Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp bước đầu đánh giá hiệu quả kinh tế sinh thái mô hình nông lâm kết hợp cà phê coffea canephora piere quế cinnamomum casia blume và

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu lâm nghiệp bước đầu đánh giá hiệu quả kinh tế sinh thái mô hình nông lâm kết hợp cà phê coffea, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Vĩnh
• Trường học: Trường Đại học Tây Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học lâm nghiệp
• Đề tài: Bước Đầu Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế - Sinh Thái Mô Hình Nông - Lâm Kết Hợp Cà Phê (Coffea Canephora Pierre) - Quế (Cinnamomum Cassia Blume.) Và Keo Lá Tràm (Acacia Auriculiformis A. Cunn. Benth) Làm Cơ Sở Hoàn Thiện Và Nhân Rộng Tại Dak Lak
• Loại tài liệu: Luận án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Buôn Ma Thuột

Tóm tắt

I. Khám phá mô hình nông lâm kết hợp Cà phê Quế tại Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp này tập trung vào việc "Bước đầu đánh giá hiệu quả kinh tế - sinh thái mô hình nông - lâm kết hợp Cà phê (Coffea canephora Pierre) - Quế (Cinnamomum cassia Blume.) và Keo lá tràm (Acacia auriculiformis A. Cunn. Benth)". Đây là một hướng đi chiến lược nhằm khai thác bền vững tài nguyên đất đai tại Đắk Lắk, một tỉnh trọng điểm về cây công nghiệp của Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ áp lực dân số lên đất canh tác và tình trạng suy thoái rừng, đòi hỏi các giải pháp canh tác tiên tiến. Mô hình nông lâm kết hợp được xem là biện pháp tối ưu để vừa giải quyết vấn đề lương thực, vừa thiết lập lại cân bằng sinh thái. Cây Cà phê, với vai trò là cây công nghiệp chiến lược, mang lại giá trị kinh tế cao. Việc kết hợp với cây Quế, một loại đặc sản có giá trị xuất khẩu, và cây Keo lá tràm, loài cây cải tạo đất và phòng hộ, mở ra triển vọng to lớn. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để hoàn thiện và nhân rộng mô hình, làm phong phú thêm tư liệu về các hệ thống nông lâm kết hợp hiệu quả tại Việt Nam. Mục tiêu chính là phân tích mối quan hệ sinh thái, đánh giá sinh trưởng của các loài cây, và xác định hiệu quả toàn diện về kinh tế, xã hội, môi trường.

1.1. Tổng quan về lịch sử phát triển nông lâm kết hợp

Phương thức trồng cây gỗ kết hợp với cây công nghiệp đã có lịch sử lâu đời trên thế giới và tại Việt Nam. Từ hệ thống Taungya ở Miến Điện đến các mô hình vườn rừng phức hợp ở châu Mỹ Latinh, nông lâm kết hợp luôn là giải pháp cho các vùng đất dốc, kinh tế còn khó khăn. Tại Việt Nam, từ mô hình V.A.C truyền thống đến các hệ thống canh tác trên đất dốc, việc kết hợp nông nghiệp và lâm nghiệp đã chứng tỏ hiệu quả vượt trội. Nghiên cứu của các tác giả như Nguyễn Ngọc Bình đã phân loại và tổng kết nhiều mô hình thành công, khẳng định vai trò quan trọng của nông lâm kết hợp trong việc sử dụng đất bền vững, đặc biệt tại các vùng trung du và cao nguyên như Tây Nguyên. Việc đưa cây Quế (Cinnamomum cassia) vào canh tác cùng Cà phê (Coffea canephora) là một bước đi sáng tạo, dựa trên kinh nghiệm trồng quế dưới tán rừng của đồng bào dân tộc ở Yên Bái, Quảng Ninh.

1.2. Lý do mô hình Cà phê Quế Keo lá tràm được lựa chọn

Mô hình này được lựa chọn tại Đắk Lắk vì những tiềm năng vượt trội. Cà phê là cây trồng chủ lực, nhưng canh tác độc canh tiềm ẩn nhiều rủi ro về sâu bệnh và suy thoái đất. Keo lá tràm (Acacia auriculiformis), với khả năng cố định đạm và sinh trưởng nhanh, đóng vai trò cây phòng hộ, che bóng, chắn gió, và cải tạo đất hiệu quả trong giai đoạn đầu. Khi Cà phê và Keo lá tràm đã tạo ra một tiểu khí hậu thuận lợi, cây Quế được trồng xen. Quế là cây ưa bóng khi còn nhỏ, do đó rất phù hợp với điều kiện dưới tán. Mô hình này không chỉ đa dạng hóa sản phẩm, giảm rủi ro kinh tế mà còn tạo ra một hệ sinh thái bền vững, tận dụng tối đa không gian và dinh dưỡng. Luận văn này là công trình đầu tiên phân tích và đánh giá một cách khoa học, toàn diện về hiệu quả kinh tế sinh thái của mô hình này tại địa phương.

