CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VA MOT SO VAN DE LY LUAN VA THUC TIEN VE QUAN LY NHA NUOC TRONG LINH VUC DAU THAU CAC CONG TRINH GIAO THONG 1.1 Tong quan tình hình nghiên cứu Trên cơ sở kế thừa những công trình nghiên cứu “cầm nang về công tác đấu thầu” của (Bộ Kế hoạch và đầu tư- Trung tâm thông tin, NXB chính trị quốc gia, 1997), ” Hướng dan đấu thầu tuyển dụng tư van cho các dự án sử dụng vốn của WB, ADB” (NXB thống kê, Hà Nội, 1999); “Hướng dẫn của Ngân hàng Phát triển châu Á về mua sắm” (Ngân hàng phát triển Châu Á, 2007); “Hướng dẫn mua sắm bằng vốn vay IBRD” (Ngân hàng Thế giới, 2008). Tuy nhiên các công trình nghiên cứu trên chỉ đề cập đến những vấn đề chung nhất trên phương diện quản lý mà chưa đề cập đến việc nghiên cứu cơ chế và đề ra những giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước do đó việc nghiên cứu vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, và đề tài “Quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu các công trình giao thông ở Ban Quản lý dự án phát triển giao thông nông thôn Hà Tĩnh” không trùng với đề tài và luận văn nao đã được nghiên cứu trước đây. Trên cơ sở đánh giá công tác quản lý hiện có, các tiềm năng và các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý của Ban trong lĩnh vực đấu thầu xây dựng, tiếp tục nghiên cứu dé bổ sung hoàn thiện về cơ chế, chính sách cũng như trong tô chức thực hiện các cuộc đấu thầu nham nâng cao hiệu quả của hoạt động đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng, các vấn đề này bao gồm: - Hoàn thiện phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu dé đảm bảo lựa chọn được nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm, có phương án kỹ thuật, công nghệ tối ưu và có giá dự thầu hợp lý; - Tiép tục hoàn chỉnh trình tự, quy trình tô chức thực hiện việc lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng nhằm giảm thiểu các thủ tục, rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu; - Nâng cao chất lượng của Hỗ sơ mời thầu trên cơ sở hướng dan cụ thể nội dung và các yêu cầu của hồ sơ mời thầu theo từng loại công việc trong hoạt động xây dựng; - Xác định vai trò của các chủ thé tham gia hoạt động đấu thầu các gói thầu sử dụng vốn nhà nước nhằm phân định rõ quyền và trách nhiệm của các chủ thể tham gia và trên cơ sở đó đây mạnh việc phân cấp trong quản lý đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng. - Làm rõ các yêu cầu và điều kiện đối với việc lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu trên cơ sở đó có các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, hiệu quả trong sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngành xây dựng công trình.
- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp, chế tài cần thiết để đảm bảo tính công khai, minh bạch và bình đăng giữa các nhà thầu khi tham dự đấu thầu nhằm tiếp tục hoàn thiện thê chế chính sách trong quản lý đấu thầu, tạo ra sân chơi bình đăng, cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà thầu xây dựng. - Đề xuất mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động của Ban quản lý dự án phát triển giao thông nông thôn, các giải pháp nâng cao Quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu xây dựng dé chuyên thực hiện công tác tổ chức các cuộc đấu thầu nhằm từng bước chuyên nghiệp hóa đối với công tác này phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.2 Một số vấn đề lý luận quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu các công trình giao thông 1.1 Khái niệm đấu thầu và đấu thầu xây dựng - Khái niệm đâu thâu “Dau thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu dé ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp: lựa chon nhà đầu tư dé ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” (Luật Đấu thầu, 2013, trang 4). - Khái niệm đấu thầu xây dựng Dau thầu xây dựng là đấu thầu các công việc có liên quan đến xây dựng công trình và các hạng mục công trình nhằm lựa chọn ra nhà thầu xây dựng có thé dap ứng được yêu cầu kỹ thuật của công việc với mức chi phí hợp ly nhất. - Các khái niệm liên quan trong đấu thầu “Chủ dau tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án” (Luật Đấu thầu, 2013, trang 3).
“Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực dé thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: - Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; - Don vị dy toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; - Đơn vị mua sắm tập trung; - Co quan nha nước có thâm quyền hoặc tô chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thâm quyền lựa chọn” (Luật Đấu thầu, 2013, trang 3). “Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ đề nhà thâu, nha dau tu chuân bị hồ sơ dự thâu và đê bên mời thâu tô chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư” (Luật Đấu thầu, 2013, trang 5). “Hỗ so dự thầu, hồ so dé xuất là toàn bộ tải liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu” (Luật Dau thầu, 2013, trang 5).2 Các hình thức lựa chọn nhà thầu - Đấu thầu rộng rãi “Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong đó không hạn chế số lượng nhà thầu, nhà đầu tư tham dự” (Luật Đấu thầu, 2013, Điều 20, trang 17). - Đấu thầu hạn chế “Đầu thầu hạn chế được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu” (Luật Dau thầu, 2013, Điều 21,trang 18).
- Chỉ định thầu Chỉ định thầu đối với nhà thầu được áp dụng trong các trường hợp sau đây: Gói thầu cần thực hiện dé khắc phục ngay hoặc dé xử lý kịp thời hậu qua gây ra do sự cô bat khả kháng: gói thầu cần thực hiện dé bảo đảm bí mật nha nước; gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cộng đồng dân cư trên địa bàn hoặc để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến công trình liền kề; gói thầu mua thuốc, hóa chat, vật tư, thiết bị y tế dé triển khai công tác phòng, chống dịch bệnh trong trường hợp cấp bách; Gói thầu cấp bách cần triển khai nhằm mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia, biên giới quốc gia, hải đảo; Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa phải mua từ nhà thầu đã thực hiện trước đó do phải bảo đảm tính tương thích về công nghệ, bản quyền mà không thể mua được từ nhà thầu khác; gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm; mua bản quyền sở hữu trí tuệ; Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng được chỉ định cho tác giả của thiết kế kiến trúc công trình trúng tuyên hoặc được tuyển chọn khi tác giả có đủ điều kiện năng lực theo quy định; gói thầu thi công xây dựng tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng, tác phẩm nghệ thuật gắn với quyền tác giả từ khâu sáng tác đến thi công công trình; Gói thầu di đời các công trình hạ tầng kỹ thuật do một đơn vị chuyên ngành trực tiếp quản lý để phục vụ công tác giải phóng mặt bang; gói thầu rà phá bom, mìn, vật nô dé chuẩn bị mặt băng thi công xây dựng công trình; Gói thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công, gói thầu có giá gói thầu trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. - Chào hang cạnh tranh Chào hàng cạnh tranh được áp dụng đối với gói thầu có giá trị trong hạn mức theo quy định của Chính phủ và thuộc một trong các trường hợp sau đây: Gói thầu dịch vụ phi tư vấn thông dụng, đơn giản; Gói thầu mua sắm hàng hóa thông dụng, sẵn có trên thị trường với đặc tính kỹ thuật được tiêu chuẩn hóa và tương đương nhau về chất lượng; Gói thầu xây lắp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ được phê duyệt. - Tự thực hiện Tự thực hiện được áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm trong trường hợp tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng gói thầu có năng lực kỹ thuật, tài chính và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu.3 Các nhân tố ảnh hưởng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu các công trình giao thông. - Môi trường pháp lý, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về dau thầu Quy chế đấu thầu ở nước ta hiện nay có những nội dung tương đối phù hợp với thông lệ đấu thầu trên thế giới, đặc biệt những nội dung hoàn toản phù hợp với các quy định của một số nhà tai trợ như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng phát triển Châu Á.
Mặc dù quy chế đấu thầu còn có một số nội dung cần được điều chỉnh, sửa đối, song thời gian qua Quy chế đấu thầu đã thực sự là cơ sơ pháp lý hoạt động đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và xây dựng. Bên cạnh quy chế đấu thầu, gần đây chúng ta đã ban hành các văn bản hướng dẫn và các biểu mẫu cụ thể nên những quy định đã sớm được xã hội thừa nhận và thực hiện.