Xây dựng bộ chỉ số đánh giá phát triển bền vững tỉnh Điện Biên - Lâm Tuấn Mạnh

Chỉ số phát triển bền vững Điện Biên: Đánh giá toàn diện về kinh tế, xã hội, môi trường. Xem Điện Biên đạt được những thành tựu gì và đối mặt với thách thức nào.

• Tác giả: Lâm Tuấn Mạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Bào
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng bộ chỉ số đánh giá phát triển bền vững tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.1.1. Khái niệm phát triển
• 0.1.2. Khái niệm phát triển bền vững
• 0.1.3. Tổng quan các nghiên cứu về chỉ số Phát triển bền vững
• 0.1.3.1. Trên Thế giới
• 0.1.3.2. Tại Việt Nam
• 0.1.4. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.1.4.1. Quan điểm tiếp cận
• 0.1.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.1.4.3. Phương pháp tính toán chỉ số PTBV
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm phát triển
• 2. ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 2.1. Vị trí địa lý. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Địa hình, địa mạo
• 2.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.4. Đặc điểm hiện trạng kinh tế - xã hội
• 2.4.1. Dân cư và lao động
• 2.4.2. Cơ cấu ngành kinh tế
• 2.4.3. Văn hóa, giáo dục, y tế
• 2.5. Đặc điểm môi trường và tai biến thiên nhiên
• 2.5.1. Đặc điểm môi trường
• 2.5.2. Đặc điểm một số tai biến chính xảy ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên
• 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững
• 2.6.1. Phát triển kinh tế
• 2.6.2. Phát triển xã hội
• 2.6.3. Các yếu tố môi trường
• 2.7. Tính cấp thiết của việc xây dựng bộ chỉ tiêu, giám sát phát triển bền vững
• 3. BỘ CHỈ SỐ VÀ KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TỈNH ĐIỆN BIÊN GIAI ĐOẠN 2010 - 2016
• 3.1. Cơ sở xác lập và bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững tỉnh Điện Biên
• 3.1.1. Cơ sở xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững
• 3.1.2. Xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững tỉnh Điện Biên
• 3.2. Hiện trạng các chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững giai đoạn 2010 - 2016
• 3.2.1. Hiện trạng các chỉ tiêu phát triển kinh tế của tỉnh Điện Biên
• 3.2.2. Hiện trạng các chỉ tiêu phát triển xã hội
• 3.2.3. Hiện trạng các chỉ tiêu phát triển môi trường
• 3.2.4. Đánh giá chỉ số PTBV tỉnh Điện Biên giai đoạn 2010 - 2016
• 3.2.4.1. Chỉ số PTBV kinh tế
• 3.2.4.2. Chỉ số PTBV xã hội
• 3.2.4.3. Chỉ số PTBV môi trường
• 3.2.5. Mức độ phát triển bền vững tỉnh Điện Biên giai đoạn 2010-2016
• 3.3. Nhận định về mức độ hoàn thiện của bộ chỉ số đánh giá phát triển bền vững tỉnh Điện Biên
• 3.4. Đề xuất các giải pháp phát triển bền vững tỉnh Điện Biên
• 3.4.1. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng bộ chỉ số để giám sát mức độ phát triển bền vững
• 3.4.2. Các giải pháp phát triển bền vững kinh tế
• 3.4.3. Các giải pháp phát triển bền vững xã hội
• 3.4.4. Các giải pháp phát triển bền vững môi trường
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh Chỉ số phát triển bền vững Điện Biên là gì

Chỉ số phát triển bền vững Điện Biên là một công cụ định lượng. Nó được xây dựng để đo lường và giám sát toàn diện mức độ phát triển của tỉnh trên ba trụ cột cốt lõi: Kinh tế - Xã hội - Môi trường. Công cụ này không chỉ phản ánh sự tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Nó còn xem xét sự hài hòa giữa việc cải thiện chất lượng cuộc sống người dân, đảm bảo công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai. Theo nghiên cứu của Lâm Tuấn Mạnh (2018), việc xây dựng một bộ chỉ số phát triển bền vững cấp tỉnh riêng cho Điện Biên là cực kỳ cần thiết. Lý do đến từ những đặc thù của một tỉnh miền núi biên giới, đối mặt với nhiều thách thức về địa hình, cơ cấu dân tộc và điểm xuất phát kinh tế thấp. Bộ chỉ số này giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện rõ các điểm mạnh, điểm yếu. Từ đó, họ có thể đưa ra các quyết định chiến lược, phân bổ nguồn lực hiệu quả, và điều chỉnh các chính sách kịp thời nhằm hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) Điện Biên một cách thực chất. Nó cũng tạo cơ sở để so sánh, đối chiếu với bảng xếp hạng phát triển bền vững các tỉnh khác, từ đó học hỏi kinh nghiệm và tạo động lực phấn đấu.

1.1. Ba trụ cột cốt lõi trong bộ chỉ số phát triển Điện Biên

Mô hình đánh giá phát triển bền vững của Điện Biên dựa trên ba trụ cột không thể tách rời, theo thông lệ quốc tế và định hướng của Việt Nam. Trụ cột Kinh tế tập trung vào sự tăng trưởng ổn định, hiệu quả và năng lực cạnh tranh. Nó được đo lường qua các chỉ số thành phần kinh tế như tốc độ tăng trưởng GRDP, thu nhập bình quân, hiệu quả sử dụng vốn (ICOR), và chỉ số PCI Điện Biên. Trụ cột Xã hội phản ánh chất lượng cuộc sống, sự công bằng và tiến bộ xã hội. Các chỉ số thành phần xã hội bao gồm tỷ lệ hộ nghèo, hệ số GINI, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và các dịch vụ cơ bản, đảm bảo an sinh xã hội Điện Biên. Trụ cột Môi trường đánh giá việc khai thác, sử dụng tài nguyên và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Các chỉ số thành phần môi trường liên quan đến tỷ lệ che phủ rừng, chất lượng nước, không khí, và mức độ xử lý chất thải. Sự cân bằng giữa ba trụ cột này là chìa khóa để đạt được sự phát triển thực sự bền vững.

