Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Về Chuyển Giao Quyền Sở Hữu Công Nghiệp Ở Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp trong pháp luật Việt Nam, phân tích và đánh giá các quy định hiện hành.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Đạt
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Chuyển Giao Quyền Sở Hữu Công Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Tóm tắt

I. Lý luận và khung pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Phần này tập trung phân tích các khái niệm cơ bản về quyền sở hữu công nghiệp và chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp. Tác giả làm rõ đặc điểm của quyền sở hữu công nghiệp, bao gồm tính độc quyền và khả năng chuyển giao. Đồng thời, khái niệm chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp được định nghĩa là việc chuyển nhượng hoặc chuyển quyền sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp. Phần này cũng đề cập đến vai trò của quyền sở hữu công nghiệp trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế. Khung pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp được hệ thống hóa, bao gồm các quy định về đối tượng chuyển giao, định giá, và các hình thức chuyển giao như chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm quyền sở hữu công nghiệp

Quyền sở hữu công nghiệp được định nghĩa là quyền của chủ sở hữu đối với các tài sản trí tuệ như bằng sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp. Đặc điểm nổi bật của quyền sở hữu công nghiệp là tính độc quyền, cho phép chủ sở hữu kiểm soát việc sử dụng và khai thác tài sản trí tuệ. Tính chuyển giao cũng là một đặc điểm quan trọng, giúp chủ sở hữu có thể chuyển nhượng hoặc chuyển quyền sử dụng cho các bên khác.

1.2. Khái niệm và đặc điểm chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp được hiểu là việc chuyển nhượng hoặc chuyển quyền sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp từ chủ sở hữu sang bên nhận chuyển giao. Đặc điểm của chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp bao gồm tính pháp lý, yêu cầu hợp đồng chuyển giao phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc chuyển giao cũng phải đảm bảo lợi ích kinh tế cho cả hai bên tham gia.

II. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Phần này đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra các quy định pháp luật hiện hành về chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng quyền sở hữu công nghiệp, bao gồm các yêu cầu về hợp đồng và đăng ký chuyển giao. Thực tiễn áp dụng pháp luật được phân tích thông qua các vụ việc cụ thể, trong đó nổi bật là các hạn chế và vướng mắc trong quá trình chuyển giao. Nguyên nhân của các hạn chế được xác định bao gồm cả yếu tố chủ quan và khách quan, như thiếu hụt quy định pháp luật và sự phức tạp trong thủ tục hành chính.

2.1. Quy định pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Các quy định pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp bao gồm các yêu cầu về hợp đồng chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng. Hợp đồng chuyển giao phải tuân thủ các điều kiện pháp lý như đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch và ràng buộc pháp lý giữa các bên tham gia.

2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Thực tiễn áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam cho thấy nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc đăng ký và thực hiện hợp đồng chuyển giao. Các vụ việc cụ thể được phân tích để làm rõ các vướng mắc trong quá trình chuyển giao, bao gồm sự thiếu hụt quy định pháp luật và sự phức tạp trong thủ tục hành chính.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Phần này đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp. Tác giả đề xuất việc hoàn thiện các quy định pháp luật để tạo ra khung pháp lý đầy đủ và minh bạch hơn. Các kiến nghị cụ thể bao gồm việc sửa đổi các quy định hiện hành, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật. Ngoài ra, tác giả cũng đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức và năng lực của các chủ thể tham gia chuyển giao, nhằm đảm bảo việc chuyển giao được thực hiện một cách hiệu quả và đúng pháp luật.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp bao gồm việc sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính minh bạch và đầy đủ. Đồng thời, tác giả đề xuất đơn giản hóa thủ tục hành chính để giảm bớt các rào cản trong quá trình chuyển giao.

3.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp, tác giả đề xuất các giải pháp như tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức và năng lực của các chủ thể tham gia chuyển giao. Các giải pháp này nhằm đảm bảo việc chuyển giao được thực hiện một cách hiệu quả và đúng pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN GIAO QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP 1. Một số vấn đề lý luận về chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp 1. Khái niệ m, đặ c điể m quyề n sở hữ u công nghiệ p 1. Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp Tại Điều 1.2 Công ước Paris về bảo hộ quyền SHCN quy định các đối tượng bảo hộ SHCN bao gồm: “sáng chế, giải pháp hữu ích, KDCN, nhãn hiệu hàng hoá, nhãn hiệu dịch vụ, tên thương mại, chỉ dẫn nguồn gốc hoặc tên gọi xuất xứ, và chống cạnh tranh không lành mạnh”.

