Luận văn Thạc sĩ Kinh tế: đời sống tinh thần của người kơho ở lâm đồng

Luận văn thạc sĩ kinh tế đời sống tinh thần của người kơho ở lâm đồng trong quá trình đô thị hóa nghiên cứu trường hợp x phục vụ n

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Thúy
• Người hướng dẫn: NGUYỄN THỊ THỪ HÀ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Đời sống tinh thần của người Kơho ở Lâm Đồng trong quá trình đô thị hóa
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm Đời Sống Tinh Thần Của Người Kơho

Đời sống tinh thần của người Kơho là một hệ thống giá trị, niềm tin và thực hành văn hóa độc đáo, phản ánh mối quan hệ sâu sắc giữa con người với thiên nhiên và cộng đồng. Người Kơho, một dân tộc thiểu số sống chủ yếu ở tây nguyên Việt Nam, có nền tảng tinh thần gắn liền với chism, lòng tin vào lực siêu nhiên và các nghi lễ truyền thống. Đời sống này không chỉ giới hạn ở tôn giáo mà còn bao gồm cách họ suy nghĩ, cảm xúc và tương tác xã hội trong cộng đồng.

1.1. Nền Tảng Tâm Linh Truyền Thống

Niềm tin vào các thế lực siêu nhiên là nền tảng của đời sống tinh thần người Kơho. Họ thờ cúng các thần linh thiên nhiên, tổ tiên và những vị thần bảo vệ cộng đồng. Các nghi lễ tế lễ định kỳ không chỉ là hoạt động tôn giáo mà còn là cơ chế duy trì cohesion xã hội và truyền tải kiến thức văn hóa cho thế hệ trẻ, tạo nên sự liên kết vừng chặt giữa các thành viên.

1.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Tinh Thần

Cộng đồng đóng vai trò trung tâm trong đời sống tinh thần của người Kơho. Các hoạt động chung như lễ hội, nghi lễ liên quan đến nông nghiệp hay các sự kiện gia đình được thực hiện có sự tham gia của toàn bộ cộng đồng. Điều này phản ánh triết lý tập thể chứ không phải cá nhân, nơi mỗi thành viên có trách nhiệm với phúc lợi chung của nhóm.

II. Các Hình Thức Biểu Hiện Đời Sống Tinh Thần

Đời sống tinh thần của người Kơho biểu hiện qua nhiều hình thức khác nhau, từ những nghi lễ hàng ngày đến các lễ hội quan trọng. Các hình thức này không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn phản ánh quan điểm của họ về vũ trụ, cuộc sống và các mối quan hệ xã hội. Thông qua những hoạt động này, người Kơho truyền đạt những giá trị văn hóa quan trọng và duy trì bản sắc dân tộc trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Nghi Lễ Tôn Giáo Và Lễ Hội

Các nghi lễ tôn giáo như tế lễ mưa, tế lễ thu hoạch và lễ hội Tết Kơho là những dịp quan trọng để người Kơho thể hiện lòng kính sợ đối với các thần linh. Những lễ hội này thường kéo dài nhiều ngày, bao gồm các hoạt động như nhảy múa, ăn uống chung và kể chuyện. Chúng không chỉ là hoạt động tôn giáo mà còn là dịp để tái xác nhận các mối quan hệ xã hội.

2.2. Âm Nhạc Khiêu Vũ Và Nghệ Thuật

Âm nhạc và khiêu vũ là những phương tiện quan trọng để thể hiện và truyền đạt đời sống tinh thần. Các điệu nhảy truyền thống, những giai điệu dân ca phản ánh cảm xúc, yêu thương và sợ hãi của người Kơho. Các công cụ âm nhạc truyền thống như đàn gLocal và các loại trống có vai trò quan trọng trong các nghi lễ và lễ hội cộng đồng.

III. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Xã Hội Và Lịch Sử

Đời sống tinh thần của người Kơho không tồn tại trong chân không mà chịu ảnh hưởng của các yếu tố xã hội, kinh tế và lịch sử. Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp truyền thống sang hiện đại, sự tiếp xúc với các nền văn hóa khác và những thay đổi chính trị đã tác động đáng kể đến các hình thức biểu hiện tinh thần. Sự kiên trì và thích ứng của người Kơho cho thấy khả năng duy trì bản sắc văn hóa giữa những áp lực của thời đại.