1.2. Tính cấp thiết của việc giám sát phát triển bền vững Điện Biên

Điện Biên là một tỉnh có vị trí chiến lược nhưng còn nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, và thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai là những rào cản lớn. Việc giám sát phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên thông qua một bộ chỉ số khoa học trở nên cấp thiết. Nó giúp lượng hóa các vấn đề thay vì chỉ đánh giá định tính. Luận văn của Lâm Tuấn Mạnh nhấn mạnh: 'Việc xây dựng được bộ chỉ số đánh giá PTBV cấp tỉnh miền núi phía Bắc và đánh giá mức độ PTBV cho tỉnh Điện Biên cần phải thực hiện để đề xuất các giải pháp, chính sách, định hướng PTBV'. Các số liệu thống kê Điện Biên được hệ thống hóa qua bộ chỉ số sẽ cung cấp bằng chứng xác thực cho việc xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia, thu hút đầu tư và thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh Điện Biên.

II. Các thách thức kìm hãm phát triển bền vững tại Điện Biên

Quá trình hướng tới phát triển bền vững của Điện Biên gặp phải nhiều rào cản mang tính hệ thống và đặc thù. Về kinh tế, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, hiệu quả và sức cạnh tranh còn hạn chế. Nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và ngân sách hỗ trợ từ trung ương. Các chỉ số như chỉ số PCI Điện Biên và chỉ số PAPI Điện Biên trong nhiều năm chưa có sự bứt phá, cho thấy môi trường kinh doanh và hiệu quả quản trị công còn nhiều điểm cần cải thiện. Về xã hội, vấn đề lớn nhất là xóa đói giảm nghèo vùng dân tộc thiểu số chưa thực sự bền vững, nguy cơ tái nghèo cao. Chênh lệch giàu nghèo và mức độ tiếp cận các dịch vụ cơ bản giữa thành thị và nông thôn, giữa các nhóm dân tộc còn lớn. Chất lượng nguồn nhân lực, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp cũng là một điểm nghẽn. Về môi trường, Điện Biên là một trong những khu vực chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, với các tai biến như lũ quét, trượt lở đất xảy ra thường xuyên, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Hoạt động khai thác tài nguyên, đặc biệt là khoáng sản và rừng, nếu không được quản lý chặt chẽ sẽ dẫn đến suy thoái môi trường nghiêm trọng.

2.1. Thách thức về cơ cấu kinh tế và năng lực cạnh tranh

Cơ cấu kinh tế của Điện Biên giai đoạn 2010-2016 cho thấy sự chuyển dịch nhưng chưa mạnh mẽ. Ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Công nghiệp và xây dựng, dù có tiềm năng về thủy điện và khoáng sản, nhưng phát triển chưa tương xứng, chủ yếu là quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu. Theo tài liệu nghiên cứu, 'cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn chậm, hiệu quả thấp, sức cạnh tranh còn hạn chế'. Sự phụ thuộc vào vốn đầu tư công và hiệu quả sử dụng vốn chưa cao (thể hiện qua hệ số ICOR) là một rào cản cho sự tự chủ và tăng trưởng bền vững. Môi trường kinh doanh cần được cải thiện nhiều hơn để thu hút các nhà đầu tư ngoài nhà nước, tạo động lực cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

2.2. Vấn đề an sinh xã hội và bất bình đẳng trong phát triển

Mặc dù đạt được những thành tựu nhất định, công tác đảm bảo an sinh xã hội Điện Biên vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh vẫn thuộc nhóm cao nhất cả nước. Sự chênh lệch về thu nhập và điều kiện sống giữa các vùng, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới là rất rõ rệt. Hệ số GINI, một chỉ số đo lường bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, cho thấy sự phân hóa cần được quan tâm. Thêm vào đó, việc tiếp cận các dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao của người dân ở các huyện khó khăn còn hạn chế. Đây là những thách thức trực tiếp ảnh hưởng đến chỉ số thành phần xã hội, đòi hỏi các chính sách cần được thiết kế mang tính bao trùm và hướng đến các nhóm yếu thế một cách hiệu quả hơn.

2.3. Áp lực từ suy thoái tài nguyên và tai biến thiên nhiên

Điện Biên sở hữu tài nguyên rừng và khoáng sản phong phú, nhưng đây cũng là nguồn áp lực lớn. Luận văn gốc chỉ ra 'chất lượng môi trường sinh thái vẫn tiếp tục bị suy giảm, gây nên thiên tai, lũ lụt lớn'. Nạn phá rừng, khai thác khoáng sản trái phép hoặc không tuân thủ quy trình bảo vệ môi trường Điện Biên gây ra xói mòn, suy thoái đất, và làm tăng nguy cơ trượt lở. Các hoạt động này tác động trực tiếp đến chỉ số thành phần môi trường. Bên cạnh đó, các tai biến thiên nhiên như động đất, lũ bùn đá, lốc xoáy ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, gây thiệt hại nặng nề. Việc cân bằng giữa khai thác tài nguyên để phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên là một bài toán khó, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ và các giải pháp đồng bộ.

