phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, đề tài gồm 02 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. (gồm 35 trang) Chƣơng 2: Biện pháp vận dụng hoa văn dân tộc Mông ở Nghệ An trong dạy học môn trang trí ở trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Nghệ An. (gồm 30 trang) Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG 1.
Một số khái niệm 1. Khái niệm về phương pháp dạy - học Phƣơng pháp dạy học là một khoa học nghiên cứu về dạy và học, là vấn đề rất rộng. Có nh ng vấn đề chung, nhƣng cũng có nh ng vấn đề riêng mang tính đặc thù cho từng môn học, từng giảng viên. Dƣới đây là một số khái niệm về phƣơng pháp dạy học: “Phƣơng pháp dạy học là phƣơng pháp truyền thụ của thầy và phƣơng pháp tiếp thu của trò nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học” 20, tr.
“Phƣơng pháp dạy - học là cách thức tổ chức, cách truyền đạt của giáo viên và cách tổ chức học tập, tiếp nhận của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học. Vì thế, phƣơng pháp dạy - học là cách tổ chức dạy của giáo viên và cách tổ chức học của học sinh để cùng đạt mục tiêu đề ra của bài” 14, tr. Phƣơng pháp dạy học phải xuất phát từ nội dung, từ đối tƣợng của việc dạy học,… hay nói cách khác từ nội dung và đối tƣợng của việc dạy học mà có phƣơng pháp thích hợp để truyền tải kiến thức đến ngƣời học. Đó là quan hệ gi a nội dung và phƣơng pháp dạy học.
Cái đích của việc dạy - học là ngƣời học chủ động tiếp nhận và làm phong phú kiến thức từ phía giảng viên, đồng thời biết vận dụng vào thực tế cuộc sống. - Phương pháp dạy học “Phƣơng pháp là cách, lối, cách thức hoặc phƣơng sách, phƣơng thức,… để tiếp cận và giải quyết một vấn đề. Nói gọn lại, phƣơng pháp là cách thức để làm một việc gì đó” 20, tr. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 8 Nhƣ vậy, trong bất cứ công việc gì dù nhỏ đến lớn, dù đơn giản hay phức tạp, dù trƣớc mắt hay lâu dài,… đều phải tìm ra một cách thức thích hợp để công việc đạt đƣợc kết quả tốt nhất, mất ít thời gian nhất.
Có nghĩa là cần phải tìm cách tiến hành công việc từ đầu đến cuối - tìm nh ng công đoạn cần thiết hay còn gọi là nh ng bƣớc đi liên tục, có logic chặt chẽ và đạt hiệu quả cao. Dạy - học cũng là một công việc. giảng viên cung cấp kiến thức và tổ chức cho sinh viên tiếp nhận. Giảng viên dạy và tổ chức nhƣ thế nào để sinh viên tiếp nhận đƣợc tốt - đó là phƣơng pháp dạy học.
Sinh viên cũng cần có cách học phù hợp để lĩnh hội kiến thức từ giảng viên sao cho có hiệu quả nhất - đó là phƣơng pháp học. Phƣơng pháp dạy học là một khoa học nghiên cứu về dạy và học, là vấn đề rất rộng. Có nh ng vấn đề chung, nhƣng cũng có nh ng vấn đề riêng mang tính đặ thù cho từng môn học, cho từng giảng viên. Dƣới đây là một số khái niệm về phƣơng pháp dạy học: “Phƣơng pháp dạy học là phƣơng pháp truyền thụ của thầy và phƣơng pháp tiếp thu của trò nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học” 20, tr.
“Phƣơng pháp dạy - học là cách thức tổ chức, cách truyền đạt của thầy giáo và cách tổ chức học tập, tiếp nhận của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học. Vì thế, phƣơng pháp dạy - học là cách tổ chức dạy của giáo viên và cách tổ chức học của học sinh để cùng đạt mục tiêu đề ra của bài” 22, tr. Phƣơng pháp dạy học phải xuất phát từ nội dung, từ đối tƣợng của việc dạy học,… hay nói một cách khác từ nội dung và đối tƣợng của việc dạy học mà có phƣơng pháp thích hợp. Đó là quan hệ gi a nội dung và phƣơng pháp dạy học.
Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 9 Phát huy tính tích cực, độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo của sinh viên là tƣ tƣởng của phƣơng pháp dạy - học, là tinh thần đổi mới các cuộc vận dụng phƣơng pháp dạy - học hiện nay, là xu thế chung có tính chất toàn cầu. Cái đích của việc dạy - học là các em sinh viên chủ động tiếp nhận và làm phong phú kiến thức từ phía giảng viên, đồng thời biết vận dụng vào thực tế cuộc sống. Trang trí Từ thực tế đời sống xã hội. Mỗi thời đại, trang trí có nh ng đặc điểm và yêu cầu khác nhau, cũng nhƣ nhìn nhận cái đẹp của trang trí qua từng thời kỳ xã hội, tôn giáo cũng có sự khác biệt, nhìn vào lịch sử chúng ta thấy thể hiện rất rõ ở các hoa văn, họa tiết trong các đồ dùng (trống đồng, mũi tên, thuyền bè, cán dao, thổ cẩm.), trên các đình chùa lăng tẩm (hoa văn trên bia đá, họa tiết chim lạc ở trống đồng, họa tiết rồng phƣợng, họa tiết trên các kèo cột trong đình chùa.
Cho đến nay khi cuộc sống ngày càng phát triển thì nh ng yêu cầu cao của xã hội ngày càng đi lên thì trang trí cũng đang nắm gi vị trí quan trọng. Từ nh ng vật dụng nhỏ nhƣ sách, vở, cây bút dành cho trẻ em cũng đƣợc trang trí đẹp mắt và thu hút ngƣời dùng, có hình dáng màu sắc đẹp. Đến trang phục vải vóc quần áo, bàn ghế, ấm chén, hay nội ngoại thất trong trang trí kiến trúc nhƣ nhà ở, các công trình kiến trúc văn hóa (nhà hát, quảng trƣờng, công viên.) thì hình dáng màu sắc càng đƣợc nghiên cứu, tìm tòi và sang tạo nhằm đáp ứng nhu cầu thẩm mĩ của xã hội và thị hiếu thẩm mĩ của ngƣời dân, khách tham quan du lịch. Nh ng kết quả đó nói lên sự sáng tạo về trang trí vô cùng phong phú và to lớn của con ngƣời.
Theo cách hiểu thông thƣờng, trang trí là nghệ thuật làm đẹp. Nó giúp cho cuộc sống xã hội thêm phong phú và con ngƣời hoàn thiện hơn. Song hiểu về trang trí nhƣ thế nào, về hoa văn, họa tiết, trang trí cho đúng thì mỗi ngƣời lại có quan điểm khác nhau. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 10 Vậy có một số cách hiểu ngắn gọn về trang trí nhƣ sau: “Trang trí là nh ng cái đẹp do con ngƣời sáng tạo ra nhằm phục vụ cho cuộc sống, giúp cho đời sống con ngƣời và xã hội trở nên tốt đẹp và hoàn thiện hơn” 27, tr.6 “Trang trí là nghệ thuật trang trí đƣờng nét, hình mảng, hình khối, đậm nhạt, màu sắc, ánh sáng,… trên mặt phẳng (giấy, tƣờng,…) hay trong không gian (căn phòng, lớp học, công viên,…) để tạo nên sản phẩm hay hình thể đẹp, hợp nội dung, yêu cầu của từng loại” 22, tr.
“Trang trí là nghệ thuật sắp xếp đƣờng nét, hình mảng, họa tiết, hình khối, đậm nhạt, màu sắc… để tạo nên một sản phẩm đẹp, phù hợp với nội dung và đáp ứng đƣợc nhu cầu thẩm mỹ của con ngƣời” 23, tr.57 - Trang trí cơ bản: “Là trang trí hình cơ bản - các hình hình học nhƣ: trang trí hình vuông, hình ch nhật, hình tròn và ch in hoa… Các loại bài tập này vận dụng các luật trang trí một cách chặt chẽ khi vẽ hình mảng, vẽ họa tiết và vẽ màu” 22, tr. - Trang trí ứng dụng: Là trang trí các đồ vật có tên gọi cụ thể, thông dụng hàng ngày nhƣ: trang trí khăn vuông, trang trí thảm hình ch nhật, trang trí chiếc đĩa, trang trí lọ cắm hoa, trang trí lều trại, trang trí đầu báo tƣờng, kẻ khẩu hiệu,… Các loại bài tập này cũng vận dụng các quy luật trang trí chung nhƣng linh hoạt, thoáng hơn vì phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm của đồ vật và nhƣ vậy trang trí ứng dụng có yêu cầu riêng Đặc điểm trong Trang trí Trang trí gần gũi, gắn bó với cuộc sống và nó tạo ra nh ng sản phẩm phục vụ sinh hoạt hàng ngày cho tất cả mọi ngƣời trong xã hội. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 11 Trang trí mang sắc thái và mang màu sắc dân tộc rõ nét nhất bởi nó xuất phát từ nhu cầu cuộc sống của cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia và nhƣ vậy nó mang tính giáo dục sâu sắc. Trang trí xuất phát từ thực tế đời sống, vậy nên nó phản ánh cuộc sống nhƣng không rập khuôn mà đòi hỏi phải luôn tạo ra cái mới, cái lạ, cái đẹp nhiều hình, nhiều vẻ từ bố cục, hình mảng, họa tiết đến màu sắc.
- Một số nguyên tắc cơ bản về bố cục trong trong trang trí + Nhắc lại Trong cách sắp xếp nhắc lại, yêu cầu các họa tiết phải vẽ bằng nhau, giống nhau về chi tiết, đậm nhạt, màu sắc và có khoảng cách đều nhau. Dùng một họa tiết nhiều lần xếp theo đƣờng dài của đƣờng diềm; Ở bốn góc, ở gi a các trục đối xứng, hay theo chu vi của hình vuông, hình ch nhật; Chạy theo đƣờng cong, đƣờng tròn hay ở gi a các trục đối xứng của hình quạt, hình tròn. + Xen kẽ Dùng một họa tiết trong trang trí nhiều lần sẽ dẫn tới việc khô cứng, kém đi vẻ đẹp. Có thể dùng hai hoặc nhiều họa tiết khác nhau xếp xen nhau tạo cho bài trang trí sinh động hơn, bớt đơn điệu.
Thực chất cách sắp xếp này là nhắc lại một cụm họa tiết. Cách sắp xếp xen kẽ thƣờng thấy ở đƣờng diềm, hình vuông, hình tròn,… Nh ng họa tiết giống nhau đòi hỏi phải bằng nhau, giống nhau về màu sắc, đậm nhạt và vị trí. + Đối xứng Đây là cách sắp xếp mà họa tiết đối xứng với nhau qua trục. Yêu cầu họa tiết phải bằng nhau, nhƣ nhau về màu sắc, đậm nhạt và vị trí để khi gấp theo trục đối xứng với nhau.
Cách sắp xếp này ta thƣờng thấy ở trang trí đƣờng diềm, hình vuông, hình tròn,… Có thể đối xứng qua một trục hay nhiều trục. + Cân đối Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 12 Cách sắp xếp cân đối thể hiện ở việc các họa tiết hay hình mảng trong trang trí không bằng nhau về diện tích, không giống nhau về hình dạng, kích thƣớc, đậm nhạt nhƣ cách sắp xếp đối xứng mà tƣơng xứng với nhau qua trục để tạo cho hình thể trang trí cân bằng, tránh đƣợc thế cứng đồng điệu của đối xứng. Cách sắp xếp này thƣờng vận dụng trong trang trí hội trƣờng, hội nghị, sân khấu và các đồ vật (trang trí ứng dụng).