Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Về Bảo Vệ Tài Nguyên Du Lịch Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thu Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH, PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH
• 1.1. Những vấn đề chung về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.1.1. Tài nguyên du lịch
• 1.1.2. Sự cần thiết phải bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.2. Những vấn đề chung về pháp luật bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.2.2. Những nội dung cơ bản của pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.2.3. Quá trình hình thành và phát triển pháp luật bảo vệ tài nguyên du lịch ở Việt Nam
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.1.1. Những ưu điểm của pháp luật trong bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.1.2. Những hạn chế của pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.2. Thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.2.1. Những kết quả đạt được trong việc thi hành pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.2.2. Những hạn chế trong việc thi hành pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.3. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế trong việc bảo vệ tài nguyên du lịch
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch ở Việt Nam
• 3.2.1. Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong việc bảo vệ tài nguyên du lịch
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định về quyền và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ tài nguyên du lịch
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy chuẩn về tài nguyên du lịch
• 3.2.4. Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm pháp luật về tài nguyên du lịch
• 3.3. Một số giải pháp khác nhằm tăng hiệu quả bảo vệ tài nguyên du lịch ở Việt Nam
• 3.3.1. Nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch
• 3.3.2. Nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên du lịch
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bảo vệ tài nguyên du lịch

Bảo vệ tài nguyên du lịch là vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Tài nguyên du lịch bao gồm cả tài nguyên tự nhiên và nhân văn, là yếu tố cốt lõi thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch. Việc bảo vệ tài nguyên du lịch không chỉ đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành này mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và môi trường. Du lịch Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức do khai thác quá mức và thiếu quy hoạch hợp lý. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng suy thoái tài nguyên. Do đó, cần có các biện pháp quản lý hiệu quả hơn để bảo vệ tài nguyên du lịch.

1.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên

Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm các yếu tố như địa hình, khí hậu, nguồn nước và sinh vật. Những tài nguyên này không chỉ tạo nên cảnh quan hấp dẫn mà còn là cơ sở để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức và thiếu quy hoạch đã dẫn đến tình trạng suy thoái nghiêm trọng. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên cần được hoàn thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững của các tài nguyên này.

1.2. Tài nguyên du lịch nhân văn

Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm các di tích lịch sử, văn hóa và các công trình kiến trúc. Những tài nguyên này không chỉ là điểm đến hấp dẫn cho du khách mà còn là biểu tượng văn hóa của quốc gia. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát huy giá trị của các tài nguyên này đang gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự quan tâm. Chính sách du lịch cần được điều chỉnh để tăng cường bảo vệ và phát triển các tài nguyên nhân văn.

II. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch

Pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ các tài nguyên du lịch. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các quy định pháp luật cần được hoàn thiện để tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên du lịch. Quản lý tài nguyên cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

2.1. Ưu điểm của pháp luật hiện hành

Pháp luật hiện hành đã đưa ra các quy định cụ thể về bảo vệ tài nguyên du lịch, tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý và bảo vệ các tài nguyên này. Các quy định này đã góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên du lịch. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục.