3.1. Tác Động Của Hiện Đại Hóa

Quá trình hiện đại hóa đã mang lại những thay đổi trong cách thức biểu hiện đời sống tinh thần của người Kơho. Sự xuất hiện của giáo dục hiện đại, công nghệ và tiếp xúc với nền văn hóa đại chúng đã ảnh hưởng đến cách thế hệ trẻ nhận thức về niềm tin truyền thống. Tuy nhiên, nhiều người Kơho vẫn cố gắng kết hợp những giá trị cổ truyền với những thực tiễn hiện đại.

3.2. Sự Bảo Tồn Và Thích Ứng Văn Hóa

Dù chịu ảnh hưởng của các lực thay đổi toàn cầu, người Kơho đã tìm ra các cách để bảo tồn và thích ứng nền văn hóa tinh thần của mình. Các tổ chức cộng đồng và lãnh đạo tộc trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các truyền thống quan trọng. Sự cân bằng giữa bảo tồn truyền thống và thích ứng với thay đổi là một thách thức liên tục mà cộng đồng phải đối mặt.

IV. Kết Luận Và Triển Vọng Phát Triển

Đời sống tinh thần của người Kơho là một phần không thể tách rời của bản sắc và kết cấu xã hội của họ. Sự phong phú và sâu sắc của nền tinh thần này phản ánh những tri thức sâu sắc về thiên nhiên, cộng đồng và ý nghĩa cuộc sống. Để bảo vệ và phát triển bền vững đời sống tinh thần này, cần sự hỗ trợ từ chính sách, giáo dục và tôn trọng từ toàn xã hội đối với những giá trị văn hóa độc đáo của người Kơho.

4.1. Thách Thức Hiện Tại

Những thách thức lớn nhất mà đời sống tinh thần người Kơho đang đối mặt bao gồm sự mất mát kiến thức truyền thống do thế hệ trẻ không học hỏi đủ, áp lực từ các tôn giáo khác và sự khó khăn trong việc duy trì các nghi lễ trong bối cảnh thay đổi xã hội. Cần có những nỗ lực tích cực để ghi chép, bảo tồn và giáo dục về những giá trị này.

4.2. Hướng Phát Triển Tương Lai

Triển vọng phát triển bền vững của đời sống tinh thần người Kơho nằm ở sự kết hợp thông minh giữa bảo tồn truyền thống và thích ứng hiện đại. Giáo dục về lịch sử văn hóa, hỗ trợ từ chính phủ cho các lễ hội truyền thống và sự công nhận giá trị của nền tinh thần này là những bước cần thiết để đảm bảo tính bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu của cuốn sách “Giá trị văn hóa truyền thống Tây Nguyên với phát triển bên vững”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia sự thật có đoạn viết “Tây Nguyên là nơi còn lưu được nhiễu di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, vừa có giá trị lịch sử, vừa có giá trị thẩm mỹ độc đáo như: nhà rông, nhà dài, đàn đá, tượng nhà mô, các lễ hội. Một trong những di sản nổi tiếng là không gian văn hóa công chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Vì vậy Trần Đại Quang cho rằng “Táp trung xây dựng đời sống văn hóa mới và bảo đảm nhu cầu sinh hoạt văn hóa của đồng bào các dân tộc trên cơ sở bảo tổn những tin hoa văn hóa truyền thống, gìn giữ, kế thừa có chọn lọc, phát huy những giá trị tiêu biểu, loại bỏ dân hủ tục, từng bước xây dựng giá trị mới về văn hóa, nghệ thuật, hình thành nếp sống văn mình. 21 Tiếp tục đầu tư nghiên cứu, sưu tầm, phục hồi các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, khôi phục các lễ hội và sinh hoạt văn hóa truyền thống theo nhu câu, nguyện vọng của quần chúng” (Viện nghiên cứu phát triển Phương Đông, 2016: 19).

Những nghiên cứu cụ thê về đô thị hóa trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng được Đại học Quốc gia Hà Nội, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn giới thiệu trong cuốn Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Đồ /hj hóa và quản lý quá trình đô thị hóa trong phát triển bên vững vùng Tây Nguyên. Kết quả và bài học kinh nghiệm”. Thông qua hội thảo, nhiều cách tiếp cận và góc độ nghiên cứu khác nhau về đô thị hóa và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội khác nhau trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, từ đó phác họa lên được một bức tranh toàn cảnh về đô thị hóa và quản lý đô thị hóa trong phát triển bền vững ở Tây Nguyên. Cũng trên tinh thần nghiên cứu thực tiễn, trong luận án tiến sĩ của Nguyễn Hồng Hà (2007) đã làm rõ về kiến trúc đô thị và phát triển tiềm năng các buôn làng truyền thống ở các đô thị nông thôn, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp và chính sách để phát huy và duy trì các buôn làng truyền thông.

