Luận văn thạc sĩ đô thị hóa và biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay nghiên cứu tại hà nội và bắc ninh

Đô thị hóa ảnh hưởng thế nào đến vai trò giới trong gia đình nông thôn Việt Nam? Bài viết phân tích sự thay đổi và những tác động của quá trình này.

• Tác giả: Hoàng Thị Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Bá Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Đô thị hóa và biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2.1. Ý nghĩa khoa học
• 2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 5. Câu hỏi và Giả thuyết nghiên cứu
• 5.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 5.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Dự kiến cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò giới. Các lý thuyết áp dụng trong nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết vai trò
• 1.2.2. Lý thuyết biến đổi xã hội
• 1.3. Khái niệm gia đình
• 1.4. Khái niệm giới và vai trò giới
• 1.5. Khái niệm biến đổi vai trò giới
• 1.6. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ CHIỀU CẠNH BIẾN ĐỔI VAI TRÒ GIỚI TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN Ở HÀ NỘI VÀ BẮC NINH TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HOÁ HIỆN NAY
• 2.1. Biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay
• 2.1.1. Công việc sản xuất
• 2.1.2. Công việc nội trợ
• 2.1.3. Dạy dỗ, chăm sóc con cái
• 2.1.4. Chăm sóc người đau ốm, người cao tuổi
• 2.1.5. Quyết định các công việc quan trọng trong gia đình
• 2.2. Các yếu tố tác động đến biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay
• 2.3. Xu hướng biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ đô thị hóa Tổng quan vai trò giới

Luận văn thạc sĩ về đô thị hóa và biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay tại Hà Nội và Bắc Ninh là một công trình nghiên cứu có tính thời sự cao. Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam, kéo theo những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong gia đình nông thôn. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích những tác động của đô thị hóa đến vai trò giới truyền thống trong gia đình, đồng thời làm rõ những biến đổi cụ thể diễn ra tại hai địa phương có tốc độ đô thị hóa khác nhau: Hà Nội và Bắc Ninh. Tác giả Hoàng Thị Hằng đã chọn đề tài này trong bối cảnh còn ít nghiên cứu chuyên sâu về vai trò giới trong gia đình ở Việt Nam. Luận văn hướng đến làm rõ một số vấn đề lý luận về vai trò giới, biến đổi vai trò giới trong quá trình đô thị hóa hiện nay. Trên cơ sở vận dụng quan điểm xã hội học về giới, vai trò giới, qua đó làm sáng tỏ vấn đề lý thuyết xã hội học trong đời sống xã hội hiện thực của xã hội Việt Nam đương đại. Bên cạnh đó luận văn góp phần chỉ ra tính hợp lý của những lý thuyết vai trò và lý thuyết biến đổi được áp dụng trong nghiên cứu đề tài. Luận văn cũng đóng góp một phần quan trọng cho mảng đề tài biến đổi vai trò giới dưới tác động của quá trình đô thị hóa vốn còn hiếm hoi trong nghiên cứu xã hội học.

1.1. Mục tiêu luận văn Phân tích biến đổi vai trò giới

Mục tiêu chính của luận văn là tìm hiểu thực trạng biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay. Phân tích sự tác động của quá trình đô thị hóa đến sự biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn ở cả khía cạnh tiêu cực và tích cực. Đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, thái độ đối với sự biến đổi vai trò giới và đề xuất một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện hơn chính sách của Đảng, Nhà nước đối với việc nâng cao vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện nay. Đồng thời làm rõ một số vấn đề lý luận về vai trò giới, biến đổi vai trò giới trong quá trình đô thị hóa hiện nay.

1.2. Phạm vi nghiên cứu Hà Nội và Bắc Ninh 2011 2012

Luận văn tập trung vào nghiên cứu tại hai địa phương: Hoàn Sơn và Đại Đồng (huyện Tiên Du, Bắc Ninh) và Thụy Lâm và Đại Áng (huyện Thanh Trì, Đông Anh, Hà Nội). Thời gian nghiên cứu được giới hạn trong giai đoạn 2011-2012. Đề tài tập trung mô tả đặc điểm biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn qua nghiên cứu thực tế tại 4 xã ở khu vực nông thôn thuộc Bắc Ninh và Hà Nội, đồng thời chỉ ra sự tác động của quá trình đô thị hóa đến sự biến đổi vai trò giới. Tác giả tập trung mô tả biến đổi vai trò giới ở 2 khía cạnh phân công lao động và quyền ra quyết định trong gia đình. Bên cạnh đó chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn trong quá trình đô thị hóa hiện nay. Đây là những khu vực có sự khác biệt về tốc độ và mức độ đô thị hóa, cho phép so sánh và đối chiếu những ảnh hưởng khác nhau của quá trình này.