2.2. Hạn chế của pháp luật hiện hành

Pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các quy định còn chung chung, thiếu tính khả thi và chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm. Điều này dẫn đến tình trạng khai thác tài nguyên du lịch một cách bừa bãi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và các giá trị văn hóa.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên du lịch là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành du lịch. Các giải pháp cần tập trung vào việc xây dựng các quy định cụ thể, tăng cường hiệu quả quản lý và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu trong các chính sách và chiến lược phát triển du lịch.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Hoàn thiện quy định pháp luật là bước đầu tiên để tăng cường hiệu quả bảo vệ tài nguyên du lịch. Các quy định cần được cụ thể hóa, đảm bảo tính khả thi và có chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để thực hiện hiệu quả các quy định này.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố quan trọng để bảo vệ tài nguyên du lịch. Cần có các chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên du lịch. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo vệ và phát triển tài nguyên du lịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú với đường bờ biển dài 3.260 km, hơn 3.000 hòn đảo lớn nhỏ và khoảng 60.000 km2 địa hình karst đá vôi độc đáo. Theo báo cáo của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), du lịch đóng góp tới 45% kim ngạch xuất khẩu của các quốc gia đang phát triển và là một trong 10 ngành kinh tế trọng yếu thúc đẩy tiến trình xanh hóa nền kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, du lịch đã khẳng định vai trò là ngành kinh tế mũi nhọn, song quá trình khai thác ồ ạt phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh đang tạo ra những xung đột gay gắt đối với việc gìn giữ môi trường và các giá trị di sản. Các quy định pháp lý hiện hành, trọng tâm là Luật Du lịch năm 2005, bộc lộ nhiều điểm bất cập, chưa kịp thời điều chỉnh các hành vi xâm hại di tích và suy thoái cảnh quan thiên nhiên.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Như Huyền tập trung giải quyết mục tiêu nghiên cứu cụ thể: Làm rõ hệ thống cơ sở lý luận về bảo vệ tài nguyên du lịch; phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật và hiệu quả thi hành pháp luật tại Việt Nam giai đoạn 1960 - 2014; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Phạm vi nghiên cứu bao quát trên toàn lãnh thổ Việt Nam, khảo sát tiến trình lập pháp qua hai giai đoạn then chốt gồm 1960 - 1999 và từ năm 1999 đến năm 2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hơn 40.000 di tích và danh lam thắng cảnh trên toàn quốc, đồng thời định hướng xây dựng luật pháp thích ứng với yêu cầu phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và lý thuyết phát triển du lịch bền vững gắn với kinh tế học tài nguyên. Dưới góc độ pháp lý, tài nguyên du lịch được định vị là một loại hàng hóa công cộng đặc thù, phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần chung của xã hội, đòi hỏi Nhà nước phải giữ vai trò nhạc trưởng thống nhất quản lý và điều tiết quyền khai thác. Nghiên cứu triển khai mô hình tương tác đa chủ thể, xác định mối quan hệ ràng buộc trách nhiệm giữa 3 nhóm: cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể kinh doanh du lịch và cộng đồng dân cư cùng du khách.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh 3 khái niệm cốt lõi:

• Tài nguyên du lịch tự nhiên: Bao gồm địa hình, khí hậu, thủy văn và hệ sinh thái sinh vật có giá trị thẩm mỹ, y học và nghỉ dưỡng.
• Tài nguyên du lịch nhân văn: Gồm các di sản văn hóa vật thể (di tích lịch sử, công trình kiến trúc) và phi vật thể (lễ hội, phong tục, làng nghề truyền thống) theo quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2001.
• Pháp luật bảo vệ tài nguyên du lịch: Tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình khai thác, sử dụng, bảo tồn và tôn tạo tài nguyên nhằm ngăn chặn các hành vi xâm phạm và bảo đảm tính bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 25 văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt được ban hành từ năm 1960 đến năm 2014. Nổi bật là Pháp lệnh Du lịch năm 1999 gồm 9 chương 56 điều, Luật Du lịch năm 2005 gồm 11 chương 88 điều, Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 76/2013/NĐ-CP và Quyết định số 23/2014/QĐ-TTg.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với 5 nhóm tài nguyên trọng điểm (biển đảo, rừng đặc dụng, hang động karst, di tích tâm linh và làng nghề truyền thống) cùng 3 nhóm chủ thể pháp lý điển hình trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố. Cỡ mẫu tài liệu bao gồm 100% các đạo luật chuyên ngành có liên quan đến bảo vệ tài nguyên môi trường trong hoạt động du lịch.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học và thống kê thực tiễn là nhằm nhận diện chính xác các điểm nghẽn, sự mâu thuẫn hay khoảng trống pháp lý giữa Luật Du lịch với các đạo luật chuyên ngành khác. Timeline nghiên cứu bao quát chuỗi dữ liệu lập pháp xuyên suốt 54 năm, từ khi ngành Du lịch Việt Nam thành lập năm 1960 cho đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thể chế pháp lý đã có bước chuyển dịch quan trọng từ Pháp lệnh Du lịch năm 1999 (56 điều) sang Luật Du lịch năm 2005 (88 điều), tạo lập hành lang pháp lý điều chỉnh 4 nhóm quan hệ xã hội cơ bản trong hoạt động du lịch. Tuy nhiên, hơn 40% quy định về quản lý tài nguyên trong Luật Du lịch vẫn mang tính tuyên ngôn chung chung, thiếu các quy chuẩn kỹ thuật cụ thể để áp dụng trực tiếp.

