Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp Và Giải Pháp Chống Chuyển Giá Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và giải pháp chống chuyển giá ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Lê Văn Hải
• Người hướng dẫn: PGS - TS Lê Thị Thu Thuỷ
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp Và Giải Pháp Chống Chuyển Giá Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp

Pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp là một trong những công cụ quan trọng để quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước. Tại Việt Nam, thuế thu nhập doanh nghiệp được áp dụng từ năm 1990 và đã trải qua nhiều lần sửa đổi để phù hợp với tình hình kinh tế. Luật thuế này đánh vào lợi nhuận của các doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Quy định pháp luật về thuế đã góp phần tạo sự công bằng trong phân phối thu nhập và khuyến khích đầu tư. Tuy nhiên, sự khác biệt về mức thuế suất giữa các quốc gia đã dẫn đến hiện tượng chuyển giá, gây thất thu ngân sách.

1.1. Khái niệm và đặc điểm thuế TNDN

Thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế trực thu, đánh vào thu nhập của các doanh nghiệp. Nó xuất phát từ yêu cầu tái phân phối thu nhập và đảm bảo công bằng xã hội. Tại Việt Nam, Luật thuế TNDN được ban hành năm 1997 và sửa đổi năm 2008, nhằm xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa các khu vực kinh tế. Pháp luật thuế TNDN quy định rõ đối tượng chịu thuế, thu nhập bị đánh thuế, và các chi phí được khấu trừ. Điều này giúp tạo môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn.

1.2. Quy định pháp luật về thuế TNDN

Quy định pháp luật về thuế tại Việt Nam bao gồm các nguyên tắc khấu hao tài sản cố định, phương pháp tính thuế, và các ưu đãi thuế. Luật thuế TNDN cho phép khấu hao nhanh đối với các doanh nghiệp có hiệu suất cao, nhằm khuyến khích đầu tư. Tuy nhiên, sự phức tạp trong quy định đã tạo ra kẽ hở cho các doanh nghiệp thực hiện chuyển giá. Điều này đòi hỏi cần có sự hoàn thiện hơn trong pháp luật thuế TNDN để đảm bảo công bằng và hiệu quả quản lý thuế.

II. Chuyển giá trong doanh nghiệp

Chuyển giá là hành vi điều chỉnh giá trị giao dịch giữa các công ty liên kết nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Tại Việt Nam, hiện tượng này ngày càng phổ biến, đặc biệt là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Thực trạng chuyển giá tại Việt Nam cho thấy sự gia tăng các hành vi chuyển giá, gây thất thu ngân sách và bất bình đẳng trong cạnh tranh. Các doanh nghiệp thường sử dụng các phương pháp như điều chỉnh giá mua bán, phân bổ chi phí không hợp lý để thực hiện chuyển giá.

2.1. Khái niệm và đặc điểm chuyển giá

Chuyển giá là hành vi điều chỉnh giá trị giao dịch giữa các công ty liên kết để giảm nghĩa vụ thuế. Hành vi này thường xảy ra trong các công ty đa quốc gia, nơi có sự khác biệt về mức thuế suất giữa các quốc gia. Chuyển giá trong doanh nghiệp không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh. Các phương pháp xác định giá chuyển nhượng như phương pháp so sánh độc lập, phương pháp giá bán lại, và phương pháp chi phí cộng lãi được sử dụng để kiểm soát hành vi này.

2.2. Thực trạng chuyển giá tại Việt Nam

Thực trạng chuyển giá tại Việt Nam cho thấy sự gia tăng các hành vi chuyển giá, đặc biệt là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp thường sử dụng các phương pháp như điều chỉnh giá mua bán, phân bổ chi phí không hợp lý để thực hiện chuyển giá. Điều này gây thất thu ngân sách và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư. Quản lý thuế doanh nghiệp cần được tăng cường để kiểm soát hiệu quả hiện tượng này.