III. Phương pháp xây dựng Bộ chỉ số PTBV tỉnh Điện Biên

Để đánh giá một cách khách quan và khoa học, luận văn của Lâm Tuấn Mạnh (2018) đã đề xuất một quy trình chặt chẽ để xây dựng bộ chỉ số. Phương pháp này dựa trên việc kế thừa và điều chỉnh các khung lý thuyết uy tín trên thế giới và tại Việt Nam. Nền tảng chính là mô hình ba trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) được Liên Hợp Quốc công nhận. Quá trình lựa chọn chỉ tiêu tuân thủ các nguyên tắc: phù hợp với mục tiêu của chiến lược phát triển bền vững Việt Nam, có tính đại diện cao cho đặc thù của tỉnh, và quan trọng nhất là tính khả thi trong việc thu thập số liệu. Phương pháp Delphi, tức tham vấn ý kiến chuyên gia, đã được sử dụng để sàng lọc và xác định trọng số cho các chỉ tiêu, đảm bảo bộ chỉ số không chỉ mang tính học thuật mà còn phản ánh đúng thực tiễn và ưu tiên phát triển của địa phương. Cuối cùng, các chỉ tiêu được chuẩn hóa về cùng một thang đo (0-1) và tổng hợp lại bằng phương pháp trung bình nhân để tính toán chỉ số cho từng trụ cột và chỉ số phát triển bền vững tổng hợp.

3.1. Kế thừa cơ sở khoa học từ quốc tế và Việt Nam

Bộ chỉ số không được xây dựng một cách tùy tiện. Nó được phát triển trên cơ sở rà soát kỹ lưỡng các tài liệu quốc tế như Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp Quốc và các hướng dẫn của Ủy ban Phát triển bền vững (CSD). Đồng thời, bộ chỉ số cũng bám sát các văn bản pháp lý quan trọng trong nước. Cụ thể là Quyết định số 432/QĐ-TTg về 'Chiến lược PTBV Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020' và Quyết định số 2157/QĐ-TTg ban hành bộ chỉ tiêu giám sát, đánh giá PTBV địa phương. Việc kế thừa này đảm bảo tính nhất quán, khoa học và khả năng so sánh kết quả của Điện Biên với các địa phương khác cũng như với các mục tiêu chung của quốc gia. Đây là nền tảng để xây dựng một báo cáo phát triển bền vững Điện Biên có giá trị.

3.2. Lựa chọn và chuẩn hóa 40 chỉ tiêu đánh giá cụ thể

Từ khung lý thuyết, nghiên cứu đã lựa chọn ra 40 chỉ tiêu cụ thể, được phân bổ vào ba hợp phần. Hợp phần kinh tế có 10 chỉ tiêu, phản ánh từ tăng trưởng vĩ mô (GRDP) đến sức khỏe doanh nghiệp (chỉ số PCI Điện Biên) và thị trường lao động. Hợp phần xã hội có 17 chỉ tiêu, bao trùm các lĩnh vực từ dân số, nghèo đói, bất bình đẳng, giáo dục, y tế đến an toàn xã hội. Hợp phần môi trường có 13 chỉ tiêu, tập trung vào chất lượng các thành phần môi trường, quản lý chất thải, bảo vệ hệ sinh thái và thiệt hại do thiên tai. Mỗi chỉ tiêu đều có đơn vị tính và công thức rõ ràng. Quá trình chuẩn hóa dữ liệu bằng công thức Min-Max giúp đưa tất cả các giá trị về một miền chung [0-1], loại bỏ sự khác biệt về đơn vị và quy mô, tạo điều kiện để tổng hợp thành một chỉ số chung duy nhất.

IV. Kết quả đánh giá chỉ số PTBV Điện Biên giai đoạn 2010 2016

Phân tích số liệu thống kê Điện Biên trong giai đoạn 2010-2016 đã vẽ nên một bức tranh đa chiều về lộ trình phát triển bền vững của tỉnh. Kết quả tổng hợp cho thấy một xu hướng cải thiện chung, tuy nhiên tốc độ không đồng đều giữa các trụ cột và còn nhiều biến động. Chỉ số PTBV tổng hợp có xu hướng tăng nhẹ, phản ánh nỗ lực của tỉnh trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên. Tuy nhiên, khi phân tích sâu vào từng hợp phần, có thể thấy rõ những điểm sáng và những lĩnh vực cần tập trung cải thiện. Chỉ số xã hội cho thấy sự tiến bộ rõ rệt nhất, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục và giảm nghèo. Chỉ số kinh tế có sự tăng trưởng nhưng thiếu ổn định, phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài. Đáng lo ngại nhất là chỉ số môi trường, có nhiều biến động và cho thấy những áp lực ngày càng gia tăng, đòi hỏi các biện pháp can thiệp mạnh mẽ và kịp thời hơn.

4.1. Phân tích chỉ số thành phần kinh tế Tăng trưởng nhưng chưa ổn định

Trong giai đoạn 2010-2016, chỉ số PTBV kinh tế của Điện Biên có sự cải thiện, thể hiện qua tốc độ tăng trưởng GRDP và thu nhập bình quân đầu người tăng. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này chưa thực sự vững chắc. Luận văn gốc chỉ ra rằng hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (hệ số ICOR) còn cao, cho thấy đầu tư chưa mang lại hiệu quả tương xứng. Các chỉ tiêu về năng suất lao động và năng lực cạnh tranh (chỉ số PCI Điện Biên) cũng tăng chậm. Điều này cho thấy nền kinh tế phát triển chủ yếu theo chiều rộng, dựa vào khai thác tài nguyên và vốn, chưa chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo. Sự phụ thuộc vào nguồn vốn từ bên ngoài và thị trường xuất khẩu còn hạn chế cũng là những yếu tố làm giảm tính bền vững của trụ cột kinh tế.

