Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại nam định phân tích một, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Đăng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Lại Thị Lan Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định phân tích một số yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát dịch
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 6. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 8.1. Mục tiêu tổng quát
• 8.2. Mục tiêu cụ thể
• 8.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 9.1.1. Nước ngoài
• 9.1.2. Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiêu Chảy ở Lợn Nam Định

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh tiêu chảy ở lợn tại Nam Định là vô cùng cấp thiết. Ngành chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và cung cấp thực phẩm. Tuy nhiên, bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (PED) gây ra những thiệt hại đáng kể. Bệnh làm tăng chi phí phòng chống, giảm năng suất và gây tử vong, đặc biệt ở lợn con. Nghiên cứu này nhằm xác định đặc điểm dịch tễ, phân tích yếu tố nguy cơ, từ đó đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn tại Nam Định. Tình hình chăn nuôi lợn tại Nam Định đang phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, đem lại thu nhập chính cho ngành nông nghiệp. Song song với sự phát triển đó, vấn đề về dịch bệnh diễn biến ngày càng phức tạp làm ảnh hưởng xấu tới sự phát triển của ngành chăn nuôi cũng như làm thiệt hại về kinh tế.

1.1. Tính Cấp Thiết của Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiêu Chảy ở Lợn

Ngành chăn nuôi lợn ở Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng. Tuy nhiên, bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (PED) gây ra thiệt hại nghiêm trọng. Bệnh PED là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus thuộc họ Coronaviridae gây ra. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng phổ biến hơn vào mùa đông và trên 90% ca bệnh xảy ra ở lợn con dưới 7 ngày tuổi. Việc nghiên cứu về dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ là vô cùng quan trọng để phòng chống dịch bệnh.

1.2. Mục Tiêu và Ý Nghĩa của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học

Nghiên cứu này có mục tiêu xác định đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định, phân tích các yếu tố nguy cơ lây lan và phát dịch. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin dịch tễ học, xác định yếu tố nguy cơ, và đề xuất biện pháp phòng chống phù hợp. Điều này giúp người chăn nuôi và chính quyền địa phương áp dụng các biện pháp đồng bộ, góp phần vào sự phát triển ổn định của ngành chăn nuôi lợn. Cung cấp, hoàn thiện thêm các thông tin dịch tễ học về bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn.

II. Thực Trạng Bệnh Tiêu Chảy Thành Dịch ở Lợn PED Trên Thế Giới

Bệnh PED lần đầu tiên được phát hiện ở Anh vào năm 1971. Sau đó, bệnh lan rộng ra nhiều quốc gia ở Châu Âu và Châu Á. Hiện nay, PED ngày càng trở nên cấp tính và nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở các nước có ngành chăn nuôi lợn phát triển. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng PEDV là một virus có vỏ ngoài, vật chất di truyền là RNA dạng sợi dương. Để xác định mối quan hệ giữa các chủng PEDV, các phân tích về cây phả hệ (phylogenetic tree) và đặc điểm di truyền được tiến hành dựa trên các trình tự gen S, M, và ORF3. Trong khoảng thời gian từ năm 1980 tới 1990, các ổ dịch liên tục được phát hiện và xảy ra phổ biến ở các Quốc gia Châu Âu như Bỉ, Anh, Đức, Pháp, Hà Lan, Thụy Sỹ.

2.1. Lịch Sử Phát Triển và Lây Lan của Bệnh PED Trên Thế Giới

Bệnh PED ở lợn lần đầu tiên được phát hiện ở Anh vào năm 1971 do PEDV gây ra. Ban đầu PEDV được gọi là EVD (Epidemic viral diarrhea) gây bệnh trên lợn con, đặc biệt là lợn mới sinh, có tỉ lệ gây chết lên tới 100%. Đến năm 1976, một phân type mới của virus EVD được phát hiện trên lợn ở mọi lứa tuổi, được gọi là virus EVD type 2 để phân biệt với virus EVD type 1 ban đầu (Wood, 1977).

