VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐÀO TIỂU NGỌC BẢO HIỂM HƯU TRÍ THEO PHÁP LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THỊ XÃ SƠN TÂY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ Hà Nội - 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐÀO TIỂU NGỌC BẢO HIỂM HƯU TRÍ THEO PHÁP LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THỊ XÃ SƠN TÂY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 8.07 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRẦN THỊ THÚY LÂM Hà Nội – 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của luận văn. TÁC GIẢ LUẬN VĂN ĐÀO TIỂU NGỌC MỤC LỤC MỞ ĐẦU . 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM HƯU TRÍ VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM HƯU TRÍ . Một số vấn đề lý luận về bảo hiểm hưu trí .2 Một số vấn đề lý luận về Pháp luật bảo hiểm hưu trí . 10 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ BẢO HIỂM HƯU TRÍ .1 Thực trạng Quy định pháp luật về bảo hiểm hưu trí bắt buộc .2 Thực trạng Quy định pháp luật về bảo hiểm hưu trí tự nguyện .3 Thực trạng Quy định pháp luật về chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung . 46 Chương 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BHHT TẠI THỊ XÃ SƠN TÂY VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BHHT . Thực tiễn thực hiện pháp luật bảo hiểm hưu trí tại thị xã Sơn Tây .2 Một số hạn chế và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật BHHT .3 Một số hạn chế, nguyên nhân và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHHT tại thị xã Sơn Tây . 75 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 76 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ASXH An sinh xã hội BHHT Bảo hiểm hưu trí BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BNTN Bảo hiểm thất nghiệp CNTT Công nghệ thông tin HĐLĐ Hợp đồng lao động NLĐ Người lao động NSDLĐ Người sử dụng lao động Nghị quyết số 21- Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22/11/2012 của Bộ NQ/TW Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT Nghị quyết số 28- Nghị quyết số ghị quyết số 28-NQ/TW ngày 19/5/2018 NQ/TW của Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 12 về cải cách chính sách BHXH DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tỷ lệ điều chỉnh lương hưu tương ứng với thời gian đóng BHXH của và thời gian bắt đầu hưởng lương hưu.2: Số năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu để tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH .1: Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại thị xã Sơn Tây giai đoạn 2016-2018.2: Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện tại thị xã Sơn Tây giai đoạn 2016-2018.3: Bảng nội dung thu năm 2018 của BHXH thị xã Sơn Tây .4: Kinh phí đã chi trả năm 2018 của BHXH thị xã Sơn Tây . Tính cấp thiết của đề tài Ở mỗi quốc gia với hoàn cảnh lịch sử, tình hình kinh tế - xã hội khác nhau sẽ xây dựng một hệ thống an sinh xã hội có phạm vi đối tượng tham gia và hưởng thụ khác nhau. Tuy nhiên, trong hệ thống an sinh xã hội thì hệ thống BHXH giữ vai trò trụ cột, bền vững nhất và trở thành một nhu cầu tất yếu khách quan, một trong những quyền cơ bản của con người. Là một bộ phận của hệ thống BHXH, chế độ hưu trí đóng vai trò quan trọng, là chính sách BHXH dài hạn dùng để đảm bảo thu nhập cho người hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa. Việc tham gia bảo hiểm hưu trí được coi là một biện pháp khắc phục rủi ro bởi lẽ nó đảm bảo cho NLĐ khi hết tuổi lao động có một khoản tài chính nhất định để không phải phụ thuộc vào người thân, không trở thành gánh nặng cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Cũng như các nước trên thế giới, BHHT luôn có vị trí quan trọng đặc biệt đối với người tham gia BHXH. Đặc biệt trong hoàn cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển sang cơ chế thị trường - hàng hóa, cơ hội việc làm rộng mở nên nhu cầu về BHXH ngày càng gia tăng và đa dạng. Đồng thời, phải đối mặt với tình trạng già hóa dân số nên không chỉ bản thân NLĐ lo lắng về cuộc sống của mình sau khi nghỉ hưu mà còn trở thành một trong những mối quan tâm lớn của Đảng và Nhà nước. Trong thời gian qua, việc thực hiện các quy định về BHXH ở thị xã Sơn Tây đã có nhiều thay đổi tích cực và đã thu được những kết quả đáng khích lệ. Trong đó nổi bật là việc thực hiện chế độ hưu trí - một trong những nội dung quan trọng nhất trong hệ thống sự nghiệp BHXH. Nhưng