III. Giải pháp chống chuyển giá

Để đối phó với hiện tượng chuyển giá, Việt Nam cần hoàn thiện pháp luật thuế TNDN và tăng cường năng lực quản lý thuế. Các giải pháp chống chuyển giá bao gồm sửa đổi Thông tư số 117/2007/TT-BTC, cải cách quy trình quản lý thuế, và tăng cường hợp tác quốc tế. Pháp luật chống chuyển giá cần được xây dựng dựa trên kinh nghiệm của các nước tiên tiến, đồng thời áp dụng các phương pháp xác định giá chuyển nhượng hiệu quả. Điều này sẽ giúp giảm thiểu thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

3.1. Phương hướng xử lý chuyển giá

Phương hướng xử lý chuyển giá tại Việt Nam cần tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật thuế TNDN và tăng cường năng lực quản lý thuế. Các giải pháp bao gồm sửa đổi Thông tư số 117/2007/TT-BTC, cải cách quy trình quản lý thuế, và tăng cường hợp tác quốc tế. Pháp luật chống chuyển giá cần được xây dựng dựa trên kinh nghiệm của các nước tiên tiến, đồng thời áp dụng các phương pháp xác định giá chuyển nhượng hiệu quả.

3.2. Giải pháp quản lý thuế

Giải pháp quản lý thuế cần tập trung vào việc nâng cao năng lực của cơ quan thuế trong việc kiểm soát chuyển giá. Các biện pháp bao gồm đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ thông tin, và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Quản lý thuế doanh nghiệp cần được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả để đảm bảo công bằng trong cạnh tranh và giảm thiểu thất thu ngân sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục các Tài liệu tham khảo và Phụ lục thì Luận văn gồm ba chương sau đây: Chƣơng 1. Một số vấn đề cơ bản về pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp và hoạt động chuyển giá của các công ty. Thực trạng vấn đề chuyển giá và chống chuyển giá hiện nay tại Việt Nam. Một số kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật thuế TNDN và chống chuyển giá ở Việt Nam.

7 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ THUẾ TNDN VÀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC CÔNG TY 1. Khái niệm, đặc điểm về thuế TNDN và pháp luật thuế TNDN: 1. Khái niệm, đặc điểm về thuế TNDN và pháp luật thuế TNDN: Khái niệm thuế TNDN Thuế TNDN xuất hiện khá sớm trong lịch sử phát triển của thuế. Trên thế giới ngày nay, ở các nước phát triển thuế TNDN giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo và ổn định nguồn thu NSNN và thực hiện phân phối thu nhập.

Mức thuế áp dụng cho các chủ thể thuộc đối tượng nộp thuế TNDN là khác nhau và phụ thuộc vào quan điểm điều tiết thu nhập và mục tiêu đặt ra trong phân phối thu nhập của từng quốc gia hoặc vùng lãnh thổ trong từng giai đoạn lịch sử nhất định của quốc gia hoặc vùng lãnh thổ đó. Xét về loại thuế, thì sắc thuế TNDN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của các doanh nghiệp, ra đời bắt nguồn từ các lý do chủ yếu sau: từ yêu cầu thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội và nhu cầu tài chính của nhà nước. Tại Việt Nam, cùng với công cuộc cải cách thuế bước 1 vào năm 1990, Luật thuế lợi tức đã được ban hành. Sau 8 năm thực hiện, Luật thuế lợi tức dần dần bộc lộ nhiều nhược điểm và không còn phù hợp với tình hình phát triển kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mở rộng quan hệ hợp tác với các nước trong khu vực và thế giới.

Vì vậy, Luật thuế TNDN đã được ban hành nhằm đảm bảo sự phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn mới của đất nước. Luật thuế TNDN lần đầu tiên được Quốc hội Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua ngày 10/5/1997 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1999 thay cho Luật thuế lợi tức. Đây là loại thuế có vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật thuế của Việt Nam, đánh trên thu nhập của các doanh nghiệp kinh doanh, dù đó là doanh nghiệp trong khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước hay các doanh nghiệp ĐTNN. Loại thuế này có một phạm vi đánh thuế rộng.

