Luận văn thạc sĩ mô hình tổ chức chính quyền huyện trong điều kiện không tổ chức hội đồng nhân dân

Luận văn thạc sĩ phân tích mô hình tổ chức chính quyền huyện khi không có hội đồng nhân dân, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Mô Hình Tổ Chức Chính Quyền Huyện Trong Điều Kiện Không Tổ Chức Hội Đồng Nhân Dân
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN Ở NƯỚC TA TRƯỚC KHI THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
• 1.1. Quá trình xây dựng tổ chức chính quyền huyện ở nước ta
• 1.1.1. Lịch sử ra đời của tổ chức chính quyền huyện ở nước ta
• 1.1.2. Quá trình phát triển mô hình tổ chức chính quyền huyện ở nước ta
• 1.1.2.1. Giai đoạn Hiến pháp năm 1946
• 1.1.2.2. Giai đoạn Hiến pháp năm 1959
• 1.1.2.3. Giai đoạn Hiến pháp năm 1980
• 1.1.2.4. Mô hình tổ chức chính quyền huyện ở nước ta theo Hiến pháp và pháp luật hiện hành
• 2. Chương 2: THÍ ĐIỂM MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN KHÔNG CÓ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN
• 2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân
• 2.1.1. Cơ sở lý luận về tổ chức chính quyền không có Hội đồng nhân dân
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn về tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân
• 2.2. Mô hình thí điểm tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.1. Ủy ban nhân dân huyện nơi không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.2. Cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân huyện nơi không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.3. Vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở huyện nơi không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.4. Đánh giá bước đầu về mô hình tổ chức chính huyện không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.5. Những ưu điểm của mô hình tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân
• 2.2.6. Những hạn chế của mô hình tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân
• 3. Chương 3: MỘT SỐ Ý KIẾN HOÀN CHỈNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN TRONG KHI THỰC HIỆN THÍ ĐIỂM VÀ TRIỂN KHAI RA DIỆN RỘNG SAU NÀY MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN KHÔNG CÓ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
• 3.1. Thay đổi tên gọi cho phù hợp với tính chất mới
• 3.2. Hoàn thiện về cách thức thành lập
• 3.3. Hoàn thiện việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của cơ cấu cơ quan mới
• 3.4. Hoàn chỉnh mối quan hệ giữa cơ cấu chính quyền huyện mới với tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp
• 3.4.1. Mối quan hệ giữa chính quyền huyện mới với tổ chức Đảng
• 3.4.2. Mối quan hệ giữa chính quyền huyện mới với cơ quan nhà nước
• 3.4.3. Mối quan hệ giữa chính quyền huyện mới với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tổ chức chính quyền huyện không có hội đồng nhân dân

Mô hình tổ chức chính quyền huyện trong điều kiện không tổ chức hội đồng nhân dân đang trở thành một chủ đề nóng trong nghiên cứu quản lý nhà nước. Việc này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu tổ chức mà còn thể hiện sự cần thiết phải cải cách để nâng cao hiệu quả quản lý. Mô hình này được xây dựng dựa trên những nguyên tắc cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhằm đảm bảo quyền lợi của nhân dân và nâng cao tính hiệu quả trong quản lý hành chính.

1.1. Lịch sử hình thành mô hình tổ chức chính quyền huyện

Mô hình tổ chức chính quyền huyện đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ thời kỳ phong kiến đến nay. Trong lịch sử, chính quyền huyện đã được xác định là một cấp hành chính quan trọng, đóng vai trò cầu nối giữa chính quyền tỉnh và xã. Sự thay đổi trong mô hình này phản ánh sự phát triển của hệ thống chính trị và yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh hiện đại.

1.2. Đặc điểm của mô hình tổ chức chính quyền huyện hiện nay

Mô hình tổ chức chính quyền huyện hiện nay không còn bao gồm hội đồng nhân dân, mà thay vào đó là Ủy ban nhân dân huyện. Điều này tạo ra một cơ chế quản lý mới, giúp tăng cường tính linh hoạt và hiệu quả trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước tại địa phương.

II. Những thách thức trong việc tổ chức chính quyền huyện không có hội đồng nhân dân

Việc tổ chức chính quyền huyện mà không có hội đồng nhân dân đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống quản lý nhà nước. Những thách thức này không chỉ liên quan đến cơ cấu tổ chức mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và tính minh bạch trong quản lý.

