Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại bệnh viện công lập 1. Bệnh viện công lập 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nhiệm vụ của Bệnh viện công lập Trong lịch sử nhân loại, kể từ khi có sự xuất hiện của nhà nước, hoạt động của xã hội chính là hoạt động của hai khu vực: công và tư cùng với mối quan hệ tương tác giữa chúng.
Khu vực công do nhà nước giữ vai trò quyết định và chi phối mọi hoạt động, mục tiêu là nhằm thực hiện chức năng quản lý xã hội và phát triển đất nước. Ngược lại, khu vực tư nhân do tư nhân quyết định mọi hoạt động, và mục tiêu trước hết là phục vụ lợi ích của từng cá nhân. Sự ra đời và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và đơn vị sự nghiệp y tế công lập nói riêng nằm trọn vẹn trong phạm vi của khu vực công. Xác định được vị trí như vậy trong xã hội sẽ làm sáng tỏ bản chất, chức năng, nhiệm vụ.
của hệ thống các đơn vị này. Khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò nhiệm vụ của bệnh viện công lập trong hệ thống y tế. * Khái niệm bệnh viện công lập: là một đơn vị sự nghiệp y tế công lập, tập trung các nhân viên y tế (y, bác sĩ, kỹ thuật viên.) cùng các phương tiện cần thiết, do Nhà nước lập ra làm nhiệm vụ khám và điều trị cho người bệnh. * Đặc điểm của Bệnh viện công lập: Các bệnh viện công cũng mang những đặc điểm chung của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập, ngoài ra do tính đặc thù của hoạt động chuyên môn, các viện công lập còn có những đặc điểm sau đây: - Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, nằm trong hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập, chịu sự quản lý toàn diện của Nhà nước; 6 - Được Nhà nước đài thọ kinh phí xây dựng và hoạt động; - Thực hiện KCB cho người dân và các nhiệm vụ khác được giao; - Là nơi tập trung lớn nhất mọi nguồn lực về cơ sở vật chất, con người, khoa học kỹ thuật của cả hệ thống y tế.
* Phân loại bệnh viện công lập Phân loại theo chuyên ngành hoạt động: có thể chia thành bệnh viện chuyên khoa (VD: BV phụ sản, BV mắt, BV Tai-mũi-họng, BV phục hồi chức năng.), bệnh viện đa khoa (KCB nhiều chuyên khoa) và bệnh viện y học cổ truyền (ứng dụng thành tựu của nền y học bản địa vào việc khám chữa bệnh). Phân loại theo phân tuyến chuyên môn thì chia thành: bệnh viện hạng đặc biệt, bệnh viện hạng 1, bệnh viện hạng 2 và bệnh viện hạng 3. Phân loại theo tuyến hành chính thì chia thành: bệnh viện tuyến trung ương (tuyến cuối) và bệnh viện tuyến địa phương (tuyến đầu), VD: các bệnh viện huyện, thành, thị, tỉnh. * Vai trò, nhiệm vụ của bệnh viện công lập trong hệ thống y tế Các bệnh viện vốn được xem là xương sống của cả hệ thống y tế đối với bất kỳ quốc gia nào.
Công tác chăm sóc sức khỏe người dân được xem là hiệu quả thì phải làm tốt cả hai khâu: khâu phòng bệnh và khâu chữa bệnh, giống như một cơ thể đứng vững trên cả hai chân của mình. Các bệnh viện đảm nhận toàn bộ khâu thứ hai: chữa bệnh và cũng là khâu cuối quyết định tình trạng sức khỏe của người bệnh. Mặt khác các BV còn là nơi thực nghiệm lâm sàng giúp tìm tòi ra tri thức mới về y học để quay trở lại phục vụ cho công tác phòng và chữa bệnh. Quản lý tài chính trong các bệnh viện công lập Tài chính là một phạm trù kinh tế khách quan, đó là hệ thống các quan hệ kinh tế nhất định biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành, quản lý và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm mục đích tái sản xuất mở rộng và phát triển kinh tế - xã hội.
Quản lý tài chính với cách nhìn khái quát, 7 được biểu hiện thông qua mối quan hệ hai chiều giữa chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lý. Chủ thể quản lý là các tổ chức, cá nhân có quyền lực nhất định buộc các đối tượng bị quản lý phải tuân thủ quyết định do mình đề ra nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Đối tượng bị quản lý chịu sự tác động, giám sát của chủ thể quản lý, ngược lại đối tượng bị quản lý có quyền phản hồi lại những mâu thuẫn, khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện sự quản lý của chủ thể. Tại các bệnh viện công lập, hoạt động quản lý tài chính được hiểu một cách cụ thể là cách thức của ban lãnh đạo áp dụng để quản lý các khoản thu - chi sao cho có hiệu quả nhất và phù hợp với quy định pháp lý.
Khái niệm quản lý tài chính trong các bệnh viện công lập: Là quá trình sử dụng một cách có hệ thống các công cụ pháp lý, các công cụ quản trị (như hệ thống văn bản nội bộ, các định mức, các kế hoạch.) và bộ máy nhân sự, nhằm triển khai hoạt động tài chính của bệnh viện diễn ra đúng các quy định hiện hành và đáp ứng ở mức cao nhất và hiệu quả nhất, nhu cầu về các nguồn lực về tài chính cho việc thực hiện nhiệm vụ của đơn vị mình. Như vậy chúng ta thấy quản lý về tài chính trong bệnh viện là làm thế nào để huy động một cách có hiệu quả các nguồn lực tài chính vào việc thực hiện nhiệm vụ chung của đơn vị. Trong hoạt động thực tế, quản lý tài chính trong bệnh viện biểu hiện cụ thể bằng việc quản lý tốt các nguồn thu và các khoản chi phí, đảm bảo đủ nguồn kinh phí cho việc thực hiện hoạt động chuyên môn. Bản luận văn này nghiên cứu công tác quản lý tài chính trong bệnh viện, trên những phương diện cụ thể như vậy.