1.3. Phương pháp nghiên cứu Kết hợp định tính và định lượng

Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp định lượng được sử dụng để khảo sát trên diện rộng, thu thập thông tin về các khía cạnh khác nhau của vai trò giới trong gia đình. Phương pháp định tính (phỏng vấn sâu) được sử dụng để làm sâu sắc hơn những hiểu biết về những biến đổi đang diễn ra, thu thập ý kiến và kinh nghiệm của người dân về vấn đề này. Số liệu được sử dụng trong luận văn lấy từ số liệu gốc của Đề tài độc lập cấp Nhà nước: “Tác động của quá trình đô thị hoá đến sự phát triển vùng nông thôn giai đoạn 2011 – 2020” với thời gian thực hiện 2 năm đã khảo sát tác động về quá trình đô thị hoá đến sự phát triển khu vực nông thôn tại 10 xã thuộc 5 tỉnh, thành phố: Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh và Bình Dương, với dung lượng mẫu 3000 đại diện hộ gia đình nông thôn, do PGS.TS Hoàng Bá Thịnh (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giới, Dân số, Môi trường và Các vấn đề xã hội) làm chủ nhiệm đề tài.

II. Thách thức Đô thị hóa ảnh hưởng đến vai trò giới

Đô thị hóa không chỉ mang lại những cơ hội phát triển kinh tế - xã hội mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với gia đình nông thôn, đặc biệt là về vai trò giới. Sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế, thị trường lao động và lối sống đô thị có thể làm xáo trộn những khuôn mẫu vai trò giới truyền thống, gây ra những mâu thuẫn và bất ổn trong gia đình. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa cũng có thể làm gia tăng tình trạng bất bình đẳng giới, khi phụ nữ có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các cơ hội việc làm, giáo dục và dịch vụ xã hội. Ý thức hệ phong kiến "trọng nam khinh nữ" đã để lại dấu ấn nặng nề và hậu quả đậm nét trong xã hội. Đây là một trong những rào cản lớn trong tiến trình giải phóng phụ nữ. Bên cạnh đó, cũng còn những hạn chế như việc thực hiện chính sách , pháp luật về bình đẳng giới, tình trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam khá phổ biến.

2.1. Mất cân bằng Phân công lao động trong gia đình

Trong gia đình truyền thống, người chồng thường là trụ cột kinh tế, còn người vợ chủ yếu đảm nhận các công việc nội trợ và chăm sóc con cái. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa có thể làm thay đổi sự phân công lao động này, khi cả vợ và chồng đều phải tham gia vào thị trường lao động để kiếm sống. Điều này có thể dẫn đến tình trạng quá tải công việc cho cả hai người, đặc biệt là phụ nữ, khi họ vừa phải làm việc ngoài xã hội vừa phải đảm nhận các công việc gia đình. Trong gia đình truyền thống, người chồng là trụ cột của gia đình, mọi quyền lực trong gia đình đều thuộc người đàn ông. Người chồng là người chủ gia đình, người sở hữu tài sản của gia đình, người quyết định các công việc quan trọng của gia đình, kể cả quyền dạy vợ, đánh con. Ly hôn là điều hiếm khi xảy ra, nhưng nếu có thì đó là quyền của người chồng chứ không phải người vợ.

2.2. Quyền lực Quyết định trong gia đình thay đổi thế nào

Trong gia đình truyền thống, người chồng thường có quyền lực lớn hơn trong việc đưa ra các quyết định quan trọng. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa có thể làm thay đổi cán cân quyền lực này, khi phụ nữ có thể trở nên độc lập hơn về kinh tế và có tiếng nói lớn hơn trong gia đình. Sự hình thành thị trường lao động ở các thành phố lớn kéo theo các dòng di chuyển từ nông thôn ra thành thị trong đó phụ nữ chiếm một tỷ lệ tương đối lớn đã làm biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn. Tuy nhiên, những thay đổi này không phải lúc nào cũng diễn ra một cách suôn sẻ, có thể gây ra những xung đột và mâu thuẫn trong gia đình.

2.3. Áp lực Khó khăn của phụ nữ trong đô thị hóa

Phụ nữ nông thôn có thể gặp nhiều khó khăn hơn so với nam giới trong quá trình đô thị hóa, do những hạn chế về trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và kinh nghiệm làm việc. Ngoài ra, phụ nữ còn phải đối mặt với những định kiến giới trong xã hội, khi họ có thể bị phân biệt đối xử trong tuyển dụng, trả lương và thăng tiến. Những đóng góp bền bỉ, thầm lặng của các thế hệ phụ nữ ngày càng tô thắm thêm truyền thống tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang và tiếp tục khẳng định lời dạy của Bác Hồ “Non sông gấm vóc Việt Nam, do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ”.

III. Giải pháp Chính sách hỗ trợ biến đổi vai trò giới

Để giải quyết những thách thức đặt ra từ quá trình đô thị hóa đối với vai trò giới trong gia đình nông thôn, cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp. Chính sách cần tập trung vào việc nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cho phụ nữ nông thôn. Đồng thời, cần có những biện pháp để xóa bỏ những định kiến giới trong xã hội, tạo điều kiện cho phụ nữ phát huy tối đa tiềm năng của mình.

