Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LAO ĐỘNG NỮ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY VỀ LAO ĐỘNG NỮ 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của lao động nữ 1.Khái niệm về lao động nữ Lao động là hoạt động sáng tạo nên các giá trị vật chất và tinh thần để thoả mãn các nhu cầu của con người, có mục đích nhằm biến đổi các vật chất tự nhiên thành của cải vật chất cần thiết cho đời sống của mình cũng tạo nên các giá trị, phẩm giá cho con người. Lao động gắn chặt với việc làm, được thực hiện thông qua việc làm - công việc theo ngành nghề, lĩnh vực chuyên môn nhất định và có tính ổn định lâu dài. Đây chính là điều kiện chủ yếu để xã hội loài người được tồn tại, là cơ sở của sự tiến bộ về văn hóa, kinh tế, văn hoá và xã hội.
Người lao động nữ là người lao động thuộc giới nữ và khi tham gia quan hệ lao động từ đủ 15 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi lao động, các quyền và nghĩa vụ của người lao động, đồng thời, được pháp luật lao động dành cho những quy định áp dụng riêng. Ở các nước đều quy định hai loại độ tuổi: độ tuổi thứ nhất là tuổi lao động tối thiểu nghĩa là có đầy đủ năng lực lao động; độ tuổi thứ hai (thấp hơn độ tuổi thứ nhất) nếu được sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật thì trẻ em vẫn có thể tham gia ký kết các HĐLĐ, Tuổi tối thiểu để tham gia lao động là do pháp luật lao động riêng nước đó quy định tùy thuộc điều kiện cụ thể của đất nước đó. Theo khoản 3 Điều 2 Công ước số 138 của ILO1 về tuổi tối thiểu được tham gia vào thị trường lao động năm 1973 quy định: Tuổi lao động tối thiểu trong bất kỳ trường hợp nào cũng không được dưới 15 tuổi. Liên quan đến điều kiện về độ tuổi của NLĐ, chúng ta cần đề cập đến vấn đề lao động trẻ em.
Trình trang lao động nhỏ tuổi 1. ILO (1973), Công ước số 138 của ILO về Tuổi tối thiểu được đi làm việc. 6 phải chịu nguy cơ bị bóc lột lao động và lạm dụng tình dục. Trẻ em và thanh, thiếu niên làm việc ở khu vực kinh tế phi chính thức, trong môi trường lao động không được quản lý và điều chỉnh.
Nước ta đã và đang xây dựng nền móng bền vững và hiệu quả để phòng chống lao động trẻ em. Tháng 11/2000, Chính phủ đã phê duyệt Công ước số 182 về Các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất (năm 1999) và trong năm 2003, Chính phủ cũng đã phê duyệt Công ước 138 về Tuổi làm việc tối thiểu (năm 1973). Việc phê chuẩn các công ước của ILO đã cho cộng đồng quốc tế thấy được quyết tâm của nước ta trong việc khẩn trương thực hiện các biện pháp kịp thời nhằm xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất trên toàn quốc. Với sự hỗ trợ của Bộ Lao động Hoa Kỳ, ILO đang triển khai dự án ENHANCE (Hỗ trợ kỹ thuật tăng cường năng lực quốc gia Phòng ngừa và Giảm thiểu Lao động trẻ em tại Việt Nam) nhằm hỗ trợ kỹ thuật để thúc đẩy các giải pháp quốc gia của Chính phủ trong giải quyết lao động trẻ em.
Xây dựng từ những thành quả hiện tại, dự án đang nỗ lực giảm thiểu lao động trẻ em trong một số lĩnh vực ưu tiên như may mặc, thủ công mỹ nghệ, nông nghiệp và đánh bắt thủy sản. Với đối tác chính là Bộ Lao Động - Thương Binh và Xã Hội, dự án có sự tham gia của nhiều cơ quan liên quan, các đối tác xã hội và các tổ chức dân sự trong quá trình thực hiện nhằm xây dựng và củng cố giải pháp toàn diện và có hiệu quả với sự tham gia của nhiều bên liên quan để phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em tại Việt Nam. Giới nữ cũng có thể mạnh mẽ và quyết đoán, trở thành lãnh đạo, phi công, thợ máy.Ngược lại nam giới có thể dịu dàng và kiên nhẫn, có thể làm đầu bếp, nhân viên đánh máy, thư ký. Những đặc điểm có thể hoán đổi đó là những khái niệm, nếp nghĩ và tiêu chuẩn mang tính chất xã hội.
Chúng thay đổi từ nền văn hoá này sang nền văn hoá khác trong một bối cảnh cụ thể của một xã hội, do các yếu tố xã hội, lịch sử, tôn giáo, kinh tế quyết định. Vì vậy, địa vị của người phụ nữ phương Tây khác với địa vị của người phụ nữ phương Đông, địa vị xã hội của phụ nữ Việt Nam khác với địa vị xã hội của phụ nữ Hồi giáo, địa 7 vị của phụ nữ nông thôn khác với địa vị của phụ nữ vùng thành thị.2 Đặc điểm của lao động nữ Lao động nữ khi tham gia vào quá trình lao động đều mang những đặc điểm của người phụ nữ Việt Nam và của người lao động. Qua đó đưa ra những biện pháp phòng ngừa lao động cho người lao động nữ, đưa ra những biện pháp, phòng chống, bảo vệ lao động nữ trong thời gian lao động. Những điều này gắn liền ảnh hưởng trực tiếp đến những đặc tính của người lao động nữ.
