Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO HÀNH TRẺ EM Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Bạo hành nói chung và bạo hành trẻ em trong nhà trường nói riêng là vấn đề mang tính toàn cầu, nó xảy ra ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới. Về mặt bản chất, đây chính là bạo lực học đường.
Trên thế giới đã có các tác giả nghiên cứu vấn đề chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và phòng chống bạo hành, tai nạn thương tích cho trẻ mầm non nói riêng. Nghiên cứu về tác động của trình độ đào tạo của giáo viên với chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ của 2 tác giả Ramela Kelley và Gregory Camilly (2007) đã cho thấy rằng, những giáo viên có trình độ cao hơn (trình độ cử nhân) thì có tác động tích cực đến chất lượng CSGD trẻ. Nghiên cứu này chỉ ra ảnh hưởng và kết quả CSGD trẻ của những giáo viên có trình độ cử nhân thì khác đáng kể so với kết quả CSGD trẻ từ giáo viên có trình độ thấp hơn [23]. Nghiên cứu của 2 tác giả Andrew J.
Pianta cũng chỉ ra mối quan hệ giữa đặc điểm của giáo viên và điều kiện lớp học với hoạt động chăm sóc trẻ. Các tác giả này chỉ ra rằng trình độ đào tạo, lĩnh vực đào tạo và điều kiện của lớp học như kích thước lớp học, số lượng trẻ và chương trình CSGD trẻ có tác động gián tiếp đến việc học tập và phát triển thể chất của trẻ [1]. Công trình nghiên cứu của tác giả William Fowler vào năm 1980 chỉ ra những yếu tố nhằm nâng cao chất lượng CSGD trẻ giúp phát triển tốt thể chất và tình cảm - xã hội cho trẻ. Tháng 12 năm 2013, UNICEP đã tổ chức Hội thảo về “Nghiên cứu nguyên nhân bạo lực đối với trẻ em”, xác định các yếu tố liên quan tới việc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn gây ra các hình thức bạo lực với trẻ, đồng thời đề xuất những giải pháp can thiệp của quốc gia trong phòng, chống bạo lực.
Nghiên cứu được thực hiện ở 4 khu vực trên thế giới, trong đó có: Nam Phi (tại Zimbabwe, Đông Á (tại Việt Nam), Mỹ La tinh (tại Pêru), Nam Âu (tại Italia). Tại một số quốc gia cũng đề cập tới tình trạng bạo lực trẻ em: “Tiếp xúc trẻ em bị bạo hành trong gia đình và xã hội”, Gayla Margolin và Elana B. Gordis, trường Đại học Nam Califonia (Tạp chí Annual reviews); “Báo cáo về nghiên cứu bạo hành trẻ em trong trường học ở Kosovo” (UNICEF/9-2005); “Bạo lực trẻ em trường học” (Tổ chức Plan International - Thailan); “Bạo lực trẻ em trong nhà trường và môi trường giáo dục” (Mariella Furrer (UNICEF/11-2006); Bạo lực trẻ em trong trường học ở Lebanon, Morocco và Yemen” (Tổ chức Save the Children - Sweden); “Bạo lực trẻ em trong trường học ở Trung Đông và Bắc Phi - tình trạng, nguyên nhân và giải pháp” (UNICEF/2005) [dẫn theo 18]. Bạo hành, xâm hại trẻ em gây hậu quả trước mắt và lâu dài trong suốt cuộc đời.
Nghiên cứu ở khu vực Đông Á Thái Bình Dương cho thấy tống thiệt hại do bạo lực, xâm hại trẻ em gây ra, đặc biệt do các vấn đề sức khỏe và các hành vi nguy cơ cao về sức khỏe, ước tính 206 tỉ USD, xấp xỉ 2% tổng GDP của khu vực này. Điều tra MICs (Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ) của Thái Lan cho thấy 75,2% trẻ em độ tuổi 1-14 đã từng bị phạt về thể chất và tâm lý. Ở Philippines, cứ 5 trẻ em thì 3 em cho biết đã từng bị bạo hành thể chất thời thơ ấu và 60% xảy ra ở nhà. Tại Campuchia, hơn một nửa trẻ em bị cha mẹ, họ hàng, bạn tình hoặc người trong thôn xóm bạo hành thể chất trước khi tròn 18 tuối và cứ 4 trẻ em thì có 1 em bị bạo hành về tình cảm.
Phân tích số liệu của Ethiopia, Ấn Độ, Peru và Việt Nam cho thấy bạo lực trong trường học, gồm cả thể chất và ngôn ngữ, do cả giáo viên lẫn bạn bè gây ra, là lý do phổ biến nhất khiến trẻ em không thích đi học, đồng thời liên hệ mật thiết với kết quả kém về toán học, kém tự tin và tự trọng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Như vậy, trên thế giới đã có các nghiên cứu về bạo hành trẻ em, phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ em ở trường mầm non, tuy nhiên vẫn còn vắng bóng những nghiên cứu về quản lý hoạt động phòng chống bạo hành trẻ ở trường mầm non. Những nghiên cứu ở trong nước Hiện nay ở Việt Nam cũng như trong khu vực châu Á và trên thế giới đã tiến hành nhiều diễn đàn, các cuộc khảo sát, các công trình nghiên cứu về tình trạng bạo hành đối với trẻ em. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên ở Châu Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước của Liên Hiệp quốc về Quyền Trẻ em năm 1990.
