Luận văn thạc sĩ hợp tác đối phó với vấn đề biến đổi khí hậu trong asean những năm đầu thế kỷ 21

Luận văn thạc sĩ phân tích hợp tác ASEAN đối phó biến đổi khí hậu trong những năm đầu thế kỷ 21, tập trung giải pháp và chính sách hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Huy Hoàng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Hợp tác đối phó với vấn đề biến đổi khí hậu trong ASEAN những năm đầu thế kỷ 21
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HỢP TÁC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.1. Tổng quan về biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Khái niệm biến đổi khí hậu
• 1.1.2. Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu
• 1.1.3. Tác động của biến đổi khí hậu
• 1.2. Sự cần thiết phải hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN
• 1.2.1. Tác động của biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á
• 1.2.2. Vai trò của hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HỢP TÁC ĐỐI PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG ASEAN ĐẦU THẾ KỶ 21
• 2.1. Quan điểm của ASEAN về biến đổi khí hậu
• 2.1.1. Quan điểm của ASEAN với vấn đề đối phó với biến đổi khí hậu
• 2.2. Tiến trình xây dựng cơ chế quản lý về đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN
• 2.2.1. Hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN
• 2.3. Hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu với các đối tác
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG HỢP TÁC ĐỐI PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG ASEAN THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Triển vọng hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN
• 3.2. Thách thức
• 3.2.1. Đối sách của Việt Nam
• 3.3. Nguy cơ và thách thức đối với Việt Nam
• 3.4. Một số khuyến nghị đối với Việt Nam
• 3.5. Một số khuyến nghị và giải pháp đối với ASEAN
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN

Biến đổi khí hậu đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Đặc biệt, khu vực ASEAN, với sự đa dạng về địa lý và khí hậu, đang phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng từ hiện tượng này. Hợp tác giữa các quốc gia trong ASEAN là cần thiết để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Các quốc gia trong khu vực đã nhận thức được rằng biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề của riêng một quốc gia mà là một thách thức toàn cầu, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ và đồng bộ.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu được hiểu là sự thay đổi lâu dài trong các chỉ số khí hậu của Trái Đất. Nguyên nhân chính dẫn đến biến đổi khí hậu bao gồm sự gia tăng khí nhà kính do hoạt động của con người, như đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng. Những hoạt động này đã làm tăng nồng độ CO2 trong khí quyển, dẫn đến hiện tượng ấm lên toàn cầu.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu tại ASEAN

Khu vực ASEAN đang phải đối mặt với nhiều tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu, bao gồm thiên tai như bão, lũ lụt và hạn hán. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực và phát triển bền vững của các quốc gia trong khu vực.

II. Thách thức trong hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu tại ASEAN

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu, nhưng ASEAN vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự khác biệt về chính sách, kinh tế và mức độ phát triển giữa các quốc gia thành viên là một trong những rào cản lớn nhất. Ngoài ra, việc thiếu nguồn lực và công nghệ cũng làm giảm hiệu quả của các chương trình hợp tác.

2.1. Sự khác biệt trong chính sách môi trường

Mỗi quốc gia trong ASEAN có những chính sách và quy định khác nhau về môi trường, điều này gây khó khăn trong việc xây dựng một khung hợp tác chung. Sự thiếu đồng bộ trong chính sách có thể dẫn đến những xung đột và khó khăn trong việc thực hiện các chương trình hợp tác.

2.2. Thiếu nguồn lực và công nghệ

Nhiều quốc gia trong ASEAN vẫn còn thiếu nguồn lực tài chính và công nghệ cần thiết để ứng phó với biến đổi khí hậu. Điều này làm giảm khả năng thực hiện các dự án hợp tác và ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp ứng phó.

III. Phương pháp hợp tác hiệu quả trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Để tăng cường hiệu quả hợp tác trong ứng phó với biến đổi khí hậu, ASEAN cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc xây dựng các cơ chế hợp tác đa phương, chia sẻ thông tin và công nghệ giữa các quốc gia là rất quan trọng. Ngoài ra, việc huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của các chương trình hợp tác.