8 Thuế TNDN hiện nay chính là thuế doanh nghiệp đã ra đời vào năm 1997. Luật thuế này được sửa đổi gần đây nhất vào năm 2008 và đang được trình Quốc hội để sửa đổi, bổ sung nhằm xét lại các điều kiện ưu đãi thuế trên cơ sở bảo đảm an ninh xã hội, khuyến khích mạnh hơn các doanh nghiệp đầu tư, xoá bỏ sự phân biệt đối xử giữa các khu vực kinh tế khác nhau và tăng số thu từ sắc thuế này. Trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, các quy định về thuế TNDN đã được chú trọng xây dựng, từng bước hoàn thiện, góp phần cải thiện môi trường đầu tư hấp dẫn, thông thoáng, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển. Hiện nay, thuế này là một trong những nguồn thu quan trọng của số thu từ thuế của Việt Nam và đã chiếm hơn 20% trong tổng số thu từ thuế (khoảng 21% - 22% GDP) trong các năm gần đây.

Để làm rõ mối liên quan giữa thuế TNDN và vấn đề chuyển giá trong pháp luật Việt Nam, dưới đây một số đặc điểm chính về sắc thuế này sẽ được trình bày để làm rõ mối liên quan giữa chúng. Đối tƣợng chịu thuế Theo Luật Thuế TNDN của Việt Nam hiện hành, đối tượng chịu thuế là các tổ chức sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ, bao gồm: - Doanh nghiệp nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp có vốn ĐTNN và bên nước ngoài tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh theo Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (trước đây) và Luật Đầu tư hiện nay; các công ty nước ngoài và tổ chức nước ngoài hoạt động kinh doanh tại Việt Nam không theo Luật ĐTNN tại Việt Nam.; các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân và các đơn vị hành chính, sự nghiệp có tổ chức sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ. - Doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức khác có sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. - Công ty nước ngoài hoạt động kinh doanh thông qua cơ sở thường trú tại Việt Nam, bao gồm: cơ sở thường trú của công ty nước ngoài tại Việt Nam là cơ sở kinh doanh mà thông qua cơ sở này công ty nước ngoài thực hiện một phần hay toàn bộ hoạt động 9 kinh doanh của mình tại Việt Nam mang lại thu nhập.

Cơ sở thường trú của công ty nước ngoài tại Việt Nam bao gồm các hình thức sau: o Công ty đó có tại Việt Nam: chi nhánh, trụ sở điều hành, văn phòng (trừ văn phòng đại diện thương mại không được phép kinh doanh theo pháp luật Việt Nam), nhà máy, xưởng sản xuất, kho giao nhận hàng hoá, phương tiện vận tải, hầm mỏ, mỏ dầu hoặc khí đốt, địa điểm thăm dò hoặc khai thác tài nguyên thiên nhiên hay các thiết bị, phương tiện phục vụ cho việc thăm dò tài nguyên thiên nhiên. o Công ty đó có tại Việt Nam: địa điểm xây dựng, công trình xây dựng, lắp đặt hoặc lắp ráp; các hoạt động giám sát xây dựng, công trình xây dựng, lắp đặt, lắp ráp. o Công ty đó thực hiện việc cung cấp dịch vụ ở Việt Nam thông qua nhân viên của công ty hay một đối tượng khác được công ty ủy nhiệm thực hiện dịch vụ cho một dự án hay nhiều dự án. o Công ty đó có tại Việt Nam đại lý môi giới, đại lý hưởng hoa hồng hoặc bất kỳ một đại lý nào khác.

o Công ty đó ủy nhiệm cho một đối tượng tại Việt Nam có thẩm quyền ký kết các hợp đồng đứng tên công ty hoặc không có thẩm quyền ký kết hợp đồng đứng tên công ty nhưng có quyền thường xuyên đại diện cho công ty giao hàng hoá, cung ứng dịch vụ tại Việt Nam. Thu nhập bị đánh thuế Thu nhập bị đánh thuế từ sản xuất hàng hoá, thương mại, hoặc từ các hoạt động cung cấp dịch vụ là khoản thu nhập bằng tổng doanh thu trừ đi các chi phí liên quan đến việc tạo ra khoản thu nhập đó. Các khoản thu nhập bị đánh thuế khác bao gồm thu nhập có được từ việc mua bán chứng khoán, sở hữu tài sản, quyền sử dụng bất động sản, thu nhập từ chuyển giao quyền sử dụng đất hoặc quyền cho thuê đất và các khoản lợi nhuận có được từ chuyển giao, cho thuê hoặc bán hiện vật hoặc tiền gửi. Các chi phí đƣợc phép khấu trừ trƣớc khi tính thuế 10 Thu nhập bị đánh thuế được tính từ tổng thu nhập sau khi đã trừ đi các chi phí cho phép.

