luật, các hành vi pháp lý của các cơ quan quyền lực nhà nước được thực hiện bởi một cơ quan hiến định. Theo nghĩa hẹp, bảo hiến được giải thích là bảo vệ tính hợp hiến của các đạo luật, mục đích nhằm tìm ra sự phù hợp giữa Hiến pháp, đạo luật gốc với những văn bản mang tính pháp lý khác, sự phù hợp ở đây không mang tính khuyến cáo mà là sự chính xác. Mỗi văn bản có tính pháp lý được ban hành ở bất kỳ cơ quan nào đều cần có sự tuân thủ tuyệt đối Hiến pháp. Ở một góc độ theo nghĩa rộng hơn, bảo hiến là bảo vệ tinh thần và nội dung của Hiến pháp.

Tinh thần trong bản Hiến pháp mà các nhà lập hiến đã truyền tải vảo bản Hiến pháp, bảo vệ mối liên hệ giữa hành pháp, tư pháp và lập pháp, kiểm soát tính hợp hiến của các hành vi thực hiện bởi thiết chế nhà nước được quy định trong Hiến pháp. Cơ chế bảo vệ Hiến pháp chỉ cách thức tổ chức thực hiện bảo vệ Hiến pháp của một quốc gia được thể hiện thông qua mô hình bảo hiến mà quốc gia đó lựa chọn. Cơ chế bảo vệ Hiến pháp ở mỗi quốc gia thường không giống nhau nhưng vẫn có điểm chung nhất định. Nền móng của bảo hiến được cho là có thể xuất hiện vào thời Hy Lạp cổ đại.

Những hình thức sơ khai của mô hình bảo hiến xuất hiện ngày càng nhiều ở châu Âu trung đại, các quốc gia bắt đầu có những điều luật liên quan đến mô hình bảo hiến. Tuy không thành chế định bảo hiến cụ thể nhưng lại có giá trị tham khảo rất lớn như: Đức, Pháp, Bồ Đầu Nha, Na Uy, Đan Mạch, Hy Lạp, Áo, Rumani. Vương quốc Anh cũng có những đóng góp nhất định vào sự phát triển của cơ chế bảo hiến. Anh quốc được coi là 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quê hương của nền dân chủ, quê hương của nghị viện hiện đại.

Với việc xuất hiện bản "Đại Hiến chương" hay Magna Carta là một trong những văn bản pháp luật quan trọng trong lịch sử nước Anh, không chỉ đơn thuần là cột mốc cho tự do, dân chủ của nước Anh; mà người ta xem Đại Hiến chương là một văn kiện đã góp phần không nhỏ trong sự phát triển của chủ nghĩa tự do và nền dân chủ trên thế giới, được ban hành vào năm 1215. Sự kiện này đã đánh dấu những bước chuyển biến lớn với lịch sử pháp luật nước Anh, trong đó có quan điểm về tính tối cao của Hiến pháp, mặc dù nước Anh không có một bản Hiến pháp thành văn. Người Anh đã khởi xướng ra thủ tục luận tội quan chức nhà nước đồng thời đề xuất ra tính tối thượng của pháp luật và quyền được tào án xem xét tính hợp pháp của hoạt động chính phủ. Thế kỷ XVIII, tòa án đã ra một phán quyết tuyên bố các luật của đế chế Anh không còn giá trị pháp lý trên lãnh thổ Hoa Kỳ.

Sự kiện xác nhận quyền bảo hiện của tòa án Hoa Kỳ mới được chính thức xác nhận hình thành mô hình bảo hiến kiểu Hoa Kỳ do những tòa án thường thực hiện. Từ sự ra đời của chế định bảo hiến ở Hoa Kỳ, đã mở đường cho hàng loạt các quốc gia khác với các bản Hiến pháp sau đó. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha thế kỷ 19, dưới sự ảnh hưởng của Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1812 tại Tây Ban Nha, Hiến pháp Cadiz đã ra đời. Sau đó, Hiến pháp này lại làm nền tảng cho Hiến pháp Bồ Đào Nha ra đời năm 1822.

Các bản Hiến pháp này, dưới sự ảnh hưởng của Hiến pháp Hoa Kỳ đều mang những mầm mống của cơ chế bảo vệ Hiến pháp - tính tối cao của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật quốc gia; Na Uy, Đan Mạch, Hy Lạp đưa quyền giám sát Hiến pháp vào thế kỷ 19; năm 1867, Tòa án Liên bang Áo được trao quyền giải quyết những tranh chấp về thẩm quyền, Tòa án Tiểu bang được trao quyền ra quyết định với các vụ kiện vi phạm Hiến pháp. Tới giai đoạn 1918 - 1939 mô hình bảo hiến của Áo nổi lên, giai đoạn này được coi là "thời kỳ của nước Áo" (the Austrian Period). Nước 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Áo áp dụng công trình của hai nhà khoa học Hans Kelsen và Adolf Merkl sáng tạo ra mô hình bảo hiến tập trung. Mô hình này đã mở đường cho hàng loạt các Tòa án Hiến pháp ở Châu Âu.

