Chương 1: Một số vấn đề lý luận, pháp lý về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp Chương 2: Thực tiễn xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp tại tỉnh Thừa Thiên Huế Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp tại tỉnh Thừa Thiên Huế. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC LÂM NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp 1. Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp Lâm nghiệp là ngành kinh tế - kỹ thuật bao gồm quản lý, bảo vệ, phát triển, sử dụng rừng; chế biến và thương mại lâm sản (Theo khoản 1 điều 2 Luật Lâm nghiệp năm 2017).
Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính (Theo khoản 1 điều 2 Luật XLVPHC năm 2012). Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính (Theo khoản 2 điều 2 Luật XLVPHC năm 2012). Vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp là hành vi có lỗi do tổ chức, cá nhân thực hiện; vi phạm quy định của pháp luật về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực Lâm nghiệp mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử lý vi phạm hành chính. Theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 (kế thừa Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002) thì: “Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử lý VPHC”.
Dấu hiệu của vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp 8 Dấu hiệu một: vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp là hành vi trái pháp luật,vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực Lâm nghiệp. Cụ thể là những hành vi vi phạm về trách nhiệm, nghĩa vụ mà chủ thể phải thực hiện theo quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật về Lâm nghiệp như: Nghị định 156/2018/NĐ-CP,Nghị định 06/2019/NĐ- CP,Thông tư 27/2018/TT-BNNPTNT… Hậu quả do hành vi vi phạm gây ra chưa đến mức phải xử lý hình sự hoặc không cấu thành tội phạm hình sự và hành vi vi phạm đó được quy định trong Nghị định 35/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp hoặc trong các Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác có liên quan như: Nghị định số 91/2019/NĐ-CP ngày 19/11/2019 của Chính phủ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, Nghị định số 155/2016/NĐ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Dấu hiệu hai: Hành vi đó là hành vi thực hiện bằng hành động hoặc không hành động, phải là một việc thực,chứ không phải chỉ tồn tại trong ý thức hoặc chỉ mới là dự định. Dấu hiệu ba: cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm phải có năng lực trách nhiệm hành chính, nghĩa là theo quy định của pháp luật hành chính, họ phải chịu trách nhiệm đối với hành vi trái pháp luật của mình và là đối tượng có năng lực chịu trách nhiệm hành chính.
Đối với cá nhân, họ phải là người đạt độ tuổi nhất định, có đầy đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình. Nếu không đủ căn cứ cho rằng chủ thể thực hiện hành vi trong tình trạng có đầy đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình thì có thể kết luận rằng: không có vi phạm hành chính xảy ra. Khoản 5 Điều 11 Luật xử lý vi phạm hành chính quy định việc không truy cứu trách nhiệm hành chính trong trường hợp người thực hiện hành vi “không có năng lực trách nhiệm hành chính” hoặc “chưa đủ tuổi bị xử phạt vi phạm hành chính”. 9 Xác định tổ chức là đối tượng xử lý vi phạm hành chính được quy định tại khoản 2 Điều 2 của NĐ35/2019 và khoản 1 Điều 1 NĐ97/2017.