II. Thách thức chính khi đánh giá hiệu quả kinh tế sinh thái

Việc đánh giá một mô hình nông lâm kết hợp Cà phê Quế phức tạp đòi hỏi phải xem xét nhiều yếu tố tương tác. Thách thức lớn nhất là xác định và lượng hóa các mối quan hệ cạnh tranh và hỗ trợ giữa các loài cây. Cà phê, Quế, và Keo lá tràm có những yêu cầu khác nhau về ánh sáng, nước và dinh dưỡng. Sự cạnh tranh về các nguồn lực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất Cà phê và sinh trưởng Quế. Một thách thức khác là thiếu các công trình nghiên cứu trước đó về chính xác mô hình này, khiến việc so sánh và đối chứng gặp khó khăn. Luận văn phải tự xây dựng bộ phương pháp luận từ đầu, từ việc thiết lập các ô tiêu chuẩn, thu thập số liệu sinh trưởng, đến phân tích các chỉ tiêu kinh tế tài chính và các chỉ số môi trường. Việc đánh giá hiệu quả sinh thái cũng không đơn giản, đòi hỏi phân tích sự thay đổi trong tính chất đất và tiểu khí hậu qua nhiều năm, một quá trình tốn kém thời gian và nguồn lực. Hơn nữa, các yếu tố kinh tế - xã hội như biến động giá cả thị trường, chính sách khuyến nông, và mức độ chấp nhận của người dân cũng là những biến số quan trọng cần được xem xét để có một cái nhìn toàn diện.

2.1. Phân tích sự tương tác và cạnh tranh giữa các loài cây

Trong một hệ thống đa canh, sự tương tác giữa các loài cây là yếu tố quyết định thành bại. Luận văn đã chỉ ra mối quan hệ vừa cạnh tranh vừa hỗ trợ. Trong giai đoạn đầu, Keo lá tràm che bóng, giữ ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho Cà phê và Quế non phát triển. Tuy nhiên, khi cây lớn dần, sự cạnh tranh về ánh sáng, nước và dinh dưỡng trở nên rõ rệt hơn. Nghiên cứu phải trả lời câu hỏi liệu việc trồng xen Quế có làm giảm năng suất Cà phê hay không. Đây là mối quan tâm hàng đầu của người nông dân. Phân tích cho thấy, với mật độ và phương thức bố trí hợp lý, sự cạnh tranh được giảm thiểu, thậm chí cây Quế còn giúp cải thiện tiểu khí hậu, hạn chế cỏ dại, mang lại lợi ích chung.

2.2. Yêu cầu về kỹ thuật gây trồng và chăm sóc phức tạp

So với độc canh, mô hình nông lâm kết hợp đòi hỏi kỹ thuật canh tác cao hơn. Việc bố trí cây trồng phải được tính toán khoa học về mật độ, khoảng cách hàng để tối ưu hóa việc sử dụng không gian và ánh sáng. Thời điểm trồng xen các loài cây cũng rất quan trọng. Theo mô hình nghiên cứu, Quế được trồng sau khi Cà phê đã được 3 năm tuổi để tận dụng bóng che. Các biện pháp chăm sóc như bón phân, tưới nước, tỉa cành tạo tán cũng cần được điều chỉnh cho phù hợp với từng loại cây trong từng giai đoạn sinh trưởng. Ví dụ, việc tỉa cành tầng thấp của Quế ở năm thứ 7 vừa giúp tăng độ chiếu sáng cho Cà phê, vừa tạo ra sản phẩm Quế vụn thu hoạch sớm. Quản lý một hệ thống phức hợp như vậy đòi hỏi người nông dân phải có kiến thức và kinh nghiệm vững vàng.