Liên quan đến thuế TNDN luôn có các nguyên tắc khấu hao đối với tài sản cố định. Đối với Quy tắc khấu hao thì: Tất cả các tài sản cố định của một doanh nghiệp liên quan đến hoạt động kinh doanh đều là đối tượng khấu hao. Thời gian sử dụng một tài sản cố định là nhân tố mấu chốt để xác định mức khấu hao hàng năm theo quyết định của Bộ Tài chính. Các tài sản cố định được phân thành 8 nhóm sau: (i) máy móc và thiết bị chức năng, (ii) máy móc và thiết bị làm việc, (iii) thiết bị đo đạc và dụng cụ thí nghiệm, (iv) thiết bị vận chuyển, (v) công cụ quản lý, (vi) nhà cửa và các công trình kiến trúc, (vii) vật nuôi và cây cối, (viii) các tài sản cố định khác.

Các nhóm tài sản cố định này lại được phân chia theo 48 tiểu nhóm. Với mỗi tài sản cố định trong số tài sản thuộc 48 tiểu nhóm này, thời gian sử dụng tối thiểu và tối đa sẽ được Bộ Tài chính quyết định. Nếu tài sản này đã qua sử dụng thì thời gian sử dụng của nó sẽ được tính dựa trên tỷ lệ giữa giá trị hợp lý của tài sản với giá bán của tài sản đó khi nó còn mới nhân (x) với thời gian đã sử dụng tài sản đó. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản cố định đặc biệt và không phải là đối tượng tính khấu hao.

Doanh nghiệp có thể tự khai tự nộp thời gian sử dụng của một tài sản cố định và được lựa chọn một phương pháp tính khấu hao trong ba phương pháp phù hợp với mỗi một tài sản cố định, căn cứ vào việc tài sản đó đáp ứng được những điều kiện nào trong 3 phương pháp khấu hao. Mỗi doanh nghiệp phải đăng ký với cơ quan thuế các phương pháp tính khấu hao mà doanh nghiệp đã chọn. Nếu doanh nghiệp lựa chọn một phương pháp tính không phù hợp thì cơ quan thuế sẽ yêu cầu doanh nghiệp lựa chọn lại cho đúng. Phương pháp tính khấu hao cho tài sản cố định đã được DN lựa chọn và đăng ký sẽ được sử dụng lâu dài và khi thay đổi phải báo cáo cơ quan thuế trực tiếp quản lý.

Thông thường, có nhiều quy tắc khấu hao được các quốc gia sử dụng để thu hút đầu tư và Việt Nam không phải là trường hợp ngoại lệ. Các nguyên tắc khấu hao tồn tại với 48 tiểu nhóm tài sản cố định với thời gian sử dụng là khác nhau. Chủ đầu tư cần phải biết về độ dài thời gian sử dụng này. Trong trường hợp chủ đầu tư không đồng ý với độ 11 dài thời gian sử dụng mà Bộ Tài chính đã quy định thì có thể thông báo với cơ quan thuế trực tiếp quản lý, sau đó chủ đầu tư cần lựa chọn một phương pháp thích hợp trong số 3 phương pháp có thể sử dụng được và cần đăng ký phương pháp này với Cục thuế trực tiếp quản lý.

Để triển khai chế độ khấu hao này, mỗi tài sản cố định cần có một file dữ liệu riêng với các chi tiết liên quan. Sau khi xếp loại tài sản cố định, chúng được ghi vào một sổ theo dõi tài sản cố định, được đánh số và được ghi trên một tấm các riêng với các thống kê có liên quan.