Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh tiếp cận trao đổi xã hội trong chia sẻ tri thức ở cộng đồng trực tuyến tình huống tại cộng đồng sức khỏe ở tp hcm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kinh doanh tiếp cận trao đổi xã hội trong chia sẻ tri thức ở cộng đồng trực tuyến tình huống tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thanh Phong
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Tuân
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. HCM
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Tiếp cận trao đổi xã hội trong chia sẻ tri thức ở cộng đồng trực tuyến – Tình huống tại cộng đồng sức khỏe ở TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. HCM

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ Quản trị kinh doanh với chủ đề Tiếp cận trao đổi xã hội trong chia sẻ tri thức tại cộng đồng sức khỏe TP.HCM tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi chia sẻ tri thức trong cộng đồng sức khỏe trực tuyến. Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh nhu cầu tìm kiếm và chia sẻ thông tin về sức khỏe ngày càng tăng, đặc biệt là tại các thành phố lớn như TP.HCM. Lý thuyết trao đổi xã hội được sử dụng làm nền tảng để phân tích các yếu tố lợi ích và chi phí liên quan đến hành vi chia sẻ tri thức.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các yếu tố thuộc lợi ích (giá trị bản thân, tính thể diện, danh tiếng, hỗ trợ xã hội) và chi phí (chi phí thực hiện, chi phí nhận thức) ảnh hưởng đến hành vi đóng góp và thu nhận tri thức trong cộng đồng sức khỏe trực tuyến. Nghiên cứu cũng nhằm đề xuất các giải pháp để xây dựng và phát triển cộng đồng sức khỏe trực tuyến tại TP.HCM.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào các thành viên là nhân viên văn phòng tham gia vào cộng đồng sức khỏe trực tuyến tại TP.HCM. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc phân tích hành vi chia sẻ tri thức dựa trên lý thuyết trao đổi xã hội và các yếu tố nhân khẩu học.

II. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết trao đổi xã hội (Social Exchange Theory) để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi chia sẻ tri thức. Các yếu tố lợi ích bao gồm giá trị bản thân, tính thể diện, danh tiếng và hỗ trợ xã hội, trong khi các yếu tố chi phí bao gồm chi phí thực hiện và chi phí nhận thức. Mô hình nghiên cứu đề xuất được xây dựng dựa trên các nghiên cứu trước đây của Bock và cộng sự (2005), Chen và Hung (2010), Jinyang (2015) và Yan và cộng sự (2016).

2.1. Lý thuyết trao đổi xã hội

Lý thuyết trao đổi xã hội cho rằng hành vi của con người được thúc đẩy bởi sự cân bằng giữa lợi ích và chi phí. Trong bối cảnh chia sẻ tri thức, các yếu tố lợi ích như giá trị bản thân và danh tiếng có tác động tích cực đến hành vi đóng góp tri thức, trong khi các yếu tố chi phí như chi phí nhận thức có tác động tiêu cực.

2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất

Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm các yếu tố lợi ích và chi phí ảnh hưởng đến hành vi đóng góp và thu nhận tri thức, đồng thời tác động đến việc xây dựng cộng đồng sức khỏe trực tuyến. Các giả thuyết nghiên cứu được đưa ra để kiểm định mối quan hệ giữa các yếu tố này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện qua ba bước chính: nghiên cứu sơ bộ định tính, nghiên cứu sơ bộ định lượng và nghiên cứu chính thức định lượng. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp và khảo sát trực tuyến, với 336 mẫu phù hợp được sử dụng để phân tích. Các phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm đánh giá độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM).

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu sơ bộ định tính được thực hiện thông qua phỏng vấn 7 người tham gia cộng đồng sức khỏe trực tuyến. Nghiên cứu sơ bộ định lượng sử dụng 90 mẫu để đánh giá độ tin cậy và phân tích nhân tố khám phá. Nghiên cứu chính thức sử dụng 336 mẫu để kiểm định mô hình nghiên cứu.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm IBM SPSS 22 và AMOS 22. Các phương pháp phân tích bao gồm đánh giá độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM).

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố lợi ích như giá trị bản thân, tính thể diện, danh tiếng và hỗ trợ xã hội có tác động tích cực đến hành vi đóng góp và thu nhận tri thức. Ngược lại, các yếu tố chi phí như chi phí nhận thức và chi phí thực hiện có tác động tiêu cực. Hành vi đóng góp và thu nhận tri thức cũng có tác động tích cực đến việc xây dựng cộng đồng sức khỏe trực tuyến.