Thứ hai, tình trạng xâm hại tài nguyên tự nhiên và nhân văn diễn ra hết sức phức tạp tại nhiều địa phương. Báo cáo thực tế chỉ ra hơn 30% các vụ việc biến dạng di tích xuất phát từ hoạt động trùng tu tùy tiện (như tại chùa Trấn Quốc, chùa Kim Liên, đền Voi Phục tại Hà Nội) khi thay thế vật liệu truyền thống bằng gạch bê tông và sơn công nghiệp. Nhiều vụ trộm cắp cổ vật nghiêm trọng xảy ra, điển hình như vụ mất 3 pho tượng Phật bằng đồng tại chùa Chân Tiên.

Thứ ba, sự phân tán và chồng chéo về thẩm quyền quản lý giữa các cơ quan chức năng. Có tới 3 Bộ cùng tham gia quản lý tài nguyên du lịch (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), dẫn đến khoảng 25% các vụ việc vi phạm bị đùn đẩy trách nhiệm kiểm tra, xử lý.

Thứ tư, thiếu hụt cơ chế tài chính và trách nhiệm ràng buộc đối với doanh nghiệp lữ hành. Ước tính hơn 70% doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng góp kinh phí cho hoạt động bảo tồn, tôn tạo tài nguyên tại điểm đến do luật chưa có cơ chế bắt buộc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên là mâu thuẫn giữa mục tiêu phát triển kinh tế ngắn hạn và yêu cầu bảo tồn di sản dài hạn. Nhiều địa phương sẵn sàng đánh đổi giá trị văn hóa và cảnh quan tự nhiên để thu hút các dự án nghỉ dưỡng thương mại. So sánh với các nguyên tắc của UNWTO (2013), hệ thống pháp luật Việt Nam chưa tiếp cận khái niệm sức tải du lịch (carrying capacity) và chưa chuẩn hóa quy trình đánh giá tác động môi trường du lịch chuyên ngành.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các hành vi xâm hại tài nguyên du lịch: 55% do hoạt động cải tạo, xây dựng trái phép; 30% do ô nhiễm chất thải từ khách du lịch và dịch vụ lưu trú; 15% do các hành vi trộm cắp, phá hoại cổ vật. Bên cạnh đó, một bảng so sánh đối chiếu thẩm quyền xử phạt giữa 3 cấp chính quyền địa phương và lực lượng thanh tra chuyên ngành sẽ làm nổi bật sự chồng chéo trong cơ chế giám sát thực thi pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khắc phục triệt để các bất cập pháp lý và bảo vệ vững chắc tài nguyên du lịch, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện quy định về thẩm quyền và trách nhiệm quản lý nhà nước: Ban hành văn bản sửa đổi Luật Du lịch năm 2005 nhằm phân định rõ ràng ranh giới quản lý giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Ủy ban nhân dân các cấp; giảm 50% tình trạng chồng chéo thủ tục phê duyệt quy hoạch; giao Tổng cục Du lịch và Vụ Lữ hành quyền hạn kiểm tra, đình chỉ trực tiếp các dự án gây nguy hại tài nguyên. Mục tiêu thực hiện trong giai đoạn 2015 - 2018 do Chính phủ và Quốc hội chủ trì.

2. Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống quy chuẩn kỹ thuật tài nguyên: Ban hành bộ quy chuẩn quốc gia về đánh giá sức chứa du lịch và chỉ số bảo vệ môi trường sinh thái cho 100% khu du lịch quốc gia trọng điểm trước năm 2018, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện.

3. Nâng cao chế tài xử phạt và trách nhiệm pháp lý: Tăng mức phạt tiền đối với các hành vi xâm phạm cảnh quan, hủy hoại di tích lên gấp 2 - 3 lần so với quy định tại Nghị định số 50/2002/NĐ-CP; bắt buộc áp dụng biện pháp bồi thường thiệt hại và phục hồi nguyên trạng 100% hiện trạng môi trường đối với tổ chức, cá nhân vi phạm. Cơ quan thực hiện gồm Thanh tra du lịch và Tòa án nhân dân các cấp.

4. Thiết lập cơ chế tài chính xã hội hóa bảo tồn: Quy định nghĩa vụ trích nộp từ 1% đến 2% doanh thu hàng năm của các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành, lưu trú tại khu du lịch vào Quỹ bảo tồn và tái tạo tài nguyên du lịch địa phương. Thí điểm triển khai trong thời gian 24 tháng dưới sự điều phối của Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước về du lịch: Tổng cục Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại 63 tỉnh thành có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chính thống để rà soát, sửa đổi Luật Du lịch và ban hành các thông tư hướng dẫn quản lý điểm đến.
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch, lữ hành và ban quản lý khu du lịch: Hỗ trợ các nhà quản lý nắm vững khung pháp lý, xây dựng quy chế vận hành nội bộ đạt chuẩn bảo vệ môi trường và phòng ngừa 100% các rủi ro pháp lý phát sinh trong khai thác tour.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Du lịch học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên khảo với hệ thống hơn 50 nguồn tài liệu chọn lọc và phương pháp luận lập pháp chặt chẽ.
• Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư địa phương: Cung cấp cơ sở pháp lý để người dân tại các điểm du lịch thực hiện quyền giám sát xã hội, bảo tồn làng nghề truyền thống và bảo vệ sinh thái bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Tài nguyên du lịch theo pháp luật Việt Nam bao gồm những loại nào? Theo Điều 4 Luật Du lịch năm 2005, tài nguyên du lịch gồm tài nguyên tự nhiên (địa hình karst 60.000 km2, 3.260 km bờ biển, khí hậu, sinh vật) và tài nguyên nhân văn (di tích lịch sử, lễ hội, làng nghề truyền thống). Đây là nguồn lực cơ bản định hình các khu du lịch trên cả nước.

Cơ quan nào chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý và bảo vệ tài nguyên du lịch? Chính phủ thống nhất quản lý; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Tổng cục Du lịch là cơ quan chuyên môn theo Nghị định số 76/2013/NĐ-CP và Quyết định số 23/2014/QĐ-TTg. Tại địa phương, Ủy ban nhân dân các cấp và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm trực tiếp.

Tại sao việc quy định chỉ số sức chứa du lịch lại mang tính cấp bách? Quy định sức chứa giúp kiểm soát lưu lượng khách, ngăn ngừa tình trạng quá tải làm suy thoái hơn 30% cảnh quan tự nhiên tại các điểm nóng du lịch. Thiếu công cụ pháp lý định lượng này sẽ khiến tài nguyên bị khai thác cạn kiệt và mất khả năng tự phục hồi.

Doanh nghiệp kinh doanh du lịch có những nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nào đối với tài nguyên? Doanh nghiệp phải tuyệt đối tuân thủ quy hoạch điểm đến, niêm yết nội quy bảo vệ tài nguyên và không tổ chức chương trình gây tổn hại di sản. Nếu vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế.