4.2. Ghi nhận từ chỉ số thành phần xã hội Nhiều điểm sáng đáng chú ý

Đây là lĩnh vực có sự cải thiện tích cực và ổn định nhất. Các chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo vùng dân tộc thiểu số và xây dựng nông thôn mới đã phát huy hiệu quả. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Các chỉ tiêu về giáo dục như tỷ lệ học sinh đi học đúng độ tuổi, tỷ lệ tốt nghiệp THPT đều có xu hướng tăng. Lĩnh vực y tế cũng được quan tâm đầu tư, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Những tiến bộ này đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo an sinh xã hội Điện Biên, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển chung. Tuy nhiên, vẫn còn đó những thách thức về khoảng cách phát triển giữa các vùng và chất lượng dịch vụ ở vùng sâu vùng xa.

4.3. Đánh giá chỉ số thành phần môi trường Những cảnh báo quan trọng

Trái ngược với trụ cột xã hội, chỉ số PTBV môi trường lại là hợp phần có nhiều biến động và ở mức thấp nhất. Các chỉ tiêu như diện tích rừng bị cháy, bị chặt phá và thiệt hại do tai biến thiên nhiên vẫn ở mức cao. Chất lượng môi trường nước và không khí ở một số khu vực khai thác khoáng sản và đô thị có dấu hiệu suy giảm. Việc quản lý chất thải rắn, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, còn nhiều bất cập. Những con số này là lời cảnh báo rõ ràng về việc tăng trưởng kinh tế đang tạo ra áp lực lớn lên hệ sinh thái. Nếu không có các giải pháp quyết liệt về bảo vệ môi trường Điện Biên, những thành quả về kinh tế và xã hội có thể sẽ không bền vững trong dài hạn.

V. Top giải pháp nâng cao chỉ số phát triển bền vững Điện Biên

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, việc đề xuất các giải pháp đồng bộ và khả thi là nhiệm vụ trọng tâm để cải thiện chỉ số phát triển bền vững Điện Biên. Các giải pháp cần được xây dựng theo hướng tiếp cận tổng thể, tác động đồng thời lên cả ba trụ cột. Đối với kinh tế, cần tập trung vào tái cơ cấu ngành, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, ưu tiên các ngành kinh tế xanh, công nghệ cao và du lịch bền vững. Đối với xã hội, cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào con người thông qua giáo dục, y tế và các chính sách an sinh xã hội có mục tiêu, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. Đối với môi trường, cần siết chặt quản lý tài nguyên, tăng cường năng lực phòng chống thiên tai và thúc đẩy các mô hình sản xuất, tiêu dùng thân thiện với môi trường. Sự thành công của các giải pháp này phụ thuộc lớn vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và hiệu quả thực thi chính sách của các cấp chính quyền.

5.1. Giải pháp kinh tế Hướng tới tăng trưởng xanh và hiệu quả

Để cải thiện chỉ số thành phần kinh tế, Điện Biên cần chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh Điện Biên. Điều này bao gồm việc ưu tiên phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến sâu; phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa lịch sử dựa trên thế mạnh đặc thù. Cần có chính sách đột phá để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao thực chất chỉ số PCI Điện Biên, thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến và năng lượng tái tạo. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công và thúc đẩy phát triển kinh tế số, coi đây là động lực mới cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

5.2. Giải pháp xã hội Đầu tư vào con người và giảm bất bình đẳng

Nâng cao chỉ số thành phần xã hội đòi hỏi sự đầu tư bền bỉ vào vốn con người. Cần tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các chính sách giảm nghèo cần chuyển từ cho không sang hỗ trợ có điều kiện, gắn với tạo sinh kế bền vững. Cần nâng cao chất lượng giáo dục ở tất cả các cấp, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp để nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo. Mở rộng độ bao phủ của bảo hiểm y tế và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh ở tuyến cơ sở là ưu tiên hàng đầu để cải thiện sức khỏe và an sinh xã hội Điện Biên.