3.1. Giáo dục Nâng cao trình độ cho phụ nữ nông thôn

Giáo dục là yếu tố quan trọng nhất để giúp phụ nữ nông thôn vượt qua những khó khăn trong quá trình đô thị hóa. Cần có những chương trình giáo dục và đào tạo phù hợp với nhu cầu của phụ nữ, giúp họ nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường sống mới. Nghị quyết 11-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa X) cũng đã chỉ rõ: “Phấn đấu đến năm 2020, phụ nữ được nâng trình độ về mọi mặt, có trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế; có việc làm, được cải thiện rõ rệt về đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần; tham gia ngày càng nhiều hơn vào công việc xã hội, bình đẳng trên mọi lĩnh vực, đóng góp ngày càng lớn hơn cho xã hội và gia đình. Phấn đấu để nước ta là một trong các quốc gia có thành tựu bình đẳng giới tiến bộ nhất của khu vực”.

3.2. Việc làm Tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ

Cần có những chính sách để tạo cơ hội việc làm bình đẳng cho phụ nữ nông thôn, giúp họ có thu nhập ổn định và độc lập về kinh tế. Các chính sách này cần tập trung vào việc hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, phát triển kinh doanh và tiếp cận các nguồn vốn tín dụng. Tạo điều kiện để phụ nữ thực hiện vai trò của mình là công dân , người lao động, người mẹ, người thầy đầu tiên của con người; bồi dưỡng, đào tạo để phụ nữ tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động xã hội, các cơ quan lãnh đạo và quản lý ở các cấp; chăm sóc và bảo vệ sức khỏe, bà mẹ, trẻ em; bổ xung và hoàn chỉnh các chính sách về bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội, thai sản, chế độ đối với lao động nữ…

3.3. Xóa bỏ định kiến Tuyên truyền về bình đẳng giới

Cần có những chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của xã hội về bình đẳng giới, xóa bỏ những định kiến và phân biệt đối xử với phụ nữ. Các chương trình này cần tập trung vào việc thay đổi hành vi và thái độ của nam giới và nữ giới, khuyến khích sự tham gia của nam giới vào các công việc gia đình và xã hội.

IV. Nghiên cứu Biến đổi vai trò phụ nữ ở Hà Nội

Nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy sự biến đổi vai trò giới diễn ra khá rõ nét, đặc biệt là trong các gia đình trẻ và có trình độ học vấn cao. Phụ nữ ở Hà Nội ngày càng tham gia nhiều hơn vào thị trường lao động, có thu nhập ổn định và có tiếng nói lớn hơn trong gia đình. Bên cạnh đó, nam giới ở Hà Nội cũng có xu hướng chia sẻ nhiều hơn các công việc gia đình với vợ. Tuy nhiên, những biến đổi này không phải lúc nào cũng diễn ra một cách suôn sẻ, vẫn còn những mâu thuẫn và bất ổn trong gia đình.

4.1. Lao động Phụ nữ Hà Nội độc lập về kinh tế

Phụ nữ ở Hà Nội có tỷ lệ tham gia vào thị trường lao động cao hơn so với phụ nữ ở các vùng nông thôn khác. Điều này giúp họ có thu nhập ổn định và độc lập về kinh tế, từ đó có tiếng nói lớn hơn trong gia đình. Trong gia đình hiện nay không còn mô hình duy nhất là người đàn ông làm chủ gia đình mà người phụ nữ cũng đã tham gia làm chủ gia đình.

4.2. Chia sẻ Nam giới Hà Nội tham gia việc nhà

Nam giới ở Hà Nội có xu hướng chia sẻ nhiều hơn các công việc gia đình với vợ, như nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa và chăm sóc con cái. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng cho phụ nữ và tạo sự cân bằng hơn trong gia đình. Sự phân công lao động theo giới đã có những biến đổi theo hướng phụ nữ ngày càng tham gia nhiều hơn vào các công việc vốn chỉ giành riêng cho nam giới và ngược lại.

4.3. Mâu thuẫn Áp lực kép lên phụ nữ Hà Nội

Mặc dù có những tiến bộ đáng kể, phụ nữ ở Hà Nội vẫn phải đối mặt với nhiều áp lực trong cuộc sống. Họ vừa phải làm việc ngoài xã hội vừa phải đảm nhận các công việc gia đình, điều này có thể dẫn đến tình trạng quá tải và căng thẳng.Biến đổi vai trò giới chịu tác động của nhiều nhân tố trong đó chịu tác động mạnh bởi yếu tố vùng miền, giới tính.

V. Nghiên cứu Biến đổi vai trò phụ nữ ở Bắc Ninh

Nghiên cứu tại Bắc Ninh cho thấy sự biến đổi vai trò giới diễn ra chậm hơn so với Hà Nội, nhưng vẫn có những dấu hiệu tích cực. Phụ nữ ở Bắc Ninh ngày càng có ý thức hơn về quyền lợi của mình và mong muốn có tiếng nói lớn hơn trong gia đình. Tuy nhiên, những định kiến giới vẫn còn khá mạnh mẽ ở khu vực này, gây ra những khó khăn cho phụ nữ trong việc phát huy tối đa tiềm năng của mình.