Hành vi xâm hại di tích, tài nguyên du lịch bị xử lý bằng những chế tài nào? Tùy mức độ vi phạm, cá nhân và tổ chức có thể bị xử phạt hành chính lên tới hàng chục triệu đồng, buộc bồi thường khôi phục 100% nguyên trạng, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự nếu gây hủy hoại di sản quốc gia.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về bản chất pháp lý của tài nguyên du lịch như một loại hàng hóa công cộng đặc thù cần sự điều tiết của Nhà nước.
• Hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển pháp luật bảo vệ tài nguyên du lịch Việt Nam qua 54 năm (1960 - 2014), đánh dấu bởi Pháp lệnh Du lịch năm 1999 và Luật Du lịch năm 2005.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm hạn chế lớn trong hệ thống văn bản quy phạm và thực tiễn xử lý vi phạm tại các khu, điểm du lịch.
• Xây dựng hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp giữa hoàn thiện quy định thẩm quyền, tiêu chuẩn kỹ thuật sức chứa và cơ chế tài chính bảo tồn.
• Cung cấp nguồn luận cứ khoa học có giá trị cao đóng góp trực tiếp vào tiến trình sửa đổi toàn diện Luật Du lịch Việt Nam giai đoạn 2015 - 2020.

Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Như Huyền là tài liệu học thuật tiêu biểu trong lĩnh vực Luật Kinh tế, đặt nền móng vững chắc cho tư duy lập pháp về phát triển du lịch bền vững. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy khai thác trọn vẹn giá trị công trình để đồng hành xây dựng nền du lịch Việt Nam văn minh, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH, PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1. Những vấn đề chung về bảo vệ tài nguyên du lịch 1. Tài nguyên du lịch Theo tác giả Phạm Trung Lương và Đặng Duy Lợi đã định nghĩa trong cuốn sách “Tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam” thì “Tài nguyên hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các nguồn nguyên liệu, năng lượng và thông tin có trên Trái đất và trong không gian vũ trụ liên quan, mà con người có thể sử dụng phục vụ cho cuộc sống và sự phát triển của mình” [10, tr. Trần Đức Thanh thì: Tài nguyên là tất cả những nguồn thông tin, vật chất, năng lượng được khai thác phục vụ cuộc sống và sự phát triển của xã hội loài người.

Đó là những thành tạo hay tính chất của thiên nhiên, những công trình, những sản phẩm do bàn tay khối óc của con người làm nên, những khả năng của loài người,… được sử dụng phục vụ cho sự phát triển kinh tế và xã hội của cộng đồng [21, tr. Như vậy, tài nguyên có thể được hiểu là những gì thuộc về tự nhiên, hay là những sản phẩm do con người tạo ra, có thể được con người sử dụng vào phát triển kinh tế và xã hội để tạo ra hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường trong quá trình phát triển của xã hội loài người. Xã hội loài người ngày càng phát triển, nhu cầu đời sống ngày càng tăng kéo theo nhu cầu khai thác tài nguyên phục vụ cho các hoạt động phát triển cũng ngày càng tăng cao. Mỗi ngành nghề khác nhau lại có yêu cầu khác nhau trong khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên, nên việc phân chia các nhóm nguồn tài nguyên phục vụ cho từng lĩnh vực cũng có xu hướng ngày 7 càng cụ thể, chi tiết hơn.

Sự phân biệt rõ chức năng của mỗi nguồn tài nguyên phù hợp với từng lĩnh vực là nhằm giúp cho công tác quản lý các nguồn tài nguyên được thuận lợi, hiệu quả hơn và tài nguyên du lịch cũng được tiếp cận theo hướng đó. Nguyễn Minh Tuệ cho rằng: Tài nguyên du lịch là tổng thể tự nhiên và văn hóa lịch sử cùng các thành phần của chúng góp phần khôi phục, phát triển thể lực, trí tuệ của con người, khả năng lao động và sức khỏe của họ. Những tài nguyên này được sử dụng cho nhu cầu trực tiếp và gián tiếp, cho việc sản xuất dịch vụ du lịch [23, tr. Luật Du lịch năm 2005 quy định: Tài nguyên du lịch được hiểu là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch [14, Điều 4, Khoản 4].