2.1. Thiếu tính đại diện của chính quyền địa phương

Khi không có hội đồng nhân dân, chính quyền huyện có thể thiếu đi tính đại diện cho ý chí và nguyện vọng của người dân. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu hụt trong việc phản ánh nhu cầu thực tế của cộng đồng và làm giảm tính minh bạch trong quản lý.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện các chính sách địa phương

Việc thiếu hội đồng nhân dân có thể gây khó khăn trong việc thực hiện các chính sách địa phương, đặc biệt là trong việc thu hút sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu đồng thuận và ủng hộ từ cộng đồng.

III. Phương pháp cải cách mô hình tổ chức chính quyền huyện hiệu quả

Để khắc phục những thách thức hiện tại, cần có những phương pháp cải cách mô hình tổ chức chính quyền huyện một cách hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đảm bảo quyền lợi của người dân.

3.1. Tăng cường vai trò của Ủy ban nhân dân huyện

Cần tăng cường vai trò của Ủy ban nhân dân huyện trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức và cải cách quy trình làm việc.

3.2. Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình ra quyết định là một trong những phương pháp quan trọng. Điều này có thể được thực hiện thông qua các cuộc họp, hội thảo và các hình thức tham vấn khác để đảm bảo ý kiến của người dân được lắng nghe.

IV. Ứng dụng thực tiễn mô hình tổ chức chính quyền huyện không có hội đồng nhân dân

Mô hình tổ chức chính quyền huyện không có hội đồng nhân dân đã được áp dụng thí điểm tại một số địa phương. Những ứng dụng này đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu của người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ mô hình thí điểm

Mô hình thí điểm đã cho thấy sự cải thiện trong việc thực hiện các chính sách địa phương, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của chính quyền huyện. Những kết quả này đã góp phần tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân đối với chính quyền.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ những mô hình thí điểm, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho việc tổ chức chính quyền huyện trong tương lai. Những bài học này sẽ giúp cải thiện hơn nữa mô hình tổ chức chính quyền huyện, đảm bảo tính hiệu quả và đáp ứng nhu cầu của người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình tổ chức chính quyền huyện

Mô hình tổ chức chính quyền huyện không có hội đồng nhân dân đang mở ra nhiều triển vọng cho sự phát triển của hệ thống quản lý nhà nước tại địa phương. Việc cải cách mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đảm bảo quyền lợi của người dân.

5.1. Tương lai của mô hình tổ chức chính quyền huyện

Trong tương lai, mô hình tổ chức chính quyền huyện cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội. Việc này đòi hỏi sự tham gia tích cực của các cấp chính quyền và cộng đồng.

