Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN THEO TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ 1. Khái quát nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề ở nước ngoài Giáo dục nghề nghiệp bao giờ cũ là yếu tố quan trọng đối với việc cung cấp và phát triển nguồn nhân lực lao động của quốc gia đó cả về kinh tế và xã hội. Quốc gia đó dù phát triển hay đang phát triển cơ cấu chính trị TBCN hay XHCN thì tầm quan trọng của giáo dục, đặc biệt là giáo dục dạy nghề được khẳng định trong xã hội rằng không một xã hội nào có thể tồn tại mà không có lao động sản xuất.
Trong lao động sản xuất, người lao động biết kiến thức, kỹ năng mà giáo dục nghề nghiệp cung cấp để sản xuất ra những sản phẩm phục vụ cho xã hội. Trên thế giới hiện nay, các nước đang phát triển KT - XH khác nhau thì sự phát triển ở mức độ giáo dục nghề nghiệp cũng khác nhau với nhiều hình thức đa dạng và phong phú đặc biệt là các nước cóa nhiều thành công trong đào tạo nghề như CHLB Đức, xinh ga po, Hàn Quốc, Nhật Bản,…. Trong quá trình phát triển công tác đào tạo nghề, trên thế giới đã có nhiều công trình , tài liệu về đào tạo nghề như một số tác giả: - Vargas Zuniga, (2004) trong cuốn ‘‘quality management in vocational traning’’ [44] đã viết về quản lý đào tạo nghề. Tác giả đã nghiên cứu những đặc điểm và khuynh hướng quản lý chất lượng đang thể hiện trong đào tạo nghề.
Tác giả đề cập đến quản lý chất lượng đào tạo nghề, những tiêu chuẩn đánh giá và vấn đề đánh ra chuẩn đầu ra. Tác giả đưa ra các ứng dụng của các tiêu chuẩn chất lượng, phản ánh những kinh nghiệm, động cơ của những người trong và ngoài cơ sở đào tạo nghề đang tiếp xúc, với vai trò của việc quản lý trong quá trình đào tạo nghề. Tác giả cho rằng, để đào tạo nghề có chất lượng thì cần có hệ thống quản lý tốt các quy trình, tiêu chuẩn và các chức năng quản lý. Norton, (1997) viết Dacum Handbook ‘‘sổ tay xây dựng chương trình theo phương pháp Dacum và tổ chức phân tích nghề’’ [42] Dacum là chữ viết Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tắt của Davelop ACurriculum được sử dụng như một phương pháp hiệu quả trong việc phân tích nghề Dacum nhằm xây dựng một biểu đồ Dacum, trình bày ở dạng ma trận các nhiệm vụ và công việc của một nghề những công việc trong biểu đồ Dacum là cơ sỏ quan trọng để xây dựng các Modul cho chương trình đào tạo.
Nhìn chung có nhiều công trình nghiên cứu về công tác quản lý đào tạo nghề. Những nghiên cứu đó đã làm nổi bật tầm quan trọng của một quy trình quản lý đào tạo nghề tốt nhất với chất lượng chuẩn trong quá trình đào tạo. Nhiều công trình đã phân tích các chức năng quản lý ứng dụng vào công tác quản lý đào tạo nghề, chỉ rõ người quản lý cần biết cách lập kế hoạch đào tạo nghề dựa trên nhu cầu của xã hội như thế nào, làm thế nào để quản lý việc thực hiện chương trình, đào tạo kiểm tra đánh giá GV và người học như thế nào để khuyến khích sự sáng tạo và đam mê của người dạy và người học. Kinh nghiệm các nước cho thấy chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào rất nhiều vào quy trình quản lý, từ việc hoạch định chính sách sáng tạo cho đến việc tạo ra cơ chế, quy trình quản lý đến việc giám sát, kiểm tra trong quá trình quản lý.
Quản lý là yếu tố sinh ra chất lượng của các yếu tố trên tạo ra sự gắn kết các yếu tố đó lại với nhau hướng vào mục tiêu chung thúc đẩy quá trình đảm bảo chất lượng đầu ra và đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động của xã hội. Các nghiên cứu về đào tạo nghề và quản lý đào tạo nghề ở trong nước theo tiếp cận chuẩn đầu ra của Trường trung cấp nghề Nam Thái Nguyên Trong thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu và đóng góp nhiều trong thực tiễn quản lý đào tạo nghề như: - Trong công trình ‘‘Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực’’, tác giả Trần Khánh Đức [17]. Đã trình bày phân tích kết quả giảng dạy bước đầu của tác giả trong phạm vi một số vấn đề lý luận và thực tiễn giáo dục, quản lý giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Trong đó có nhiều nội dung nghiên cứu liên quan đến đào tạo nghề như: Sư phạm kỹ thuật và công nghệ dạy học, phát triển chương trình giáo dục hiện đại; chất lượng giáo dục và quản lý chất lượng đào tạo… - ‘‘Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho các bộ quản lý dạy nghề’’ do Nguyễn Đức Trí chủ biên, xuất bản năm 2008 [37]: Tài liệu đã phân tích từng chuyên đề quản lý trong cơ sở đào tạo nghề gồm: Một số vấn đề chung về quản lý và quản lý giáo dục; quản lý chất lượng dạy nghề; những năng lực cốt yếu của người cán bộ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quản lý dạy nghề, lập kế hoạch và phát triển, triển khai hoạt động dạy nghề; quản lý quá trình đào tạo tại trường trung cấp nghề; quản lý nhân sự trong nhà trường; quản lý cơ sở vật chất ở trường trung cấp nghề; quản lý tài chính trong nhà trường.
Bên cạnh những tác giả trên Trần Khánh Đức đã xuất bản cuốn ‘‘Sư phạm kỹ thuật’’ năm 2002 [18]. Tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn đào tạo nghề nghiệp, phân tích các nhân tố có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các hoạt động quản lý, nghiên cứu và giảng dạy trong các trường sư phạm kỹ thuật, cơ sở đào tạo nghề như phương thức quản lý của nhà trường, phát triển chương trình, phương pháp đào tạo mới, phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm kỹ thuật… Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính phổ quát đó, trong những năm gần đây cũng có nhiều luận văn thạc sỹ đã đề cập đến công tác quản lý đào tạo nghề và quản lý đào tạo theo chuẩn nghề như: ‘‘Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông ở huyện Mê Linh, Thành phố Hà Nội theo chuẩn nghề nghiệp’’ của tác giả Đào Ánh Phượng, Hà Nội - 2012 [31]. - ‘‘Biện pháp nâng cao mức độ đáp ứng chuẩn nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông Thịnh long, tỉnh Nam Định’’ của tác giả Nguyễn Văn Chiểu, Hà Nội - 2012 [13]. Các đề tài trên đã đề cập vấn đề biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục, cụ thể là nâng cao chất lượng đào tạo nghề, nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau của quá trình quản lý đào tạo, trong đó các tác giả đã đánh giá cụ thể về thực trạng công tác quản lý đào tạo của từng nhà trường, từng địa phương và đề ra các biện pháp quản lý phù hợp nhằm giải quyết những vướng mắc của từng cơ sở giáo dục đào tạo cụ thể.
Các biện pháp được ứng dụng, thực hiện các chức năng quản lý như lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá. Một số luận văn nghiên cứu ứng dụng các phương pháp quản lý để nâng cao chất lượng đào tạo nghề và đào tạo nghề theo chuẩn đầu ra. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm đào tạo Theo Từ điển bách khoa Việt Nam: [35] ‘‘Đào tạo là quá trình tác động đến một con người đó lĩnh hội và nắm bắt những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống nhằm chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công nhất định, góp phần của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mình vào phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người.
Về cơ bản đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường gắn với giáo dục đạo đức nhân cách’’.Theo viện từ điển học‘‘ Đào tạo là quá trình tác động đến một con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo…, một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công lao động nhất định, góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người’’. Về cơ bản, đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường, gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách, cho người học. Kết quả và trình độ được đào tạo của một con người còn do việc tự đào tạo của người đó thể hiện ra ở việc tự học và tham gia các hoạt động xã hội, lao động sản xuất rồi tự rút ra kinh nghiệm và tự quyết định. Tùy theo tính chất chuẩn bị cho cuộc sống và cho lao động người ta phân biệt đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề nghiệp.
Hai loại này gắn bó hỗ trợ cho nhau với các nội dung do các đòi hỏi của sản xuất, của quan hệ xã hội, của khoa học kỹ thuật, văn hóa vùng miền. Vậy, có thể hiểu: Đào tạo là một quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp từ đầu, đồng thời giáo dục phẩm chất đạo đức thái độ cho học sinh để họ trở thành người công dân, người các bộ, người lao động có chuyên môn, có nghề nghiệp nhất định nhằm thỏa mãn nhu cầu tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong mỗi gia đoạn lịch sử nhất định. Đào tạo đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể để người học chủ động lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một công việc nhất định. Khái niệm về quản lý Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức ( chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.