2.2. Tình Hình Bệnh PED ở Châu Á Trung Quốc Nhật Bản Hàn Quốc

Ở Trung Quốc, trường hợp nhiễm PEDV đầu tiên được phát hiện năm 1973. Tuy nhiên đến năm 2010, bệnh đã xuất hiện trở lại và bùng phát ngày càng trầm trọng ở các Tỉnh có sự phát triển ngành chăn nuôi lợn. Từ tháng 2 năm 2010 đến tháng 11 năm 2011, tỷ lệ lợn chết từ 90 tới 100% (tương ứng 50.000 con), chủ yếu là lợn dưới 7 ngày tuổi (Chen et al. Ở Nhật, dịch PED xuất hiện lần đầu tiên năm 1993, gây chết 14.000 con, tỉ lệ chết từ 30 tới 100% lợn con, dịch PED năm 1996 gây chết 39. Ở Hàn Quốc, dịch PED xuất hiện đầu tiên năm 1992, sau đó đến năm 2007-2008, dịch liên tiếp xuất hiện ở các Quốc gia Ðông Nam Á như Thái Lan, Philippines và Việt Nam.

III. Dịch Tễ Học Bệnh Tiêu Chảy Thành Dịch ở Lợn tại Nam Định

Nghiên cứu tại Nam Định cho thấy bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn có xu hướng giảm dần theo độ tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở lợn con theo mẹ, sau đó giảm dần ở lợn sau cai sữa, lợn choai và lợn trưởng thành. Triệu chứng lâm sàng phổ biến là tiêu chảy mất nước, đặc biệt ở lợn con. Tỷ lệ tử vong cao nhất ở lợn con theo mẹ. Các yếu tố nguy cơ như chăn nuôi gần khu dân cư, gần đường quốc lộ, gần chợ buôn bán gia súc, và xả thải trực tiếp làm tăng nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh. Bệnh PED có xu hướng giảm dần qua các độ tuổi, cao nhất là ở nhóm lợn con theo mẹ, tỷ lệ mắc lên tới 82,22% so với tổng số lợn con theo mẹ được theo dõi, tiếp đến là nhóm lợn sau cai sữa với tỷ lệ 59,63% , lợn choai với tỷ lệ 19,64% và thấp nhất là nhóm lợn trưởng thành với tỷ lệ 15,24%.

3.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Tiêu Chảy Theo Lứa Tuổi ở Lợn tại Nam Định

Bệnh PED có xu hướng giảm dần qua các độ tuổi, cao nhất là ở nhóm lợn con theo mẹ, tỷ lệ mắc lên tới 82,22% so với tổng số lợn con theo mẹ được theo dõi, tiếp đến là nhóm lợn sau cai sữa với tỷ lệ 59,63% , lợn choai với tỷ lệ 19,64% và thấp nhất là nhóm lợn trưởng thành với tỷ lệ 15,24%.

3.2. Triệu Chứng Lâm Sàng và Bệnh Tích Đại Thể của Bệnh PED

Với triệu chứng lợn bị tiêu chảy mất nước rất cao ở tất cả các lứa tuổi. Ở lứa tuổi lợn con theo mẹ, lợn choai và lợn trưởng thành hiện tượng tiêu chảy nhiều nước, mất nước chiếm tỷ lệ 100,00%. Ở triệu chứng lợn bỏ ăn có sự khác nhau giữa các độ tuổi. Ở độ tuổi lợn con theo mẹ bỏ bú mẹ chiếm tỷ lệ 56,25%. Ở độ tuổi sau cai sữa bỏ ăn chiếm tỷ lệ 35,56%. Đối với độ tuổi lợn choai bỏ ăn chiếm tỷ lệ 29,41%. Ở lứa tuổi lợn trưởng thành bỏ ăn chiếm tỷ lệ 33,34%.

3.3. Tỷ Lệ Tử Vong do Bệnh Tiêu Chảy Thành Dịch ở Lợn

Khi mắc PED tỷ lệ tử vong cao nhất là ở giai đoạn lợn con theo mẹ, ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong tới 78,79% và giảm xuống khá thấp ở giai đoạn sau cai sữa ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong do mắc bệnh PED ở giai đoạn này là 5, 49% , ở giai đoạn lợn choai tỷ lệ tử vong là 1,81% và thấp nhất là giai đoạn lợn trưởng thành, giai đoạn này tỷ lệ tử vong giảm xuống 0 %.