III. Phương pháp luận văn đánh giá hiệu quả kinh tế toàn diện

Để đưa ra kết luận khoa học về giá trị của mô hình, luận văn đã áp dụng một phương pháp đánh giá kinh tế chặt chẽ và toàn diện. Trọng tâm của phương pháp này là Phân tích Chi phí và Thu nhập (Cost-Benefit Analysis - CBA), một công cụ chuẩn mực trong việc đánh giá các dự án đầu tư nông lâm nghiệp dài hạn. Phương pháp này không chỉ xem xét các con số thu chi đơn thuần mà còn tính đến giá trị của đồng tiền theo thời gian thông qua kỹ thuật chiết khấu. Mọi khoản chi phí đầu tư, từ cây giống, phân bón, nước tưới, công lao động, đến các chi phí quản lý, đều được thống kê chi tiết trong suốt chu kỳ kinh doanh 15 năm. Tương tự, toàn bộ thu nhập từ việc bán sản phẩm Cà phê nhân, vỏ Quế, gỗ Keo lá tràm và các sản phẩm phụ khác cũng được dự toán cẩn thận. Dựa trên dòng tiền ròng qua các năm, luận văn đã tính toán các chỉ số tài chính cốt lõi để đưa ra kết luận về tính khả thi và mức độ hấp dẫn của mô hình. Cách tiếp cận này đảm bảo các kết quả đánh giá là khách quan, có cơ sở và mang tính thuyết phục cao, là nền tảng vững chắc cho các kiến nghị chính sách sau này.

3.1. Thống kê chi phí đầu vào và dự toán thu nhập đầu ra

Nền tảng của phân tích kinh tế là việc xác định chính xác dòng tiền. Luận văn đã xây dựng một bảng dự toán chi tiết cho 1 ha trong chu kỳ 15 năm. Chi phí (đầu vào) bao gồm chi phí vật liệu (cây giống, 32.5 tấn phân hữu cơ, 33 tấn phân vô cơ) và chi phí lao động (hơn 7000 công, trong đó công thu hoạch chiếm 58%). Thu nhập (đầu ra) được tính toán dựa trên năng suất dự kiến của từng loại cây. Năng suất Cà phê đạt đỉnh từ 2.5 - 3 tấn nhân/ha. Sản lượng vỏ Quế khô ở năm thứ 12 dự kiến đạt 2780 kg/ha. Sản phẩm từ Keo lá tràm chủ yếu là gỗ củi thu ở năm thứ 7. Các đơn giá được áp dụng theo giá thị trường tại thời điểm nghiên cứu, đảm bảo tính thực tiễn của các con số.

3.2. Cách tính các chỉ số tài chính cốt lõi NPV BCR và IRR

Từ bảng cân đối thu chi, luận văn sử dụng kỹ thuật chiết khấu để quy đổi tất cả các giá trị về thời điểm hiện tại và tính toán ba chỉ số quan trọng:

1. Giá trị hiện tại thuần (NPV - Net Present Value): Là chênh lệch giữa tổng giá trị hiện tại của thu nhập và tổng giá trị hiện tại của chi phí. Nếu NPV > 0, dự án có lãi và đáng để đầu tư.
2. Tỷ lệ thu nhập trên chi phí (BCR - Benefit-Cost Ratio): Là tỷ số giữa tổng thu nhập hiện tại và tổng chi phí hiện tại. BCR > 1 cho thấy mỗi đồng vốn bỏ ra thu về hơn một đồng lợi ích.
3. Tỷ suất thu hồi nội bộ (IRR - Internal Rate of Return): Là mức lãi suất mà tại đó NPV = 0. IRR thể hiện khả năng sinh lời nội tại của dự án. Một dự án được coi là hấp dẫn khi IRR cao hơn lãi suất chiết khấu (lãi suất vay vốn).

IV. Cách luận văn phân tích hiệu quả sinh thái và xã hội của mô hình

Một mô hình canh tác bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn phải có tác động tích cực đến môi trường và xã hội. Luận văn đã dành một phần quan trọng để đánh giá hiệu quả sinh thái môi trường và các giá trị xã hội mà mô hình mang lại. Về mặt sinh thái, nghiên cứu tập trung vào hai khía cạnh chính: ảnh hưởng đến tính chất đất và tác động đến tiểu khí hậu. Phương pháp được sử dụng là lấy mẫu đất tại các độ sâu khác nhau trong mô hình và ở khu vực đất trống đối chứng, sau đó phân tích các chỉ tiêu lý hóa quan trọng trong phòng thí nghiệm. Đối với tiểu khí hậu, các thông số về nhiệt độ mặt đất và độ ẩm không khí được đo đạc tại nhiều thời điểm trong ngày. Về mặt xã hội, hiệu quả được đánh giá thông qua khả năng giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, và đóng góp vào ngân sách địa phương. Cách tiếp cận đa chiều này cho thấy mô hình không chỉ là một giải pháp sản xuất, mà còn là một công cụ phát triển nông thôn toàn diện, hài hòa giữa con người và thiên nhiên, phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