Luận án tiến sĩ của Đỗ Tiến Dũng (1996) cho thấy thực trạng phát triển dân số và bảo vệ môi trường ở Tây Nguyên, trong đó, ôn định dân số là giải pháp hữu ích cho vấn đề phát triển bền vững ở Tây Nguyên. Luận án tiến sĩ của Lê Văn Thanh (2007) đã đánh giá thực trạng về nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa ở Tây Nguyên, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực phục vụ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa ở tây Nguyên. Mặc dù được phản ánh trên các khía cạnh khác nhau, không trực tiếp đến đời sống tinh thần của các nhóm dân cư trên địa bàn, nhưng các nghiên cứu này đã tập trung làm rõ mối quan hệ giữa phát triển đô thị hóa với phát triển toàn diện đời sống của cư dân vùng Tây Nguyên, đặc biệt là việc gìn giữ những nét văn hóa mang tính truyền thống, đậm tính dân tộc đặc trưng của vùng đất Tây Nguyên. Những nghiên cứu về chính sách dân tộc ở Tây Nguyên trong thời kỳ đổi mới cũng là chủ đề chính trong các nghiên cứu.

Trong luận án tiến sĩ xã hội học của Nguyễn Minh Tuấn (2012) cho thấy các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa được nghiên cứu trong sự lòng ghép, đan xen nhau trước những chuyền biến ở Tây Nguyên sau một 22 quá trình thực hiện Nghị quyết số 22 của Bộ Chính trị, đặc biệt khi có Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên (1998), cụ thê là các nghiên cứu của Ủy Ban Khoa học xã hội Việt Nam “Một số vấn đề kinh tế xã hội Tây Nguyên”; của Nguyễn Văn Tiêm và các tác giả khác: Báo cáo kết quả thực hiện dự án “Điều ra đánh giá tác động của quá trình phát triển kinh tế - xã hội đến đời sống của các dân tộc bản địa Tây Nguyên trong những năm đổi mới" (1998); Võ Tân Tú với hai công trình nghiên cứu “Tây Nguyên đưới góc nhìn Nhân học ” (2016) và “Hôn nhân và gia đình của người Chu Ru” (2016) dưới góc nhìn của ngành dân tộc học và các nghiên cứu của chính tác giả về “Ảnh hưởng của truyền thông đại chúng đến đời sống văn hóa tinh than cua người Koho ở Lâm Đông ”(2010); “Thực trạng tiếp cận các phương tiện truyền thông đại chúng của người Koho ”(2007); “Những chuyển đổi trong đời sống văn hóa tinh thân của người Koho ở Lâm Đồng dưới tác động của quá trình Đô thị hóa” (2012); Các hình thức sinh hoạt văn hóa tỉnh thân của người Koho ở Lâm Đồng (2014) và bài báo đăng trên Tạp chí khoa học giáo dục kỹ thuật, số 30/2014 có thê coi là các công trình nghiên cứu xã hội học đầu tiên về đời sống văn hóa, tỉnh thần của người Koho ở Lâm Đồng. Kết quả nghiên cứu của các công trình khác nhau đã phản ánh cụ thê hơn về tình hình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Tây Nguyên nói chung và Lâm Đồng nói riêng, cũng như đi sâu phân tích và phản ánh về một số vấn đề trong hôn nhân, các hình thức sinh hoạt tinh thần của người Kơho ở Lâm Đồng. Nghiên cứu về đời sống tinh thần trong quá trình đô thị hóa ở Tây Nguyên đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm nghiên cứu, bởi thực tế các hình thức sinh hoạt tỉnh thần của các cộng đồng dân tộc ở Tây Nguyên không còn bó buộc vào những hủ tục, những hình thức giản đơn truyền thống như thăm hỏi, các lễ hội truyền thống mà nó còn lồng ghép bởi những hình thức sinh hoạt tỉnh thần mới, sự cách tân văn hóa, các giá tri, cach thức sinh hoạt tính thần mới trong các lễ hội, phong tục truyền thống như cách ăn mặc, hình thức tô chức hôn nhân, các hoạt động thể duc thé thao, du lịch, nghỉ lễ, tôn giáo, văn hóa công chiêng, giáo dục,. có những thay đối về hình thức, nội dung và cách thức thể hiện.