IV. Yếu Tố Nguy Cơ Lây Lan Bệnh Tiêu Chảy ở Lợn tại Nam Định

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố nguy cơ chính làm phát sinh và lây lan dịch bệnh tiêu chảy ở lợn tại Nam Định. Các yếu tố này bao gồm vị trí chăn nuôi gần khu dân cư, gần đường quốc lộ, gần chợ buôn bán gia súc, và việc xả thải trực tiếp chất thải chăn nuôi ra môi trường. Các yếu tố này làm tăng nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh và lây lan dịch bệnh giữa các đàn lợn. Đã xác định được 4 yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch bệnh tại một số xã thuộc tỉnh Nam Định năm 2016.

4.1. Ảnh Hưởng của Vị Trí Chăn Nuôi Đến Nguy Cơ Lây Lan Dịch Bệnh

Hộ chăn nuôi lợn gần khu dân cư làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 3,1075 lần so với những hộ chăn nuôi không gần khu dân cư. Hộ chăn nuôi lợn gần đường quốc lộ đi qua làm tăng nguy cơ phát sinhdịch PED lên cao gấp 3,8194 lần so với những hộ chăn nuôi không gần đường quốc lộ.

4.2. Vai Trò của Chợ Buôn Bán Gia Súc trong Lây Lan Bệnh PED

Hộ chăn nuôi lợn gần chợ buôn bán gia súc, gia cầm sống làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 18,3467 lần so với những hộ chăn nuôi không gần chợ buôn bán động vật.

4.3. Tác Động của Xả Thải Chăn Nuôi Đến Nguy Cơ Phát Sinh Dịch Bệnh

Hộ chăn nuôi lợn xả thẳng chất thải trong chăn nuôi ra ngoài làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 3,7692 lần so với những hộ chăn nuôi không xả thẳng chất thải ra ngoài môi trường.

V. Biện Pháp Phòng Chống Bệnh Tiêu Chảy Thành Dịch ở Lợn PED

Phòng chống bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (PED) đòi hỏi các biện pháp đồng bộ. Cần tăng cường vệ sinh chuồng trại, tiêu độc khử trùng định kỳ. Sử dụng vắc xin phòng bệnh là biện pháp hiệu quả. Kiểm soát chặt chẽ việc mua bán và vận chuyển lợn. Quản lý chất thải chăn nuôi đúng cách để giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh. Việc phòng chống bệnh tiêu chảy do PEDV gây ra chủ yếu dựa vào sử dụng vắc xin. Trong khi các chủng virus thực địa thường xuyên có những biến đổi phức tạp về mặt di truyền, do đó việc nắm bắt và cập nhật được các đặc tính sinh học của các chủng PEDV đóng vai trò quan trọng, giúp cho việc lựa chọn được vắc xin thích hợp và hiệu quả phục vụ cho công tác tiêm phòng.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại và Tiêu Độc Khử Trùng Định Kỳ

Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát. Sử dụng thuốc sát trùng để tiêu độc khử trùng định kỳ, đặc biệt sau khi có dịch bệnh xảy ra. Đảm bảo môi trường chăn nuôi an toàn, giảm thiểu mầm bệnh.

5.2. Sử Dụng Vắc Xin Phòng Bệnh Tiêu Chảy Thành Dịch ở Lợn

Tiêm phòng vắc xin cho lợn theo đúng lịch trình. Lựa chọn vắc xin phù hợp với chủng virus gây bệnh tại địa phương. Vắc xin giúp tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

5.3. Kiểm Soát Vận Chuyển và Quản Lý Chất Thải Chăn Nuôi

Kiểm soát chặt chẽ việc mua bán và vận chuyển lợn. Cách ly lợn mới nhập đàn để theo dõi sức khỏe. Quản lý chất thải chăn nuôi đúng cách, xử lý trước khi thải ra môi trường.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiêu Chảy ở Lợn