3.1. Xây dựng cơ chế hợp tác đa phương

Cơ chế hợp tác đa phương sẽ giúp các quốc gia trong ASEAN có thể phối hợp chặt chẽ hơn trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Việc thiết lập các diễn đàn và hội nghị thường niên sẽ tạo cơ hội cho các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm và bài học thành công.

3.2. Chia sẻ công nghệ và thông tin

Chia sẻ công nghệ và thông tin giữa các quốc gia là rất cần thiết để nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Các quốc gia có thể hợp tác trong việc phát triển và triển khai các công nghệ xanh, cũng như chia sẻ dữ liệu về khí hậu và môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong ASEAN

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng hợp tác trong ứng phó với biến đổi khí hậu đã mang lại những kết quả tích cực cho các quốc gia ASEAN. Các chương trình hợp tác đã giúp nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu, cải thiện khả năng ứng phó và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá để tối ưu hóa các biện pháp hợp tác.

4.1. Kết quả từ các chương trình hợp tác

Các chương trình hợp tác đã giúp các quốc gia trong ASEAN cải thiện khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu. Ví dụ, việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm đã giúp các quốc gia chuẩn bị tốt hơn cho các thiên tai.

4.2. Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả

Cần có các nghiên cứu và đánh giá định kỳ về hiệu quả của các chương trình hợp tác. Điều này sẽ giúp các quốc gia điều chỉnh và cải thiện các biện pháp ứng phó, từ đó nâng cao hiệu quả hợp tác trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng hợp tác trong tương lai

Hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Các quốc gia cần tiếp tục tăng cường hợp tác, chia sẻ thông tin và công nghệ để ứng phó hiệu quả với những thách thức từ biến đổi khí hậu. Triển vọng hợp tác trong tương lai sẽ phụ thuộc vào sự cam kết và nỗ lực của từng quốc gia trong khu vực.

5.1. Cam kết của các quốc gia ASEAN

Các quốc gia trong ASEAN cần thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu. Điều này bao gồm việc thực hiện các chính sách và chương trình cụ thể nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Ngoài việc hợp tác trong khu vực, ASEAN cũng cần tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế. Việc huy động nguồn lực và công nghệ từ bên ngoài sẽ giúp các quốc gia trong khu vực nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đã trở thành một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng nhất trong những thập kỷ đầu thế kỷ 21, ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường, kinh tế và xã hội. Khu vực Đông Nam Á, với dân số đông và mật độ tập trung cao ở các vùng ven biển, được đánh giá là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất trước tác động của biến đổi khí hậu. Theo chỉ số dễ bị tổn thương toàn cầu của Đại học Notre Dame, mức độ tổn thương của Đông Nam Á cao gấp đôi so với Mỹ trong giai đoạn 1995-2012. Các thảm họa thiên tai như siêu bão Haiyan năm 2013 tại Philippines với hơn 6.000 người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế ước tính 800 triệu USD, hay hạn hán nghiêm trọng tại Thái Lan năm 2009, đã minh chứng cho sự cấp bách của vấn đề.

Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình hợp tác của ASEAN trong việc đối phó với biến đổi khí hậu từ đầu thế kỷ 21 đến năm 2015, thời điểm ASEAN hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN. Mục tiêu chính là làm rõ quan điểm, chính sách và các hoạt động hợp tác trong ASEAN nhằm ứng phó với các tác động của biến đổi khí hậu, phân tích thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nước thành viên ASEAN trong bối cảnh toàn cầu và khu vực Đông Nam Á, với trọng tâm là hai thập kỷ đầu thế kỷ 21.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy hợp tác khu vực, đồng thời hỗ trợ Việt Nam và các quốc gia ASEAN trong việc xây dựng các chiến lược ứng phó hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và đảm bảo an ninh khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết chính trong quan hệ quốc tế để phân tích quá trình hợp tác ASEAN đối phó với biến đổi khí hậu:

• Chủ nghĩa hiện thực: Nhấn mạnh vai trò của lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia trong việc thúc đẩy hợp tác, đặc biệt khi biến đổi khí hậu được xem là mối đe dọa an ninh phi truyền thống.
• Chủ nghĩa tự do: Tập trung vào vai trò của các tổ chức quốc tế, hợp tác đa phương và các thể chế khu vực như ASEAN trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu.
• Chủ nghĩa kiến tạo: Phân tích cách thức nhận thức chung, giá trị và niềm tin của các quốc gia ASEAN hình thành nên sự hợp tác trong lĩnh vực biến đổi khí hậu.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: biến đổi khí hậu, hợp tác khu vực và an ninh phi truyền thống. Biến đổi khí hậu được định nghĩa theo Công ước khung Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) là sự thay đổi khí hậu do hoạt động con người gây ra, ảnh hưởng đến môi trường và xã hội. Hợp tác khu vực được hiểu là quá trình các quốc gia ASEAN phối hợp hành động nhằm ứng phó với thách thức chung. An ninh phi truyền thống bao gồm các mối đe dọa không phải do xung đột quân sự truyền thống mà do các yếu tố môi trường, kinh tế, xã hội gây ra.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp tiếp cận hệ thống để phân tích tiến trình hợp tác ASEAN trong ứng phó biến đổi khí hậu. Phương pháp so sánh, tổng hợp và thống kê được áp dụng để đối chiếu các chính sách, văn kiện và kết quả hợp tác giữa các quốc gia thành viên và đối tác.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản chính thức của ASEAN, báo cáo của Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng Phát triển Châu Á, các nghiên cứu học thuật và số liệu thống kê về tác động biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn kiện, tuyên bố và kế hoạch hành động của ASEAN từ năm 2000 đến 2015, cùng các báo cáo liên quan đến tác động biến đổi khí hậu trong khu vực.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn đầu thế kỷ 21, đặc biệt từ năm 2000 đến 2015, nhằm đánh giá quá trình hình thành và phát triển hợp tác trong bối cảnh ASEAN xây dựng Cộng đồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và quan điểm chung của ASEAN về biến đổi khí hậu được củng cố rõ ràng: Từ năm 2007, ASEAN đã chính thức đưa biến đổi khí hậu vào chương trình ưu tiên với Tuyên bố về Môi trường bền vững, nhấn mạnh tác động tiêu cực và sự cần thiết phải hợp tác. Đến năm 2014, ASEAN đã thông qua Tuyên bố về Biến đổi khí hậu, cam kết tăng cường hợp tác và đóng góp vào nỗ lực toàn cầu.

2. Quá trình xây dựng cơ chế quản lý và hợp tác nội khối được phát triển đồng bộ: ASEAN đã thiết lập các cơ quan chuyên trách như Ủy ban ASEAN về Quản lý thiên tai (ACDM), Trung tâm Đa dạng Sinh học ASEAN (ACB), và các sáng kiến như ASEAN Climate Change Initiative (ACCI). Các kế hoạch hành động cụ thể được triển khai, bao gồm quản lý rừng bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường năng lực dự báo khí hậu.

3. Hợp tác với các đối tác quốc tế được mở rộng và đa dạng hóa: ASEAN đã phối hợp với Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Nhật Bản, Liên minh châu Âu và các tổ chức quốc tế khác để nhận hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm. Ví dụ, các dự án hợp tác với Nhật Bản về giảm phát thải và quản lý thiên tai đã được triển khai tại nhiều quốc gia thành viên.

