Chương 1: Cơ sở ly luận và thực tiễn phát triển hoạt động dịch vụ ngân hàng Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động dịch vụ tại Ngân hàng Thương mại Cô phan A Châu Chương 3: Định hướng và một số giải pháp cơ bản phát triển hoạt động dịch vụ tai Ngân hàng Thương mại Cổ phan A Châu trong giai đoạn tiếp theo. CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN PHÁT TRIEN HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG 1. HOẠT DONG CUA NGAN HÀNG THUONG MẠI TRONG NEN KINH TE 1. Khái niệm, chức năng của ngần hàng thương mai a.
Khái niệm ngân hàng thương mại Trong mỗi một quốc gia, sự ra đời và phát triển của NHTM luôn gan liền với sự phát triển của nền kinh tế và giao lưu hàng hoá, đóng vai trò quan trọng tao ra sự tăng trưởng, kiềm chế lạm phát, tạo công ăn việc làm, ồn định xã hội.Qua đó ngân hàng dần hình thành và hoàn thiện các nghiệp vụ của mình. Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, các hoạt động cơ bản của NHTM cũng phát triển theo và các chức năng của nó cũng được mở rộng, NHTM được hiểu là những trung gian tài chính có giấy phép kinh doanh của chính phủ dé cho vay tiền và mở các tài khoản tiền gửi, kê cả các khoản tiền gửi mà dựa vào đó có thể sử dụng các tờ sec. Ở Việt Nam, trong điều I của Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính ban hành ngày 23/05/1990 định nghĩa: “NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó dé cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. Trong luật các Tổ chức tín dụng do Quốc hội khóa X ban hành ngày 12/12/1997, định nghĩa: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan”.
Theo luật này thì “Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi dé cap tin dung, cung cap các dich cụ thanh toán”. [16] Như vậy, NHTM có thể được hiểu là một doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh trên lĩnh vực tiên tệ tin dụng, là doanh nghiệp tiễn hành thường xuyên các nghiệp vụ huy động von, cho vay, cung cấp phương tiện thanh toán, thực hiện nghiệp vụ chiết khẩu và cung cấp các dịch vụ tài chính khác. Chức năng của ngân hàng thương mại Các NHTM thực hiện các chức năng chủ yếu sau đây: * Chức năng làm trung gian tín dụng Đây là chức năng quan trọng và cơ bản nhất của NHTM. Nó không những cho thấy bản chất của NHTM mà còn cho thấy nhiệm vụ chủ yếu của NHTM.
Trong chức năng này, NHTM đóng vai trò là người trung gian đứng ra tập trung, huy động các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế (bao gồm tiền gửi tiết kiệm của các tầng lớp dân cư, vốn bằng tiền của các don vị, tổ chức kinh tế,.) biến nó thành nguồn vốn để cho vay (cấp tín dụng), đáp ứng nhu cầu vốn cho các ngành kinh tế và cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Như vậy, NHTM là trung gian tài chính, có chức năng chuyền vốn tiền tệ từ nơi thừa (bằng nghiệp vụ huy động vốn) sang nơi thiếu (bằng nghiệp vụ cho vay). Các chủ thể tham gia gồm những người gửi tiền vào NHTM và những người vay tiền từ ngân hàng nhưng không có mối liên hệ kinh tế trực tiếp nao. Họ không chịu trách nhiệm và nghĩa vụ gi cho nhau cả.
Tất cả đều thông qua NHTM, nghĩa là NHTM có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người gửi (bất cứ người đi vay sử dụng vốn có hiệu quả hay không). Còn người đi vay phải có nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng. Là trung gian tín dụng, các NHTM thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau: e Nhận tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn của các đơn vị kinh tế, các tô chức và cá nhân băng đồng tiền trong nước và băng ngoại tệ e Nhận tiền gửi tiết kiệm của các tổ chức và cá nhân. e Phát hành kỳ phiếu và trái phiếu ngân hang dé huy động vốn trong xã hội e Cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn đối với các tổ chức và cá nhân e Chiết khấu thương phiếu và các chứng từ có giá đối với các tổ chức, cá nhân cho vay tiêu dùng, cho vay trả góp và các loại hình tín dụng khác đối với tổ chức và cá nhân Thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đã cung ứng một khối lượng vôn tín dụng lớn cho nên kinh tê.
Đây là nguôn vôn quan trọng vì nó không những lớn về số tiền tuyệt đối mà vì tính chất “luân chuyển” không ngừng của nó, tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn. * Chức năng làm trung gian thanh toan và quan ly các phương tiện thanh toan Đây là chức năng quan trọng, không những thể hiện khá rõ bản chất của NHTM mà còn cho thấy tính chất “đặc biệt” trong hoạt động của NHTM. Khi trong nền kinh tế chưa có hoạt động ngân hàng hoặc mới chỉ có những hoạt động sơ khai (nhận bảo quản tiền đúc) thì các khoản giao dịch thanh toán giữa những người sản xuất kinh doanh và các đối tượng khác đều được thực hiện một cách trực tiếp, người trả tiền và người thụ hưởng tự kiểm soát các giao dịch thanh toán, đồng thời sử dụng tiền mặt để chi trả trực tiếp. Nhưng khi NHTM ra đời và hoạt động trong nên kinh tế, thì dan dan các khoản giao dịch thanh toán giữa các đơn vị và cá nhân đều được thực hiện qua hệ thống ngân hàng.
