Luận văn thạc sĩ hình phạt tiền trong luật hình sự việt nam và việc áp dụng hình phạt này ở nước ta hiện nay

Phân tích hình phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng hình phạt này hiện nay trong hệ thống pháp luật nước ta.

• Người hướng dẫn: TS. Trương Quang Vinh
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Hình phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam và việc áp dụng hình phạt này ở nước ta hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÌNH PHẠT VÀ HÌNH PHẠT TIỀN
• 1.1. Khái niệm, mục đích của hình phạt và hình phạt tiền
• 1.1.1. Khái niệm, mục đích và hệ thống hình phạt
• 1.1.2. Khái niệm hình phạt
• 2. CHƯƠNG 2: HÌNH PHẠT TIỀN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 2.1. Những quy định mới của hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự năm 1999 so với Bộ luật Hình sự năm 1985
• 2.2. Về phạm vi, điều kiện áp dụng hình phạt tiền
• 2.2.1. Về số lượng các điều luật có quy định hình phạt tiền
• 2.2.2. Về cách thức thi hành hình phạt tiền
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG HÌNH PHẠT NÀY Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền ở nước ta hiện nay
• 3.2. Thực trạng việc áp dụng hình phạt tiền trong quá trình xét xử
• 3.3. Những khó khăn, hạn chế trong việc áp dụng hình phạt tiền trong thực tế
• 3.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng hình phạt tiền
• 3.4.1. Một số giải pháp về mặt lý luận
• 3.4.2. Một số giải pháp về việc áp dụng hình phạt tiền trong thực tiễn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hình phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam

Hình phạt tiền là một trong những hình thức xử phạt quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Được quy định từ rất sớm trong lịch sử pháp luật, hình phạt tiền không chỉ có vai trò trừng phạt mà còn mang tính giáo dục, cải tạo người phạm tội. Hình phạt tiền được áp dụng nhằm bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của công dân. Trong bối cảnh hiện nay, hình phạt tiền ngày càng được chú trọng và hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn xã hội.

1.1. Khái niệm và mục đích của hình phạt tiền

Hình phạt tiền được hiểu là biện pháp cưỡng chế do Tòa án áp dụng đối với người phạm tội, nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền lợi của họ. Mục đích chính của hình phạt tiền là giáo dục, cải tạo người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm, đồng thời bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành hình phạt tiền trong pháp luật Việt Nam

Hình phạt tiền đã xuất hiện từ rất sớm trong các bộ luật phong kiến và tiếp tục được ghi nhận trong các văn bản pháp luật hiện hành. Qua các thời kỳ, hình phạt tiền đã có những thay đổi đáng kể, từ hình thức đơn giản đến các quy định chi tiết trong Bộ luật Hình sự năm 1999.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng hình phạt tiền hiện nay

Mặc dù hình phạt tiền đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự, nhưng việc áp dụng hình phạt này vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật, sự không nhất quán trong thực tiễn áp dụng, và sự thiếu hiểu biết của người dân về hình phạt tiền đang gây ra nhiều thách thức cho hệ thống tư pháp.

2.1. Những hạn chế trong quy định về hình phạt tiền

Các quy định về hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự hiện hành còn thiếu tính cụ thể và rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Nhiều trường hợp, hình phạt tiền không được áp dụng đúng mức độ và tính chất của hành vi phạm tội.

2.2. Thực trạng áp dụng hình phạt tiền trong thực tiễn

Thực tiễn cho thấy, hình phạt tiền chưa phát huy được hiệu quả cao trong việc giáo dục và cải tạo người phạm tội. Nhiều người vẫn chưa nhận thức đầy đủ về hình phạt tiền, dẫn đến việc không tuân thủ các quy định pháp luật.

III. Phương pháp cải thiện việc áp dụng hình phạt tiền

Để nâng cao hiệu quả của hình phạt tiền, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc nâng cao nhận thức của người dân. Các biện pháp này sẽ giúp hình phạt tiền trở thành công cụ hiệu quả trong việc phòng ngừa tội phạm.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tiền

Cần xem xét và sửa đổi các quy định về hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự để đảm bảo tính cụ thể và khả thi trong thực tiễn. Việc này sẽ giúp các cơ quan thực thi pháp luật có cơ sở vững chắc hơn trong việc áp dụng hình phạt tiền.