4. Thách thức trong hợp tác vẫn còn tồn tại: Mức độ phát triển kinh tế và năng lực ứng phó biến đổi khí hậu khác nhau giữa các quốc gia thành viên, hạn chế về nguồn lực tài chính và công nghệ, cũng như sự đa dạng về lợi ích quốc gia đã gây khó khăn cho việc thống nhất chính sách và hành động chung. Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á, thiệt hại kinh tế do biến đổi khí hậu có thể lên tới 6,7% GDP của một số quốc gia ASEAN vào năm 2100 nếu không có biện pháp giảm nhẹ.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê và văn kiện chính thức cho thấy ASEAN đã có bước tiến quan trọng trong việc nhận thức và hành động đối phó với biến đổi khí hậu. Việc thiết lập các cơ chế hợp tác nội khối và mở rộng quan hệ đối tác quốc tế đã tạo nền tảng vững chắc cho các hoạt động ứng phó. Tuy nhiên, sự khác biệt về trình độ phát triển và năng lực quản lý giữa các quốc gia thành viên là nguyên nhân chính khiến hiệu quả hợp tác chưa đồng đều.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng hợp tác khu vực trong các tổ chức đa phương khác, nơi mà sự đa dạng về lợi ích và năng lực là thách thức phổ biến. Việc ASEAN tập trung vào xây dựng cộng đồng bền vững và phát triển các sáng kiến như ACCI thể hiện sự chủ động và cam kết của khối trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mức độ tổn thương của các quốc gia ASEAN, bảng tổng hợp các văn kiện và kế hoạch hành động, cũng như biểu đồ so sánh thiệt hại kinh tế dự báo theo các kịch bản biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực kỹ thuật và tài chính cho các quốc gia thành viên: ASEAN cần thiết lập quỹ hỗ trợ chung nhằm giúp các nước có năng lực hạn chế nâng cao khả năng ứng phó biến đổi khí hậu, đặc biệt là trong quản lý thiên tai và giảm phát thải khí nhà kính. Mục tiêu đạt được trong vòng 5 năm tới, do Ban Thư ký ASEAN phối hợp với các tổ chức quốc tế thực hiện.

2. Phát triển và áp dụng công nghệ xanh, thân thiện môi trường: Khuyến khích các quốc gia thành viên đầu tư vào công nghệ năng lượng tái tạo, quản lý rừng bền vững và nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ cần được triển khai trong 3 năm tới, do các Bộ Môi trường và Khoa học công nghệ ASEAN chủ trì.

3. Thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và chia sẻ thông tin khí hậu khu vực: Xây dựng mạng lưới thông tin khí hậu ASEAN để tăng cường dự báo, cảnh báo sớm và chia sẻ dữ liệu giữa các quốc gia. Mục tiêu hoàn thành trong 2 năm, do Trung tâm Đa dạng Sinh học ASEAN và các cơ quan khí tượng quốc gia phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường hợp tác đa ngành và nâng cao nhận thức cộng đồng: Phối hợp giữa các Bộ ngành, địa phương và tổ chức xã hội để xây dựng các chương trình giáo dục, truyền thông về biến đổi khí hậu, nhằm nâng cao nhận thức và hành động của người dân. Thực hiện liên tục, với các chiến dịch trọng điểm hàng năm, do các Bộ Văn hóa, Giáo dục và Môi trường ASEAN đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và phân tích chính sách giúp xây dựng chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu phù hợp với bối cảnh ASEAN và từng quốc gia thành viên.

2. Các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển: Thông tin chi tiết về quá trình hợp tác và các sáng kiến của ASEAN hỗ trợ các tổ chức trong việc thiết kế chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, môi trường và phát triển bền vững: Luận văn cung cấp khung lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về hợp tác khu vực và tác động của biến đổi khí hậu.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Giúp nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và vai trò của hợp tác khu vực, từ đó thúc đẩy sự tham gia tích cực trong các hoạt động bảo vệ môi trường và ứng phó thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao biến đổi khí hậu lại là thách thức lớn đối với ASEAN?
   Đông Nam Á có dân số đông, nhiều khu vực ven biển thấp dễ bị ngập lụt, phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và tài nguyên thiên nhiên. Biến đổi khí hậu gây ra thiên tai, ảnh hưởng đến sinh kế và phát triển kinh tế xã hội, làm tăng nguy cơ nghèo đói và bất ổn xã hội.

2. ASEAN đã có những hành động cụ thể nào để ứng phó với biến đổi khí hậu?
   ASEAN đã thông qua nhiều tuyên bố, kế hoạch hành động như ASEAN Climate Change Initiative (ACCI), thiết lập các cơ quan chuyên trách, hợp tác với các đối tác quốc tế để triển khai các dự án giảm phát thải, quản lý thiên tai và tăng cường năng lực dự báo khí hậu.

3. Những khó khăn lớn nhất trong hợp tác ASEAN về biến đổi khí hậu là gì?
   Khó khăn chính là sự khác biệt về trình độ phát triển, năng lực tài chính và công nghệ giữa các quốc gia thành viên, cũng như lợi ích quốc gia không đồng nhất, gây khó khăn trong việc thống nhất chính sách và hành động chung.