5.1. Nhận thức Phụ nữ Bắc Ninh đòi quyền lợi

Phụ nữ ở Bắc Ninh ngày càng có ý thức hơn về quyền lợi của mình và mong muốn có tiếng nói lớn hơn trong gia đình. Tuy nhiên, việc thực hiện những mong muốn này có thể gặp nhiều khó khăn do những định kiến giới vẫn còn tồn tại trong xã hội.

5.2. Rào cản Định kiến giới ở Bắc Ninh còn mạnh

Những định kiến giới vẫn còn khá mạnh mẽ ở Bắc Ninh, gây ra những khó khăn cho phụ nữ trong việc tiếp cận các cơ hội việc làm, giáo dục và dịch vụ xã hội. Điều này làm hạn chế khả năng phát huy tiềm năng của phụ nữ và gây ra những bất bình đẳng trong gia đình.

5.3. Hỗ trợ Cần thêm chính sách cho phụ nữ Bắc Ninh

Để giúp phụ nữ ở Bắc Ninh vượt qua những khó khăn và phát huy tối đa tiềm năng của mình, cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục, việc làm và chăm sóc sức khỏe.

VI. Kết luận Đô thị hóa và vai trò giới tương lai

Luận văn đã làm rõ những tác động của quá trình đô thị hóa đến biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn, đồng thời đưa ra những khuyến nghị chính sách để giải quyết những thách thức đặt ra. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự biến đổi vai trò giới là một quá trình phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, và cần có những giải pháp toàn diện để đảm bảo sự bình đẳng và phát triển của phụ nữ trong bối cảnh đô thị hóa.

6.1. Biến đổi Quá trình phức tạp và đa chiều

Sự biến đổi vai trò giới là một quá trình phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, như kinh tế, xã hội, văn hóa và chính trị. Do đó, cần có những giải pháp toàn diện để giải quyết những thách thức đặt ra.

6.2. Bình đẳng Mục tiêu then chốt của phát triển

Bình đẳng giới là một mục tiêu then chốt của phát triển bền vững. Cần có những nỗ lực hơn nữa để đảm bảo sự bình đẳng và phát triển của phụ nữ trong bối cảnh đô thị hóa.

6.3. Tương lai Nghiên cứu sâu hơn và hành động thiết thực

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về những tác động của quá trình đô thị hóa đến vai trò giới trong gia đình nông thôn, để từ đó đưa ra những chính sách và hành động thiết thực hơn nhằm thúc đẩy sự bình đẳng và phát triển của phụ nữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về "Đô thị hóa và Biến đổi Vai trò Giới trong Gia đình Nông thôn Hiện nay" được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội, đặc biệt là gia đình nông thôn. Theo số liệu thống kê, phụ nữ chiếm trên 50% dân số và hơn 48% lực lượng lao động xã hội, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xây dựng gia đình. Tuy nhiên, tư tưởng "trọng nam khinh nữ" vẫn còn tồn tại, gây ra những bất bình đẳng giới. Nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ sự biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn dưới tác động của đô thị hóa, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy bình đẳng giới. Nghiên cứu được thực hiện tại Hà Nội và Bắc Ninh trong giai đoạn 2011-2012, có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội. Luận văn sử dụng số liệu gốc từ đề tài độc lập cấp Nhà nước: “Tác động của quá trình đô thị hoá đến sự phát triển vùng nông thôn giai đoạn 2011 – 2020”.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này sử dụng hai lý thuyết chính:

1. Lý thuyết vai trò xã hội: Lý thuyết này nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân có một vị trí xã hội nhất định, đi kèm với những quyền lợi và nghĩa vụ, định hướng cho hành vi xã hội. Trong gia đình, vai trò giới được xã hội kỳ vọng, dựa trên các chuẩn mực và giá trị văn hóa. Ví dụ, vai trò của người vợ, người chồng, người mẹ, người cha. Nghiên cứu này giúp phân tích sự thay đổi trong kỳ vọng và hành vi liên quan đến vai trò giới trong gia đình nông thôn.

2. Lý thuyết biến đổi xã hội: Lý thuyết này cho rằng xã hội luôn vận động và biến đổi, và quá trình đô thị hóa là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự thay đổi này. Sự biến đổi trong kinh tế, văn hóa, công nghệ tác động đến cấu trúc gia đình và vai trò của các thành viên. Theo William Orburn, "độ chậm văn hóa" có thể xảy ra, khi văn hóa vật chất thay đổi nhanh hơn văn hóa phi vật chất, dẫn đến sự chậm trễ trong việc thay đổi quan niệm về giới.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: gia đình, giới, vai trò giới, biến đổi vai trò giới, và đô thị hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu được sử dụng trong luận văn lấy từ số liệu gốc của Đề tài độc lập cấp Nhà nước: “Tác động của quá trình đô thị hoá đến sự phát triển vùng nông thôn giai đoạn 2011 – 2020” với dung lượng mẫu là 1200 mẫu đại diện hộ gia đình nông thôn tại 2 xã Hoàng Sơn và Đại Đồng tỉnh Bắc Ninh và 2 xã Thụy Lâm và Đại Áng huyện Thanh Trì, Đông Anh, thành phố Hà Nội.

• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được sử dụng để đảm bảo tính đại diện của mẫu nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS để phân tích thống kê mô tả, so sánh, và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Ngoài ra, phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để phân tích các dữ liệu định tính thu thập từ phỏng vấn sâu. Ví dụ, kiểm định Chi-Square Tests được sử dụng để kiểm tra mối quan hệ giữa mức độ tham gia vào các công việc của phụ nữ và giới tính.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2011-2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự thay đổi trong phân công lao động: Kết quả nghiên cứu cho thấy phụ nữ nông thôn ngày càng tham gia nhiều hơn vào các hoạt động kinh tế, sản xuất, và dịch vụ, giảm bớt sự phụ thuộc vào nông nghiệp. Mức độ tham gia vào công việc sản xuất của phụ nữ ở Hà Nội cao hơn so với Bắc Ninh, với điểm trung bình năm 2011 là 4,34 so với 4,25 (tính theo thang điểm từ 1 đến 5).

2. Vai trò nội trợ vẫn chủ yếu do phụ nữ đảm nhận: Mặc dù có sự thay đổi trong phân công lao động, công việc nội trợ và chăm sóc gia đình vẫn chủ yếu do phụ nữ đảm nhận. Theo một nghiên cứu gần đây, 77,9% người vợ đảm nhận chính việc nấu ăn.

3. Sự gia tăng quyền ra quyết định của phụ nữ: Nghiên cứu cho thấy phụ nữ ngày càng có tiếng nói và vai trò quan trọng hơn trong việc ra quyết định các vấn đề quan trọng của gia đình, như chi tiêu, giáo dục con cái, và các vấn đề tài chính. Tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các quyết định quan trọng trong gia đình tăng khoảng 10% so với thập kỷ trước.

4. Ảnh hưởng của trình độ học vấn: Trình độ học vấn của phụ nữ có tác động lớn đến vai trò của họ trong gia đình. Phụ nữ có trình độ học vấn cao thường có cơ hội việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, và có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong gia đình.

Thảo luận kết quả

Sự thay đổi trong phân công lao động có thể được giải thích bởi sự phát triển của kinh tế thị trường và quá trình đô thị hóa, tạo ra nhiều cơ hội việc làm phi nông nghiệp cho phụ nữ. Tuy nhiên, quan niệm truyền thống về vai trò giới vẫn còn ảnh hưởng, khiến phụ nữ phải gánh vác cả công việc gia đình và công việc ngoài xã hội. Sự gia tăng quyền ra quyết định của phụ nữ là một dấu hiệu tích cực của sự bình đẳng giới, nhưng vẫn còn nhiều rào cản cần vượt qua. Kết quả này phù hợp với một nghiên cứu gần đây về "Một số xu hướng biến đổi quan hệ hôn nhân và gia đình” tại TP.Hồ Chí Minh (tháng 3/2010) của viện Gia đình và Giới cũng cho kết quả tương tự, hầu hết những người được hỏi cho rằng người phụ nữ thường các công việc nội trợ nhiều hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh mức độ tham gia công việc sản xuất của phụ nữ theo giới tính và khu vực địa lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Để thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vai trò của phụ nữ trong gia đình nông thôn, cần thực hiện các giải pháp sau:

1. Nâng cao nhận thức: Tăng cường tuyên truyền, giáo dục về bình đẳng giới trong cộng đồng, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng và các hoạt động cộng đồng. Mục tiêu là thay đổi quan niệm truyền thống về vai trò giới và tạo môi trường xã hội ủng hộ bình đẳng giới, với thời gian thực hiện liên tục và chủ thể thực hiện là các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan truyền thông.

2. Tạo cơ hội kinh tế: Hỗ trợ phụ nữ nông thôn tiếp cận các nguồn lực kinh tế, như vốn, đất đai, và kỹ năng, thông qua các chương trình đào tạo nghề, tín dụng ưu đãi, và hỗ trợ khởi nghiệp. Mục tiêu là tăng cường năng lực kinh tế của phụ nữ và giảm sự phụ thuộc của họ vào nam giới, với thời gian thực hiện trong 3-5 năm và chủ thể thực hiện là các tổ chức tài chính, các cơ quan quản lý nhà nước.

3. Chia sẻ trách nhiệm gia đình: Khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm gia đình, như nội trợ, chăm sóc con cái, và chăm sóc người già, thông qua các chương trình giáo dục và truyền thông. Mục tiêu là giảm gánh nặng cho phụ nữ và tạo điều kiện cho họ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động kinh tế và xã hội, với thời gian thực hiện liên tục và chủ thể thực hiện là các tổ chức xã hội, các cơ quan truyền thông.

4. Hoàn thiện chính sách: Rà soát và hoàn thiện các chính sách liên quan đến bình đẳng giới, đảm bảo quyền lợi và cơ hội bình đẳng cho phụ nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý vững chắc cho bình đẳng giới và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, với thời gian thực hiện trong 1-2 năm và chủ thể thực hiện là các cơ quan lập pháp, các cơ quan quản lý nhà nước. Ví dụ, sửa đổi Luật Hôn nhân và Gia đình để đảm bảo quyền lợi của phụ nữ trong trường hợp ly hôn.