4.1. Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM

Kết quả SEM cho thấy mô hình lý thuyết phù hợp với dữ liệu thị trường. Các giả thuyết nghiên cứu đều được ủng hộ, trong đó yếu tố giá trị bản thân và danh tiếng có tác động tích cực mạnh nhất đến hành vi đóng góp và thu nhận tri thức.

4.2. Thảo luận kết quả

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc xây dựng cộng đồng sức khỏe trực tuyến cần chú trọng vào các yếu tố lợi ích để thúc đẩy hành vi chia sẻ tri thức. Đồng thời, cần giảm thiểu các yếu tố chi phí để tăng cường sự tham gia của các thành viên.

V. Kết luận và hàm ý quản trị

Nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi chia sẻ tri thức trong cộng đồng sức khỏe trực tuyến tại TP.HCM. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng và phát triển các cộng đồng sức khỏe trực tuyến, đồng thời cung cấp các gợi ý quản trị cho các doanh nghiệp và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

5.1. Hàm ý quản trị

Các doanh nghiệp và tổ chức cần tạo ra các cơ chế khuyến khích để tăng cường hành vi chia sẻ tri thức, đồng thời giảm thiểu các rào cản chi phí. Việc xây dựng danh tiếng và hỗ trợ xã hội cũng là yếu tố quan trọng để thu hút sự tham gia của các thành viên.

5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có một số hạn chế về phạm vi và mẫu nghiên cứu. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi đối tượng và áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính sâu hơn để hiểu rõ hơn về động cơ chia sẻ tri thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Lý do hình thành đề tài Thời đại bùng nổ internet cộng với đời sống con người được nâng cao, do đó nhu cầu về chăm sóc sức khỏe và điều trị các loại bệnh cũng được chú trọng hơn. Ngoài cách truyền thống là điều trị bệnh tại các bệnh viện và gặp bác sĩ riêng để tư vấn về vấn đề sức khỏe, thì ngày nay một bộ phận không nhỏ người dân tìm đến các cộng đồng trực tuyến, các blog, forum để tư vấn sức khỏe của mình, cũng như họ chia sẻ cách điều trị bệnh mà họ từng trải qua. Các kinh nghiệm chia sẻ này rất bổ ích và hữu dụng.

Theo một nghiên cứu mới đây, có gần 4,5% tìm kiếm trên mạng Internet khắp thế giới có liên quan tới các vấn đề về sức khỏe (Boer và cộng sự, 2007). Ở Châu Âu, 41,5% dân số tin rằng Internet là nguồn cung cấp thông tin y tế hữu ích và 23% thật sự dùng Internet để tìm kiếm thông tin y tế (Zhang, 2011). Ở Trung Quốc, 64% người dùng Internet ghé thăm các trang mạng dịch vụ xã hội, trong đó các trang mạng về sức khỏe được ghé thăm nhiều nhất với tần số hơn 100 triệu lượt truy cập/ tháng tính từ tháng 1 năm 2011 đến tháng 1 năm 2012 (http://service. Các cộng đồng trực tuyến được xem là những địa chỉ quan trọng giúp người dùng tìm kiếm thông tin về sức khỏe cũng như chia sẻ kinh nghiệm về cách điều trị.

Hơn 11% người Mỹ theo dõi thông tin sức khỏe của bạn bè mình trên các cộng đồng trực tuyến và 5% trong số đó đã đăng tải thông tin, câu hỏi và bình luận về các vấn đề sức khỏe và y tế. Mặc dù các cộng đồng sức khỏe trực tuyến đã trở thành cơ sở quan trọng trong hoạt động chia sẻ các kiến thức y tế phổ thông như: thông tin bệnh viện, tác dụng phụ của thuốc và các hành vi tốt cho sức khỏe (Valaitis, 2011) nhưng câu hỏi đặt ra là yếu tố nào đã thúc đẩy các thành viên trong cộng đồng chia sẻ kiến thức, họ có lợi ích gì và các chi phí phải bỏ ra như thế nào khi họ chia sẻ tri thức. Nhờ có các cộng đồng sức khỏe trực tuyến mà hoạt động trao đổi kiến thức y học có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, thông qua thư từ, bản tin, bảng thông báo, blog, các diễn đàn thảo luận và các trang mạng xã hội (Bender, 2011). Các cộng đồng sức khỏe trực tuyến cũng kết nối những bệnh nhân có cùng tình trạng sức khỏe với nhau, nhờ đó họ có thể chia sẻ kinh nghiệm liên quan đến phác đồ điều 2 trị và chế độ dinh dưỡng (Armstrong, 2009).