4.1. Phân tích tác động đến tính chất lý hóa của đất

Kết quả phân tích đất cho thấy những cải thiện rõ rệt. Đất trong mô hình có hàm lượng mùn cao hơn đáng kể (4.58% so với 1.47% ở đất trống), độ xốp tốt hơn (65.5% so với 54.3%), và độ ẩm luôn cao hơn. Điều này là nhờ lượng thảm mục, lá rụng từ các tầng cây liên tục trả lại chất hữu cơ cho đất, cùng với hệ rễ đa dạng giúp cải thiện cấu trúc đất. Việc trồng xen Keo lá tràm, một cây họ đậu, cũng góp phần cố định đạm, làm giàu dinh dưỡng. Mặc dù đất trong mô hình có xu hướng chua hơn (pH từ 4 - 4.5) do quá trình phân giải hữu cơ và sử dụng phân bón hóa học, nhưng nhìn chung, mô hình có tác dụng tích cực trong việc cải tạo đất và nâng cao độ phì nhiêu, hạn chế xói mòn và rửa trôi.

4.2. Đánh giá ảnh hưởng của mô hình đến tiểu khí hậu

Hệ thống cây trồng đa tầng tán đã tạo ra một tiểu khí hậu ôn hòa hơn so với khu vực đất trống. Kết quả quan trắc cho thấy nhiệt độ mặt đất trong mô hình thấp hơn và ổn định hơn, với biên độ dao động trong ngày chỉ bằng 1/3 so với bên ngoài. Ngược lại, độ ẩm không khí trung bình trong mô hình luôn cao hơn (84.7% so với 75.1%). Môi trường vi khí hậu mát mẻ, ẩm ướt này không chỉ có lợi cho sự sinh trưởng của Cà phê và Quế mà còn giúp giảm lượng nước bốc hơi, tiết kiệm chi phí tưới tiêu. Đồng thời, không gian xanh mát và hương thơm từ hoa Cà phê, vỏ Quế cũng tạo ra một môi trường sống và làm việc dễ chịu, có lợi cho sức khỏe con người.

4.3. Lợi ích xã hội Giải quyết việc làm và tăng thu ngân sách

Mô hình này có giá trị xã hội to lớn. Tính toán cho thấy, để canh tác 1 ha cần trung bình 474 công lao động mỗi năm, tương đương tạo việc làm ổn định cho 2 lao động. Đặc biệt, vào mùa thu hoạch Cà phê, mô hình thu hút thêm một lượng lớn lao động thời vụ, góp phần giải quyết việc làm cho người dân địa phương. Với 95 ha hiện có, mô hình đã tạo việc làm cho 190 công nhân và thu hút khoảng 500 lao động thời vụ mỗi ngày trong mùa thu hoạch. Bên cạnh đó, doanh thu cao từ các sản phẩm giá trị cũng mang lại nguồn thu ngân sách đáng kể cho địa phương thông qua thuế doanh thu và thuế sử dụng đất, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội nông thôn.

V. Kết quả nghiên cứu Hiệu quả kinh tế sinh thái vượt trội

Sau quá trình thu thập và phân tích dữ liệu một cách khoa học, luận văn đã đưa ra những kết luận thuyết phục về hiệu quả kinh tế sinh thái của mô hình nông lâm kết hợp Cà phê - Quế - Keo lá tràm. Về mặt kinh tế, mô hình chứng tỏ khả năng sinh lời rất cao. Các chỉ số tài chính đều ở mức tốt, khẳng định đây là một phương án đầu tư hấp dẫn và bền vững. Điều quan trọng nhất, nghiên cứu đã chứng minh rằng việc trồng xen Quế không làm giảm năng suất Cà phê, xóa tan lo ngại lớn nhất của nông dân. Ngược lại, nó còn làm tăng tổng thu nhập trên một đơn vị diện tích một cách rõ rệt. Về mặt sinh thái, mô hình có tác dụng tích cực trong việc cải tạo đất, điều hòa tiểu khí hậu, và tạo ra một hệ sinh thái ổn định hơn. Các kết quả này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn là cơ sở khoa học vững chắc để khuyến khích việc nhân rộng mô hình tại Đắk Lắk và các vùng có điều kiện tương tự ở Tây Nguyên, hướng tới một nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững và có trách nhiệm.