Hiến pháp năm 1920 ở Áo xác nhận nền tảng của Tòa án Hiến pháp. Mô hình Tòa án Hiến pháp chịu trách nhiệm cơ bản bảo hiến như là một nhiệm vụ độc lập đã được xác nhận ở Áo và phổ biến ra nhiều quốc gia khác nhất là ở châu Âu, trở thành một trong những mô hình cơ bản về cơ chế bảo hiến trên thế giới. Sau giai đoạn này, rất nhiều các quốc gia ở khắp các khu vực trên thế giới thành lập cơ quan bảo vệ Hiến pháp theo những mô hình khác nhau như Nhật Bản, Thái Lan, Ấn Độ, Myanma, Italia [5]… Ngoài tòa án (tòa án thường và tòa án Hiến pháp) như ở Mỹ và Áo, ở một số nước, pháp luật còn giao quyền bảo hiến cho một số cơ quan khác với những tên gọi, ví dụ như hội đồng Hiến pháp, các tòa đặc biệt thuộc Toà án tối cao, hoặc cho bản thân Nghị viện. Mô hình hội đồng Hiến pháp của Pháp năm 1958 và mô hình bảo hiến Quốc hội - nghị viện của Liên Xô đã mở ra thêm nhiều sự lựa chọn phù hợp hơn hoàn cảnh của mỗi quốc gia.

Các mô hình bảo hiến trên thế giới hiện nay đã được phát triển nhanh chóng, được đa số các quốc gia trên thế giới ghi nhận là một trong những chế định bắt buộc tồn tại trong hệ thống pháp luật quốc gia, được quy định trong văn bản có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia đó ở dạng thành văn hoặc bất thành văn. Tính đến nay theo những số liệu không chính thức đã có ít nhất hơn 80% các quốc gia trên thế giới quy định về vấn đề bảo vệ Hiến pháp dưới những hình thức khác nhau. Vị trí, vai trò bảo hiến Bảo hiến đóng góp rất lớn cho sự hoàn thiện của pháp luật, nền dân chủ quốc gia cũng như sự phát triển của quốc gia. Mô hình bảo hiến ở mỗi quốc gia tùy thuộc vào hoàn cảnh nên có những đặc điểm riêng biệt nhưng 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cơ bản bảo hiến được xây dựng với những vai trò và mục đích chung.

Mô hình bảo hiến được xây dựng với những mục tiêu cơ bản sau: - Kiểm soát quyền lực nhà nước, duy trì hiệu quả hoạt động cả bộ máy nhà nước, hoàn chỉnh chức năng của từng cơ quan trong bộ máy nhà nước. - Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. - Hoàn thiện hệ thống pháp luật. Bảo hiến nhằm mục đích để bảo vệ giá trị pháp lý tối cao của Hiến pháp, cũng như hoàn thiện các chế định pháp luật.

Hiến pháp như tên gọi của nó, sẽ bảo vệ những giá trị cốt lõi, những điểm căn bản nhất của quốc gia cho dù bản Hiến pháp đó tồn tại ở bất kỳ dạng nào: thành văn hay bất thành văn. Khi tiến hành xây dựng pháp luật, những văn bản pháp luật xây dựng có thể không hoàn toàn dựa trên cái nhìn khách quan về vấn đề mà còn mang nhiều tính hạn chế, cá nhân. Việc tồn tại những điểm sai sót, không thống nhất, mâu thuẫn là điều không thể tránh khỏi trong thực tiễn. Mô hình bảo hiến được hình thành sẽ bảo vệ xã hội khỏi những văn bản, những điều luật mâu thuẫn, tạo nên sự thống nhất trong phạm vi của Hiến pháp và pháp luật.

Hiến pháp có thể hạn chế một phần hoặc toàn bộ những vấn đề có thể phát sinh trong việc xây dựng, ban hành và thực thi pháp luật. Bảo hiến bảo vệ hoàn chỉnh quy trình “Lập hiến - lập pháp”, đưa quy trình vào trong thực tế và áp dụng. Hệ thống pháp luật sẽ được xây dựng hoàn chỉnh, đúng trình tự, có sự giám sát chặt chẽ, có sự điều chỉnh kịp thời khi cần.