Đối tượng vi phạm phải bảo đảm các điều kiện tại quy định này mới là tổ chức để xem xét xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp. Nếu đối tượng là tổ chức quy định tại các văn bản pháp luật khác nhưng không bảo đảm quy định tại Điều 2 NĐ35/2019 và khoản 1 Điều 1 NĐ97/2017 thì không phải là tổ chức để xem xét xử lý vi phạm theo quy định tại NĐ35/2019/NĐ-CP. Dấu hiệu bốn: Hành vi đó là hành vi có lỗi của người vi phạm Lỗi cố ý: Nếu người vi phạm nhận thức được tính chất trái pháp luật trong hành vi của mình,thấy trước hậu quả của vi phạm và mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc ý thức được hậu quả và để mặc cho hậu quả xảy ra. Lỗi vô ý: Trong trường hợp người vi phạm thấy trước được hậu quả của hành vi nhưng vì chủ quan cho rằng mình có thể ngăn chặn được hậu quả hoặc không thấy trước hậu quả sẽ xảy ra dù phải thấy trước và có thể thấy trước được hậu quả của vi phạm.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp là hành vi trái pháp luật,vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực Lâm nghiệp. Hậu quả do hành vi vi phạm gây ra chưa đến mức độ phải xử lý hình sự hoặc không cấu thành tội phạm hình sự và hành vi đó được quy định trong Nghị định 35/2019/ NĐ-CP ngày 25/04/2019 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp Luật XLVPHC được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kỳ họp thứ 3 khóa XIII thông qua ngày 20/6/2012 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2013 tại khoản 2 Điều 2 đã định nghĩa: “Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính. Như vậy, XPVPHC là một loại hoạt động cưỡng chế, mang tính quyền lực nhà nước 10 phát sinh khi có VPHC, biểu hiện ở việc áp dụng các chế tài hành chính mang tính chất trừng phạt do các chủ thể có thẩm quyền nhân danh Nhà nước thực hiện theo quy định pháp luật. Một hành vi bị coi là VPHC khi nó được quy định trong pháp luật về XPVPHC và người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC.
XPVPHC thực chất là một loại hoạt động quản lý nhà nước do vậy chỉ có các cơ quan hoặc công chức được nhà nước trao quyền, quy định cụ thể thẩm quyền XPVPHC trong các văn bản pháp luật thì mới có quyền ra quyết định XPVPHC. Những chủ thể này nhân danh nhà nước, đại diện cho ý chí của nhà nước trong việc xác định một cá nhân hay tổ chức có hành vi VPHC hay không, hậu quả pháp lý của hành vi đó là như thế nào và có tuân theo các quy định cụ thể của pháp luật hay không. Xử lý vi phạm hành chính là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng những biện pháp cưỡng chế do pháp luật quy định đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Xử lý vi phạm hành chính bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp xử lý hành chính.
Xử lý VPHC trong lĩnh vực Lâm nghiệp có thể hiểu là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền, căn cứ các quy định của pháp luật, quyết định các hình thức, biện pháp nhằm ngăn chặn, xử phạt và áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính đối với các cá nhân, tổ chức đã có hành vi vi phạm các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực Lâm nghiệp. Đặc điểm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp Thứ nhất, xử lý vi phạm hành chính chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp là việc áp dụng trách nhiệm hành chính (bao gồm xử phạt vi phạm hành chính, các biện pháp xử lý hành chính) đối với đối tượng vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Chủ thể có thẩm quyền áp dụng các chế tài xử phạt hành chính hoặc các biện pháp xử lý 11 hành chính khác là những chức danh thuộc cơ quan hành chính nhà nước do pháp luật quy định cụ thể chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, hình thức, mức độ xử phạt vi phạm hành chính mà họ được phép áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính về lĩnh vực Lâm nghiệp. Thứ hai, đối tượng bị xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp bao gồm cá nhân, tổ chức đã cố ý hoặc vô ý vi phạm pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực Lâm nghiệp và hành vi vi phạm đó được quy định trong Nghị định 35/2019/ NĐ-CP ngày 25/04/2019 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp.
Như vậy, đối tượng bị áp dụng xử lý hành chính có thể là cá nhân hoặc tổ chức đã thực hiện vi phạm hành chính. Trong trường hợp không xác định được đối tượng vi phạm, chỉ tạm giữ được tang vật, công cụ, phương tiện vi phạm hành chính thì vẫn phải lập biên bản vi phạm hành chính để có căn cứ tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm và để tiếp tục điều tra xác minh làm rỏ tình tiết vi phạm, truy tìm đối tượng vi phạm. Thứ ba, việc xử lý vi phạm hành chính được thực hiện theo một trình tự, thủ tục riêng do pháp luật hành chính quy định. Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp được tiến hành theo nguyên tắc, thủ tục, trình tự được quy định tại các văn bản pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền ban hành.