Tài nguyên du lịch gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn đang được khai thác và chưa được khai thác. Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch. Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch. Tài nguyên du lịch có thể thuộc sở hữu nhà nước hoặc sở hữu của tổ chức, cá nhân.

Tài nguyên du lịch tự nhiên Tài nguyên du lịch tự nhiên là các đối tượng và hiện tượng trong môi trường tự nhiên bao quanh chúng ta được khai thác sử dụng để phục vụ cho 8 hoạt động du lịch. Các tài nguyên du lịch tự nhiên luôn gắn liền với các điều kiện tự nhiên, điều kiện lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội, được khai thác đồng thời với tài nguyên du lịch nhân văn.Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm: - Tài nguyên địa hình Địa hình là thành phần quan trọng của tự nhiên, nơi diễn ra các hoạt động của con người. Đối với hoạt động du lịch, các dạng địa hình tạo nên phong cảnh, một yếu tố quan trọng để hình thành nên các tài nguyên khác. Các địa hình đặc biệt có sức hấp dẫn khách du lịch là: địa hình Karst, địa hình bờ biển, địa hình hải đảo,… Địa hình Karst: chiếm khoảng 60.000 km2 tập trung chủ yếu ở Việt Bắc, Tây Bắc, Đông Bắc và Bắc Trung Bộ, với các dạng Karst hang động, Karst ngập nước và Karst đồng bằng.

Địa hình Karst tạo nên những điểm du lịch hấp dẫn với hệ thống các hang động, núi đá vôi,… Địa hình bờ biển: Bờ biển nước ta dài khoảng 3.260 km với nhiều cảnh quan phong phú, đa dạng, có nhiều bãi tắm đẹp là một tiềm năng rất có giá trị cho du lịch biển, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí. Các bãi biển nổi tiếng như: Bãi Cháy (Quảng Ninh), Cát Bà (Hải Phòng), Sầm Sơn (Thanh Hóa), Văn Phong (Nha Trang), Mỹ Khê (Đà Nẵng)… Địa hình hải đảo: Nước ta có hơn 3.000 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó nhiều đảo có cảnh quan đẹp đã được đưa vào khai thác phục vụ du lịch như: Cô Tô (Quảng Ninh), Cát Bà (Hải Phòng), Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu), Lý Sơn (Quảng Ngãi)…. - Tài nguyên khí hậu Tài nguyên khí hậu là sự tổng hợp các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, áp suất không khí, tốc độ gió, hướng gió, bức xạ nhiệt. Các yếu tố của khí hậu thay đổi theo không gian từ xích đạo đến hai cực, theo độ cao, theo thời gian (tính theo mùa), có mối quan hệ chặt chẽ với địa hình, vị trí địa lý, thủy văn và sinh vật, hoạt động sản xuất và đời sống của con người [25, tr.

9 Khí hậu bao gồm nhiệt độ, độ ẩm, áp suất, không khí, lượng mưa, gió, bức xạ mặt trời. Những nơi có khí hậu thích hợp với sức khỏe con người, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch. Tài nguyên khí hậu phục vụ cho phát triển các loại hình du lịch và quyết định tính thời vụ của nhiều loại hình du lịch. - Tài nguyên nước Tài nguyên nước bao gồm nước mặt và nước ngầm.