5.2. Đề xuất giải pháp cho mô hình tổ chức chính quyền huyện

Cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền huyện, bao gồm việc nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức và khuyến khích sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn 60 năm qua, hệ thống chính quyền địa phương ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và đổi mới nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tính đến năm 2007, cả nước có khoảng 549 huyện, trong đó chính quyền huyện giữ vai trò trung gian giữa tỉnh và xã, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các quyết định của cấp trên và chỉ đạo hoạt động chính quyền xã. Tuy nhiên, chức năng đại diện ý chí, nguyện vọng của nhân dân tại cấp huyện ngày càng giảm sút, phần lớn được đảm bảo qua Hội đồng nhân dân tỉnh và xã. Thực trạng này dẫn đến việc Hội đồng nhân dân huyện hoạt động còn hình thức, hiệu quả thấp, gây ra sự cồng kềnh, nhiều tầng nấc trong bộ máy nhà nước. Trước bối cảnh đó, việc thí điểm mô hình tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân được triển khai từ năm 2009 tại 67 huyện thuộc 10 tỉnh, thành phố nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và phát huy dân chủ trực tiếp ở cơ sở. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích quá trình hình thành, cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình này, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn chỉnh tổ chức chính quyền huyện trong điều kiện không tổ chức Hội đồng nhân dân. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các huyện thí điểm trên toàn quốc, đại diện cho các vùng miền, đô thị và nông thôn, miền núi và đồng bằng. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần xây dựng bộ máy hành chính tinh gọn, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, từ đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tổ chức chính quyền địa phương kiểu Xô viết và mô hình chính quyền tự quản. Lý thuyết Xô viết nhấn mạnh Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân và cơ quan cấp trên. Mô hình này đề cao tính tập thể hành động và sự phân quyền trong quản lý nhà nước. Ngược lại, lý thuyết chính quyền tự quản tập trung vào quyền tự chủ, tự quản của cộng đồng dân cư, với hội đồng do dân bầu và cơ quan hành chính riêng biệt, chịu sự kiểm soát của chính quyền trung ương theo mức độ phân quyền khác nhau. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: (1) Hội đồng nhân dân – cơ quan quyền lực đại diện; (2) Ủy ban nhân dân – cơ quan hành chính chấp hành; (3) Mô hình tổ chức chính quyền địa phương – cấu trúc tổ chức và phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước ở địa phương. Ngoài ra, luận văn tham khảo mô hình tổ chức chính quyền địa phương của các nước như Pháp, Trung Quốc, Mỹ để so sánh và rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích sự vận động, biến đổi của mô hình tổ chức chính quyền huyện qua các giai đoạn lịch sử. Phương pháp tổng hợp, phân tích và so sánh được áp dụng để đánh giá các mô hình tổ chức chính quyền huyện trước và sau khi thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân. Phương pháp điều tra, khảo sát thực trạng hoạt động của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện tại các địa phương thí điểm được sử dụng nhằm thu thập số liệu cụ thể. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 67 huyện thí điểm thuộc 10 tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền, đô thị và nông thôn. Phương pháp chọn mẫu theo nguyên tắc đại diện vùng miền và loại hình đơn vị hành chính. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2008 đến 2010, giai đoạn triển khai thí điểm và đánh giá bước đầu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng, so sánh tỷ lệ phần trăm các chỉ số hoạt động của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân trước và sau thí điểm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thay đổi vị trí, vai trò của chính quyền huyện: Trước thí điểm, huyện là cấp trung gian với chức năng quản lý hành chính và đại diện quyền lực nhà nước qua Hội đồng nhân dân. Sau thí điểm, huyện chỉ còn Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính trực thuộc tỉnh, không tổ chức Hội đồng nhân dân. Theo số liệu năm 2007, cả nước có 549 huyện, trong đó 67 huyện thí điểm chiếm khoảng 12,2%.
2. Hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân huyện còn hạn chế: Qua khảo sát, số lượng chất vấn trung bình mỗi kỳ họp của Hội đồng nhân dân huyện chỉ khoảng 5 câu hỏi, thấp hơn nhiều so với cấp tỉnh (khoảng 10 câu hỏi). Thời gian họp ngắn, nghị quyết chủ yếu là phê duyệt các quyết định đã được cấp trên thông qua, dẫn đến hoạt động mang tính hình thức.
3. Ủy ban nhân dân huyện nơi không có Hội đồng nhân dân hoạt động hiệu quả hơn: Ủy ban nhân dân thí điểm có quyền xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, lập dự toán ngân sách và quyết định các chủ trương, biện pháp phát triển địa phương, với cơ cấu gồm 7-9 thành viên do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp trên bổ nhiệm. Tỷ lệ các huyện thí điểm chiếm 16,61% tổng số huyện, quận toàn quốc, tạo điều kiện đánh giá hiệu quả mô hình.