3.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về hình phạt tiền và các quy định liên quan đến người dân. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong việc tuân thủ pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hình phạt tiền

Việc áp dụng hình phạt tiền trong thực tiễn đã cho thấy những kết quả tích cực, nhưng cũng còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các nghiên cứu cho thấy, hình phạt tiền có thể góp phần đáng kể vào việc giảm thiểu tội phạm nếu được áp dụng đúng cách.

4.1. Kết quả áp dụng hình phạt tiền trong thực tiễn

Nhiều trường hợp áp dụng hình phạt tiền đã giúp người phạm tội nhận thức được sai lầm của mình và có ý thức cải tạo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp chưa đạt được hiệu quả như mong muốn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng hình phạt tiền

Các bài học từ thực tiễn cho thấy, việc áp dụng hình phạt tiền cần phải linh hoạt và phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính hiệu quả của hình phạt này.

V. Kết luận và tương lai của hình phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam

Hình phạt tiền có vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Để phát huy hiệu quả của hình phạt này, cần có những cải cách đồng bộ và sự quan tâm từ các cơ quan chức năng. Tương lai của hình phạt tiền sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thực tiễn xã hội và nhu cầu bảo vệ trật tự an toàn xã hội.

5.1. Định hướng phát triển hình phạt tiền trong tương lai

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và cụ thể hơn cho hình phạt tiền, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Điều này sẽ giúp hình phạt tiền trở thành một công cụ hữu hiệu trong việc phòng ngừa tội phạm.

5.2. Vai trò của hình phạt tiền trong việc bảo vệ xã hội

Hình phạt tiền không chỉ là công cụ trừng phạt mà còn là phương tiện giáo dục, cải tạo người phạm tội. Việc phát huy vai trò này sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng một xã hội văn minh, an toàn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hình phạt tiền là một trong những hình phạt quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, có lịch sử phát triển lâu dài và vị trí đặc biệt trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo báo cáo của ngành, hình phạt tiền được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là các tội phạm có tính chất vụ lợi, tham nhũng và các tội phạm kinh tế. Bộ luật Hình sự năm 1999 đã mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền, quy định rõ ràng về điều kiện, mức phạt và cách thức thi hành, góp phần nâng cao hiệu quả của hình phạt này trong thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện về hình phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam, đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chế định này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và trừng trị tội phạm, đồng thời hỗ trợ các cơ quan tư pháp trong việc áp dụng hình phạt tiền một cách công bằng và hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật hình sự Việt Nam. Hai lý thuyết chính được áp dụng là:

• Lý thuyết về hình phạt và mục đích hình phạt: Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn nhằm cải tạo, giáo dục và phòng ngừa tội phạm, bao gồm phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung.
• Lý thuyết hệ thống hình phạt: Hình phạt tiền là một thành phần trong hệ thống hình phạt, có vai trò vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung, góp phần đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: hình phạt, hình phạt tiền, mục đích trừng trị, mục đích phòng ngừa, hệ thống hình phạt, và các nguyên tắc áp dụng hình phạt tiền.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật, tổng hợp các quan điểm khoa học và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền.
• Phương pháp so sánh: So sánh các quy định về hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự năm 1985 và năm 1999, cũng như so sánh với các chế tài pháp luật tương tự.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về việc áp dụng hình phạt tiền trong các vụ án từ năm 2000 đến 2008, bao gồm số lượng bản án có hình phạt tiền và mức tiền phạt.
• Phương pháp nghiên cứu lịch sử pháp luật: Khái quát quá trình hình thành và phát triển của hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam từ thời phong kiến đến hiện đại.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo của ngành tư pháp, và các tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu là hàng trăm bản án có áp dụng hình phạt tiền trong giai đoạn 2000-2008, được chọn mẫu ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phạm vi áp dụng hình phạt tiền được mở rộng rõ rệt: Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định hình phạt tiền là hình phạt chính đối với các tội ít nghiêm trọng về trật tự quản lý kinh tế, trật tự công cộng và hành chính, đồng thời là hình phạt bổ sung đối với tội tham nhũng, ma túy và các tội khác. So với Bộ luật năm 1985, số điều luật có quy định hình phạt tiền tăng từ 3% lên 26%, và số điều luật có hình phạt tiền là hình phạt bổ sung tăng từ 24% lên 45%.

