Chương 1. Tổng quan và một số cơ sở lý luận về du lịch chăm sóc sức khỏe. Thực trạng du lịch chăm sóc sức khỏe tại Nha Trang – Khánh Hòa. Một số giải pháp nhằm phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe tại Nha Trang – Khánh Hòa.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH CHĂM SÓC SỨC KHỎE 1.1 Khái niệm về du lịch và du lịch chăm sóc sức khỏe 1.1 Khái niệm về du lịch Du lịch là một hiện tượng xã hội đã bắt đầu xuất hiện từ xa xưa, rất lâu trong lịch sử của nhân loại. Mặc dù hiện tượng du lịch có thể coi là đã được xuất hiện sớm như thế nhưng hoạt động kinh doanh lữ hành chỉ thực sự ra đời ở Nước Anh năm 1842, với người sáng lập ra nó là ông Thomas Cook, một người Anh – và từ đó ông trở thành ông tổ của nghề kinh doanh du lịch trên thế giới. Ngày nay, du lịch trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến và dần trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới. Thuật ngữ du lịch đã trở nên thông dụng, nó bắt nguồn từ tiếng Hi Lap với ý nghĩa là đi một vòng.
Du lịch gắn liền với nghỉ ngơi, giải trí, xét về định nghĩa du lịch trên thế giới có rất nhiều, mỗi tác giả có cách định nghĩa riêng của mình về du lịch. Theo địch nghĩa của UNWTO: “Du lịch theo nghĩa hành động được định nghĩa là một hoạt động di chuyển vì mục đích giải trí, tiêu khiển và tổ chức các dịch vụ xung quanh hoạt động này. Người đi du lịch là người đi ra khỏi nơi mình cư trú một quãng đường tối thiểu là 80 km trong khoảng thời gian hơn 24 giờ với mục đích giải trí tiêu khiển” Ở Việt Nam, Luật du lịch Việt Nam (2017) đã xác định: “Du lịch là hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác” 1.2 Khái niệm về du lịch chăm sóc sức khỏe 1.1 Sức khỏe và chăm sóc sức khỏe Để hiểu về DL CSSK trước hết chúng ta phải hiểu và định nghĩa khái niệm về sức khỏe. Sức khỏe là một từ và khái niệm tương đối hiện đại, đã được biết đến gần đây và được Tiến sĩ Halbert Dunn giới thiệu vào những năm 1950.
Có rất nhiều những quan niệm khác nhau về khái niệm sức khỏe, trong đó chủ đề phổ biến nổi 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bật khi đề cập đến sức khỏe rằng sức khỏe là đa chiều trong nhiều khía cạnh, là sự toàn diện về mọi mặt, sức khỏe luôn thay đổi theo thời gian và liên tục, sức khỏe mang tính cá nhân, nhưng cũng bị ảnh hưởng bởi môi trường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới: “Sức khỏe là một trạng thái thoải mái, toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội, và không chỉ đơn thuần là tình trạng không có bệnh hay thương tật”. Đây cũng là một định nghĩa chuẩn xác đã được quốc tế công nhận, định nghĩa này đã mô tả và nắm bắt chính xác các nguyên lý rộng lớn của sức khỏe. Bên cạnh đó, theo Tiến sĩ Bill Hettler từ Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ (NWI) cho rằng: “Chăm sóc sức khỏe là một quá trình tích cực thông qua đó mọi người nhận thức được và đưa ra lựa chọn để đạt trạng thái sức khỏe tiến triển tốt hơn.” Có thể nói chăm sóc sức khỏe là cách tiếp cận về sức khỏe nhấn mạnh vào việc ngăn ngừa bệnh tật và kéo dài tuổi thọ, ngược lại với việc tập trung vào điều trị bệnh; duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần tốt bằng chế độ ăn uống, tập thế dục và thói quen hợp lý, tích cực theo đuổi lối sống và trạng thái tốt cho sức khỏe (Erfurt- Cooper và Cooper, 2009).
Như vậy chung quy lại, việc chăm sóc sức khỏe được hiểu như việc con người bước vào một quá trình tích cực mà thông qua đó con người nhận thức được, lựa chọn và thực hiện những giải pháp nhắm hướng đến một trạng thái hoàn toàn khỏe mạnh về cả thể chất và tinh thần.2 Du lịch chăm sóc sức khỏe Xét về việc tìm hiểu định nghĩa DL CSSK, Theo Connell (2006): “Du lịch sức khoẻ (health tourism), DL CSSK (wellness tourism), du lịch chưa bệnh (medical tourism), du lịch dịch vụ spa (spa tourism) thường được biết đến là các loại hình du lịch mà ở đó, khách du lịch sẽ dành thời gian rãnh rỗi để cải thiện sức khoẻ của họ, quan trọng hơn nữa, sức khoẻ ở đây không chỉ là về mặt thể chất mà còn phải là về cả mặt tinh thần của du khách.” Tuy nhiên lại có những sự khác nhau về các loại hình du lịch vừa kể trên. Từ góc độ nghiên cứu thì DL CSSK có xu hướng thường xuyên bị nhầm lẫn với Du lịch y tế, thậm chí có rất nhiều những khái niệm mơ hồ về DL CSSK. Trên thực tế DL CSSK là một khái niệm mới hơn nhiều so với Du lịch y tế. Vì vậy, rất khó để xác định và làm rõ khái niệm DL CSSK nếu 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chỉ nói riêng về DL CSSK.