5. Phòng chống bạo lực gia đình: Tăng cường các biện pháp phòng chống bạo lực gia đình, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em gái, thông qua các chương trình tư vấn, hỗ trợ pháp lý, và các hoạt động cộng đồng. Mục tiêu là tạo môi trường an toàn và bảo vệ phụ nữ khỏi bạo lực gia đình, với thời gian thực hiện liên tục và chủ thể thực hiện là các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này có thể là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:

1. Nhà nghiên cứu: Cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn, đồng thời gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo về các khía cạnh khác nhau của vấn đề này. Ví dụ, nghiên cứu sâu hơn về tác động của di cư đến vai trò giới.

2. Nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và điều chỉnh các chính sách liên quan đến bình đẳng giới, phát triển nông thôn, và hỗ trợ gia đình. Ví dụ, xây dựng chính sách hỗ trợ phụ nữ nông thôn khởi nghiệp.

3. Cán bộ các tổ chức chính trị - xã hội: Cung cấp thông tin và kiến thức để thực hiện các hoạt động tuyên truyền, vận động, và hỗ trợ cộng đồng về bình đẳng giới và nâng cao vai trò của phụ nữ. Ví dụ, tổ chức các buổi nói chuyện về bình đẳng giới tại các địa phương.

4. Sinh viên và học viên: Cung cấp tài liệu tham khảo cho việc học tập và nghiên cứu về các vấn đề xã hội, giới, và gia đình. Ví dụ, sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các bài tiểu luận, khóa luận, và luận văn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đô thị hóa ảnh hưởng đến vai trò giới trong gia đình nông thôn như thế nào? Đô thị hóa tạo ra nhiều cơ hội việc làm phi nông nghiệp cho phụ nữ, giúp họ có thu nhập và giảm sự phụ thuộc vào nam giới. Tuy nhiên, đô thị hóa cũng có thể làm gia tăng áp lực lên phụ nữ, khi họ phải đối mặt với cả công việc gia đình và công việc ngoài xã hội. Ví dụ, phụ nữ di cư từ nông thôn ra thành thị thường phải làm việc trong các khu công nghiệp với điều kiện làm việc khó khăn.

2. Những yếu tố nào tác động đến sự biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn? Có nhiều yếu tố tác động đến sự biến đổi vai trò giới, bao gồm kinh tế, văn hóa, giáo dục, và chính sách. Kinh tế phát triển tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho phụ nữ. Văn hóa thay đổi làm thay đổi quan niệm về vai trò giới. Giáo dục giúp phụ nữ nâng cao kiến thức và kỹ năng. Chính sách tạo hành lang pháp lý cho bình đẳng giới.

3. Làm thế nào để thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình nông thôn? Để thúc đẩy bình đẳng giới, cần nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, tạo cơ hội kinh tế cho phụ nữ, khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm gia đình, hoàn thiện chính sách, và phòng chống bạo lực gia đình.

4. Vai trò của người phụ nữ trong gia đình nông thôn hiện nay là gì? Hiện nay, người phụ nữ trong gia đình nông thôn không chỉ là người nội trợ, chăm sóc gia đình mà còn là người tham gia vào các hoạt động kinh tế, đóng góp vào thu nhập gia đình, và có tiếng nói trong việc ra quyết định các vấn đề quan trọng.

5. Những thách thức nào mà phụ nữ nông thôn phải đối mặt trong quá trình đô thị hóa? Phụ nữ nông thôn phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm thiếu kỹ năng và kinh nghiệm làm việc, khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm, điều kiện làm việc khó khăn, phân biệt đối xử về giới, và áp lực từ gia đình và xã hội.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ sự biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn dưới tác động của đô thị hóa, đồng thời chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy bình đẳng giới.
• Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và thực hiện các chương trình hành động về bình đẳng giới.
• Trong giai đoạn tiếp theo (2024-2025), cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chính sách và chương trình đã thực hiện, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của vấn đề này.
• Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, và cộng đồng trong việc thực hiện các giải pháp nhằm thúc đẩy bình đẳng giới.
• Hãy cùng chung tay xây dựng một xã hội bình đẳng, nơi phụ nữ và nam giới có cơ hội phát triển toàn diện và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chương 2: Một số chiều cạnh biến đổi vai trò giới trong gia đình nông tại Hà Nội và Bắc Ninh thôn dưới tác động của quá trình đô thị hóa hiện nay. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Mảng nghiên cứu về biến đổi vai trò giới trong gia đình, những tác động của quá trình đô thị hóa đến biến đổi vai trò giới trong gia đình được nhiều nhà nghiên cứu tìm tòi với những phát hiện mới mẻ và thú vị.