bên cạnh những kết quả đạt được về tình hình tham gia, công tác thu, chi và giải quyết chế độ hưu trí vẫn còn tồn tại một số khó khăn vướng mắc gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, quỹ hưu trí có nguy cơ mất cân đối… Những bất cập trên đòi hỏi phải có những đánh giá một cách đầy đủ 1 hơn về chính sách, từ đó chỉ ra những quy định phù hợp, những vướng mắc trong thực tế cần được điều chỉnh, bổ sung đáp ứng với yêu cầu thực tế xã hội. Nhận thức được tình hình này, tôi chọn đề tài “Chế độ hưu trí theo Luật BHXH Việt Nam từ thực tiễn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Việc nghiên cứu các nội dung về chế độ BHHT trong thời gian qua đã đưa ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện quy định của Luật BHXH về chế độ hưu trí nhằm đảm bảo cuộc sống của bản thân NLĐ cũng như ổn định quỹ BHXH, góp phần phát triển xã hội. Theo đó, hàng năm đều có những nghiên cứu liên quan đến vấn đề này như: - Nguyễn Thị Kim Phụng, “Hoàn thiện về pháp luật BHXH ở Việt Nam” (2006), Đề tài nghiên cứu cấp trường, Trường Đại học Luật Hà Nội [18]. - Vụ Bảo hiểm xã hội, Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện chế độ BHXH bắt buộc giai đoạn đến 2020 (2010), Đề tài nghiên cứu cấp Bộ [30]. - Đề án nghiên cứu khoa học cấp Bộ:“Thực trạng và giải pháp phòng chống lạm dụng quỹ BHXH” do Thạc sỹ Điều Bá Được, Trưởng ban thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam làm chủ nhiệm (năm 2012) [11]. - Tác giả Bùi Ngọc Thanh với bài viết: Kiến nghị sửa đổi chế độ hưu trí trong Luật BHXH, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 19/2013 [25]. - Tác giả Đặng Như Lợi (2014) với bài viết: Cải cách Luật BHXH để mở rộng BHHT đối với người cao tuổi, Tạp chí Lý luận chính trị, số 12/2014 [15] - Nguyễn Lệ Huyền (2015), BHHT – Thực trạng và giải pháp, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội [13]. - Nguyễn Hiền Phương: Bình luận khoa học những nội dung cơ bản của Luật bảo hiểm xã hội, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội, năm 2016 [19]. - Nguyễn Thị Thanh Bằng (2017), BHHT theo pháp luật BHXH Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện KH-XH [2]. Những bài viết này tuy đã phân tích quy định của pháp luật về bảo 2 hiểm hưu trí, đề cập tới các vấn đề đang được đặt ra như tăng tuổi nghỉ hưu, điều chỉnh mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội, các giải pháp chi trả bảo hiểm đúng đối tượng… Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào toàn diện, phân tích cụ thể về các chế độ bảo hiểm hưu trí và đặc biệt là thực tiễn thực hiện trên địa bàn thị xã Sơn Tây. Vì vậy, đây sẽ là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu về pháp luật bảo hiểm hưu trí và thực tiễn thực hiện tại thị xã Sơn Tây. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về BHXH hưu trí, phân tích một cách sâu sắc thực trạng quy định pháp luật hiện hành về BHHT, đánh giá thực trạng thực hiện chế độ hưu trí ở thị xã Sơn Tây chỉ ra được kết quả của việc thực hiện chế độ hưu trí trên địa bàn thị xã cũng như những điểm còn hạn chế tồn tại, từ đó đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm góp phần thực hiện tốt hơn chế độ hưu trí tại BHXH thị xã Sơn Tây. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung vào nghiên cứu những vấn đề sau: - Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về chế độ BHHT; - Nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật hiện hành về chế độ BHHT ở thị xã Sơn Tây, từ đó đánh giá kết quả đạt được trong tổ chức thực hiện, chỉ ra những mặt hạn chế và nguyên nhân của những mặt hạn chế của việc thực hiện chế độ BHHT; - Đề xuất những giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHHT ở thị xã Sơn Tây. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về BHHT mà cụ thể là Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thi hành. Luận văn cũng nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật BHHT ở 3 Sơn Tây giai đoạn 2016- 2018, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về BHHT và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật tại thị xã Sơn Tây về BHHT. Phạm vi nghiên cứu Trong luận văn này, tác giả nghiên cứu BHHT dưới góc độ pháp lý ở các nội dung BHHT bắt buộc, BHHT tự nguyện, BHHT bổ sung về các khía cạnh: đối tượng đóng, điều kiện hưởng, mức hưởng, thủ tục giải quyết hưởng BHHT. Luận văn không nghiên cứu về xử lý vi phạm như giải quyết tranh chấp về BHHT.