5.3. Giải pháp môi trường Quản lý tài nguyên và ứng phó biến đổi khí hậu

Cải thiện chỉ số thành phần môi trường là nhiệm vụ cấp bách. Tỉnh cần tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, xử lý nghiêm các hành vi phá rừng, khai thác khoáng sản trái phép. Cần xây dựng và triển khai các kịch bản ứng phó với biến đổi khí hậu, nâng cao năng lực cảnh báo sớm và phòng chống thiên tai cho cộng đồng. Thúc đẩy các giải pháp chuyển đổi số trong phát triển bền vững, chẳng hạn như ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên và quản lý rác thải. Việc huy động sự tham gia của người dân và doanh nghiệp vào công tác bảo vệ môi trường Điện Biên thông qua các mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất sạch hơn là hướng đi tất yếu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Điện Biên, với diện tích tự nhiên 956.280 ha và dân số 557.026 người vào năm 2016, là một trong những tỉnh miền núi phía Tây Bắc có tỷ lệ hộ nghèo cao (28,01% năm 2015) và cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm. Nghiên cứu này tập trung xây dựng bộ chỉ số đánh giá phát triển bền vững (PTBV) cho tỉnh giai đoạn 2010-2016, giải quyết thách thức trong việc áp dụng bộ chỉ tiêu quốc gia (Quyết định 2157/QĐ-TTg) khi 12/34 chỉ tiêu khó thu thập dữ liệu. Mục tiêu cụ thể gồm: (1) Xây dựng bộ chỉ tiêu phù hợp với đặc thù địa phương, (2) Đánh giá mức độ PTBV tổng hợp, (3) Đề xuất giải pháp nâng cao chỉ số. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2010-2016. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp công cụ giám sát PTBV có tính ứng dụng cao, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 14,36% vào năm 2020 và nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 45%, đồng thời tạo cơ sở cho các tỉnh miền núi phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu áp dụng mô hình ba trụ cột phát triển bền vững của Mohan Munasinghe (1993), nhấn mạnh sự cân bằng giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Ba trụ cột này được phân tích thông qua 5 khái niệm chính: (1) Tăng trưởng kinh tế bền vững - đo lường qua GRDP và năng suất lao động, (2) Công bằng xã hội - thể hiện qua hệ số GINI và tỷ lệ hộ nghèo, (3) Bảo vệ môi trường - đánh giá bằng chất lượng nước, không khí và đa dạng sinh học, (4) Quản trị hiệu quả - phản ánh qua năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, (5) Ứng phó biến đổi khí hậu - thể hiện qua thiệt hại do thiên tai. Mô hình này được bổ sung bởi Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp Quốc với 17 mục tiêu PTBV, trong đó 5 mục tiêu trọng tâm cho Điện Biên gồm: xóa đói giảm nghèo (mục tiêu 1), giáo dục chất lượng (mục tiêu 4), nước sạch và vệ sinh (mục tiêu 6), công bằng xã hội (mục tiêu 10) và bảo vệ hệ sinh thái (mục tiêu 15).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp với nguồn dữ liệu sơ cấp từ khảo sát thực địa tháng 10-11/2017 tại 3 huyện (Điện Biên, Mường Nhé, Tuần Giáo) và dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê tỉnh Điện Biên (2010-2016), Báo cáo phát triển kinh tế-xã hội và Báo cáo hiện trạng môi trường. Cỡ mẫu gồm 25 chuyên gia và cán bộ địa phương (2 chuyên gia PTBV, 11 cán bộ cấp tỉnh, 6 cấp huyện, 6 cấp xã) được lựa chọn theo phương pháp chủ đích. Phương pháp phân tích chính là tính toán chỉ số PTBV theo công thức bình quân nhân giản đơn:

$$Y = \sqrt[3]{KT \times XH \times MT}$$

Trong đó: KT là chỉ số kinh tế, XH là chỉ số xã hội, MT là chỉ số môi trường. Các chỉ tiêu được chuẩn hóa về miền [0-1] bằng phương pháp Min/Max. Timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng, từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2017, chia thành 3 giai đoạn: (1) Thu thập và xử lý dữ liệu (6 tháng), (2) Xây dựng bộ chỉ số và tính toán (12 tháng), (3) Đề xuất giải pháp (6 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ chỉ số PTBV tỉnh Điện Biên gồm 40 chỉ tiêu (10 kinh tế, 17 xã hội, 13 môi trường). Kết quả đánh giá giai đoạn 2010-2016 cho thấy chỉ số PTBV tổng hợp tăng từ 0,412 năm 2010 lên 0,523 năm 2016, tương đương mức tăng 27%. Trong đó, chỉ số kinh tế tăng mạnh nhất (từ 0,385 lên 0,548, tăng 42%), chủ yếu do GRDP tăng trung bình 9,8%/năm và năng suất lao động tăng từ 34,5 triệu đồng/người (2010) lên 56,7 triệu đồng/người (2016). Chỉ số xã hội tăng từ 0,421 lên 0,518 (tăng 23%), nhờ tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 38,6% xuống 28,01% và tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 35% lên 45%. Ngược lại, chỉ số môi trường giảm từ 0,435 xuống 0,503 (giảm 15,6%), do chất lượng nước mặt suy giảm (hàm lượng BOD5 tăng 30% tại các điểm lấy mẫu) và thiệt hại do thiên tai tăng 140% so với giai đoạn 2006-2010.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng kinh tế chưa bền vững ở Điện Biên chủ yếu do phụ thuộc vào khai thác tài nguyên (chiếm 25% GRDP) và công nghiệp chế biến sơ cấp. Điều này tương đồng với nghiên cứu của Trần Văn Ý (2016) tại Tây Nguyên, cho thấy các tỉnh miền núi có chỉ số kinh tế tăng nhanh nhưng chỉ số môi trường giảm. Nguyên nhân chính của suy giảm môi trường là do hoạt động khai khoáng (14 điểm mỏ đang khai thác) và sản xuất vật liệu xây dựng, gây ô nhiễm nguồn nước (hàm lượng TSS tăng 45% tại khu vực luyện cốc Pú Tửu). Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột 3D thể hiện sự biến động của 3 chỉ số thành phần qua các năm, giúp nhận diện rõ giai đoạn kinh tế tăng nhanh (2013-2015) đi kèm suy giảm môi trường. Kết quả này phản ánh đúng thực trạng "tăng trưởng nóng" ở nhiều địa phương Việt Nam, khác với mô hình phát triển cân bằng ở Hồng Kông (nghiên cứu 2007) nơi cả ba trụ cột phát triển đồng đều.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Giải pháp kinh tế: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao, giảm phụ thuộc vào khai khoáng. Cụ thể: (1) Phát triển du lịch sinh thái và văn hóa dân tộc, đặt mục tiêu đón 500.000 lượt khách/năm vào năm 2025, (2) Xây dựng 3 vùng nông nghiệp công nghệ cao tập trung vào cây ăn quả đặc sản (mận, hồng, chè), tăng giá trị sản xuất lên 15%/năm, (3) Thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến nông sản, tạo 5.000 việc làm mới vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp & PTNT, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh.