4. Vai trò của Việt Nam trong hợp tác ASEAN về biến đổi khí hậu như thế nào?
   Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề, đã chủ động đề xuất sáng kiến và tham gia tích cực vào các hoạt động hợp tác, đồng thời xây dựng các chính sách quốc gia nhằm tăng cường năng lực ứng phó và thích ứng với biến đổi khí hậu.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hợp tác ASEAN trong tương lai?
   Cần tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các nước có năng lực hạn chế, phát triển công nghệ xanh, xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin khí hậu, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng và phối hợp đa ngành trong toàn khối.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu là thách thức toàn cầu, tác động nghiêm trọng đến Đông Nam Á và đòi hỏi hợp tác khu vực hiệu quả.
• ASEAN đã xây dựng được nhận thức chung và các cơ chế hợp tác từ đầu thế kỷ 21, góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu trong khu vực.
• Hợp tác nội khối và với các đối tác quốc tế được mở rộng, tuy nhiên còn nhiều thách thức về năng lực và lợi ích quốc gia.
• Các giải pháp tập trung vào tăng cường năng lực, phát triển công nghệ, chia sẻ thông tin và nâng cao nhận thức được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác.
• Tiếp tục nghiên cứu và thực thi các chính sách hợp tác sẽ góp phần bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và đảm bảo an ninh khu vực trong tương lai.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan ASEAN và quốc gia thành viên cần đẩy mạnh triển khai các kế hoạch hành động, tăng cường hợp tác đa phương và huy động nguồn lực để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Độc giả và các bên liên quan được khuyến khích tham khảo và áp dụng các kết quả nghiên cứu trong hoạch định chính sách và thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về biến đổi khí hậu Chương này đưa ra cái nhìn tổng quan về biến đổi khí hậu, định nghĩa, nguyên nhân của biến đổi khí hậu cũng như những tác động của nó trên bình diện toàn cầu nói chung và tại Đông Nam Á nói riêng. - Chương 2: Quá trình hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN đầu thế kỷ 21 Nội dung: Chương này phân t ch quá trình đi từ nhận thức chung trong ASEAN về biến đổi khí hậu tới các hành động hợp tác cụ thể ở trong và ngoài khu vực. - Chương 3: Triển vọng hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian tới Nội dung: Chương này phân tích các thách thức và thuận lợi trong quá trình hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN, từ đó đưa ra một số khuyến nghị nhằm tăng cường hiệu quả hợp tác ASEAN trong vấn đề này. Chương này cũng nêu ra thách thức của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam, và đề ra một số giải pháp tăng cường hợp tác của Việt Nam trong ASEAN ứng phó với biến đổi khí hậu.

16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ HỢP TÁC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.1 Tổng quan về biến đổi khí hậu 1.1 Khái niệm biến đổi khí hậu Trong những năm gần đây, khái niệm về Biến đổi khí hậu thường được sử dụng tương tự với khái niệm ấm lên toàn cầu. Theo cách hiểu thông thường, ấm lên toàn cầu chỉ việc tăng nhiệt độ trung bình của bầu khí quyển gần bề mặt trái đất và trên tầng đối lưu, tầng khí hậu có thể thể ảnh hưởng đến điều kiện khí hậu toàn cầu. Trái đất ấm lên do sự gia tăng kh thải gây hiệu ứng nhà kính với các hoạt động của con người. Theo công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change), biến đổi khí hậu "là sự thay đổi của khí hậu do các hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp của con người dẫn đến thay đổi thành phần khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào những biến động tự nhiên của khí hậu được quan sát trên những thời kỳ có thể so sánh được‖.1 Theo Uỷ ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), ―biến đổi khí hậu là sự thay đổi trong trạng thái của khí hậu có thể được xác định được (ví dụ như sử dụng các phương pháp thống kê) diễn ra trong một thời gian dài, thường là thập kỷ hoặc lâu hơn.

Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất‖ 2. Như vậy, IPCC có một cái tổng quát hơn về biến đổi khí hậu khi cho rằng biến đổi khí hậu xảy ra như là kết quả của cả những sự biến đổi của tự 1 United Nations, UN framework convention on climate change – Article 1: definition, http://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf, 21 Mar 1994 2 Intergovernmental Panel on Climate Change (2001), Third Assessment Report: Climate Change 2001, http://www.ch/ipccreports/tar/index. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhiên trong một thời gian dài do cả biến đổi bên trong hoặc do các hoạt động của con người. Trong khi đó, UNFCCC mặc định nguyên nhân của biến đổi khí hậu là chỉ do các hoạt động của con người gây nên.2 Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong, bao gồm cả các quy trình động năng của bản thân Trái Đất, cả các lực bên ngoài bao gồm các biến đổi trong cường độ ánh sáng Mặt Trời, và các tác động bên ngoài, tức là các hoạt động của con người tác động tới tự nhiên làm thay đổi thành phần của khí quyển.1 Nguyên nhân khách quan * Sự thay đổi mang tính chu kì trong khí hậu Trái Đất Hiện tượng nhiệt độ bề mặt Trái đất nóng lên và lạnh đi vốn là hiện tượng tự nhiên xảy ra có tính chu kỳ trong lịch sử hình thành và phát triển của Trái đất.

Không phải chỉ trong thời điểm hiện tại mà lịch sử Trái đất hàng triệu triệu năm đã trải qua nhiều lần nóng lên rồi lại lạnh đi kéo theo những biến động to lớn trong đời sống sinh vật trên Trái đất, làm thay đổi cả diện mạo địa hình lục địa và đại dương. T nh từ 1,6 triệu năm trước đến nay đã có từ 5 đến 6 chu kỳ biến động lớn. Đó là các thời kỳ băng hà kéo theo mực nước biển hạ thấp (biển lùi) và các thời kỳ gian băng (băng tan) kéo theo mực nước biển dâng cao (biển tiến). Vào các thời kỳ băng hà, nhiệt độ bề mặt Trái đất khô lạnh.

Vào thời kỳ gian băng nhiệt độ bề mặt Trái đất đan xen giữa nóng ẩm và khô hạn. Vào các thời kỳ đó, biên độ dao động của nước biển (dâng, hạ) lên đến hàng chục, hàng trăm mét. Mỗi chu kỳ kéo dài hàng vạn, chục vạn năm. Mỗi chu kỳ như vậy còn được chia ra các chu kỳ ngắn hơn với thời gian kéo dài nhiều trăm năm đến nghìn năm với biên độ dao động mực nước biển 2-3 m hoặc hơn.

* Sự biến đổi trong quỹ đạo Trái Đất 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong các yếu tố tác động đến khí hậuthuộc nhóm các nguyên nhân khách quan, sự thay đổi trong quỹ đạo của Trái Đất là yếu tố có ý nghĩa quan trọng làm thay đổi năng lượng Mặt Trời, bởi vì dù chỉ có sự thay đổi rất nhỏ trong quỹ đạo Trái Đất cũng đã dẫn tới những sự thay đổi trong sự phân phối của ánh sáng Mặt Trời khi tiến tới bề mặt Trái Đất. Trong quá trình quay xung quanh mặt trời, trục của Trái Đất nghiêng và quaytheo vòng tròn ngược hướng với hướng quay của chính nó. Hiện tượngnày được gọi là tuế sai. Trục của Trái Đất chịu hiện tượng này vì hành tinh này không phải là hình cầu hoàn hảo (nó là một hình cầu bẹt, lồi hơn ở khu vực gần x ch đạo) khiến cho các lực hấp dẫn của Mặt Trăng, Mặt Trời và các thiên thể khác tạo ra mômen lực lên nó (lực thủy triều).

Học thuyết Milankovitch về sự ảnh hưởng của quỹ đạo và vận hành của địa cầu quanh mặt trời đối với khí hậu và nhiệt độ trên trái đất ra đời năm 1920 theo tên nhà toán học, thiên văn học, địa vật lý và khí hậu học người Serbia là Milutin Milankovitch (1879 –1958), đã chỉ ra rằng cùng với độ lệch tâm và độ nghiêng của trục, tuế sai là 3 chu kì chi phối tạo ra sự thay đổi trong quỹ đạo Trái Đất. Học thuyết này đã chứng minh ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng hay giảm bức xạ Mặt trời mà Trái đất nhận được, từ đó sẽ ảnh hưởng đến hoàn lưu kh quyển, đồng thời cũng ảnh hưởng tới hoạt động của hệ thống băng hà trên Trái Đất. Phát hiện của Milankovitch cũng chỉ ra rằng một khi thay đổi khí hậu qua cường độ bức xạ ở một bán cầu cũng sẽ thay đổi đồng bộ khí hậu trên toàn Trái đất. * Hoạt động của núi lửa Núi lửa cũng là một phần làm gia tăng lượng khí Cacbon có trong khí quyển.