Năm 1976, Việt Nam đã tham gia vào Tổ chức SHTT Thế giới (WIPO). Tuy nhiên đến ngày 14/12/1982, văn bản đầu tiên chính thức nhắc đến vấn đề bảo hộ độc quyền trong SHCN mới ra đời do Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định 197/HDBT ban hành "Điều lệ về Nhãn hiệu hàng hoá". Trước năm 1992, một loạt các văn bản liên quan đến SHTT đã ra đời, tạo tiền đề phát triển cho công cuộc đổi mới, đó là Điều lệ nhãn hiệu hàng hoá ngày 14/2/1982, Điều lệ KDCN ngày 13/05/1988, Pháp lệnh Chuyển giao Công nghệ từ Nước ngoài vào Việt Nam ngày 5/12/1988, Nghị Định 49/HĐBT ngày 4/03/1991 hướng dẫn thi hành Pháp lệnh Chuyển giao Công nghệ từ Nước ngoài vào Việt Nam, Pháp lệnh Bảo hộ Quyền Sở hữu công nghiệp ngày 11/02/1989, Nghị định 84/HĐBT ngày 20/03/1990 hướng dẫn thi hành Pháp lệnh Bảo hộ Quyền SHCN, Điều lệ Li- xăng ngày 28/12/1984, Nghị định 214/HĐBT về Quyền tác giả năm 1988, Pháp lệnh Bảo hộ Quyền tác giả ngày 10/02/1994. Tuy nhiên, do một số văn bản được ban hành từ trước Hiến pháp 1992, nên vẫn còn những bất cập giữa cơ chế bảo hộ quyền SHTT trong thời kỳ bao cấp và cơ chế bảo hộ trong thời kỳ kinh tế thị trường1.

BLDS năm 1995 được xem là bước tiến vượt bậc pháp luật về điều chỉnh quyền SHTT nói chung và quyền SHCN nói riêng, Bộ luật đã điều chỉnh tập trung 1 Lê Nết (2006), Quyền SHTT, Tài liệu bài giảng của tiến sĩ luật học (LSE, London), NXB Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, tr. 9 các quy định về SHTT tại Phần thứ sáu (Quyền SHTT và chuyển giao công nghệ). Theo quy định tại Điều 780 BLDS năm 1995, khái niệm quyền SHCN được định nghĩa như sau: “Quyền SHCN là quyền sở hữu của cá nhân, pháp nhân đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, KDCN, nhãn hiệu hàng hóa, quyền sử dụng đối với tên gọi xuất sử hàng hóa và quyền sở hữu đối với các đối tượng khác do pháp luật quy định”. Quy định về quyền SHCN tại BLDS năm 1995 có nhiều nét tương đồng, kế thừa Điều 1.2 Công ước Paris về bảo hộ quyền SHCN.

Trong quy định của BLDS 2015 tuyệt nhiên không nhắc đến quyền SHCN, dường như các nhà làm luật đã quan niệm nên để cho luật chuyên ngành về SHTT quy định về vấn đề này, do đó, trong quy định BLDS không đề cập đến quyền SHCN. Luật SHTT có cách tiếp cận tương tự đối với quyền SHCN theo quy định BLDS năm 1995, khái niệm về quyền SHCN được đề cập tại khoản 4 Điều 4 như sau: “Quyền SHCN là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, KDCN, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, BMKD do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh”. Luật SHTT đã đề cập triệt để hơn các đối tượng của quyền SHCN, làm rõ các đối tượng khác do pháp luật quy định theo quy định tại BLDS năm 1995 như: thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, chỉ dẫn địa lý, BMKD, quyền chống cạnh tranh không lành mạnh. Tóm lại, phạm trù của quyền SHCN có nội hàm rộng bao gồm các đối tượng: sáng chế, KDCN, mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, BMKD2.

Khái niệm các đối tượng của quyền SHCN được Luật SHTT quy định như sau: Sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên. KDCN là hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này. 2 Xem chi tiết tại Điều 4 Luật SHTT 10 Mạch tích hợp bán dẫn là sản phẩm dưới dạng thành phẩm hoặc bán thành phẩm, trong đó các phần tử với ít nhất một phần tử tích cực và một số hoặc tất cả các mối liên kết được gắn liền bên trong hoặc bên trên tấm vật liệu bán dẫn nhằm thực hiện chức năng điện tử. Mạch tích hợp đồng nghĩa với IC, chip và mạch vi điện tử.

Thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn (sau đây gọi là thiết kế bố trí) là cấu trúc không gian của các phần tử mạch và mối liên kết các phần tử đó trong mạch tích hợp bán dẫn. Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. Nhãn hiệu tập thể là nhãn hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các thành viên của tổ chức là chủ sở hữu nhãn hiệu đó với hàng hoá, dịch vụ của tổ chức, cá nhân không phải là thành viên của tổ chức đó. Nhãn hiệu chứng nhận là nhãn hiệu mà chủ sở hữu nhãn hiệu cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng trên hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân đó để chứng nhận các đặc tính về xuất xứ, nguyên liệu, vật liệu, cách thức sản xuất hàng hoá, cách thức cung cấp dịch vụ, chất lượng, độ chính xác, độ an toàn hoặc các đặc tính khác của hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu.