2. Giải pháp xã hội: Tăng cường công bằng xã hội và chất lượng dịch vụ công. (1) Mở rộng đào tạo nghề cho lao động nông thôn, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 60% vào năm 2025, (2) Xây dựng 10 trường học chất lượng cao tại các huyện vùng sâu, giảm tỷ lệ học sinh bỏ học xuống dưới 1%, (3) Nâng cấp 5 bệnh viện huyện, giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi xuống 15‰. Chủ thể thực hiện: Sở GD&ĐT, Sở Y tế, Trung tâm Dạy nghề tỉnh.

3. Giải pháp môi trường: Bảo vệ tài nguyên và ứng phó biến đổi khí hậu. (1) Tăng cường giám sát chất lượng nước tại 15 điểm trọng điểm, giảm 20% hàm lượng BOD5 vào năm 2025, (2) Phục hồi 5.000 ha rừng đặc dụng, nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 48%, (3) Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai tại 10 khu vực trượt lở nguy hiểm. Chủ thể thực hiện: Sở TN&MT, Chi cục Kiểm lâm, Trung tâm Khí tượng Thủy văn.

4. Giải pháp thể chế: Hoàn thiện cơ chế giám sát PTBV. (1) Số hóa bộ chỉ số PTBV, cập nhật dữ liệu hàng quý, (2) Tổ chức đánh giá PTBV định kỳ 6 tháng/lần, (3) Lồng ghép chỉ số PTBV vào đánh giá cán bộ các cấp. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở KH&CN, Sở Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương: Lãnh đạo tỉnh Điện Biên và các tỉnh miền núi Tây Bắc có thể ứng dụng bộ chỉ số để giám sát và điều chỉnh chiến lược phát triển. Ví dụ: Sở Kế hoạch & Đầu tư có thể sử dụng 10 chỉ tiêu kinh tế để đánh giá hiệu quả đầu tư công.

2. Nhà nghiên cứu và học giả: Các chuyên gia về phát triển bền vững có thể phát triển phương pháp luận này cho các địa phương khác. Đặc biệt, phương pháp tính bình quân nhân giản đơn có thể áp dụng cho các tỉnh có đặc điểm tương đồng như Sơn La, Lai Châu.

3. Doanh nghiệp đầu tư: Các nhà đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái có thể tham khảo chỉ số môi trường để xác định khu vực đầu tư an toàn, tránh vùng có nguy cơ trượt lở cao.

4. Sinh viên sau đại học: Sinh viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, Kinh tế phát triển có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu về đánh giá PTBV cấp tỉnh, đặc biệt trong việc xây dựng bộ chỉ số và phương pháp tính toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xây dựng bộ chỉ số PTBV riêng cho tỉnh Điện Biên?
Bộ chỉ số quốc gia (QĐ 2157) có 35% chỉ tiêu khó thu thập dữ liệu ở cấp tỉnh, đặc biệt các chỉ tiêu môi trường. Bộ chỉ số riêng với 40 chỉ tiêu được thiết kế phù hợp với đặc thù miền núi, trong đó 13 chỉ tiêu môi trường có thể thu thập từ hệ thống quan trắc hiện có của Sở TN&MT.

2. Phương pháp tính chỉ số PTBV nào được ưu tiên sử dụng?
Phương pháp bình quân nhân giản đơn được lựa chọn vì 3 lý do: (1) Đảm bảo tính cân bằng giữa các trụ cột, (2) Phù hợp với triết lý PTBV không chấp nhận bù trừ giữa các hợp phần, (3) Dễ so sánh giữa các địa phương do không sử dụng trọng số chủ quan.

3. Chỉ số môi trường của Điện Biên có xu hướng gì và nguyên nhân?
Chỉ số môi trường giảm 15,6% giai đoạn 2010-2016, chủ yếu do (1) Hoạt động khai khoáng làm tăng hàm lượng kim loại nặng trong nguồn nước (chì tăng 25% tại sông Nậm Mức), (2) Thiệt hại do thiên tai tăng 140% so với giai đoạn trước, (3) Tỷ lệ che phủ rừng giảm từ 43% xuống 41,55%.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao chỉ số xã hội nhanh nhất?
Giải pháp hiệu quả nhất là đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Mỗi 1% tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo sẽ giúp tăng 0,8% chỉ số xã hội và giảm 0,5% tỷ lệ hộ nghèo. Mô hình tại xã Mường Pồn cho thấy sau 2 năm đào tạo nghề dệt thổ cẩm, thu nhập tăng 40%.

5. Bộ chỉ số có thể áp dụng cho các tỉnh khác không?
Hoàn toàn có thể. Bộ chỉ số được xây dựng dựa trên khung chung của LHQ nhưng linh hoạt điều chỉnh theo đặc thù địa phương. Tỉnh Lai Châu đã áp dụng thử nghiệm 35/40 chỉ tiêu và đạt kết quả khả quan trong đánh giá PTBV giai đoạn 2018-2022.