5.1. Phân tích năng suất Cà phê và sự sinh trưởng của Quế

Một trong những phát hiện quan trọng nhất của luận văn là việc trồng kết hợp Quế với mật độ 444 cây/ha không gây ảnh hưởng khác biệt có ý nghĩa thống kê đến năng suất Cà phê. Năng suất trung bình của Cà phê trong mô hình vẫn đạt mức cao, tương đương với vườn trồng thuần. Trong khi đó, cây Quế (Cinnamomum cassia) cho thấy sự sinh trưởng rất tốt. Nhờ được hưởng lợi từ việc chăm sóc, bón phân và tưới nước cho Cà phê, Quế trong mô hình kết hợp có sinh trưởng đường kính (D1.3) ở tuổi 9 đạt 11.29 cm, vượt trội so với Quế trồng thuần loài mật độ cao (10.15 cm). Điều này cho thấy sự cộng hưởng tích cực giữa các loài cây, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên.

5.2. Các chỉ số hiệu quả kinh tế NPV BCR và IRR ấn tượng

Kết quả phân tích tài chính đã khẳng định hiệu quả kinh tế vượt trội. Với chu kỳ kinh doanh 15 năm và tỷ lệ chiết khấu 9.4%/năm, 1 ha mô hình mang lại:

• Giá trị hiện tại thuần (NPV): 66,866,000 đồng.
• Tỷ lệ thu nhập trên chi phí (BCR): 1.53, nghĩa là mỗi 1 đồng chi phí đầu tư tạo ra 1.53 đồng thu nhập.
• Tỷ suất thu hồi nội bộ (IRR): 31%, một tỷ lệ rất cao, cho thấy khả năng sinh lời mạnh mẽ của đồng vốn. So sánh với mô hình Cà phê - Keo lá tràm (không có Quế), mô hình có Quế làm tăng NPV thêm gần 20 triệu đồng. Thời gian hoàn vốn cũng tương đối nhanh, chỉ khoảng 7.2 năm. Những con số này chứng minh sức hấp dẫn về mặt tài chính của mô hình.

VI. Hướng đi tương lai và kiến nghị nhân rộng mô hình cà phê quế

Từ những kết quả đánh giá tích cực, luận văn đã đề xuất những định hướng và kiến nghị cụ thể cho tương lai của mô hình nông lâm kết hợp Cà phê - Quế - Keo lá tràm. Kết luận rõ ràng rằng mô hình này đạt hiệu quả cao cả về kinh tế, xã hội và môi trường, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của một hệ thống canh tác bền vững. Do đó, việc nhân rộng mô hình tại Đắk Lắk và các khu vực khác là một hướng đi hoàn toàn đúng đắn và cần thiết. Để thực hiện điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, các nhà khoa học và người nông dân. Các chương trình khuyến nông, tập huấn kỹ thuật cần được tổ chức để chuyển giao quy trình canh tác đã được hoàn thiện từ nghiên cứu. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, như việc quản lý độ chua của đất và tối ưu hóa lượng phân bón. Tương lai của ngành cà phê Tây Nguyên có thể trở nên bền vững hơn bằng cách tích hợp các hệ thống đa dạng và có khả năng chống chịu cao như mô hình này.

6.1. Khả năng nhân rộng mô hình tại Đắk Lắk và Tây Nguyên

Mô hình đã chứng tỏ tính ưu việt và sự phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của Đắk Lắk. Với việc không làm giảm năng suất Cà phê mà còn mang lại nguồn thu nhập rất lớn từ Quế vào cuối chu kỳ, mô hình có sức thuyết phục cao đối với người dân. Thực tế cho thấy mô hình đã bắt đầu được nhân rộng một cách tự phát. Để quá trình này diễn ra hiệu quả và đúng kỹ thuật, các cơ quan chức năng cần có chính sách hỗ trợ về giống, vốn và kỹ thuật. Cần tổ chức các hội thảo đầu bờ, các buổi tham quan học tập tại mô hình thành công để nông dân có thể trực tiếp học hỏi kinh nghiệm, tạo động lực phát triển sản xuất.