4. Mô hình thí điểm phù hợp với xu hướng cải cách hành chính: Việc không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện giúp giảm tầng nấc bộ máy, tăng tính thống nhất trong quản lý, đồng thời phát huy dân chủ trực tiếp ở cấp xã và tỉnh. Mô hình này được đánh giá phù hợp với đặc điểm đơn vị hành chính trung gian, không có khả năng tập hợp quyền lực nhà nước như các đơn vị cơ bản (xã, phường).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc Hội đồng nhân dân huyện hoạt động kém hiệu quả là do vị trí trung gian, thẩm quyền hạn chế, không chủ động ngân sách và biên chế, dẫn đến việc các nghị quyết chủ yếu mang tính hình thức. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về sự cồng kềnh và thiếu hiệu lực của bộ máy nhà nước cấp huyện. Việc thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện đã tạo ra sự chuyển biến tích cực trong tổ chức bộ máy, giúp Ủy ban nhân dân huyện tập trung thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, nâng cao hiệu quả điều hành. Kết quả này cũng tương đồng với kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương của các nước phát triển, nơi phân biệt rõ chính quyền tự quản có hội đồng và chính quyền đại diện không có hội đồng ở các cấp trung gian. Việc tổ chức lại mô hình chính quyền huyện phù hợp với xu hướng đổi mới, cải cách hành chính, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời phù hợp với đặc điểm địa phương và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng chất vấn, tỷ lệ nghị quyết thực hiện trước và sau thí điểm, cũng như bảng phân tích cơ cấu tổ chức Ủy ban nhân dân huyện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tinh gọn bộ máy chính quyền huyện: Thực hiện rộng rãi mô hình không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện nhằm giảm tầng nấc bộ máy, tăng tính thống nhất trong quản lý. Mục tiêu giảm tối thiểu 15% số lượng cán bộ, công chức cấp huyện trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Nội vụ phối hợp với các địa phương.
2. Tăng cường quyền hạn cho Ủy ban nhân dân huyện: Bổ sung thẩm quyền xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quản lý ngân sách địa phương, phân công rõ trách nhiệm các thành viên Ủy ban nhân dân. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ.
3. Nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp huyện: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ quản lý nhà nước, kỹ năng điều hành cho Chủ tịch và các thành viên Ủy ban nhân dân huyện. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn chuyên môn lên trên 90% trong 5 năm. Chủ thể: Bộ Nội vụ, các trường đào tạo cán bộ.
4. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp xã và tỉnh: Tăng cường vai trò đại diện và giám sát của Hội đồng nhân dân xã và tỉnh, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở các cấp cơ sở. Thời gian: 3 năm. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, các địa phương.
5. Xây dựng cơ chế giám sát và kiểm tra hiệu quả hoạt động của Ủy ban nhân dân huyện: Thiết lập các đoàn giám sát độc lập, tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội trong giám sát hoạt động chính quyền. Chủ thể: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức xã hội, Hội đồng nhân dân tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước cấp huyện và tỉnh: Giúp hiểu rõ mô hình tổ chức chính quyền huyện mới, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành địa phương. Use case: xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với mô hình mới.
2. Nhà nghiên cứu, giảng viên ngành Luật và Quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới tổ chức chính quyền địa phương, phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và phát triển chính sách. Use case: tham khảo để xây dựng đề cương, bài giảng về tổ chức bộ máy nhà nước.
3. Lãnh đạo các cơ quan lập pháp và hành pháp: Hỗ trợ trong việc xây dựng, sửa đổi chính sách, pháp luật liên quan đến tổ chức bộ máy nhà nước và cải cách hành chính. Use case: tham khảo để đề xuất các dự án luật, nghị quyết về tổ chức chính quyền địa phương.
4. Các tổ chức xã hội, Mặt trận Tổ quốc và cử tri: Nâng cao nhận thức về quyền và trách nhiệm trong giám sát hoạt động chính quyền địa phương, góp phần phát huy dân chủ trực tiếp. Use case: tổ chức các buổi tiếp xúc cử tri, giám sát hoạt động chính quyền huyện.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lại thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện?
   Việc thí điểm nhằm tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian không cần thiết, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cấp huyện, đồng thời phát huy dân chủ trực tiếp ở cấp xã và tỉnh. Thực tế cho thấy Hội đồng nhân dân huyện hoạt động còn hình thức, hiệu quả thấp.