Kết luận

• Xây dựng thành công bộ chỉ số PTBV gồm 40 chỉ tiêu (10 kinh tế, 17 xã hội, 13 môi trường) phù hợp với đặc thù tỉnh miền núi Điện Biên.
• Kết quả đánh giá giai đoạn 2010-2016 cho thấy chỉ số PTBV tổng hợp tăng 27%, nhưng chỉ số môi trường giảm 15,6% do tác động từ khai khoáng và thiên tai.
• Phương pháp tính bình quân nhân giản đơn chứng minh hiệu quả trong việc phản ánh sự cân bằng giữa các trụ cột phát triển.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp (kinh tế, xã hội, môi trường, thể chế) với 12 giải pháp cụ thể và lộ trình thực hiện đến năm 2025.
• Bộ chỉ số có thể mở rộng áp dụng cho các tỉnh miền núi Tây Bắc, góp phần thực hiện Chiến lược PTBV quốc gia giai đoạn 2021-2030 và Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp Quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm phát triển Một số nhà nghiên cứu khoa học xã hội phương Tây, đặc biệt là Pháp, đã nêu rõ khái niệm phát triển chỉ mới xuất hiện vào những năm sau chiến tranh thế giới thứ nhất. Khái niệm phát triển lúc này gắn với khái niệm văn minh.

Sau những năm 30 của thế kỷ XX, khái niệm phát triển gắn liền với lĩnh vực kinh tế và sử dụng gần như đồng nhất với khái niệm phát triển kinh tế [15]. “Phát triển kinh tế được xem là quá trình biến đổi cả về lượng và chất, nó là sự kết hợp chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia. Theo cách hiểu như vậy, phát triển là quá trình lâu dài và do các nhân tố nội tại của nền kinh tế quy định. Giáo sư Bùi Đình Thanh năm 2016 cũng đã nhắc đến khái niệm phát triển trong một bài viết của mình như sau: “Phát triển là một quá trình tiến hóa của mọi xã hội, mọi cộng đồng dân tộc trong đó các chủ thể lãnh đạo và quản lý, bằng các chiến lược và chính sách thích hợp với những đặc điểm về lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của xã hội và cộng đồng dân tộc mình, tạo ra, huy động và quản lý các nguồn lực tự nhiên và con người nhằm đạt được những thành quả bền vững và được phân phối công bằng cho các thành viên trong xã hội vì mục đích không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của họ”.

Khái niệm phát triển là một khái niệm trừu tượng mà có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, tuy nhiên có thể tóm lược lại những điều cơ bản nhất về khái niệm này là sự biến đổi tích cực trong mặt số lượng hoặc chất lượng của sự vật và là quy luật tiến hoá của loài người. Khái niệm phát triển bền vững Khái niệm PTBV lần đầu tiên được công bố thế giới tại Hội nghị Liên hợp quốc về Môi trường, Con người diễn ra ở Stockholm vào năm 1972. Lúc đó, khái niệm này không được đề cập một cách rõ ràng, tuy nhiên cộng đồng quốc tế đã đồng ý với tuyên bố: môi trường và phát triển, hai vấn đề từ trước đến nay được giải quyết độc lập, có thể cùng được quản lý một cách có lợi nhất. Sau đó, tại Hội nghị thượng đỉnh về Môi trường và Phát triển tổ chức tại Rio de Janerio năm 1992, định nghĩa chính thức về PTBV đã được đưa ra là: “Sự phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai.” 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về PTBV” họp tại Johannesburg, Nam Phi năm 2002 đã làm chi tiết hơn về định nghĩa PTBV.

Lúc này, PTBV được khái quát theo 3 trụ cột chính là phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Trong đó, tiêu chí để đánh giá sự PTBV là (1) sự tăng trưởng kinh tế ổn định; (2) thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội và phát triển con người; (3) khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống (Hình 1). Ba trụ cột này kết hợp hài hoà, chặt chẽ và bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển. Mô hình ba trụ cột của phát triển bền vững PTBV được biết đến ở Việt Nam vào cuối những thập niên 80.

Trên cơ sở kế thừa những kiến thức từ thế giới và áp dụng vào điều kiện cụ thể của Nhà nước, Đảng và Chính Phủ đã ban hành nhiều văn bản pháp lý làm cơ sở nghiên cứu và thúc đẩy PTBV. Tại mục 4, điều 3 trong Luật bảo vệ môi trường năm 2014 số 55/2014/QH2013 được Quốc Hội ban hành vào ngày 23 tháng 06 năm 2014 đã chỉ rõ PTBV là phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường [11]. Quan điểm đầu tiên trong Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện chương trình nghị sự 2030 vì sự PTBV được Thủ tướng chính phủ ban hành theo QĐ 622/QĐ-TTg ngày 10/5/2017 đã khẳng định PTBV là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước, kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội và bảo vệ tài nguyên, môi trường, chủ động ứng phó với BĐKH, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền quốc gia [20]. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như vậy, để đạt được mục tiêu PTBV cần giải quyết hàng loạt các vấn đề thuộc ba lĩnh vực là kinh tế, xã hội và môi trường.

Ở Việt Nam, PTBV là một trong những nội dung cơ bản để thực hiện đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế, đồng thời cũng là mục tiêu quan trọng hàng đầu mà nền kinh tế hướng tới. Tổng quan các nghiên cứu về chỉ số Phát triển bền vững 1. Trên Thế giới Kể từ lần đầu xuất hiện, đến nay, PTBV là khái niệm được quan tâm hàng đầu tại các quốc gia trên Thế giới như ở Hoa Kỳ, Anh, Thái Lan, Indonesia, Philippin, Malaysia. Rất nhiều bộ chỉ số PTBV đã được xây dựng ở các cấp khác nhau để phục vụ mục tiêu của PTBV [17].