Mặc dù vậy, các nghiên cứu hiện nay phần lớn tập trung vào sự biến đổi về cấu trúc đô thị, kinh tế, sự tăng lên về dân số, đôi mới trong giáo dục,. còn sự du nhập văn hóa, lôi sông và cách thức sinh hoạt 23 tỉnh thần của các nhóm cộng đồng dân tộc khác nhau trên địa bàn Tây Nguyên vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu cụ thé, chuyén sau để hiểu rõ hơn từng hoạt động sinh hoạt tỉnh thần của người dân; đặc biệt là sự cách tân và đổi mới trong lễ hội văn hóa công chiêng; hoặc cũng có thê là một sự thương mại hóa các trong các sản phẩm văn hóa có xu hướng tăng dân. Những nghiên cứu về đô thị hóa và đời sống văn, hóa tỉnh thần trong quá trình đô thị hóa Xu thế toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng tất yếu dẫn đến sự tăng cường hội nhập, giao lưu, đã và đang tác động mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc vào đời sống văn hóa, xã hội của các dân tộc, các quốc gia, như lời mở đầu của Phan Thị Hồng Xuân (2012) đã nhận định “Wăn hóa được ví như sợi chỉ đỏ xuyên suốt từ quá khư tới hiện tại, vươn đến tương lai tạo nên bản sắc của thời đại, của dân tộc mình”; trong bối cảnh hội nhập khu vực và thế giới, nhân tố văn hóa càng đóng vai trò hết sức quan trọng. Do vậy, một mặt chúng ta phải học hỏi, tiếp thu có chọn lọc những yếu tô văn hóa từ bên ngoài, mặt khác phải phát huy nội lực, sức mạnh của truyền thống để tạo nên một nền văn hóa vừa mang bản sắc dân tộc, vừa mang tính hiện đại.

Ngay từ đầu, Đảng, Chính phủ đã xác định tầm quan trọng của đời sống văn hóa tinh than va những giá trị của văn hóa trong vấn đề phát triển bền vững, phát triển toàn diện, phát triển mọi mặt của đời sống xã hội. Điều này được thể hiện rõ trong các nghị quyết, chủ trương của Đảng, Chính phủ thông qua các kỳ đại hội, hội nghị quốc gia và quốc tế. Cụ thể, Nghị quyết số 22NQ/TƯ ngày 27-11-1988 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI nêu rõ “Tôn trọng và phát huy những phong tục, tập quán và truyền thống văn hóa tốt đẹp của các tộc người. Nền văn minh ở miền núi phải được xây dựng trên cơ sở mỗi tộc người phát huy bản sắc văn hóa của mình, vừa tiếp thu tỉnh hoa văn hóa của các dân tộc khác và góp phần phát triển văn hóa chung của cả nước, tạo ra sự phong phú đa dạng trong nền văn minh của cộng đồng các tộc người Việt Nam”.

Nghị Quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ban hành tháng 7/1998, khi đất nước đang trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết Hội nghị 24 tiếp tục khăng định: Coi trọng và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống và xây dựng, phát triển những giá trị mới về văn hóa, văn học nghệ thuật của các tộc người thiểu số. Từ quan điểm đó của Đảng, Chính phủ đã có hàng loạt các quyết định quan trọng. Đó là Quyết định số 71/2001/QĐ-TTg ngày 4-5-2001 của Thủ tướng Chính phủ về các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2001-2005, trong đó có “mục tiêu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc; xây dựng và phát triển đời sống văn hóa cơ sở”; Quyết định số 168/2001/QĐ-TTg ngày 30-10-2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc định hướng dài hạn, kế hoạch 5 năm 2001-2005 và những giải pháp cơ bản phát triển kinh tế xã hội vùng Tây Nguyên, trong đó ghi rõ: “.

Bảo tồn, phát triển văn hóa vật thể và phi vật thê của đồng bào dân tộc tây Nguyên.”, và gần đây nhất, ngày 17-6-2003 Thủ tướng Chính phủ ký quyết định về phê duyệt đề án bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiêu số Việt Nam.