Phun trào núi lửa là một quá trình vận chuyển vật liệu từ dưới sâu lòng đất lên bề mặt, như là một phần của tiến trình mà Trái Đất loại bỏ sự quá dư thừa về nhiệt độ và áp suất bên trong lòng nó. Sự phun trào núi lửa là sự giải 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phóng ở các mức độ khác nhau những vật liệu đặc biệt vào trong bầu khí quyển. Trong một thế kỉ mà xảy ra vài vụ nổ núi lửa sẽ có tác động ít nhiều đến khí hậu toàn cầu, điển hình là chúng có thể gây ra hiện tượng ―mát‖ cho một giai đoạn kéo dài khoảng một năm hoặc nhiều hơn thế. Các vụ phun trào núi lửa có thể là tác nhân làm biến đổi khí hậu diễn ra nhanh và lâu dài hơn.

Sự hoạt động của núi lửa Pinatubo năm 1991 – hoạt động phun trào núi lửa lớn thứ hai trên Trái Đất trong thế kỉ XX (chỉ sau hoạt động của núi lửa Novarupta xảy ra vào năm 1912), là một ví dụ, làm cho khí hậu bị ảnh hưởng đáng kể, nhiệt độ toàn cầu giảm đi 0,5oC, và làm cho tầng ozone bị suy yếu đi đáng kể.2 Nguyên nhân chủ quan Những giả thuyết cho rằng con người đã gây ra sự biến đổi khí hậu đã được tranh luận trong nhiều năm qua. Cho đến nay, cuộc tranh luận khoa học này đã chuyển từ ―chủ nghĩa hoài nghi‖ thành ―khoa học đồng lòng‖, theo đó hoạt động của con người được khẳng định là nguyên nhân chính gây ra sự biến đổi nhanh chóng của khí hậu toàn cầu trong một vài thập kỉ gần đây. Khảo sát của các đoàn địa chất Hoa Kỳ đã ước tính rằng các hoạt động của con người còn tạo ra một khối lượng khí cacbon nhiều gấp 130 lần lượng khí được tạo ra do hoạt động núi lửa tạo ra3. Nhóm các nguyên nhân chủ quan bao gồm các nguyên nhân chính sau: * Tăng lượng phát thải khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính Trái Đất nhận năng lượng từ Mặt trời dưới dạng các bức xạ sóng ngắn.

Bức xạ sóng ngắn dễ dàng xuyên qua các lớp khí CO2 và lớp ozone để xuống mặt đất. Khi xuống mặt đất, một phần của năng lượng này được phản xạ vào không khí, một phần bị các chất trên mặt đất hấp thu, làm cho bề mặt trái đất nóng lên. Khi bề mặt Trái Đất nóng lên lại bức xạ năng lượng vào khí quyển 3 Ths Bùi Thu Vân,BĐKH và tác động của nó đến Việt Nam, Khoa Việt Nam học, Đại học sư phạm Hà Nội, http://vns.vn/?page=service_detail&TID=209 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dưới dạng các bức xạ bước sóng dài, chủ yếu là các bức xạ nhiệt. Các bức xạ sóng dài không có khả năng xuyên qua ―kh nhà k nh‖, gồm kh CO2, hơi nước, CH4, các hợp chất chloroflorocacbon (CFC’s) và NO2.

Kh nhà k nh có mặt trong khí quyển sẽ hấp thụ những bứcxạ sóng dài, được sưởi nóng và lại phản xạ ra mọi ph a trong đó có ph a lên bề mặt của Trái Đất. Kết quả là bề mặt Trái Đất bị ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất cũng bị nóng lên.