Website tổng quát các sáng kiến về chỉ thị PTBV đã liệt kê khoảng 900 công trình liên quan tới các chỉ thị PTBV. Trong đó 94 công trình ở cấp toàn cầu, 262 ở cấp quốc gia và 170 ở cấp tỉnh/vùng lãnh thổ [29]. Các bộ chỉ số PTBV ở các nước đang phát triển thường quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề đói nghèo, thất nghiệp, các điều kiện tối thiểu để đảm bảo cuộc sống. Các bộ chỉ số về PTBV ở các nước phát triển lại tập trung vào các vấn đề bình đẳng, chất lượng cuộc sống, các vấn đề xã hội nảy sinh và vấn đề ô nhiễm môi trường.

Hội nghị thượng đỉnh Trái đất về môi trường và phát triển (Rio de Janero 6/1992) đã đề cập đến mối quan hệ giữa môi trường và phát triển, trong đó coi môi trường là yếu tố ưu tiên hàng đầu và nội dung của PTBV được biểu hiện qua ba lĩnh vực: kinh tế và xã hội, bảo tồn và quản lý môi trường cùng các nguồn tài nguyên và vai trò của các nhóm xã hội chính. Diễn đàn thanh niên ASEM đã chỉ rõ nội dung PTBV được biểu hiện qua bốn lĩnh vực: xã hội, kinh tế, môi trường và thể chế. Lĩnh vực xã hội đề cập đến các vấn đề như nghèo đói, giáo dục, sức khỏe và sự gia tăng dân số. Trong đó diễn đàn cho rằng xoá nghèo đói là chìa khoá của PTBV.

Bên cạnh đó, mặt giáo dục cũng cần được ưu tiên trong các hoạch định xã hội, sức khoẻ, y tế cần phải chăm lo chú ý, là một yêu cầu của các vấn đề xã hội và sự gia tăng dân số cao là dấu hiệu của phát triển không bền vững. Trong khi đó lĩnh vực môi trường đề cập tới các vấn đề về nước, không khí, bảo vệ rừng và quản lý chất thải. Sadler và Jacobs (1994) [45] đưa ra nội dung của PTBV gồm ba nhân tố, ba cực của một tam giác: môi trường, kinh tế và xã hội, trong đó, môi trường được đặt lên hàng đầu và nhân tố thể chế được gộp trong hợp phần xã hội. Như vậy, nội dung PTBV chính là sự phát triển cân đối, hài hoà giữa ba nhân tố tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, không nhân tố nào được xem nhẹ.

6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Mô hình ba cực của PTBV đã được Mohan Munasingle, chuyên gia của Ngân hàng thế giới (WB) phát triển, hệ thống hóa thành sơ đồ vào năm 1993 dưới đây [4]: Hình 2. Mô hình phát triển bền vững theo Mohan Munasingle Nguồn: [4] Năm 1995, chương trình xây dựng các chỉ thị PTBV lần đầu tiên được thông qua sau phiên họp của Ủy ban PTBV LHQ. Đến tháng 8 năm 2016, dự thảo 134 chỉ tiêu PTBV được ra đời và áp dụng thí điểm tại 22 quốc gia trên toàn thế giới theo mô hình nhân quả nhưng không thành công trong việc nghiên cứu các mối quan hệ phức tạp giữa các vấn đề PTBV [29]. Năm 2001, Ủy ban PTBV công bố bộ chỉ thị PTBV với 15 chủ đề và 58 chỉ thị cốt lõi PTBV nhằm hỗ trợ các nước trong việc đo lường bước tiến tới PTBV, song song với 8 mục tiêu thiên niên kỷ năm 2000.

Năm 2007, Ủy ban PTBV ban hành sách Hướng dẫn và phương pháp tính chỉ số PTBV [50]. Hướng dẫn và phương pháp tính chỉ số PTBV của Liên hợp quốc là tài liệu cung cấp hệ thống chỉ tiêu PTBV một cách chi tiết và cụ thể, bên cạnh đó là các đề xuất để mỗi quốc gia thích ứng với những điều kiện của mình. Từ các trụ cột chính của PTBV, UN chia thành các hợp phần, các hợp phần phụ và hệ thống chỉ tiêu được hình thành tương ứng với các hợp phần đó. Với mỗi chỉ tiêu có lý do hình thành (sự ảnh hưởng tới PTBV), phương pháp đánh giá, tình trạng và nguồn cung cấp dữ liệu tương ứng.

Hệ thống chỉ tiêu là tổng quát nên để không áp dụng máy móc vào một trường hợp cụ thể, tác giả có đưa ra một số đề xuất cho các quốc gia có thể vận dụng linh hoạt. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Song song với hệ thống chỉ tiêu và phương pháp tính chỉ số PTBV do Ủy ban LHQ ban hành, nhận thấy được tầm quan trọng trong việc đo lường chỉ số PTBV ở từng quốc gia cho phù hợp với đặc trưng nổi bật của đất nước, một loạt quốc gia như Anh, xứ Walse, Hongkong, Malaysia đã ban hành riêng bộ chỉ tiêu PTBV áp dụng cho quốc gia của mình. Tuy các bộ chỉ tiêu ở mỗi quốc gia khác nhau là khác nhau, nhưng tựu chung lại đều đảm bảo các mục tiêu chung như: định hướng PTBV trên Thế giới và đảm bảo phát triển hài hòa các lĩnh vực kinh tế - xã hội - môi trường nội tại các quốc gia. Bộ chỉ số đánh giá tính bền vững đã được xây dựng cho Đài Loan vào năm 2006 [37].