2. Ủy ban nhân dân huyện nơi không có Hội đồng nhân dân có những quyền hạn gì?
   Ủy ban nhân dân huyện có quyền xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, lập dự toán ngân sách, quyết định các chủ trương, biện pháp phát triển địa phương, với cơ cấu gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các ủy viên do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp trên bổ nhiệm.

3. Mô hình này có ảnh hưởng thế nào đến quyền làm chủ của nhân dân?
   Quyền làm chủ của nhân dân vẫn được đảm bảo thông qua Hội đồng nhân dân cấp xã và tỉnh, cũng như đại biểu Quốc hội. Mô hình giúp tập trung quản lý, giảm hình thức, nâng cao hiệu quả giám sát và đại diện ý chí nhân dân.

4. Có những khó khăn gì khi triển khai mô hình không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện?
   Khó khăn gồm việc thay đổi thói quen quản lý, cần đào tạo cán bộ mới, xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả, và đảm bảo sự phối hợp giữa các cấp chính quyền để không làm giảm quyền lợi của người dân.

5. Mô hình này có thể áp dụng rộng rãi trên toàn quốc không?
   Việc áp dụng cần căn cứ vào đặc điểm địa phương, quy mô dân số, điều kiện kinh tế - xã hội. Kết quả thí điểm tại 67 huyện thuộc 10 tỉnh, thành phố cho thấy mô hình phù hợp với nhiều vùng miền, nhưng cần tổng kết, điều chỉnh trước khi triển khai rộng rãi.

Kết luận

• Mô hình tổ chức chính quyền huyện không có Hội đồng nhân dân là bước đổi mới quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cấp huyện.
• Hội đồng nhân dân huyện hiện nay hoạt động còn hình thức, hiệu quả thấp do vị trí trung gian và thẩm quyền hạn chế.
• Ủy ban nhân dân huyện nơi không có Hội đồng nhân dân được giao quyền hạn rộng hơn, hoạt động theo nguyên tắc tập thể và chịu trách nhiệm trước cấp trên.
• Việc thí điểm tại 67 huyện thuộc 10 tỉnh, thành phố đã tạo tiền đề cho việc hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với xu hướng cải cách hành chính và phát triển kinh tế - xã hội.
• Đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện chính sách, đào tạo cán bộ và xây dựng cơ chế giám sát để triển khai mô hình hiệu quả trên phạm vi toàn quốc.

Các địa phương và cơ quan trung ương cần phối hợp tổng kết kết quả thí điểm, hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức đào tạo cán bộ để triển khai mô hình mới một cách đồng bộ, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN Ở NƢỚC TA TRƢỚC KHI THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN 1. QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN HUYỆN Ở NƢỚC TA 1. Lịch sử ra đời của tổ chức chính quyền huyện ở nƣớc ta Nhà nước sơ khai Văn Lang do vua Hùng (cun, khun) đứng đầu, gồm có ba cấp chính quyền: Nhà nước, Bộ lạc và Công xã nông thôn. Đây là thể chế chính trị đầu tiên ở nước ta, mặc dù còn sơ khai, nhưng bước đầu đã có sự phân công và quy định nhiệm vụ, chức năng cho từng quan chức.

Điều quan trọng nhất là trong cơ cấu tổ chức đã thể hiện rõ một bộ máy nhà nước với đầy đủ các nhân tố cấu thành: có vua và hệ thống các quan, có chính quyền trung ương và chính quyền địa phương. Thể chế chính trị thời Âu Lạc về cơ bản giống như thể chế chính trị Văn Lang, nhưng quy mô lớn hơn, chặt chẽ hơn. Đứng đầu là An Dương Vương, có quyền lực tối cao; bên dưới có lạc hầu, lạc tướng, bồ chính. Sách cổ Trung Quốc Giao Châu ngoại vực ký ghi chép về nhà nước Âu Lạc như sau: "Hồi xưa, chưa có quận, huyện thì lạc điền tùy theo nước lên xuống mà cày cấy.

Người cày ruộng ấy gọi là lạc dân, người cai quản dân gọi là lạc vương, người phó là lạc tướng, đều có ấn bằng đồng và dải sắc xanh làm huy hiệu". Như vậy, các danh hiệu, chức vụ và các vật dụng là biểu tượng cho quyền lực trong bộ máy nhà nước đã được xác định rõ [1]. Trong suốt hơn nghìn năm Bắc thuộc, chính quyền đô hộ Trung Hoa áp đặt mô hình chính quyền địa phương của Trung Hoa vào nước ta, chủ yếu theo cơ cấu quận - huyện kiểu Tần - Hán. Quận, huyện luôn là trung tâm và là 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trọng tâm của cả hệ thống chính trị, có phiên chế tinh gọn, kết hợp giữa chế độ pháp lệnh (từ cấp huyện trở lên) và tự quản (cấp dưới huyện), giữa các chế độ hành chính trực thuộc và phiên thuộc (châu, huyện cơ mi) [1].

Từ khi giành được quyền tự chủ, các triều đại phong kiến Việt Nam khi thiết kế nền hành chính địa phương đều có đơn vị hành chính huyện cùng với các đơn vị hành chính trung gian khác như lộ, phủ, đạo (sau này là tỉnh). Trong quá trình phát triển, đơn vị hành chính này không bị biến động nhiều như tỉnh. Chúng chỉ chịu một ít tác động khi xuất hiện thêm một đơn vị hành chính trung gian mới ra đời, kể từ thời nhà Nguyễn, là tổng. Về mục đích tổ chức, huyện là cấp hành chính được lập ra để làm cầu nối tiếp từ tỉnh, phủ xuống xã [15], [33].