Tuy nhiên, trên thực tế những khảo sát, nghiên cứu chuyên sâu về vần đề này còn khá ít ỏi. Trong khuôn khổ đề tài xin được đề cập đến những công trình nghiên cứu tiêu biểu và đặc sắc, những nhận định về biến đổi vai trò giới trong gia đình của các nhà nghiên cứu: Nghiên cứu về: “phân công giới trong lao động gia đình ở Việt Nam” do nhóm tác giả nghiên cứu gồm Giáo sư xã hội học John Knodel,Trung tâm Nghiên cứu Dân số (Đại học Michigan, USA) và Phó giáo sư xã hội học Bussarawan Puk Teerawichitchainan, Trường Khoa học xã hội (Đại học Quản lý Singapore), Vũ Mạnh Lợi và Vũ Tuấn Huy (Viện Xã hội học), với dung lượng mẫu là 1,296 được tiến hành tại 7 tỉnh đồng bằng Sông Hồng; vùng hai là thành phố Hồ Chí Minh và 6 tỉnh lân cận (tiến hành năm 2003 – 2004). Các tác giả kết luận là các biến đổi xã hội lớn đã diễn ra ở Việt Nam trong những năm qua đã không có tác động tiêu cực tới vai trò giới. Phụ nữ vẫn tiếp tục đóng các vai trò lớn trong công việc nội trợ và chăm sóc con cái, nhưng mức độ tham gia của nam giới cũng đang tăng lên.

Giữa các miền, sự khác biệt về vai trò giới cũng có nhưng khiêm tốn. Học vấn và việc làm của người vợ đã tỏ ra có tác động ít tới đóng góp của chồng trong việc nhà. Quan điểm lý thuyết về trao đổi nguồn lực tỏ ra ít có bằng chứng xác nhận. Các tác giả cho rằng các giá trị truyền thống về gia đình có sức sống bền bỉ, và tồn tại vượt lên trên các biến đổi xã hội mạnh mẽ.

Nghiên cứu của các tác giả ghi nhận trong xã hội Việt Nam có những lực lượng xã hội đối chọi theo hướng thúc đẩy bình đẳng nam nữ và làm gia tăng bất bình đẳng giới. Các tác giả ghi nhận sự thích 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ứng của các giá trị về vai trò giới như một cách đáp ứng với những biến đổi xã hội ở Việt Nam. Nghiên cứu: “Điều tra cơ bản về gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của trung tâm nghiên cứu khoa học về Gia đình và Phụ nữ (nay là Viện Gia đình và Giới) năm 1998 – 2000 cho thấy vai trò giới có sự phân biệt rõ nét giữa người vợ và chồng. Theo kết quả nghiên cứu này, trong gia đình có tới 77,9% người vợ đảm nhận chính việc nấu ăn; 86,9% phụ trách việc mua thực phẩm; 77,6 giặt giũ quần áo.

Tỷ lệ người chồng đảm nhận các công việc trên tương đương là : 2,1; 2,3%; 1,9%. Như vậy có thể thấy trong thời gian này người phụ nữ vẫn chủ yếu đảm nhận các công việc trong gia đình, vai trò của họ nhìn chung chưa được cải thiện. Kết quả nghiên cứu của dự án: “Điều tra cơ bản về thực trạng bình đẳng giới năm 2004 – 2006” của Viện khoa học xã hội Việt Nam tại 13 tỉnh thành trên cả nước đã phản ánh sự khác biệt lớn giữa vợ và chồng trong những công việc liên quan đến vai trò giới. Nghiên cứu: “Một số xu hướng biến đổi quan hệ hôn nhân và gia đình” tại TP.Hồ Chí Minh (tháng 3/2010) của viện Gia đình và Giới cũng cho kết quả tương tự, hầu hết những người được hỏi cho rằng người phụ nữ thường các công việc nội trợ nhiều hơn.

Trong cuốn “Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam” của tác giả Lê Ngọc Văn (2011) đã đề cập đến biến đổi mối quan hệ giữa vợ và chồng. Trong đó tác giả đã phân tích một số khía cạnh trong mối quan hệ vợ chồng, tác giả cũng nêu ra: “CNH và đô thị hóa đã phá vỡ mô hình phân công lao động theo giới này. Dưới tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường, dòng chảy di cư lao động tới đô thị và các khu công nghiệp trở thành phổ biến” [31, tr. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ phân tích sự biến đổi vai trò giới ở một số khía cạnh chưa có sự so sánh giữa các tỉnh, 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khu vực.

Đồng thời tác giả cũng chưa nghiên cứu khía cạnh tác động của đô thị hóa đến biến đổi vai trò giới theo những chiều hướng nào. Bài viết của tác giả Từ Thúy Quỳnh: “Nghiên cứu quá trình đô thị hóa và tác động của nó tới đời sống gia đình (đô thị hóa và quy mô gia đình, vui chơi giải trí trong gia đình) đã đi sâu nghiên cứu tác động của quá trình CNH, đô thị hóa đến đời sống gia đình chủ yếu ở khía cạnh kinh tế (vấn đề thu nhập, biến đổi cơ cấu lao động, chi tiêu trong gia đình và vấn đề vui chơi giải trí trong gia đình). Tác giả cũng chỉ ra: “quá trình CNH,HĐH và đô thị hóa ở nước ta đã ảnh hưởng to lớn đến sự biến đổi và phát triển của gia đình. Đô thị hóa tác động đến cơ cấu gia đình, sự di chuyển lao động từ nông thôn đến đô thị.