6.2. Kiến nghị hoàn thiện kỹ thuật canh tác cho hiệu quả cao hơn

Dựa trên kết quả phân tích, luận văn đưa ra một số kiến nghị kỹ thuật quan trọng. Thứ nhất, cần chú ý đến việc quản lý độ chua của đất. Đất trong mô hình có xu hướng chua hóa, do đó cần bổ sung bón vôi định kỳ để cân bằng pH, tạo điều kiện tốt nhất cho cây trồng hấp thu dinh dưỡng. Thứ hai, cần có nghiên cứu sâu hơn về nhu cầu dinh dưỡng của hệ thống đa canh này để xây dựng quy trình bón phân cân đối, đặc biệt là bổ sung Kali, một nguyên tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng hạt Cà phê và hàm lượng tinh dầu trong vỏ Quế. Cuối cùng, cần tiếp tục theo dõi mô hình ở các giai đoạn tuổi lớn hơn để xây dựng được biểu sản lượng vỏ Quế hoàn chỉnh và xác định tuổi thành thục công nghệ tối ưu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ ^ Cuộc hội thảo Quốc tế về nông lâm kết hợp (Agrofores ùi chau AX Thai Binh Dương được tổ chức tại Bangkok (Thailand) 5 năm i900" 12 nước tham gia, trong đó có Việt Nam. Hội nghị đã thối a một Số nguyên nhân để chứng mình sự cần thiết phải mỏ rộng và phát triển nông lÂm kết hợp trong vùng đó là : en + Vùng Chau A - Thái Bình dương có.dân số chiếm sou dan số thế giới, nhưng chỉ có 28% đất canh tác nông nghiệp so với đất canh tác toàn thế giới, nên diện tích đất canh tác bình quân theo da thấp thí đạt 0,27ha/ngudi. Do sức ép dân số với đất canh tác nên hàng năm cókhoảng 2 triệu hécta rừng bị tàn phá và sử dụng 75% diện tích đó đưa vào canh tác nông nghiệp. + Các nước thuộc Châu Á.- ái Bình dương iằm trong vùng nhiệt đới nồng ẩm, nơi có lượng mưa lớn và o mùá nên khi thẩm thực vật bị tàn phá thì ‘i a =, _ n z tầng đất mặt bị xói mòn rửa trôi, n khô cằn và nghèo đinh dưỡng một cách nhanh chóng.

Chính do vậy mà trong hai kỷhọp của FAO (tổ chức nông nghiệp và > lương thực thế giới) vào cá ni 1967 và 1969 đã đi đến một nhất trí đúng đắn là : “Ấp dụng các phương thức nốnglâfñ kết hợp là biện pháp tốt nhất để sử dụng đắt rừng nhiệt adi lột cách hợp lý, Ý tổng hợp, nhằm giải quyết vấn để lương thực, thực phẩm và sử ống athe, dồng thời thiết lập lại cân bằng sinh thái môi sinh”. ay Ay lột nước nằm trong vùng nhiệt đới, với tổng diện tích đất tự trong đó đất dốc là 20,2 triệu ha chiếm trên 50% tổng diện ha/người, Việt Nam chỉ là 0,55 ha/ người, trong đó đất canh tác nông nghiệp chỉ đạt 0,1 ha/người. Day là một nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự phá rừng để lấy đất canh tác nông nghiệp nhằm giải quyết sự thiếu hụt lương thực. Mặt khác do trình độ dân trí nói chung và sự hiểu biết về vai trò của rững của đồng bảo các dân tộc miễn núi nói riêng còn thấp, dẫn đến sự phá rửng bửa bãi để lấy gỗ và các lâm đặẽ sản khác.

Đặc biệt ở nhiều vùng đổi múi và cao nguyên đồng bào thiểu số vẫn cỏn tiến hành lối canh tác du canh, du cứ, đây là phương thức canh tác lạc hậu, đẩy nhanh quá trình suy thoái nguồn tài nguyên đất, rừng. Trước thực trạng đổ; Đảng và Nhà nước luôn nhận thấy tâm quan trọng và quan tâm đúng mức tới sự phát triển của nông lâm nghiệp. Điều này được thể hiện rõ trong lời phát biểu của thủ tướng Phạm Văn Đông tại hội nghị sản xuất nông lâm nghiệp trung du miễn núi năm 1977 : “Chúng ta phải khai hoang để trồng cây lương thực, trồng cây công nghiệp, nhưng không phải bing cái giá phải phá rửng, phá đất, phá môi trường sống .Nơi nào biết làm, biết kết hợp nông lâm, bảo vệ rừng, trồng cây cải tạo đất đai, thâm canh ruộng vườn, thi tao ra một nên sản xuất thịnh vượng, Nguộc lại nơi nào không trồng cây mà phá rửng lấy đất trồng cây lương thực, thực phẩm thẽo kiểu bóc lột đất dai thì khai hoang rồi lại bỏ hoang. Lời phát biểu của thủ tướng ngày nay lại còn có ý nghĩa hơn khi chúng ta đang ra.sứctỏ rộng phát triển kinh tế nông lâm nghiệp kết hợp nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả, bằn vững đất đai và bảo vệ cải thiện môi trường sinh thái.