Nhiệm vụ cụ thé của chức năng này bao gồm: - Mở tài khoản tiền gửi giao dich cho các tô chức và cá nhân: NHTM chỉ có thê thực hiện chức năng trung gian thanh toán khi các khách hàng tham gia thanh toán đều có tài khoản giao dịch tại Ngân hàng. Vì vậy nhiệm vụ hàng đầu của các NHTM không những ảnh hưởng đến chức năng này mà còn ảnh hưởng đến chức năng trung gian tín dụng - chính là việc mở tài khoản giao dịch cho khách hàng. Khách hàng là tất cả các đơn vị kinh tế, tô chức và cá nhân nếu có nhu cầu đều có quyền mở tài khoản giao dịch tại bất kỳ một NHTM nào mà mình cảm thấy an toàn tiện lợi, còn đối với các NHTM có nghĩa vụ đáp ứng nhu cầu mở tài khoản giao dịch của khách hàng nếu họ tuân thủ các quy định về việc mở và sử dụng tai khoản giao dich tại ngân hàng. Do đó, thủ tục mở tài khoản phải đơn giản, thuận tiện, nhanh chóng nhưng van đảm bảo bí mật, an toàn cho khách hàng.
- Quản lý và cung cấp các phương tiện thanh toán cho khách hàng: Ngân hàng trở thành trung gian thanh toán tức là ngân hàng thay mặt cho khách hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hóa và dịch vụ. Hoạt động thanh toán qua ngân hàng là thanh toán bằng chuyển khoản. Vì vậy, các chứng từ dùng làm căn cứ dé hạch toán vào tai khoản phải là những chứng từ do chính ngân hàng cung cấp và kiểm soát, chỉ có như vậy mới đảm bảo quá trình thanh toán được tiến hành nhanh chóng, an toàn và chính xác, quyền lợi của khách hàng được đảm bảo. Để thực hiện nhiệm vụ này, ngân hàng sẽ đưa ra nhiều hình thức thanh toán như giấy chuyên tiền, tín dụng thư, séc, ủy nhiệm chi, nhờ thu, các loại thẻ.
Những phương tiện thanh toán này không những đáp ứng yêu cầu quản lý và kiểm soát chặt chẽ, mà còn đáp ứng yêu cầu linh hoạt, dé sử dụng và tiện lợi; đồng thời giảm tối đa sự lưu thông tiền mặt trong nên kinh tế. Hiện nay khi xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu thanh toán qua ngân hàng ngày càng cao đòi hỏi các NHTM cần phải đa dạng hóa các phương thức thanh toán - ngoài việc sử dụng các phương tiện thanh toán truyền thống như séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chỉ, thư tín dụng. cần từng bước mở rộng các phương tiện thanh toán hiện đại, tiên tiến như thẻ tín dụng, thẻ thanh toán, thẻ ghi nợ. Các hình thức thanh toán cũng cần được chuẩn hóa góp phan tạo tính thống nhất trong thanh toán không chỉ giữa các ngân hàng trong một quốc gia mà còn giữa các ngân hàng trên toàn thé giới.
- Tổ chức và kiểm soát quy trình thanh toán giữa các khách hàng. Đây là nhiệm vụ quan trọng và khó khăn của NHTM bởi nó phải đáp ứng được các yêu cầu sau: e Phải nhanh chóng và chính xác e Phải đảm bảo an toàn và tiện lợi Như vậy, thực hiện chức năng trung gian thanh toán, NHTM trở thành người thủ quỹ và là trung tâm thanh toán của xã hội. Bởi nhờ thực hiện chức năng này, cho phép giảm bớt khối lượng tiền mặt lưu hành, tăng khối lượng thanh toán bằng chuyển khoản, giảm bớt nhiều chỉ phí cho xã hội về in tiền, vận chuyền, bảo quản tiền tệ, tiết kiệm nhiều chi phí về giao dịch thanh toán. đồng thời góp phan đây nhanh tốc độ luân chuyên vốn trong nền kinh tế.
Điều này không những chắc chắn sẽ góp phần thúc day kinh tế xã hội trong nước phát triển mà còn thúc day các quan hệ kinh tế thương mại và tài chính tin dụng quốc tế phát triển. * Chức năng làm dịch vụ tài chính Trong quá trình thực hiện nghiệp vụ tín dụng, NHTM có thể cung cấp dịch vụ tư van dau tư, tài chính cho các doanh nghiệp, làm dai lý phát hành cổ phiếu, chứng 10 khoán đạt hiệu quả cao và tiết kiệm chi phí. Khi doanh nghiệp phát hành chứng khoán trên thị trường sơ cấp, NHTM có thé đứng ra tư vấn về: lựa chọn loại chứng khoán phát hành, lãi suất chứng khoán, thời hạn chứng khoán. Các NHTM tham gia với tư cách là người phát hành cô phiếu dé huy động vốn.
Trên thị trường thứ cấp, NHTM thực hiện các dịch vụ với tư cách là một trung tâm môi giới chứng khoán: mua bán hộ chứng khoán, bảo quản hộ chứng khoán, thu lãi chứng khoán, thu hồi chứng khoán khi đến hạn.