Ngoài ra, các cộng đồng sức khỏe trực tuyến cũng xóa nhòa rào cản địa lý và có thể cung cấp thông tin y tế cũng như hỗ trợ xã hội mà không bị giới hạn về thời gian (Barak, 2008). Các Cộng đồng sức khỏe trực tuyến cũng giúp thúc đẩy các hành vi sức khỏe tích cực. Quyết định về cách thức điều trị, và kết quả mong muốn, cũng như sự thay đổi hành vi sức khỏe của các thành viên chịu sự tác động bởi các thành viên khác trong cộng đồng. Bên dưới là các bài nghiên cứu của tác giả nước ngoài cho chúng ta tham khảo và có cái nhìn tổng quát hơn về vấn đề này:  Nghiên cứu của tác giả Jinyang (2015), tác giả này cũng đã cố gắng xác định các hành vi chia sẻ tri thức trên internet, sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính, đề xuất mô hình nghiên cứu dựa trên lý thuyết trao đổi xã hội bao gồm các yếu tố: tính sẵn lòng chia sẻ, sự tin cậy, tính tương hỗ và lòng vị tha có xu hướng tác động lên hành vi chia sẻ tri thức của con người trong cộng đồng ảo.

Dữ liệu thu thập từ 221 mẫu ở sinh viên, giáo sư tại trường đại học ở Trung Quốc. Theo kết quả phân tích của Jinyang (2015), yếu tố lòng vị tha không thể dự đoán được lên hành vi chia sẻ tri thức. Trong khi đó, yếu tố tính sẵn lòng chia sẻ là nhân tố quan trọng nhất trong hành vi chia sẻ tri thức trong cộng đồng ảo hơn là các yếu tố khác, sự tin cậy, tính tương hỗ và lòng vị tha. Hạn chế của nghiên cứu này là dữ liệu khảo sát sinh viên ở trường đại học, ký túc xá… cũng như nghiên cứu đến tính cách con người và yếu tố khích lệ của việc hành vi chia sẻ tri thức trong không gian mạng.

 Nghiên cứu của tác giả Yan và cộng sự (2016), tác giả này lại xác định các mối quan hệ giữa các yếu tố lợi ích - chi phí dựa trên thuyết trao đổi xã hội: ý thức giá trị bản thân, tính thể diện, danh tiếng, hỗ trợ xã hội, chi phí nhận thức và chi phí thực hiện. Phần lợi ích chủ yếu xây dựng dựa trên tháp nhu cầu của Maslow và phần chi phí sẽ bao gồm chi phí nhận thức và chi phí thực hiện. Mô hình nghiên cứu các thành viên trong cộng đồng sức khỏe trực tuyến chia sẻ kiến thức phổ thông và chuyên môn với nhau. Dữ liệu thu thập từ 323 người dùng thuộc hai cộng đồng sức khỏe trực tuyến nổi tiếng ở 3 Trung Quốc và được phân tích dựa trên mô hình cấu trúc tuyến tính.

Kết quả thu được cho thấy ba yếu tố có tác động tích cực đến hoạt động chia sẻ kiến thức phổ thông và chuyên môn bao gồm: ý thức giá trị bản thân, hỗ trợ xã hội nhận được và nâng cao danh tiếng. Một yếu tố khác là thể diện, có ảnh hưởng tiêu cực lên hoạt động chia sẻ kiến thức chuyên môn, nhưng lại có ảnh hưởng tích cực lên hoạt động chia sẻ kiến thức phổ thông. Chi phí thực hiện chỉ có tác động tiêu cực lên quá trình chia sẻ kiến thức phổ thông, trong khi chi phí nhận thức lại chỉ có tác động tiêu cực lên quá trình chia sẻ kiến thức chuyên môn. Nghiên cứu này cho thấy lợi ích cá nhân thúc đẩy hoạt động chia sẻ tri thức, trong khi đó, chi phí bỏ ra lại ngăn cản quá trình này.

Tuy nhiên, mức độ tác động của các yếu tố này lên hoạt động chia sẻ kiến thức phổ thông và chia sẻ kiến thức chuyên môn cũng khác nhau. Hạn chế của nghiên cứu này thực hiện bằng cách khảo sát nghiên cứu tiêu biểu tại một thời điểm; tác giả không đưa yếu tố thời gian vào xem xét. Mẫu thu được không đại diện cho tất cả các cộng đồng sức khỏe. Tác giả chỉ sử dụng khảo sát trực tuyến để thu thập dữ liệu nên dữ liệu thu được có xu hướng nghiêng về số người dùng quen với công nghệ thông tin hoặc những người khỏe mạnh hơn và có thể hoàn thành bảng khảo sát.