Ngoài những đặc điểm của người phụ nữ Việt Nam và của người lao động. Sự khác biệt về đặc điểm đã làm ảnh hưởng rất nhiều đến việc làm, học vấn, cơ hội thăng tiến, trách nhiệm của phụ nữ cả ở công việc lẫn gia đình.Trước tiền, cần khẳng định rằng LĐN mang những đặc điểm chung của người lao động, họ đều là những người được nhận lương khi đi làm bằng sức lao động của mình. Họ không tham gia quyết định các vấn đề liên quan đến tổ chức lao động sản xuất và quyền quyết định phụ thuộc vào NSDLĐ. Thứ nhất là về mặt sinh lý: bất kỳ một phụ nữ lao động nào cũng được ban thiên chức làm mẹ.
Từ ngàn xưa đến nay và mãi mãi sau này, người phụ nữ Việt Nam vẫn khẳng định vai trò quan trọng của mình trong việc đóng góp to lớn cho xã hội phát triển và thực hiện chức năng xây dựng gia đình hạnh phúc. Đó là vai trò không thể thay thế được bởi thiên chức cao quý của người phụ nữ mà tạo hóa đã ban tặng, chỉ có phụ nữ mới thực hiện được chức năng này. Người phụ nữ có thiên chức cao quý là sinh đẻ để duy trì nòi giống và nuôi dạy con cái từ khi con cất tiếng chào đời đến khi con đã trưởng thành. Có thể nói rằng, chỉ có giới tính nữ mới thực hiện cùng lúc hai nhiệm vụ, đó là việc làm mẹ và việc thực hiện công việc tại một đơn vị nhất định.
Người lao động nữ luôn luôn trong tâm thế phải hoàn thành hai nhiệm vụ này với trách nhiệm cao. Thứ hai là về sức khỏe, thể trạng của LĐN: nhìn chung, cấu tạo cơ thể và sức khỏe của người LĐN đều yếu hơn so với nam giới, nhưng ngược lại, LĐN ở Việt Nam thời nào cũng vậy - Luôn mang trong mình những phẩm chất cao quí. Dù ở vị trí nào, , ở cương vị nào phụ nữ cũng phát huy được sự khéo léo, sức 8 mạnh, của mình. Vì vậy, họ rất thích hợp cho những công việc lao động như, thủ công mỹ nghệ, may mặc, lắp ráp điện tử.
Không những vậy, ở các lĩnh vực làm công nhân công trường, hầm mỏ cũng có sự tham gia của họ. Điều này nói lên được khả năng chịu đựng áp lực của LĐN là rất cao và họ thực sự rất nghiêm túc trong công việc. Bên cạnh đó, nhiều lLĐN đã nỗ lực rất nhiều trong học tập, lao động sáng tạo, không ngừng học hỏi, bồi dưỡng trí tuệ, tích lũy tri thức để hoàn thiện chính mình. Cùng với đó, yếu tố nền tảng quan trọng để làm nên giá trị và nhân cách của người phụ nữ chân chính đó chính là lòng yêu nước; thực hiện tốt nghĩa vụ công dân và nhiệm vụ được giao.
Thứ ba là mặt tâm lý: Quan niệm xưa cũ phương Đông về việc nữ giới phải lo chuyện bếp núc, nội trợ, quán xuyến nhà cửa và chăm sóc gia đình đã tạo ra không ít rào cản và thiệt thòi cho người phụ nữ nói chung và người LĐN nói riêng. Xã hội có những định kiến khắc nghiệt dành cho phụ nữ, họ đề cao vai trò của đàn ông hơn hẳn. Trong khi người lao động nam dành phần lớn thời gian của mình vào công việc ngoài thị trường, cơ hội thăng tiến luôn dễ dàng thì LĐN thì hầu hết khối lượng công việc không được trả công do phụ nữ đảm nhận. Các lĩnh vực liên quan đến công việc chăm sóc không được trả công bị nữ hóa cao, trong khi đó các nhu cầu, mong muốn được lao động, học tập nâng cao, được chăm sóc trang bị thêm kiến thức của phụ nữ thường bị hạn chế.
Điều đó đã khiến người phụ nữ bao giờ cũng thiệt thòi hơn đàn ông. Điều này đã khiến họ trở nên rụt rè, e ngại, không mạnh dạn, ít tự lập trong công việc, đó chính là tác nhân gây cản trở hoạt động công việc của LĐN.Tuy nhiên ngày nay, do áp lực công việc đặt ra đối với người lao động là như nhau, nên đòi hỏi xã hội phải nhìn nhận vấn đề khách quan hơn, bình đẳng hơn, bao dung hơn để đảm bảo cho sức khỏe và khả năng thực hiện công việc, khả năng lao động đối với LĐN. Với những đặc thù của LĐN vừa nêu trên, đòi hỏi pháp luật phải có những quy định riêng giúp họ vừa thực hiện nghĩa vụ lao động, lại vừa đảm nhiệm tốt chức năng làm mẹ và chăm sóc gia đình; bảo đảm cho họ quyền bình đẳng của lao động nữ trong lĩnh vực lao động; đảm bảo các quyền, lợi ích liên quan đến chức năng mang thai, 9 sinh con và nuôi con nhỏ của lao động nữ; đảm điều kiện về an toàn, vệ sinh nơi làm việc phù hợp với lao động nữ và bên cạnh đó, cần có các cơ chế, biện pháp hỗ trợ, bảo vệ lao động nữ khi quyền và lợi ích trong lĩnh vực lao động bị xâm hại. Qua những đặc điểm đặc thù nêu trên, người lao động vốn là bên yếu thế trong quan hệ lao động thì lao động nữ còn yếu thế hơn so với lao động nam.