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh tiêu chảy ở lợn tại Nam Định đã cung cấp thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh và các yếu tố nguy cơ. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm di truyền của virus PEDV, đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống, và xây dựng các chương trình phòng chống dịch bệnh hiệu quả hơn. Để hạn chế dịch bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn do PEDV gây ra thì việc nghiên cứu về dịch tễ học, và nghiên cứu được những yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát sinh dịch PED là vô cùng quan trọng và là công việc nghiên cứu hết sức cần thiết mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn để từ đó góp phần quan trọng trong công tác phòng, chống dịch bệnh xảy ra trên đàn lợn và định hướng chiến lược cho việc sản xuất vắc xin phòng bệnh trong tương lai.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiêu Chảy ở Lợn

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi, triệu chứng lâm sàng, và các yếu tố nguy cơ lây lan dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về Bệnh PED

Cần tiếp tục nghiên cứu về đặc điểm di truyền của virus PEDV, đánh giá hiệu quả của các loại vắc xin, và xây dựng các mô hình dự báo dịch bệnh. Điều này giúp nâng cao hiệu quả phòng chống và giảm thiểu thiệt hại do bệnh PED gây ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong cung cấp thực phẩm và phát triển kinh tế nông nghiệp, chiếm khoảng 73% tổng lượng thịt tiêu thụ hàng năm. Tỉnh Nam Định với đàn lợn trên 783.000 con là một trong những địa phương có ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, dịch bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (Porcine Epidemic Diarrhea - PED) do virus PEDV gây ra đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là ở lợn con dưới 7 ngày tuổi với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 100%. Dịch bệnh này diễn biến phức tạp, xảy ra quanh năm và ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng đàn lợn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm dịch tễ của bệnh PED trên địa bàn tỉnh Nam Định, phân tích các yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch bệnh, từ đó đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững. Nghiên cứu được thực hiện trên 100 hộ chăn nuôi tại các huyện trọng điểm gồm thành phố Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên trong giai đoạn 2015-2016. Kết quả nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong theo lứa tuổi, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể và các yếu tố nguy cơ liên quan đến dịch PED, có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là mô hình phân tích yếu tố nguy cơ và tỷ lệ mắc bệnh trong quần thể. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tỷ lệ mắc bệnh (Incidence rate): Tỷ lệ số lợn mắc bệnh trên tổng số lợn theo dõi trong một khoảng thời gian nhất định.
• Tỷ lệ tử vong (Mortality rate): Tỷ lệ số lợn chết do bệnh trên tổng số lợn trong quần thể.
• Yếu tố nguy cơ (Risk factors): Các điều kiện hoặc hành vi làm tăng khả năng phát sinh và lây lan dịch bệnh.
• Phân tích Odds Ratio (OR): Đánh giá mức độ liên quan giữa yếu tố nguy cơ và sự xuất hiện bệnh.
• Phương pháp điều tra hồi cứu: Thu thập dữ liệu dịch tễ từ các hộ chăn nuôi có và không có dịch để phân tích mối liên hệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ 100 hộ chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Nam Định, bao gồm các thông tin về số lượng lợn, tình trạng mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể và các yếu tố môi trường, quản lý chăn nuôi. Phương pháp thu thập số liệu là điều tra phỏng vấn trực tiếp và thu thập phiếu điều tra.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm Microsoft Excel và Minitab 13, sử dụng bảng tương liên 2x2 để tính toán tỷ suất chênh lệch OR và kiểm định Chi-square với mức ý nghĩa thống kê 95% (P < 0,05). Cỡ mẫu 1264 con lợn được theo dõi qua các lứa tuổi: lợn con theo mẹ, lợn sau cai sữa, lợn choai và lợn trưởng thành. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2016, tại các huyện có mật độ chăn nuôi cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi:

   • Lợn con theo mẹ có tỷ lệ mắc cao nhất, đạt 82,22% (95% CI: 74,68-89,76).
   • Lợn sau cai sữa mắc 59,63% (95% CI: 49,26-70,00).
   • Lợn choai và lợn trưởng thành có tỷ lệ mắc thấp hơn, lần lượt 19,64% và 15,24%.
   • Tỷ lệ mắc bệnh giảm dần theo độ tuổi, phù hợp với sự phát triển hệ miễn dịch và chức năng tiêu hóa của lợn.