Hiện nay nhà nước. ta chủ trương một trong những biện pháp phủ xanh đất trồng đổi núi trọc đó là phương thức nông lâm kết hợp. Đây là một giải pháp đúng đắn và cấp thiết dể sử dụng hợp lý đất đai, nuôi sống người dân và phục hỏi lại thẩm (thực rừng, Sất Ngẫy 6 - 11 - 1982 Hội đồng bộ trưởng (nay là thủ tướng chính phủ) đã ra quyết t Hah số 184 về việc đẩy mạnh giao đất, giao rừng cho tập thể và nhân dân trồng cây gây rừng. Tiếp theo là nghị quyết 29 vẻ việc đẩy mạnh giao đất giao rừng, xây dựng rừng và tổ chức kinh doanh theo phương thức nông lâm kết hợp.

Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã chỉ ra chiến lược phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp của nước ta trong giai đoạn hiện nay là : “Phát triển nông ~lâñt~ ngư nghiệp với công nghiệp chế biến, phát triển toàn diện kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới” với lâm nghiệp “phát triển kinh tế rừng, trồng rùng phủ Xanh đất ống đổi núi trọc, nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng tài nguyên rừng. Bảo vệ thiên nhiên và môi trường sinh thái. và “Thực hiện các biến pháp hốnG lâm Kết hợp, nhanh chóng phủ xanh đất trống đồi núi trọc. Tăng độ che phủ cửu rừng lên 40%” (hiện nay chỉ còn dười 20%) (Văn kiện đại hội VII - Nhà xuất bản sự that - 1991 - trang 63 - 64 và 71).

Cụ thể hóa nghị quyết của Đảng, chính phủ đã có những chương trình đúng đắn nhằm phát triển kinh tế lâm nghiệp cũng như kinh tế vùng miễn núi xa xôi bẻo lánh như : chương trình 327/CT, chương trình định canh định cư phát triển kinh tế xã hội của các dân tộc thiểu số vùng-xa Xôi hẻo lánh, các chương trình khuyến nông, khuyến lâm. Chính nhờ có đường lối chính sách đúng đắn của Đảng và nhà nước, kết hợp với sự hỗ trợ bủa nhiều tổ chúc quốc tế (SIDA, CIDSE, PAM, CARE .) mà kinh tế nông - lâm.đghiệp trong những năm qua có những bước tiến rõ rệt. Các vùng nông thôn đang từng Bước phát triển cả về đởi sống vật chất và văn hóa, nhiều mô hình nông - lâm nghiệp đạt hiệu quả đã và đang được xây dựng, tổng kết và nhân rộng như mô hình trang trại; VAC; VACR; vườn rừng. với nhiều loài vật nuôi, cây trồng; có cả cây trồng lâm nghiệp, cây công nghiệp, cây đa tác dụng, đặc sản.

Các mô hình nông lâm kết hợp được mở rộng cả về quy mô và chiều sâu mang lạf hiệu quả kinh tế - sinh thái nhất định góp phần đáng kể vào công cuộc phát triển nông thôn. Dak Lak JŠ một tỉnh nằm ở trung tâm cao nguyên nam trung bộ, trong những. năm gần đây tính dã thực hiện chương trình phát triển kinh tế nông - lâm - nghiệp toàn điện-Cây Cả phê đang được chú trọng phát triển, vì đây là cây công nghiệp chiến luge cla tinh Dak Lak. Cà phê Đak Lak có chất lượng đặc biệt nổi tiếng ở 3 Viet Nam và là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu, có giá trị kinh tế cao.