Những nguyên tắc trong quản lý tài chính bệnh viện công lập Tài chính các bệnh viện công lập cũng giống như các đơn vị sự nghiệp, phải tuân thủ các nguyên tắc sau: - Nguyên tắc cân đối giữa khoản chi và nguồn kinh phí. Nguyên tắc này thể hiện ở chỗ đơn vị chỉ thực hiện các khoản chi khi chắc chắn có sự đảm 8 bảo về nguồn kinh phí. Nguồn kinh phí ở đây có thể do NSNN cấp, hoặc từ nguồn thu sự nghiệp của đơn vị. Thực hiện nguyên tắc này đảm bảo sự cân đối về tài chính của đơn vị.
- Nguyên tắc quản lý thu chi theo dự toán. Dự toán được duyệt là một bản kế hoạch tài chính của đơn vị, quản lý thu chi theo dự toán có nghĩa đã điều hành hoạt động tài chính của đơn vị diễn ra theo kế hoạch đã định trước. Điều đó cho phép đơn vị chủ động trong việc bố trí các nguồn lực tài chính vào thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. - Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả.
Đây là nguyên tắc bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân. Lý do rất đơn giản là mọi nguồn lực, trong đó có nguồn lực tài chính, đều có giới hạn, trong khi nhu cầu thụ hưởng thì luôn tăng lên. Vì vậy mọi khoản chi phí đều phải đảm bảo tính tiết kiệm và đem lại hiệu quả. - Nguyên tắc quản lý thu chi qua hệ thống kho bạc Nhà nước.
Toàn bộ NSNN đều được tập trung và phân phối qua hệ thống KBNN, thông qua hoạt động kiểm soát chi của kho bạc, Nhà nước cũng đã thực hiện một phần sự quản lý tài chính của mình đối với các đơn vị hành chính - sự nghiệp. Vai trò của quản lý tài chính: Nếu nói các bệnh viện công lập như xương sống của hệ thống y tế, thì tài chính của bệnh viện được ví như hệ tuần hoàn đưa máu đi nuôi cơ thể. Hoạt động tài chính cung cấp nguồn lực để thực hiện các hoạt động chuyên môn, cho đầu tư phát triển…Công tác quản lý tài chính trong bệnh viện cung cấp một phương thức sử dụng một cách có hiệu quả nhất các nguồn lực tài chính của đơn vị. Cụ thể quản lý tài chính có vai trò sau: - Giúp đơn vị khai thác triệt để các nguồn thu; - Giúp đơn vị sử dụng một cách có hiệu quả các nguồn lực về tài chính vào việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; - Quản lý tài chính còn có vai trò đòn bẩy đối với việc thực hiện nhiệm vụ được giao đối với các bộ phận trong đơn vị; 9 - Quản lý tài chính giúp hình thành một cơ chế quản lý có hiệu năng trong đơn vị.
Mục tiêu của quản lý tài chính trong bệnh viện công lập: Công tác quản lý tài chính trong các bệnh viện công lập đều hướng đến các mục tiêu sau: - Đảm bảo mọi hoạt động tài chính trong đơn vị diễn ra đúng theo khuôn khổ những quy định hiện hành. - Đảm bảo sử dụng nguồn lực tài chính một cách có hiệu quả nhất. Các nguồn lực tài chính của bệnh viện chỉ có giới hạn nhất định, trong khi các nhu cầu kinh phí cho các nhiệm vụ chuyên môn luôn có xu hướng tăng lên. Đây là một thực tế khách quan.
Vì vậy sử dụng một cách có hiệu quả nguồn lực luôn là mục tiêu của công tác quản lý tài chính hướng đến; - Xây dựng được một hệ thống quản lý tài chính tinh gọn và hiệu quả. Hệ thống quản lý tài chính được coi như một công cụ hữu hiệu để đơn vị đạt được mục tiêu phát triển của mình. Thông qua hoạt động quản lý tài chính, đơn vị cũng đồng thời xây dựng, củng cố, bồi dưỡng để có được hế thống quản lý tài chính có hiệu quả. Đây có thể coi là mục tiêu kép của công tác quản lý.
Các công cụ để quản lý tài chính trong bệnh viện công lập: - Hệ thống các văn bản pháp quy của Nhà nước: Nghị định 85/20215/ND-CP quy định cơ chế tài chính trong đơn vị sự nghiệp y tế công lập; Thông tư liên bộ số 37/2016/TTLB - BYT-BTC Bộ Y tế - Bộ Tài chính quy định khung giá thống nhất dịch vụ y tế đối với bệnh viện đồng hạng, Thông tư 45/2016/TT-BYT quy định danh mục kỹ thuật tương đương. - Hệ thống các định mức kinh tế kỹ thuật của ngành: Thông tư 50/2014/TT-BYT phân loại danh mục các kỹ thuật, Quyết định 3055/2012/QĐ-BYT ban hành định mức vật tư tiêu hao cho các dịch vụ kỹ thuật y tế, Quyết định 3059/2012/QĐ-BYT ban hành định mức chi phí tính vào cơ cấu giá dịch vụ y tế.