Bên cạnh đó, một vài liệu học thuật và một số công trình nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng các định nghĩa DL CSSK cũng có xu hướng liên kết gần như độc quyền với lĩnh vực spa cũng như liên kết với vô số các sản phẩm du lịch khác, những tích hợp ấy liên quan đến nhiều loại hình bao gồm: nghệ thuật chữa bệnh truyền thống, chữa bệnh toàn diện, tĩnh tâm, tâm linh, thể dục, thể thao, du lịch sinh thái, nông nghiệp, du lịch ẩm thực,. Ngày nay, thay vì nghỉ dưỡng đơn thuần hay đi du lịch với mục đích chữa bệnh, một số du khách đang lựa chọn hình thức du lịch kết hợp cùng các dịch vụ chăm sóc, cải thiện sức khỏe và đời sống tinh thần một cách chủ động hơn. DL CSSK tiếng Anh là Wellness tourism, đây là một khái niệm rất khó để dịch ra tiếng Việt do không có từ tương ứng. Nếu “healthy” là sức khỏe về thể chất, “spiritual” là sức khỏe về tinh thần thì “wellness” là sự kết hợp của 2 khái niệm trên.
Nhìn chung, thuật ngữ wellness được nhận định như là một loại hình du lịch kết hợp với chăm sóc sức khỏe và cải thiện đời sống tinh thần, thông qua các hoạt động thể chất, tâm lý hoặc tâm linh. Cụ thể, du khách sẽ được thực hành khóa học đặc biệt để tìm kiếm sự cân bằng trong tinh thần. Các chuyên gia sẽ áp dụng liệu trình chăm sóc riêng biệt, tăm suối khoáng, tắm bùn, thiền, yoga, massage hàng ngày… Du khách đến những điểm tham quan này sẽ được thải độc, thanh lọc cơ thể với chế độ ăn uống riêng để trẻ hóa cơ thể. Mặc dù thoạt nhìn khái niệm DL CSSK có vẻ đơn giản nhưng thực tế thuật ngữ DL CSSK là rất khó để định nghĩa một cách chính xác, ngắn gọn.
Theo nghĩa rộng, một bộ phận những người thực hiện bất kỳ loại kỳ nghỉ để giải trí, nghỉ ngơi và thư giãn đang cải thiện, giữ gìn sức khỏe trong chuyến du lịch là những người đi du lịch vì sức khỏe, bao gồm cả loại hình Du lịch y tế và DL CSSK. Định nghĩa này về cơ bản quá rộng và không mang tính cụ thể, hữu ích cho các chính phủ và các doanh nghiệp trong việc tìm cách hướng đến mục tiêu phát triển và thúc đẩy lĩnh vực DL CSSK. Vì thế, trên thế giới đã bắt đầu xuất hiện những định nghĩa DL CSSK cụ thể hơn nhằm đắp ứng nhiều những mục đích khác nhau. Mueller và Kaufmann (2001) “Du lịch chăm sóc sức khỏe được xem như một sự tổng hoà của các mối quan hệ và các hiện tượng là kết quả từ sự thay đổi về địa điểm và nơi cư trú được 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thực hiện bởi con người nhằm làm tăng hoặc ổn định hay thậm chí là để nhằm phục hồi thể chất, tinh thần và tình trạng khoẻ mạnh hay hạnh phúc khi được trải nghiệm các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ và đồng thời là sự tác động bởi chính điểm đến, con người, môi trường, nơi mà người đó đến sử dụng dịch vụ”.
Hay nói cách khác “Du lịch chăm sóc sức khỏe là một tình trạng của sức khoẻ có sự tương tác giữa sự hài hoà của cả cơ thể, tinh thần lẫn tâm hồn; với các yếu tố như trách nhiệm cá nhân, thể chất: chăm sóc thích hợp thể chất/ sắc đẹp, sức khoẻ: chế độ dinh dưỡng hợp lý, sự thư giãn: rất cần cho sự nghỉ ngơi/ chăm sóc y tế, trí óc: hoạt động tinh thần/ giáo dục và cuối cùng là sự tương tác: sự nhạy cảm với môi trường/ tương tác xã hội là các yếu tố quan trọng”. Tương tác xã hội Trí óc: hoạt động tinh thần/ giáo dục Sức khỏe: Thể chất: chế độ dinh chăm sóc Trách nhiệm dưỡng thể chất/ cá nhân sắc đẹp Sự thư giãn: nghỉ ngơi/ chăm sóc y tế Hình 1.1 Mô hình mở rộng của du lịch chăm sóc sức khỏe Nguồn: (Mueller & Kaufmann, 2001, p.6) Schobersberger et al (2004) “Du lịch chăm sóc sức khỏe là một mô hình phức tạp và nó là một tổ hợp của các hoạt động thể chất và thư giãn tinh thần. Điều này có nghĩa là du lịch chăm sóc sức khỏe là một loại hình mà ở đó thể hiện sự sung sức của người sử dụng về cả thể chất, tinh thần lẫn tâm hồn, có bao gồm yếu tố tổng thể (holistic aspect: tổng thể: mô tả một phương pháp chăm sóc bệnh nhân tổng quát)” 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Anne Dimon (người sáng lập và biên tập viên của Tạp chí Du lịch về Sức khỏe) “Du lịch chăm sóc sức khỏe là du lịch với mục đích thúc đẩy sức khỏe và hạnh phúc thông qua các hoạt động thể chất, tâm lý hoặc tinh thần.” Mặc dù du lịch chăm sóc sức khỏe thường tương quan với du lịch y tế vì lợi ích sức khỏe thúc đẩy du khách, khách du lịch chăm sóc sức khỏe chủ động tìm cách cải thiện hoặc duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống, thường tập trung vào phòng ngừa, trong khi khách du lịch y tế thường đi du lịch phản ứng để được điều trị một bệnh được chẩn đoán hoặc giải quyết tình trạng sức khỏe.