Bên cạnh đó, Hệ thống pháp luật và chính sách phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em ở nước ta đã được ban hành khá đầy đủ. Tuy nhiên, hiện nay bạo lực thân thể trẻ em vẫn đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội. Trung bình mỗi năm cả nước có khoảng trên 2000 trẻ em bị bạo lực, xâm hại cần được hỗ trợ, can thiệp. Theo kết quả khảo sát của Tổ chức tầm nhìn thế giới, phỏng vấn học sinh tại 2 tỉnh Yên Bái, Tuyên Quang, có 44% trẻ em bị bạo lực, trong đó 23% bị đánh, tát, đòn roi.
Báo cáo về can thiệp và hỗ trợ theo đường dây nóng 18001567 phản ánh về bạo lực trẻ em thì trong 689 ca bạo lực trẻ em, có đến 06/10 ca bạo lực thân thể, trong đó có 4 ca bạo lực gia đình, 2 ca bạo lực học đường. Số liệu thống kê được báo cáo tại Hội nghị châu Á Thái Bình Dương lần thứ 2 về phòng chống tai nạn thương tích diễn ra tại Hà Nội, trong 3 năm 2005 - 2007 trung bình mỗi năm ở nước ta có 475 trường hợp tử vong do tự tử và 114 trường hợp tử vong trẻ em do bạo hành [18]. Qua các số liệu thống kê cho thấy, sự xâm hại và bạo lực đối với trẻ em trong gia đình tăng gấp 3 lần; tại cộng đồng tăng 7 lần và trong trường học tăng 13 lần so với chục năm về trước. Tuy nhiên trên thực tế, cho đến nay chúng ta chưa có một con số thống kê cụ thể về các vụ bạo hành trẻ em trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn nhà trường mà chỉ có một vài số liệu thống kê chưa đầy đủ trong các báo cáo liên quan đến các vụ bạo hành trẻ em trong trường học diễn ra ở một số tỉnh, thành trong cả nước.
Bạo hành, xâm hại trẻ em đã và đang đặt ra nhiều vấn đề trong công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em đối với toàn xã hội. Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất trong xã hội. Mọi trẻ em sinh ra đều có quyền được hưởng sự chăm sóc về thể chất và tinh thần, được phát triển trong môi trường lành mạnh, an toàn. Vì thế, hậu quả của việc trẻ bị bạo hành về thể chất không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, mà còn tổn thương tinh thần, trí tuệ, sự phát triển toàn diện và tương lai của trẻ em, của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Năm 2003, UNICEF và Trần Vân Anh khi nghiên cứu “Sự tham gia của trẻ em về giáo dục môi trường và bảo vệ trẻ em” đã tiến hành tham vấn với trẻ em tại 3 thành phố và 9 tỉnh. Kết quả nghiên cứu về vấn đề này đã chỉ ra rằng có sự tồn tại của bạo lực trong môi trường học đường. Nhiều trẻ em trong mẫu nghiên cứu này cảm thấy rằng thầy cô giáo không phải lúc nào cũng dạy tốt, thường không công bằng hoặc bắt các em phải chịu đựng những hình thức xâm hại vô lý, khắc nghiệt về cả mặt thể chất lẫn tinh thần. Cũng từ năm 2003, UNICEF cùng với Uỷ ban Dân số Giáo dục Trẻ em, Quỹ Cứu trợ Trẻ em Thuỵ Điển và Plan International đã và đang tiến hành một số nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ bạo lực và lạm dụng trẻ em ở Việt Nam.
Một nghiên cứu tiến hành trên 2800 người (chủ yếu là trẻ em) ở 3 tỉnh thành: An Giang, Lào Cai, Hà Nội trong đó cho thấy trừng phạt thân thể là hình thức bạo lực phổ biến ở gia đình và trường học. Tháng 5/2009 tại Thành phố Hồ Chí Minh diễn ra hội thảo “Bạo hành trẻ em trong gia đình và nhà trường hiện nay - thực trạng và giải pháp” - do Viện Nghiên cứu Phát triển thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Trung tâm tư vấn FDC tổ chức với nhiều bài nghiên cứu của nhiều tác giả: “Cần phải ngăn chặn bạo hành trẻ em trong nhà trường để con em chúng ta được phát triển lành mạnh” (Nguyễn Thị Thương, Giám đốc Trung tâm FDC); “Bạo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn hành trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo, tiểu học - đôi điều suy nghĩ” (Nguyễn Thị Kim Bắc, Trung tâm Tư vấn FDC); “Bạo hành trẻ em trong gia đình và nhà trường” (Lê Thị Ngọc Dung, Viện nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh); “Một số vấn đề bạo hành trẻ em trong nhà trường và gia đình hiện nay” (Nguyễn Thị Mỹ Linh); “Thực trạng bạo lực trẻ em ở nước ta hiện nay- giải pháp“ (Nguyễn Hải Hữu). Các bài viết đã chỉ ra thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và các giải pháp ngăn chặn tình trạng bạo hành trẻ em. Theo các tác giả, nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bạo hành trẻ em ở các lứa tuổi, đặc biệt đối với lứa tuổi mẫu giáo, tiểu học là do quan niệm sai lầm trong việc giáo dục con và nhận thức hạn chế về vai trò, trách nhiệm của người làm cha mẹ, làm công tác giáo dục; thiếu hiểu biết, thiếu chuyên môn dẫn tới thiếu kỹ năng nuôi dạy, giáo dục trẻ; hoặc do hoàn cảnh sống…Bên cạnh đó là sự bất cập trong quản lý giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở; sự lơ là, thiếu quan tâm của xã hội đối với tình trạng bạo hành ở lứa tuổi này.
Đồng thời, các tác giả chỉ dẫn cho các bậc cha mẹ và giáo viên mầm non, tiểu học những phương pháp giáo dục phù hợp với trẻ em.