Về cơ bản, mô hình tổ chức chính quyền huyện là theo mô hình một cơ quan hành chính cai trị, không có các thiết chế đại diện như ở xã và tỉnh. Thời vua Lê Thánh Tông đã rất chú trọng đến cải cách chính quyền ở địa phương. Một số đơn vị hành chính từng tồn tại trong thời gian dài như trấn và lộ đã bị bãi bỏ. Như vậy, cấp chính quyền mới là: đạo - phủ - huyện (châu) - xã.

Sang triều Nguyễn, thừa hưởng những thành quả to lớn của triều Tây Sơn thống nhất đất nước, làm chủ một lãnh thổ rộng lớn nhất trong lịch sử dân tộc, trải dài từ Lạng Sơn đến Cà Mau, nhà Nguyễn đã nhanh chóng thiết lập hệ thống chính quyền ở địa phương trên cơ sở vừa có kế thừa, vừa có bổ sung phát triển. Cấp phủ - huyện (châu): phủ là đơn vị hành chính gồm có vài huyện hợp lại với nhau. Phủ lớn hơn huyện nhưng chỉ được coi tương đương cấp huyện. Đứng đầu huyện là tri huyện và thường là những người xuất thân khoa cử.

Tri huyện được chọn từ những người đỗ đạt cao qua các kỳ thi hương. Nói chung phải đỗ hương cống (cử nhân) mới được bổ cử, nhưng cũng có người do chạy chọt mà đỗ thấp hơn vẫn được bổ cử. Tri huyện có 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trách nhiệm phải chăm sóc mọi việc trong huyện từ hành chính đến trị an, thuế khóa v. Một mình Tri huyện nắm toàn bộ quyền hành chính và tư pháp ở huyện.

Tri huyện là người xét xử mọi kiện tụng ở huyện. Không có chế độ phó tri huyện. Nếu có những người được gọi là huyện thừa phụ giúp thì đó được hiểu là những tri huyện chưa thực thụ chứ không phải là phó tri huyện. Giúp việc cho tri huyện là một bộ máy viên chức có tính chất văn phòng.

Đó là các đề lại, ông thông, ông thừa. Đề lại, thường gọi là thày đề, là người có vị trí cao hơn và là người gần gũi nhất với tri huyện, có khi được tri huyện cử thay mặt mình. Mọi công việc văn án, kiện tụng, liên hệ với tổng lý, ngũ hương đều qua viên đề lại này. Những viên chức văn phòng khác chia ra làm các việc luật pháp, ruộng đất, sinh tử, giá thú.

Những việc chuyên môn khác cần thiết cho sự điều hành của huyện cũng được giao cho các bộ phận nhưng không thành phòng ban như sau này, mà do những viên chức được bổ để coi sóc. Những việc như truyền đạt mệnh lệnh, giấy tờ do ông đội trạm; chỉ huy người lính để sai phái các việc trong công đường do ông đội lệ. Các huyện ở miền núi (gọi là châu) đứng đầu là Tri châu. Tri châu đều được chỉ định dựa theo tình hình nhân sự ở các mường, không có tiêu chuẩn như tri huyện ở đồng bằng [15].

Do chế độ quản lý ở huyện là chế độ cai trị cá nhân (mọi quyền hành tập trung vào tri huyện) mà không có một hình thức tư vấn hay giám sát chính thức nào được lập ra nên sự phụ thuộc vào tri huyện là rất lớn. Nếu viên quan đó có đức độ, thanh liêm thì dân được nhờ; trái lại thì dân chỉ còn biết cam chịu. Tuy vậy, ở một số nơi, trong dân gian đã tập hợp các nhà nho trong huyện hình thành nên các hội tư vấn hàng huyện. Mục đích của hội này là bàn bạc chuyện học hành, văn thơ nhưng cũng có cả những bàn luận, chỉ trích các 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan trong huyện.