Nhãn hiệu liên kết là các nhãn hiệu do cùng một chủ thể đăng ký, trùng hoặc tương tự nhau dùng cho sản phẩm, dịch vụ cùng loại hoặc tương tự nhau hoặc có liên quan với nhau. Nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được người tiêu dùng biết đến rộng rãi trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh. Khu vực kinh doanh quy định tại khoản này là khu vực địa lý nơi chủ thể kinh doanh có bạn hàng, khách hàng hoặc có danh tiếng.

Chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, 11 địa phương, vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể. BMKD là thông tin thu được từ hoạt động đầu tư tài chính, trí tuệ, chưa được bộc lộ và có khả năng sử dụng trong kinh doanh. Đặc điểm quyền sở hữu công nghiệp Quyền SHCN có những đặc điểm sau: Thứ nhất, đối tượng của quyền SHCN luôn gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh Tại Điều 1.3 Công ước Paris về bảo hộ quyền SHCN quy định: “SHCN phải được hiểu theo nghĩa rộng nhất, không những chỉ áp dụng cho công nghiệp và thương mại theo đúng nghĩa của chúng mà cho cả các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp khai thác và tất cả các sản phẩm chế biến hoặc sản phẩm tự nhiên như rượu vang, ngũ cốc, lá thuốc lá, hoa quả, gia súc, khoáng sản, nước khoáng, bia, hoa và bột”. Theo Công ước Paris đối với quyền SHCN không chỉ xem xét là quy định pháp luật đơn thuần điều chỉnh đến các đối tượng quyền SHCN mà đồng thời xem xét quyền SHCN trong thương mại gắn liền với hoạt động sản xuất, khai thác, chế biến nông nghiệp và công nghiệp.

Theo quy định tại Luật SHTT, một trong các điều kiện bảo hộ đối với sáng chế, KDCN và thiết kế bố trí phải có khả năng áp dụng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị cho đời sống con người. Đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, BMKD phải chứa đựng chỉ dẫn thương mại, chúng được xem như chiếc cầu nối giữa nhà sản xuất hay cung cấp dịch vụ đối với người tiêu dùng. Chủ thể nào nắm giữ được các đối tượng này sẽ có các ưu thế cạnh tranh hơn các chủ thể khác. Đây là một trong những tiêu chí để phân chia kết quả hoạt động SHTT thành quyền tác giả và quyền SHCN chính là căn cứ và tính hữu ích hay khả năng áp dụng của chúng.

Nếu các đối tượng của quyền tác giả chủ yếu được áp dụng trong hoạt động giải trí tinh thần thì các đối tượng của quyền SHCN lại được áp dụng trong các hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại3. Thứ hai, quyền SHCN được bảo hộ thông qua thủ tục đăng ký tại cơ quan 3 Trường Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, Nxb Công an nhân dân. 12 nhà nước có thẩm quyền Đa số các đối tượng của quyền SHCN phát sinh hoặc xác lập trên cơ sở đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục, trình tự luật định. Theo quy định của Luật SHTT, quyền SHCN đối với sáng chế, KDCN, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu (trừ nhãn hiệu nổi tiếng), chỉ dẫn địa lý được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định pháp luật hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Quyền SHCN chỉ được pháp luật bảo hộ khi chúng đã được cơ quan nhà nước cấp văn bằng bảo hộ. Đăng ký văn bằng bảo hộ là cách thức công khai hóa tình trạng của loại tài sản vô hình này đối với các chủ thể khác, là cách thức để thông báo tài sản đã thuộc về chủ sở hữu nhất định. Qua đó tránh trình trạng tài sản bị người khác chiếm đoạt, xâm phạm mà không có căn cứ chứng minh bảo vệ quyền sở hữu của mình. Khác với quyền tác giả việc đăng ký chỉ mang tính chất khuyến khích các chủ thể chủ động đăng ký để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thì đối với thủ tục đăng ký quyền SHCN là thủ tục bắt buộc.

Nếu chủ thể sáng tạo ra quyền SHCN không tiến hành đăng ký sẽ không được bảo hộ trong trường hợp có người khác chiếm đoạt hoặc đăng ký trước, chỉ được hưởng quyền sử dụng trước trong trường hợp chứng minh được họ tạo ra sản phẩm một cách độc lập trước ngày nộp đơn.