Đối với hoạt động du lịch thì nguồn nước mặt có ý nghĩa rất to lớn, bao gồm: đại dương, biển, hồ, sông, suối, thác,… Nước mặt góp phần tạo môi trường không khí mát mẻ, thoáng, tạo phong cảnh đẹp. Các mặt nước ven bờ như bãi biển, ven hồ, các dòng sông thường được sử dụng để tắm, phát triển các hoạt động thể thao dưới nước. So với nước mặt, nước ngầm bao gồm các điểm nước khoáng, suối nước nóng là tài nguyên thiên nhiên quý giá để phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, chữa bệnh. Trong đó, nước khoáng là nước thiên nhiên chứa một số thành phần vật chất đặc biệt, các nguyên tố hóa học, các khí, các nguyên tố phóng xạ và có tính chất vật lý như nhiệt độ cao, độ Ph có tác dụng sinh lý với con người.

- Tài nguyên sinh vật Tài nguyên sinh vật bao gồm nguồn động vật, thực vật tiêu biểu có thể phục vụ phát triển du lịch. Ngày nay, khi áp lực từ cuộc sống, công việc ngày càng tăng khiến cho con người thường rơi vào trạng thái bức bối, căng thì nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí ngày càng trở nên cấp thiết cùng với thị yếu đi du lịch ngày càng phong phú. Du khách mong muốn được chiêm ngưỡng những cảnh quan sinh thái, những hệ động, thực vật phong phú, mang tính thẩm mĩ cao để thỏa mãn tính giải trí, có được cảm giác thư thái. Trong hoạt động tham quan du lịch thì tài nguyên sinh vật có ý nghĩa đặc biệt, chính nó có thể mang đến cho những người chiêm ngưỡng, tận hưởng 10 nó cảm giác thoải mái tinh thần, thỏa mãn trí tò mò của họ.

Điều đó là nguyên nhân chính thu hút khách du lịch, vì thế tính đa dạng sinh học sự bảo tồn được nhiều nguồn gen, tạo phong cảnh đẹp, thơ mộng cần được bảo vệ, tu bổ và khai thác hợp lý để phát triển bền vững. Tài nguyên du lịch nhân văn Tài nguyên du lịch nhân văn là các đối tượng và hiện tượng xã hội cùng các giá trị văn hóa, lịch sử của chúng có sức hấp dẫn du khách và được khai thác để kinh doanh du lịch. Tài nguyên du lịch nhân văn được chia thành hai loại là tài nguyên du lịch nhân văn vật thể và tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể: - Tài nguyên du lịch nhân văn vật thể Tài nguyên du lịch nhân văn vật thể là các di tích lịch sử văn hóa - những không gian vật chất cụ thể, khách quan, trong đó chứa đựng các giá trị điển hình lịch sử, do tập thể hoặc cá nhân con người hoạt động sáng tạo ra để lại. Theo các giá trị khác nhau, các di tích lịch sử văn hóa được đánh giá, xếp hạng theo các cấp bậc khác nhau.

Di sản văn hóa được coi là sự kết tinh của những sáng tạo văn hóa của một dân tộc. Các di sản văn hóa khi được công nhận là các di sản văn hóa thế giới của quốc gia thì sẽ trở thành nguồn tài nguyên du lịch nhân văn vô giá, có sức hấp dẫn khách du lịch, đặc biệt là khách du lịch quốc tế như: Cố đô Huế, Phố cổ Hội An,… Bên cạnh đó, còn có các di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và địa phương. Di tích khảo cổ học là các di khảo cổ có thể bị vùi lấp trong lòng đất hoặc ở trên mặt đất bao gồm di chỉ mộ táng, những công trình kiến trúc cổ. Các di tích lịch sử văn hóa là những công trình ghi nhận các sự kiện, các địa điểm lịch sử tiêu biểu của các dân tộc trong quá trình phát triển lịch sử của mình.

Các di tích văn hóa nghệ thuật là các di tích gắn với các công trình kiến trúc có giá trị, những di tích này chứa cả những giá trị kiến trúc nghệ thuật và những giá trị văn hóa phi vật thể. 11 Trong số các tài nguyên du lịch nhân văn thì các di sản văn hóa có vị trí đặc biệt. Các di sản văn hóa được chia thành di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể.