CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP. Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHO THONG 1. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÁN ĐÈ 1. GD HN một số nước trên thế giới Từ lâu, ở nhiều nước trên thế giới, GDHN và tư vấn HN giữ vai trò rất quan trọng trong hệ thống GD.
Hoạt động này được tích hợp trong nhiều môi trường GD khác nhau. Một số nước như Pháp, Đức, Hoa Kì, Hàn Quốc, Án Độ, Anh., quyền bảo đảm tư vấn HN còn được khẳng định trong các bộ luật. HS bậc trung học ở hầu hết các quốc gia trên thế giới đều bắt đầu từ độ tuổi 15 — 16 và tốt nghiệp ở độ tuổi 18 — 19. Tùy theo điều kiện KT-XH và chính trị của mỗi nước mà mỗi quốc gia có thễ có mục tiêu, chương trình và nội dung GD khác nhau ở bậc học trung học.
Tuy nhiên, mục tiêu GDTHPT chịu ảnh hưởng nhiều bởi yếu tố thị trường LĐ, cấu trúc HS và năng lực tiếp nhận của HS từ bậc trung học lên hệ thống GD sau trung học và sự liên thông trong đào tạo. Nhìn chung, GDTHPT trên thế giới tồn tại những mô hình sau: THPT định hướng theo hướng hàn lâm — chuẩn bị cho HS sau khi tốt nghiệp có thể vào học tại các viện ĐH bốn, năm hoặc các trường ĐH;THPT cả theo hướng hàn lâm và hướng nghề. GDHN ở Cộng hòa Pháp Từ giữa thế kỉ XIX, ở Pháp đã xuất én cuốn sách hướng dẫn chọn nghề mà nội dung chủ yếu là về vấn đề phát triển đa dạng của nghề nghiệp do sự phát triển công nghiệp và phải giúp đỡ thanh niên trong sự lựa chọn nghề nghiệp. Hệ thống GD của nước Cộng hòa Pháp đặc trưng cho mô hình hệ thống GD Châu Âu cô điển.
Nội dung GDHN trong trường trung học được phân hóa theo. nhiều phân ban hẹp, trong đó phần lớn các ban kĩ thuật-công nghệ đào tạo kĩ thuật viên. Kế hoach dạy ở các chuyên ban kĩ thuật — công nghệ bao gồm nhiều môn văn hóa PT và kĩ thuật nghề nghiệp với tỉ lệ khoảng 50%. Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học của các tác giả ở Viện nghiên cứu Quốc gia về LĐ và HN giới thiệu một cách chỉ tiết, sinh động về mô hình GDHN.
Các tác giả đã nhấn mạnh đến môi trường LÐ, vai trò to lớn của các trung tâm HN trong công tác tổ chức GDHN cho HS và thanh, thiếu niên, trong. đó, các tổ chức xã hội đã có nhiều đóng góp trong việc phối hợp với nhà trường, và các trung tâm đề tô chức GDHN. GDHN 6 Hoa Ki Tại Hoa Kì, chương trình “GD nghề nghiệp” đã được đưa vào các cấp học PT. Chương trình này đã tạo điều kiện cho HS được tham gia vào các quá trình công nghệ đề giải quyết các vấn đề thực tế của đất nước.
Việc huy động của các tổ chức xã hội tham gia GDHN cho HSPT khá tốt. Công tác tô chức thành lập các hội đồng bao gồm đại diện các trường học, xí nghiệp, các thành phần kinh tế.là nhằm thực hiện sự hợp tác giữa nhà trường và xã hội. GD nghề nghiệp trong trường PT ở Hoa Kì là chuẩn bị cho người học kiến thức và kĩ năng ở mức độ tham gia vào thị trường LÐ trong những nghề đòi hỏi trình độ thấp hơn trình độ ĐH. Tích hợp GD văn hóa và GD nghề đang là xu hướng chính ở bậc học THPT của Hoa Kì.
Những đạo luật và chính sách GD ngày nay có xu hướng khuyến khích HSTHPT tiếp tục học ở bậc học sau THPT. Các mô hình GDTHPT ở Hoa Kì rất đa dạng nhằm làm cho quá trình GD phù hợp hơn với nhu cầu, khả năng của cá nhân người học và lợi ích cộng đồng. e GDHN ở Nhật Bản Trong quá trình phát triển và hoàn thiện hệ thống GD, Nhật Bản sớm quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa học vấn văn hóa PT với kiến thức và kĩ năng LĐ - nghề nghiệp ở tất cả các bậc học. Có khoảng 27,9% số trường THPT vừa học văn hóa PT vừa học các môn học kĩ thuật về các lĩnh vực cơ khí, ngư 1.
GDHN cho học sinh THPT ở Việt Nam Công tác GDHN ở nước ta nằm trong chủ trương đôi mới GDPT của Dang và Nhà nước. Có thể nói lĩnh vực HN và GDHN đã được quan tâm từ rất lâu ở Việt Nam. Đặc biệt là Nghị định 126/CP ngày 19/3/1981 về “CTHN trong nhà trường PT”. Sau đó, liên tiếp các văn bản về CTHN được ban hành như: Thông tư 31/TT của Bộ GD&ĐT ngày 17/11/1981 “Vẻ việc hướng dẫn thực hiện Nghị quyết 126/CP”.
Nghị quyết Đại hội Đảng XI của Đảng cộng sản Việt Nam năm 2011 cũng tỉ tục khẳng định HN trở thành nhiệm vụ của trường PT: “7ưởng PT phải chuyển mạnh theo hướng dạy kiến thức phố thông cơ bản, lao động kỹ thuật tổng hợp, HN và dạy nghề”. Ngày 16 tháng 3 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 711/QĐ-TTg về việc Phê duyệt "Chiến lược phát triển giáo dục 2011 — 2020” nói rõ đối với GDPT “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất phẩm chất năng lực công dân, phát hiện và dôi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS. HS THPT phải được tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn sau học PT có chất lượng ”. Vé phía các nhà làm công tác GD trong thời gian gần đây, van dé GDHN chọn nghề cho HSPT đã được quan tâm đặt biệt, nhiều tài liệu, giáo trình đã được biên soạn, tổ chức nhiều Hội thảo, nhiều đề tài nghiên cứu về công tác GDHN như: Tác giả Phạm Tắt Dong - chủ biên với đề tài khoa học cấp nhà nước: “Thực trạng và giải pháp phát triển và nâng cao hiệu quả CTHN_ trong trường PT'(2003) đề tài đã khảo sát công tác GDHN cho HSTHPT trên một diên rộng (35 tỉnh, thành phó).
Đây là một trong những công trình khoa học về HN được nghiên cứu khá toàn diện cả về lí luận lẫn thực tiễn. Tác giả Hà Thế Truyền với : “GDHN cho học sinh PT bậc THPT- Thực trạng và kiến nghị ” được đăng trong kỷ yếu Hội thảo khoa học năm 2002. Bài viết phân tích thực trạng hoạt động HN ở các trường THPT và đưa ra kiến nghị cho CTHN ở các trường. Tác giả Nguyễn Văn Hộ với công trình khoa học: “#oạt động GDHN và giảng dạy kĩ thuật trong trường THPT" (2006) đã nhắn mạnh việc hình thành các luận chứng cho hệ thống HN phô thông trong điều kiện KT-XH của đất nước và đề xuất một số hình thức phối hợp giữa nhà trường PT với các cơ sở đào tạo nghề, cơ sở sản xuất trong việc HN dạy nghề cho học sinh PT.
Tác giả Nguyễn Đức Trí với “Một số vấn đề HN và GDHN trong trường PT- vá tà định hướng giải pháp "đã nêu lên thực trạng của GD Việt Nam là: ~ Cầu việc làm lớn hơn rất nhiều so với cung việc làm. ~ Cầu học lớn hơn nhiều so với cung học. ~ Quy mô đào tạo tăng nhưng chưa có tư vấn nghề phù hợp; cơ cấu ngành nghề; cơ cấu vùng miền rất bất hợp lí; chất lượng nghề thấp dẫn đến tình trạng vừa thừa vừa thiếu. ~ Số người đào tạo nghề dễ tìm việc hơn làm hơn số người đào tạo trình độ DH va CD, trong khi HS sau khi tốt nghiệp THPT lại đỗ xô vào ĐH và CĐ, xem đào tạo nghề là “bước đường cùng” [15,tr.
Một số công trình nghiên cứu gần đây cũng cho thấy thực trạng về hoạt động GDHN cho HSPT ở một số trung tâm KTTH-HN cũng như các trường THPT và đưa ra nhận xét: + Trên 90% HS trung học có nhu cầu tư vấn HN. + Nhận thức của một số cán bộ quản lí GD, đặc biệt là GV về thị trường LD, thi trường đào tạo còn nhiều hạn chế. + Mục tiêu GDHN của trường THPT và các trung tâm KTTH-HN còn chung chung chưa sâu sắc. + Kĩ năng, phương pháp tổ chức tư vấn HN thiếu tính hệ thống và đồng bộ.
+ Chưa có cơ chế phối hợp giữa nhà trường với trung tâm KTTH-HN 10 Về GDHN cho HSTHPT ở nước ta tác giả Bùi Việt Phú với: “Đổi mới GDHN cho HS phổ thông " (2013) kết luận như sau: “Có thê nói rằng, các công trình nghiên cứu về GDHN cho HSPT của các tác giả trong nước và thế giới có nhiều giá trị khoa học về lí luận và thực tiễn đối với việc ¡ mới GDHN cho HSPT ở nước ta”. Và tác giả đã rút ra một số nhận xét sau đây: 1. Các công trình khoa học được các tác giả nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau, cách khai thác, xây dựng khác nhau nhưng đều có chung một mục tiêu nâng cao hiệu quả GDHN, đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực. Trong các công trình khoa học của các tác giả trong và ngoài nước, đã làm sáng tỏ các khái niệm, nội dung, tính chất và các hình thức GDHN trong nhà trường PT.
Mặc dù, mỗi quốc gia có một cách hiểu, cách làm khác nhau, nhưng tắt cả đều giúp cho HS trong các trường PT có một cách nhìn đúng đắn, có một sự hiểu biết nhất định về nghề nghiệp và thị trường LD, tạo niềm tin để cho các em hòa nhập vào cuộc sống. Trong quá trình nghiên cứu cả về lí luận và thực tiễn cho thấy, nhiều nước trên thế giới như Liên Xô(cũ), Pháp, Đức. đã làm tốt việc huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia HN với trường PT. Đây là đặc điểm khác biệt so với Việt Nam, các tác giả đã đi sâu khai thác các yếu tổ tác động đến công tác GDHN trong trường PT, thể hiện tầm nhìn, định hướng của GDHN trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa trong bối cảnh của mỗi quốc gia.37] Trong điều kiện của đất nước ta hiện nay, GDHN có nhiều vấn đề không còn phù hợp cần được quan tâm giải quyết.
Trong đó, như công tác quản lí của nhà trường PT về HN nhằm nâng cao hiệu quả trong CTHN và nhất là nghiên cứu về HN cho đối tượng HSDTTS nên đề tài này tiếp thu các dữ liệu nghiên cứu đã có và xác lập cho mình định hướng mới nhằm nâng cao hiệu quả CTHN cho HSDTTS. Vấn đề GDHN cho HSDTTS cấp THPT “Trong Quyết định số 34/2006/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án đào tạo bồi dưỡng cán bộ công chức xã, phường, thị trấn người DTTS giai đoạn 2006 - 2010 đã xác định rõ mục tiêu như sau: “Đảo tao, bdi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức người DTTS, đặc biệt là cán bộ chủ chốt, có bản lĩnh chính trị vững.