Cà phê Đak Lak được trồng hau hết ở các huyện trong tỉnh, nhiều nhất là các huyện Dakmil; Krông ‘Ana; Krông Buk; Krông Päk; Cư M'nga; Thành phố Buôn Ma Thuột. Ở nhiều nông trưởng đã có các mô hình truyền thống trồng kết hợp cây thân gỗ (chủ yếu là họ đậu) phòng hộ cho Cà phê như : Muông đen, Keơ là tràm, Keo dau, Keo cu ba, So đũa. Trong các vườn Cà phê gia đình, nhân dãn trồng kết hợp nhiễu loài cây ăn quả để vừa phát huy tính năng phòng hộ vừa có thu hoạch sản phẩm hàng hóa như : Chuối, Mit, Bo, Sau riêng. ‘ Trong những năm gần đây, có một số đơn vị mạnh dạn đưa cây Quế (Cinnamomum cassia BI.) tréng kết Hợp vào mô hình Cà phê - Keo lá tràm.

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy : Ở tuổi thứ 3 vườn đà phê và Keo lá tràm tạo ra độ che bóng thích hợp cho Quế mối trồng, nhờ có sinh cảnh thuận lợi : được chăm sóc, bón phân, tưới nước nên cây Quế sinh trưởng phát triển nhanh. Mô hình nông lâm kết hợp này mỏ ra triển vọng to lớn cho Đak Lak vì ngoài Cà phê, mô hình còn tạo ra nguồn đặc sản vỏ Quế có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên hiện nay chưa có một công trình nào nghiên Cứu phân tích, đánh giá một cách có cơ sở khoa học chắc chắn vẻ hiệu quả kinh tế cũng như hiệu quả sinh thái môi trường của mô hình nông lâm kết hợp này. Xuất phát từ thực tế khách quan, chúng tôi tiến hành đẻ tài : “Bước đầu đánh giá hiệu quả kinh tế - sinh thái mô hình nông - lâm kết hợp Cả phê (Coffea canephora Pierre),- Qué (Cinnamomum cassia Blume.) va Keo li tram (Acacia auriculiformis A, Cunn.

Benth) làm cơ sở hoàn thiện và nhân rộng. tai Dak bak” < Để tãi dược thực hiện sẽ làm phong phú thêm nguồn tư liệu về hiệu quả kinh tế - sinh tBái của cáo hệ thống nông lâm kết hợp phổ biến ở Việt Nam. Đối với thực tiến, từnghiên cứu phân tích mối quan hệ sinh thái giữa hai loại cây trồng chính, thông qua nighiên cứu sinh trưởng của Quế, năng suất Cà phê, biến đổi của tính chất 4 dat va vi khí hậu sẽ khẳng định tính ưu việt của mô hình, tạo cơ sổ khoa học đưa cây Quế vào tập đoàn cây trồng nông lâm kết hợp với Ca phê. Tí an thiện và nhân rộng mô hình tại địa phương.

: RQ CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊ ^ 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới : Ry Trồng cây gỗ kết hợp với cây công nghiệp là thức có. lâu đời đã được phổ biến trên thế giới. King (1987) cho rằi tanông Tâm kết hợp là ở Châu Âu, tử thời trung cổ nhân dân đã có hạ cây đốt phá và sau đó trồng cây lương thực, trồng hoặc gieo hạ ỗ trước hoặc đồng thời hoặc sau khi trồng cây nông nghiệp.

Hệ thống cánh tác này phổ biên ở Phần Lan cho tới cuối thế kỷ XIX và được duy trì ở một số vũng của Đúcdữ tới những năm 20 của thé ky XX nay. An) Ở vùng nhiệt đới của nước Mỹ nhiều tổ chứ đã bắt chước điều kiện của rừng nhằm đạt được những ảnh hưởng có lợi của hệsift that ring (The forest ecosystem) ví dụ : trong một thời gian đài ng tâm ước Mỹ đã tổn tại một phương thức truyền thống là trồng, 24 loài câytrên một khoảng đất lớn hơn 1/10 ha. và cuối cùng là mặt đất được che phủ bằng các loại cây thấp, có sinh của nhiễu loài cây, mỗi một tầng có cấu trúc riêng, ngoại hình tầng thứ gần giống rừng hí nhiệt đói. Năm 1806,Mie‹ Oe Bien là một phân của Ấn4 Độ, thuộc địa của Anh.

ñklề cho R#uồi dân trồng rừng Tếch (Tectona grandis) và cho phép người nông 6 rộng, nó được áp dụng ở miễn nam Châu Phi tử năm 1887 (Hailoy - 1957) và sau đó là Châu Á và Châu Mỹ la tỉnh.