Nếu viên quan huyện nào về nhậm chức trong vòng một năm mà chưa được hội gửi câu đối, thơ văn chúc mừng thì đó đã là một dấu hiệu của sự không tín nhiệm. Và sau đó là các giai thoại lưu truyền vạch những thủ đoạn xấu xa hoặc tư cách thấp kém của quan huyện. Thậm chí có những mẩu chuyện chửi thẳng vào mặt quan. Hiện tượng này thường thấy đối với quan lại của nền hành chính xưa, nhưng quan huyện thường bị đả kích nhiều hơn các quan khác [33].

Nhìn chung, tuy có sự khác biệt về tên gọi và cơ cấu tổ chức chính quyền địa phương qua các giai đoạn khác nhau nhưng về cơ bản, hệ thống chính quyền địa phương gồm nhiều cấp như: Lộ (Đạo, Tỉnh); Phủ; Huyện (Châu); Xã. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, tổ chức chính quyền huyện được xây dựng theo lối mới. Theo quan điểm chủ đạo của việc tổ chức chính quyền nhân dân của Nhà nước Việt Nam mới là áp dụng sáng tạo mô hình tổ chức Nhà nước kiểu Xô viết vào điều kiện Việt Nam, cho dù ở Trung ương, bộ máy Nhà nước còn phần nhiều thể hiện tính liên hiệp rộng rãi chưa hoàn toàn theo mô hình tập quyền xã hội chủ nghĩa, thì ở địa phương đã tổ chức bộ máy chính quyền về cơ bản là theo mô hình Xô viết: chính quyền địa phương mới bao gồm hai thứ cơ quan là Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính (riêng huyện và bộ chỉ có Ủy ban hành chính). Hội đồng nhân dân do nhân dân địa phương bầu cử ra; Ủy ban hành chính do Hội đồng nhân dân bầu ra với tư cách là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương.

Tuy ở huyện lúc này chưa tổ chức Hội đồng nhân dân nhưng tính chất kiểu chính quyền mới vẫn thể hiện và bảo đảm qua chế định Ủy ban hành chính do Hội đồng nhân dân cấp dưới (xã) bầu ra. Đây không còn là kiểu dinh hành chính và bộ máy quan lại do cấp trên bổ nhiệm như ngày xưa [27]. Mô hình chính quyền địa phương kiểu Xô viết ở huyện tiếp tục được thể hiện và hoàn thiện qua các giai đoạn sau. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Quá trình phát triển mô hình tổ chức chính quyền huyện ở nƣớc ta 1. Giai đoạn Hiến pháp năm 1946 Ở nước ta, chính quyền địa phương của Nhà nước kiểu mới được thành lập trong cuộc đấu tranh vũ trang giành chính quyền của quần chúng trong cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945. Ngay sau khi cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, với bao khó khăn chồng chất, Đảng, Nhà nước ta vẫn chủ trương tiến hành xây dựng và củng cố một bộ máy Nhà nước mạnh, thống nhất, thực hiện quyền dân chủ của nhân dân, coi đó là nhiệm vụ cấp thiết trước mắt trong sáu nhiệm vụ mà Hồ Chủ Tịch đã nêu ra tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3 tháng 9 năm 1945: "xúc tiến việc đi đến Quốc hội để qui định Hiến pháp, bầu Chính phủ chính thức" [3]. Cùng với việc xúc tiến Tổng tuyển cử để đi đến lập Chính phủ chính thức, Chính phủ lâm thời đã ban hành Sắc lệnh số 63/SL ngày 22 tháng 11 năm 1945 về tổ chức các Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính xã, huyện, tỉnh, kỳ.

Sắc lệnh số 77/SL ngày 21 tháng 12 năm 1945 về tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính thành phố, khu phố. Theo hai Sắc lệnh này, chính quyền địa phương nói trên chỉ có cấp tỉnh và cấp xã ở địa bàn nông thôn, cấp thành phố ở địa bàn đô thị được xác định là cấp chính quyền hoàn chỉnh có Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính. Còn cấp kỳ và cấp huyện chỉ là cấp trung gian; ở kỳ, huyện và khu phố chỉ tổ chức Ủy ban hành chính, không có Hội đồng nhân dân. Ngày 9 tháng 11 năm 1946, Quốc hội chính thức thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, đặt cơ sở vững chắc cho việc tổ chức chính quyền địa phương ở nước ta.

Theo Hiến pháp năm 1946, tổ chức chính quyền ở mỗi cấp hành chính vẫn như hai Sắc lệnh năm 1945 đã quy định (Điều 58, Điều 61 Hiến pháp năm 1946). 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.