2. Mức tiền phạt được quy định rõ ràng và có tính khả thi hơn: Mức tối thiểu hình phạt tiền được xác định là 1 triệu đồng, mức tối đa có thể lên đến hàng trăm triệu đồng hoặc tỷ đồng tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Việc quy định mức phạt dựa trên tình hình tài sản của người phạm tội và biến động giá cả giúp đảm bảo khả năng thi hành và hiệu quả của hình phạt.

3. Cách thức thi hành hình phạt tiền linh hoạt: Tiền phạt có thể được nộp một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do Tòa án quyết định, tạo điều kiện thuận lợi cho người bị kết án và tăng tính khả thi trong thi hành án.

4. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền còn tồn tại hạn chế: Theo thống kê, việc áp dụng hình phạt tiền trong các vụ án còn chưa đồng đều, có trường hợp chưa đúng, chưa đủ hoặc chưa hợp lý. Một số Tòa án chưa tận dụng hết vai trò của hình phạt tiền trong việc phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự, dẫn đến hiệu quả phòng ngừa và giáo dục chưa cao.

Thảo luận kết quả

Việc mở rộng phạm vi áp dụng và quy định mức phạt cụ thể trong Bộ luật Hình sự năm 1999 đã thể hiện sự tiến bộ trong chính sách hình sự của Việt Nam, phù hợp với xu hướng phát triển của pháp luật hình sự thế giới. So với nghiên cứu của một số quốc gia có hệ thống pháp luật phát triển, việc áp dụng hình phạt tiền tại Việt Nam đã có bước tiến đáng kể nhưng vẫn cần hoàn thiện hơn về mặt quy định và thực tiễn thi hành.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại hình phạt trong các bản án có thể minh họa rõ sự gia tăng tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền từ năm 2000 đến 2008. Bảng thống kê mức tiền phạt trung bình theo từng nhóm tội cũng giúp đánh giá hiệu quả kinh tế của hình phạt này.

Nguyên nhân hạn chế trong áp dụng hình phạt tiền bao gồm: thiếu hướng dẫn chi tiết về điều kiện áp dụng, sự khác biệt trong nhận thức của các cơ quan tư pháp, và khó khăn trong việc xác định mức phạt phù hợp với khả năng tài chính của người bị kết án. So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn khẳng định cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tiền: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự để quy định rõ hơn về điều kiện áp dụng, mức phạt tối thiểu và tối đa theo từng nhóm tội, đồng thời bổ sung hướng dẫn chi tiết về cách thức xác định mức phạt phù hợp với khả năng tài chính của người bị kết án. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ tư pháp: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về áp dụng hình phạt tiền cho thẩm phán, kiểm sát viên và cán bộ thi hành án nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá việc thi hành hình phạt tiền: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ việc thi hành án phạt tiền, bao gồm việc thu tiền phạt và xử lý các trường hợp chậm nộp hoặc không nộp tiền phạt. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Cục Thi hành án dân sự.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của hình phạt tiền: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân, đồng thời tạo sự đồng thuận xã hội trong việc áp dụng hình phạt tiền. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Công an, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ nghiên cứu khoa học pháp lý: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn toàn diện về hình phạt tiền, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển khoa học pháp lý.

2. Giảng viên và sinh viên ngành luật hình sự: Tài liệu tham khảo quan trọng giúp hiểu rõ về khái niệm, mục đích, hệ thống hình phạt và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại Việt Nam.

3. Cán bộ tư pháp và thi hành án: Hỗ trợ nâng cao năng lực áp dụng pháp luật, giải quyết các vấn đề thực tiễn trong xét xử và thi hành án phạt tiền.

4. Nhà lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu và phân tích để xây dựng, hoàn thiện chính sách hình sự, đặc biệt là các quy định liên quan đến hình phạt tiền.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt tiền khác gì so với phạt tiền hành chính?
   Hình phạt tiền là chế tài hình sự do Tòa án áp dụng, để lại án tích cho người bị kết án, mức phạt tối thiểu là 1 triệu đồng trở lên. Phạt tiền hành chính là chế tài hành chính, không để lại án tích, áp dụng cho các vi phạm hành chính với mức phạt thấp hơn.

2. Khi nào hình phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính?
   Hình phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính đối với các tội ít nghiêm trọng về trật tự quản lý kinh tế, trật tự công cộng và hành chính theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999.

3. Có thể nộp tiền phạt nhiều lần không?
   Có, theo quy định hiện hành, tiền phạt có thể được nộp một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do Tòa án quyết định trong bản án.

4. Hình phạt tiền có thể thay thế hình phạt tù không?
   Trong một số trường hợp, hình phạt tiền có thể được áp dụng thay thế hình phạt tù đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, có nhân thân tốt và các tình tiết giảm nhẹ.

5. Hình phạt tiền có tác dụng gì trong phòng ngừa tội phạm?
   Hình phạt tiền vừa trừng trị người phạm tội bằng cách tước đoạt lợi ích kinh tế, vừa giáo dục, cải tạo người phạm tội và có tác dụng răn đe, giáo dục xã hội nhằm ngăn ngừa tội phạm mới.

Kết luận

• Hình phạt tiền giữ vị trí quan trọng trong hệ thống hình phạt Việt Nam, vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung, góp phần đa dạng hóa biện pháp xử lý hình sự.
• Bộ luật Hình sự năm 1999 đã mở rộng phạm vi áp dụng và quy định rõ ràng về mức phạt, điều kiện và cách thức thi hành hình phạt tiền, nâng cao hiệu quả thực tiễn.
• Thực tiễn áp dụng còn tồn tại hạn chế, đòi hỏi sự hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thi hành.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường đào tạo, giám sát thi hành và tuyên truyền pháp luật.
• Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp, giảng viên, sinh viên và nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực luật hình sự.

Các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền, góp phần thực hiện chính sách hình sự nhân đạo, tiến bộ và hiệu quả tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về hình phạt và hình phạt tiền 1. Khái niệm, mục đích của hình phạt và hình phạt tiền 1. Khái niệm, mục đích và hệ thống hình phạt 1. Khái niệm hình phạt Tội phạm và hình phạt là hai chế định cơ bản trong pháp luật hình sự của tất cả các quốc gia trên thế giới.

Nếu như tội phạm là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội, xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật thì hình phạt ra đời bắt nguồn từ nhiệm vụ đấu tranh với tình hình tội phạm và để bảo vệ quyền lợi, duy trì điều kiện tồn tại của giai cấp thống trị, của nhà nước trong bất kỳ một chế độ xã hội nào. Dù là trong chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, tư bản hay chế độ xã hội chủ nghĩa thì các nhà nước luôn coi hình phạt là một công cụ hữu hiệu để bảo vệ lợi ích của xã hội và nhà nước bởi "hình phạt không phải là một cái gì khác ngoài phương tiện để tự bảo vệ mình của xã hội chống lại sự vi phạm các điều kiện tồn tại của nó" (C. Do đó, trong tất cả các biện pháp đấu tranh phòng và chống tội phạm thì hình phạt là biện pháp nghiêm khắc nhất, được áp dụng phổ biến và có lịch sử lâu đời nhất. Tuy nhiên, ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, trong các quốc gia khác nhau không phải lúc nào cũng có những quan điểm thống nhất về bản chất, nội dung và mục đích của hình phạt.