Nó khiến cho quy mô gia đình, nghề nghiệp và thu nhập gia đình cũng thay đổi. Điều đó ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống lao động, sinh hoạt của gia đình. Các mối quan hệ trong gia đình cùng với các chuẩn mực văn hóa gia đình cũng thay đổi theo xu hướng hiện đại” [2, tr. Tác giả Hoàng Bá Thịnh trong nghiên cứu của mình về “Công nghiệp hóa nông thôn và những biến đổi trong gia đình nông thôn hiện nay” (Nghiên cứu trường hợp xã Ái Quốc - Nam Sách – Hải Dương), tác giả đã đề cập đến khía cạnh thu hẹp diện tích đất nông nghiệp để xây dựng nhà máy, khu công nghiệp để CNH và đô thị hóa ồ ạt, điều này đã tạo nên những ảnh hưởng tốt và không tốt đến đời sống người dân nông thôn.Trong nghiên cứu này tác giả cũng dành một phần nhỏ phân tích sự biến đổi vai trò giới trong gia đình, trong gia đình mặc dù người phụ nữ vẫn đảm nhận các công việc liên quan đến gia đình, song sự tham gia của người chồng đã có sự tăng lên đáng kể so với trước.

Nếu như quyết định liên quan đến ngành nghề người chồng có quyền quyết định nhiều hơn vợ thì ngược lại người vợ lại có quyền quyết định nhiều hơn một chút về sinh đẻ. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong cuốn, Vai trò của phụ nữ nông thôn trong công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, tác giả Hoàng Bá Thịnh cũng chỉ ra mối quan hệ trong việc phân công lao động giữa vợ và chồng trong gia đình, trong đó tác giả cũng đưa ra nghiên cứu dẫn chứng về việc phân công lao động nội trợ trong gia đình, trong đó cho thấy người vợ đảm nhận chủ yếu công việc nội trợ trong gia đình. Bài viết “Vấn đề giới trong kinh tế hộ tìm hiểu phân công lao động nam nữ trong gia đình ngư dân ven biển miền Trung” của tác giả Lê Tiêu La và Lê Ngọc Hùng trên tạp chí XHH số3/1998 cũng đặt trọng tâm vào việc nghiên cứu giới. Luận án thạc sĩ “Sự phân công lao động trong gia đình nông thôn Việt Nam” của Lê Thái Thị Băng Tâm nhằm chỉ ra vai trò chủ yếu của nam giới và nữ giới trong công việc, trong sự giáo dục con cái…ở các gia đình nông thôn.

Nghiên cứu của tác giả Đỗ Thị Bình và Lê Ngọc Hân về vấn đề: “phụ nữ nghèo nông thôn trong điều kiện kinh tế thị trường” đi sâu nghiên cứu vấn đề bất bình đẳng về thu nhập giữa người vợ và người chồng trong gia đình, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đóng góp về thu nhập của người phụ nữ luôn thấp hơn so với người chồng. Xuất phát điểm thu nhập thấp hơn người chồng nên người phụ nữ nông thôn thường ít có quyền quyết định các công việc quan trọng của gia đình. Vì vậy, tác giả cũng nhấn mạnh rằng thu nhập của người vợ cần tính đến cả thu nhập dưới dạng đóng góp công sức cho việc nội trợ và chăm sóc các thành viên trong gia đình. Tác giả Trần Thị Kim Xuyến trong tác phẩm “Gia đình và những vấn đề của gia đình hiện đại”, nhà xuất bản Thống kê, 2001.

Tác giả đã cho thấy sự biển đổi xã hội tác động đến vai trò giới trong gia đình, vai trò nam, nữ trong gia đình dân cư vùng ven đô. Từ đó cho thấy vai trò sản xuất của lao động nữ, sự đóng góp trong lao động, vai trò nam và nữ trong công việc gia 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đình, vai trò quyền lực của nam và nữ trong gia đình và sự ảnh hưởng của kinh tế thị trường đến vai trò kép của người phụ nữ. Trong “Vài nhận xét về vai trò chăm sóc và dẫy dỗ của người cha”, của tác giả Mai Huy Bích, Viện xã hội học, 2003. Trong bài viết này tác giả đã đề cập đến vai trò của người cha trong gia đình.

Sự có mặt hay vắng mặt của người cha có ảnh hưởng như thế nào đến sự hình thành tính cách, nhân cách của con cái. Tác giả Vũ Tuấn Huy với bài viết “Vai trò của người cha trong gia đình” Xã hội học số 4(80), 2002 đã đề cập đến vai trò của người cha trong gia đình như là người cung cấp nguồn sống. Vai trò của người cha trong việc nuôi dưỡng con cái và tác động vai trò của người cha đến con cái trong gia đình. Nhìn chung, đã có nhiều công trình nghiên cứu, các đề tài khoa học, các bài viết phản ánh nhiều chiều cạnh về biến đổi vai trò giới trong gia đình nói chung và biến đổi vai trò giới trong gia đình nông thôn trong quá trình đô thị hóa.

Trong những nghiên cứu này các nhà nghiên cứu đã đưa ra cái nhìn ban đầu về biến đổi vai trò giới gia đình và các yếu tố tác động đến biến đổi vai trò giới trong gia đình ở những chiều cạnh khác nhau.