2. Tỷ lệ tử vong do PED:

   • Tỷ lệ tử vong cao nhất ở lợn con theo mẹ, lên tới 78,79% (95% CI: 68,35-89,23).
   • Giảm mạnh ở lợn sau cai sữa (5,49%), lợn choai (1,81%) và không ghi nhận tử vong ở lợn trưởng thành.
   • Điều này phản ánh mức độ nhạy cảm và khả năng chống chịu bệnh theo từng giai đoạn phát triển.

3. Triệu chứng lâm sàng:

   • 100% lợn mắc bệnh ở mọi lứa tuổi biểu hiện tiêu chảy nhiều nước, mất nước và phân lỏng, tanh.
   • Tỷ lệ bỏ ăn giảm dần theo tuổi: 56,25% ở lợn con theo mẹ, 35,56% ở lợn sau cai sữa, 29,41% ở lợn choai và 33,34% ở lợn trưởng thành.
   • Triệu chứng gầy còm phổ biến, chiếm 100% ở lợn con theo mẹ và giảm dần ở các nhóm tuổi lớn hơn.

4. Bệnh tích đại thể:

   • 83,62% lợn con theo mẹ có dạ dày căng phồng chứa thức ăn không tiêu.
   • 67,65% có thành ruột non bị bào mỏng, phồng to, chứa chất đường ruột cợn.
   • Hạch bẹn và hạch bạch huyết màng treo ruột sưng lớn lần lượt chiếm 63,23% và 57,35%.

5. Yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch PED:

   • Chăn nuôi gần khu dân cư (trong bán kính 500m) làm tăng nguy cơ phát sinh dịch lên 3,11 lần (P=0,0471).
   • Chăn nuôi gần đường quốc lộ (500m) tăng nguy cơ lên 3,82 lần (P=0,0225).
   • Chăn nuôi gần chợ buôn bán gia súc, gia cầm sống làm tăng nguy cơ lên 18,35 lần (P<0,0001).
   • Xả thẳng chất thải trong chăn nuôi làm tăng nguy cơ phát sinh dịch lên 3,77 lần.
   • Mua con giống từ địa phương khác không liên quan đáng kể đến sự phát sinh dịch (OR=0,68, P=0,4991).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh PED có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất ở lợn con theo mẹ, phù hợp với đặc điểm sinh học của virus PEDV và sự phát triển miễn dịch của lợn. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể phản ánh mức độ tổn thương nghiêm trọng ở đường tiêu hóa, đặc biệt là ruột non và dạ dày, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và gây mất nước nghiêm trọng.

Phân tích yếu tố nguy cơ cho thấy môi trường chăn nuôi gần khu dân cư, đường quốc lộ và chợ buôn bán là những yếu tố thuận lợi cho sự phát sinh và lây lan dịch bệnh do tăng khả năng tiếp xúc với nguồn bệnh và vận chuyển lợn. Việc xả thải không đúng cách cũng góp phần làm ô nhiễm môi trường và tạo điều kiện cho virus tồn tại, phát tán.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả tương đồng với các báo cáo về tính nhạy cảm cao của lợn con và vai trò của yếu tố môi trường trong dịch tễ học PED. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ mắc và tử vong theo lứa tuổi, bảng phân tích OR các yếu tố nguy cơ để minh họa rõ ràng mối liên hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát chăn nuôi gần khu dân cư, đường quốc lộ và chợ buôn bán:

   • Áp dụng các biện pháp kiểm soát sinh học nghiêm ngặt.
   • Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, cán bộ thú y và người chăn nuôi.

2. Xây dựng hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi hợp vệ sinh:

   • Thiết kế và vận hành hệ thống xử lý nước thải, tránh xả thải trực tiếp ra môi trường.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: hộ chăn nuôi, hỗ trợ kỹ thuật từ cơ quan chuyên môn.

3. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức người chăn nuôi về phòng chống dịch PED:

   • Tập huấn về nhận biết triệu chứng, vệ sinh chuồng trại, sử dụng thuốc sát trùng.
   • Thời gian thực hiện: định kỳ hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: cơ quan thú y, tổ chức nông nghiệp.

4. Khuyến khích sử dụng vắc xin phù hợp và tiêm phòng đầy đủ:

   • Cập nhật chủng virus lưu hành để lựa chọn vắc xin hiệu quả.
   • Thời gian thực hiện: theo kế hoạch tiêm phòng hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi, cán bộ thú y.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn:

   • Hiểu rõ đặc điểm dịch tễ và triệu chứng bệnh PED để phát hiện sớm và áp dụng biện pháp phòng chống hiệu quả.
   • Áp dụng các khuyến nghị về vệ sinh, quản lý môi trường và tiêm phòng.

2. Cán bộ thú y và chuyên gia dịch tễ:

   • Sử dụng số liệu và phân tích yếu tố nguy cơ để xây dựng kế hoạch giám sát và kiểm soát dịch bệnh phù hợp.
   • Nâng cao hiệu quả công tác phòng chống dịch trên địa bàn.

3. Nhà quản lý và chính quyền địa phương:

   • Định hướng chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi an toàn sinh học, kiểm soát dịch bệnh.
   • Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân.

4. Các nhà nghiên cứu và phát triển vắc xin:

   • Cung cấp dữ liệu dịch tễ học và đặc điểm virus để nghiên cứu, sản xuất vắc xin phù hợp với chủng virus lưu hành.
   • Định hướng nghiên cứu sâu về cơ chế sinh bệnh và biến đổi gen của PEDV.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh PED là gì và ảnh hưởng như thế nào đến chăn nuôi lợn?
   PED là bệnh tiêu chảy cấp tính do virus PEDV gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợn con với tỷ lệ tử vong lên tới gần 80%. Bệnh làm giảm năng suất, tăng chi phí điều trị và gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi.

2. Tại sao lợn con theo mẹ dễ mắc bệnh PED nhất?
   Lợn con theo mẹ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và phụ thuộc vào kháng thể từ mẹ, do đó rất nhạy cảm với virus PEDV, dẫn đến tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất trong các nhóm tuổi.

3. Yếu tố môi trường nào làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED?
   Các yếu tố như chăn nuôi gần khu dân cư, đường quốc lộ, chợ buôn bán gia súc và việc xả thải không hợp vệ sinh làm tăng nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh do tạo điều kiện cho virus tồn tại và lây truyền.

4. Có nên mua con giống từ địa phương khác trong thời gian có dịch không?
   Nghiên cứu cho thấy việc mua con giống từ địa phương khác không làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED tại Nam Định, tuy nhiên cần đảm bảo con giống có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm dịch để tránh rủi ro.

5. Biện pháp phòng chống bệnh PED hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Kết hợp tiêm vắc xin phù hợp, vệ sinh chuồng trại, xử lý chất thải đúng cách, kiểm soát môi trường chăn nuôi và giám sát dịch tễ thường xuyên là các biện pháp hiệu quả để phòng chống bệnh PED.

Kết luận

• Bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (PED) tại Nam Định có tỷ lệ mắc cao nhất ở lợn con theo mẹ (82,22%) và tỷ lệ tử vong lên tới 78,79%.
• Triệu chứng tiêu chảy mất nước và bệnh tích đại thể đặc trưng ở ruột non và dạ dày là dấu hiệu điển hình của bệnh.
• Các yếu tố nguy cơ chính làm phát sinh và lây lan dịch PED gồm chăn nuôi gần khu dân cư, đường quốc lộ, chợ buôn bán và xả thải không hợp vệ sinh.
• Việc mua con giống từ địa phương khác không liên quan đáng kể đến sự phát sinh dịch tại địa phương nghiên cứu.
• Đề xuất các biện pháp phòng chống tập trung vào quản lý môi trường, xử lý chất thải, nâng cao nhận thức người chăn nuôi và sử dụng vắc xin phù hợp.

Next steps: Triển khai các giải pháp phòng chống dịch theo khuyến nghị, mở rộng nghiên cứu về đặc tính virus và hiệu quả vắc xin, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ trên diện rộng.

Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng các biện pháp phòng chống dịch PED nhằm bảo vệ đàn lợn và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐĂNG VIỆT NGHI N C M T C I M CH T C A ỆNH TI CH TH NH CH N TẠI NAM NH, PHÂN TÍCH M T Ế T NG CƠ M Â AN V PHÁT CH Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lại Thị Lan Hương NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt i c LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp.

Nhân dịp này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các giảng viên khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giảng dạy tôi trong suốt thời gian học tập tại Trường. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô hướng dẫn TS. Lại Thị Lan Hương đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới người thân trong gia đình, đồng nghiệp đã luôn giúp đỡ, động viên giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục những chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình. vii Danh mục biểu đồ. viii Trích yếu luận văn.ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình dịch bệnh ped trên thế giới và ở việt nam trong những năm gần đây. Tình hình dịch bệnh PED trên thế giới.

Tình hình dịch bệnh PED ở Việt Nam. Tình hình PED trên địa bàn tỉnh Nam Định. Bênh dịch tiêu chảy cấp tính ơ lợn (PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA- PED). Hình thái, cấu trúc của PEDV.

Đặc tính nuôi cấy của virút. Dịch tễ học. Triệu chứng lâm sàng. Các phương pháp chẩn đoán PEDV.

Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phạm vi, quy mô nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh. Kết quả điều tra bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi.

Tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi. Triệu chứng lâm sàng của bệnh. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể. Một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch ped tại các huyện điều tra.

Địa điểm chăn nuôi gần khu dân cư 500m. Địa điểm chăn nuôi gần đường quốc lộ 500m. Địa điểm chăn nuôi gần chợ buôn bán 500m. Mua con giống ở địa phương khác về nuôi trong thời gian có dịch.

Không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ. Yếu tố xả thẳng chất thải trong chăn nuôi. Kết luận và đề nghị. 41 Tài liệu tham khảo.

49 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 95% CI 95 % Confidence level DNA Axit deoxyribonucleic ELISA Enzyme linked immuno-sorbent assay EVD Epidemic viral diarrhea PED Porcine Epidemic Diarrhea PEDV Porcine Epidemic Diarrhea virus RNA Axit ribonucleic RT – PCR Reverse transcription - polymerase chain reaction TGE Transmissible Gastro Enteritis v c DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi với độ tin cậy 95% CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại thành phố Nam Định với độ tin cậy 95%CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Mỹ Lộc với độ tin cậy 95%CI.

Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Vụ Bản với độ tin cậy 95% CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Ý Yên với độ tin cậy 95% CI. So sánh tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi của bệnh PED tại tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên. Tỷ lệ tử vong do bệnh PED theo lứa tuổi.

Kết quả so sánh tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi của 4 huyện tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên. Triệu chứng lâm sàng của bệnh theo lứa tuổi. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể. Kết quả phân tích nguy cơ từ hộ chăn nuôi gần khu dân cư.

Kết quả phân tích nguy cơ từ hộ chăn nuôi gần đường quốc lộ. Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc chăn nuôi gần chợ bán gia súc, gia cầm sống. Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc mua con giống ở nơi khác về nuôi. Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ.

Kết quả của việc xả thẳng chất thải trong chăn nuôi ảnh hưởng đến nguy cơ phát sinh và lây lan dịch PED. 39 vi c DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình thái, cấu trúc của PEDV. Cơ chế gây bệnh của virus PED.

Triệu chứng trên heo bị mắc PED. Bệnh tích ruột căng phồng ở lợn con. Mẫu text nhanh bệnh tiêu chảy cấp do PED. 15 vii c DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.

Tỷ lệ mắc bệnh PED theo độ tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại tp Nam Định. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Mỹ Lộc. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Vụ Bản.

Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Ý Yên. So sánh tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi của bệnh PED tại huyện Mỹ Lộc, Vụ Bản, Ý Yên và tp Nam Định. Tỷ lệ tử vong do mắc bệnh PED theo độ tuổi. Tỷ lệ tử vong do bệnh PED theo lứa tuổi của 4 huyện tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên.

Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể. 34 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Đăng Việt Tên luận văn: “N u ts t t u t ở lợ tạ N Đ , p â tí ts ếu t u ơl lâ l v p át ”. Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Cơ sở đào đạo: Học viện Nông Nghiệp Việt Nam 1.Mục đích nghiên cứu: Xác định một số đặc điểm dịch tễ, phân tích một số yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát dịch của vi rút PED trên địa bàn tỉnh Nam Định qua đó làm cơ sở đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh PEDV nhằm tạo điều kiện cho chăn nuôi bền vững. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp điều tra hồi cứu thu thập số liệu của 100 hộ chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Nam Định.

Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu trên Excel bởi các số liệu đã thu thập, ghi chép lai. Kết quả chính - Điều tra tình hình bệnh PED trong những năm gần đây trên địa bàn tỉnh Nam Định với các nội dung: lứa tuổi mắc bệnh, tỷ lệ chết, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể - Phân tích một số yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát dịch tiêu chảy thành dịch. Kết luận - Bệnh PED có xu hướng giảm dần qua các độ tuổi, cao nhất là ở nhóm lợn con theo mẹ, tỷ lệ mắc lên tới 82,22% so với tổng số lợn con theo mẹ được theo dõi, tiếp đến là nhóm lợn sau cai sữa với tỷ lệ 59,63% , lợn choai với tỷ lệ 19,64% và thấp nhất là nhóm lợn trưởng thành với tỷ lệ 15,24%. - Với triệu chứng lợn bị tiêu chảy mất nước rất cao ở tất cả các lứa tuổi.

Ở lứa tuổi lợn con theo mẹ, lợn choai và lợn trưởng thành hiện tượng tiêu chảy nhiều nước, mất nước chiếm tỷ lệ 100,00%. - Ở triệu chứng lợn bỏ ăn có sự khác nhau giữa các độ tuổi. Ở độ tuổi lợn con theo mẹ bỏ bú mẹ chiếm tỷ lệ 56,25%. Ở độ tuổi sau cai sữa bỏ ăn chiếm tỷ lệ 35,56%.

Đối với độ tuổi lợn choai bỏ ăn chiếm tỷ lệ 29,41%. Ở lứa tuổi lợn trưởng thành bỏ ăn chiếm tỷ lệ 33,34%. - Tỷ lệ lợn con theo mẹ mắc bệnh có bệnh tích dạ dày căng phồng,chứa nhiều thức ix c ăn không tiêu chiếm tỷ lệ rất cao với 83,62%. Thành ruột non bị bào mỏng, phồng to, chất chứa đường ruột lợn cợn cũng lên đến 67,65%.

Đối với 2 loại hạch: hạch bẹn và hạch bạch huyết màng treo ruột có biểu hiện bị sưng. Biểu hiện hạch bẹn sưng lớn mổ khám chiếm tỷ lệ 63,23% trong khi đó hạch bạch huyết màng treo ruột sưng lớn là 57,35%. - Khi mắc PED tỷ lệ tử vong cao nhất là ở giai đoạn lợn con theo mẹ, ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong tới 78,79% và giảm xuống khá thấp ở giai đoạn sau cai sữa ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong do mắc bệnh PED ở giai đoạn này là 5, 49% , ở giai đoạn lợn choai tỷ lệ tử vong là 1,81% và thấp nhất là giai đoạn lợn trưởng thành, giai đoạn này tỷ lệ tử vong giảm xuống 0 %. - Đã xác định được 4 yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch bệnh tại một số xã thuộc tỉnh Nam Định năm 2016 - Hộ chăn nuôi lợn gần khu dân cư làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 3,1075 lần so với những hộ chăn nuôi không gần khu dân cư.

- Hộ chăn nuôi lợn gần đường quốc lộ đi qua làm tăng nguy cơ phát sinhdịch PED lên cao gấp 3,8194 lần so với những hộ chăn nuôi không gần đường quốc lộ. - Hộ chăn nuôi lợn gần chợ buôn bán gia súc, gia cầm sống làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 18,3467 lần so với những hộ chăn nuôi không gần chợ buôn bán động vật.