Nghiên cứu này áp dụng thành công mô hình chi phí – lợi ích để lý giải cho các giả thuyết đưa ra nhưng có thể còn có những yếu tố quan trọng khác chưa được xem xét tới. Nghiên cứu này chưa xem xét đến các loại hình cộng đồng sức khỏe trực tuyến vì các cộng đồng khác nhau có thể có những đặc tính riêng trong hoạt động chia sẻ tri thức. Bài báo của tác giả Yan và cộng sự (2016) là nghiên cứu mới nhất về lý thuyết trao đổi xã hội và có cái nhìn mới hơn về lợi ích và chi phí trong việc chia sẻ tri thức trong cộng đồng trực tuyến. Theo Yan và cộng sự (2016), những cộng đồng sức khỏe trực tuyến tập trung đến quá trình trao đổi cả hai loại tri thức về sức khỏe: kiến thức chung, như thông tin bệnh viện hoặc bác sĩ, cũng như các thông tin cá nhân, bao gồm tình trạng sức khỏe, phác đồ điều trị và tiến triển bệnh.

Các thông tin chung này thường được công khai, độc lập với thông tin sức khỏe cá nhân, trong khi các kiến 4 thức chuyên môn lại thuộc quyền riêng tư của bệnh nhân. Các thông tin cá nhân này, nếu được công bố, có thể làm bệnh nhân cảm thấy không thoải mái, khó chịu hoặc buồn phiền, thậm chí đau khổ. Nhưng những thông tin này lại đặc biệt có giá trị đối với những cá nhân khác trong cộng đồng. Theo các con số thống kê về bệnh tật của dân văn phòng mà trang Dailymail (2016) gần đây đưa ra: 62% dân văn phòng bị đau vẹo cổ, 44% bị căng thẳng mắt, 38% bị đau bàn tay, 34% dân bị rối loạn giấc ngủ, 73% bị nhức đầu, 80,9% bị đau lưng, tật khúc xạ ở dân văn phòng dao động từ 25% đến 40%.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng cảnh báo, hơn 30% cao ốc mới xây và nâng cấp trên thế giới có thể gây ra các triệu chứng bệnh văn phòng. Ngồi nhiều làm tăng nguy cơ tử vong đến 40%; ngồi nhiều hơn 6 tiếng 1 ngày sẽ khiến bạn chết sớm hơn 15 năm so với những người ngồi ít hơn 3 tiếng, kể cả bạn có tập thể dục; người ngồi làm việc có tỉ lệ mắc bệnh tim mạch gấp 2 lần so với những người đứng làm việc… và hàng loạt các yếu tố làm tăng nguy cơ béo phì, bệnh tim mạch và các bệnh nghiêm trọng khác. Do đó, việc chia sẻ các kiến thức để bảo vệ sức khỏe của nhân viên văn phòng là vấn đề thiết yếu trong cuộc sống ngày nay. Theo số liệu mới được công bố bởi Tổ chức thống kê số liệu Internet quốc tế (internetworldstats), tính đến hết tháng 6/2015, tại Việt Nam đã có 45,5 triệu người dùng internet, đạt mức thâm nhập/dân số là 48%.

Với con số này, Việt Nam đang được xếp thứ 6 trong khu vực châu Á về số lượng người dùng, sau Trung Quốc (674 triệu), Ấn Độ (354 triệu), Nhật Bản (114,9 triệu), Indonesia (73 triệu), Philippines (47,1 triệu) và đứng thứ 17/20 quốc gia có lượng người dùng internet nhiều nhất thế giới. Ở Việt nam cũng có rất nhiều diễn đàn tư vấn sức khỏe: Alo bác sĩ (http://alobacsi.com/), Thuốc biệt dược (http://www.vn/), Sức khỏe và đời sống (http://suckhoedoisong. Trong khi đó, các nghiên cứu về chia sẻ tri thức trong cộng đồng trực tuyến, nhất là áp dụng ngữ cảnh của lý thuyết trao đổi xã hội (Social Exchange Theory) với mô hình lợi ích – chi phí, đặc biệt là ở Việt Nam cũng chưa nghiên cứu nào có cái nhìn mới hơn về vấn đề này. 5 Từ tính cấp thiết đó, tác giả xin chọn đề tài “Tiếp cận trao đổi xã hội trong chia sẻ tri thức ở cộng đồng trực tuyến – Tình huống tại cộng đồng sức khỏe ở TP.