Thông thường quan niệm về hình phạt phụ thuộc và tương ứng với quan niệm về tội phạm trong mỗi một hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Và cũng chính những quan điểm không giống nhau về khái niệm tội phạm mà ở mỗi thời kỳ, ở mỗi nhà nước, hình phạt lại có những tác động khác nhau đến người phạm tội, đến các thành viên khác trong xã hội cũng như đến tình hình tội phạm nói chung. Về cơ bản có hai quan niệm về hình phạt cần được xem xét: 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Quan niệm thứ nhất coi hình phạt là công cụ trả thù người phạm tội, tức là hình phạt được áp dụng để trừng phạt, trả thù người đã thực hiện hành vi vi phạm quy định của pháp luật hình sự. Theo đó, tính chất trừng trị của các hình phạt theo quan niệm này rất dã man, hà khắc.

Nhà nước cho phép áp dụng phổ biến và rộng rãi các hình phạt có tính chất nhục hình, đầy đọa thể xác và chà đạp lên phẩm giá của con người. Điều này được biểu hiện ở nhiều nhà nước chiếm hữu nô lệ và nhà nước phong kiến. Quan niệm thứ hai mang tính chất tiến bộ và nhân đạo hơn khi coi hình phạt là công cụ đấu tranh để phòng ngừa tội phạm. Theo đó, hình phạt được đặt ra không chỉ nhằm trừng trị người thực hiện hành vi phạm tội mà còn nhằm mục đích cải tạo, giáo dục người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm.

Mục đích cuối cùng được đặt ra đối với việc áp dụng hình phạt trong trường hợp này là hạn chế và đi đến triệt tiêu các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Quan điểm này về tội phạm và hình phạt được biểu hiện rất sâu sắc trong các nhà nước dân chủ tiến bộ. Có thể nói, việc quan niệm thế nào về hình phạt phụ thuộc rất nhiều vào chính sách kinh tế - xã hội nói chung và chính sách hình sự nói riêng của mỗi một quốc gia. Pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay cho thấy chúng ta đã kết hợp hài hòa trong việc kế thừa truyền thống văn hóa nhân đạo chủ nghĩa với việc tiếp thu những tinh hoa văn minh của luật hình sự thế giới, đồng thời có xét đến thực trạng và yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm trong thực tế để xây dựng những vấn đề có liên quan đến hình phạt, mà trước tiên là khái niệm hình phạt.

Về cơ bản, các nhà khoa học hình sự đã luôn coi hình phạt là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do Tòa án áp dụng đối với người thực hiện tội phạm, nhằm mục đích giáo dục, cải tạo người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm. Điều đó biểu hiện trong các quan niệm cụ thể như sau: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Uông Chu Lưu, TS. Nguyễn Đức Tuấn đưa ra khái niệm: "Hình phạt là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do Tòa án áp dụng đối với người thực hiện tội phạm theo quy định của luật hình sự, tước bỏ hoặc hạn chế những quyền và lợi ích nhất định của người bị kết án nhằm mục đích cải tạo, giáo dục người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm" [13].

Lê Văn Cảm cũng cho rằng: "Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quyết định trong bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án để tước bỏ hay hạn chế quyền, tự do của người bị kết án theo các quy định của pháp luật hình sự" [8]. Đỗ Ngọc Quang coi hình phạt là: "biện pháp cưỡng chế rất nghiêm khắc của Nhà nước được quy định trong luật hình sự do Tòa án áp dụng đối với người phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế những quyền và mục đích nhất định với mục đích cải tạo giáo dục người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân" [Dẫn theo 6]. Võ Khánh Vinh định nghĩa: "Hình phạt là biện pháp cưỡng chế do Tòa án quyết định trong bản án đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm và được thể hiện ở việc tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích do pháp luật quy định đối với người bị kết án" [38]. Nguyễn Ngọc Hòa và TS.

Lê Thị Sơn thì hình phạt "là biện pháp cưỡng chế nhà nước được luật hình sự quy định và do Tòa án áp dụng có nội dung tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội nhằm rse41cũng như nhằm giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm" [10]. Với những cách diễn đạt khác nhau song nhìn chung nội hàm của các khái niệm trên không có sự khác biệt. Chúng ta có thể kết hợp những ưu điểm từ những khái niệm nêu trên cũng như căn cứ vào bản chất của hình phạt để đưa ra một khái niệm khoa học về hình phạt như sau: Hình phạt là biện pháp 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước quy định trong luật hình sự do Tòa án áp dụng đối với người phạm tội nhằm tước bỏ hay hạn chế quyền, tự do của người bị kết án với mục đích cải tạo, giáo dục người phạm tội và ngăn ngừa tội phạm. Như vậy, tuy Bộ luật Hình sự đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1985 chưa quy định cụ thể khái niệm về hình phạt song ngay từ trước khi khái niệm về hình phạt chính thức được ghi nhận trong một văn bản pháp lý thì các nhà khoa học luật hình sự nước ta đều đã thống nhất trong việc đánh giá về bản chất, nội dung cũng như mục đích của hình phạt.

Những quan điểm khoa học đó là một trong những cơ sở lập pháp quan trọng cho sự ra đời của khái niệm hình phạt theo Điều 26 của Bộ luật Hình sự năm 1999. Theo đó: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước, nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội. Hình phạt được quy định trong Bộ luật Hình sự và do Tòa án quyết định [22]. Khái niệm trên cho thấy trước hết hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước.

Tính nghiêm khắc ở đây thể hiện ở chỗ người bị kết án bị tước đi các quyền và lợi ích thiết thân nhất như quyền tự do, quyền chính trị, quyền sở hữu, thậm chí cả quyền sống. Ví dụ như khi bị kết án ba năm tù giam thì đồng nghĩa với việc họ bị mất quyền tự do trong thời hạn ba năm khi chấp hành án phạt tù, bên cạnh đó các quyền khác của người chấp hành hình phạt cũng bị ảnh hưởng trong thời gian họ thực hiện án phạt giam đó. Mặt khác, hình phạt bao giờ cũng để lại cho người bị kết án hậu quả pháp lý là án tích. Và trong trường hợp chưa được xóa án tích thì người bị kết án và thi hành hình phạt chưa được hoàn toàn chấm dứt việc thực hiện trách 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhiệm pháp luật hình sự.

Đây là hậu quả để lại mà không có ở bất kỳ một biện pháp cưỡng chế nào khác của Nhà nước. Chẳng hạn một người bị kết án phạt tù có thời hạn năm năm thì năm năm sau khi chấp hành xong hình phạt theo quy định của Điều 64 Bộ luật Hình sự năm 1999 thì người đó vẫn bị coi là đang mang án tích. Mặc dù có thể thấy hình phạt luôn là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của các nhà nước song không phải trong mọi điều kiện, hoàn cảnh, tính chất và mức độ nghiêm khắc của hình phạt do các nhà nước áp dụng là hoàn toàn giống nhau. Phù hợp với mỗi một chế độ kinh tế - xã hội, mỗi nhà nước lại đưa ra những hình phạt áp dụng khác nhau với từng tội phạm cụ thể để tính nghiêm khắc của hình phạt phát huy được hiệu quả cao nhất trong việc đạt được mục đích của hình phạt.

Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam bên cạnh sự nghiêm khắc của tính cưỡng chế còn mang nội dung giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tội phạm, thể hiện tính ưu việt và tính nhân đạo của chế độ xã hội chủ nghĩa với tư tưởng trừng trị là cơ sở để giáo dục, cải tạo; giáo dục, cải tạo là sự phát huy tính tích cực của trừng trị. Thứ hai, hình phạt chỉ có thể áp dụng đối với người thực hiện hành vi phạm tội hay nói một cách khác hình phạt là hậu quả pháp lý của tội phạm. Các dấu hiệu tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, tính trái pháp luật hình sự gắn liền với tính chịu hình phạt của tội phạm. Điều này thể hiện rõ nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa cũng như nguyên tắc: "Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật Hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự" đã được ghi nhận tại Điều 2 Bộ luật Hình sự năm 1999.