MỞ ĐẦU 1. Tổng quan và lí do chọn đề tài 1. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới Từ trƣớc tới nay, đổi mới giáo dục luôn là một lĩnh vực đƣợc chú trọng. Đảng và Nhà nƣớc đã đề ra nhiều chủ trƣơng chính sách đổi mới giáo dục nhằm phát triển giáo dục với mục tiêu đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, phẩm chất tốt, có lòng yêu nƣớc, năng động và sáng tạo đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập với cộng đồng quốc tế.
Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một trong những yêu cầu cấp thiết đối với ngành giáo dục nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo, tạo ra những con ngƣời có đầy đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng đƣợc nhu cầu xã hội hiện nay. Phƣơng pháp dạy học ảnh hƣởng rất lớn đến chất lƣợng giáo dục, một phƣơng pháp dạy học khoa học sẽ tạo đƣợc sự say mê, hứng thú cho ngƣời học, kích thích ngƣời học tƣ duy logic, sáng tạo qua đó giúp hình thành một số năng lực cho ngƣời học. Toán học là môn khoa học cơ bản và chiếm vị trí vô cùng quan trọng trong chƣơng trình THPT. Từ đó, rèn luyện cho ngƣời học các phƣơng pháp tƣ duy, suy luận, giải quyết vấn đề, giải quyết tình huống trong cuộc sống.
Đây cũng chính là cơ hội cũng nhƣ thách thức ngƣời dạy cần đổi mới để học sinh có thể dễ dàng tiếp cận kiến thức. Xuất phát từ nhu cầu của người học và người dạy Trong quá trình học tập và rèn luyện môn Toán, ngƣời học không chỉ mong muốn làm chủ tri thức mà ngƣời học còn mong muốn có đƣợc những kĩ năng, năng lực nhất định nhằm giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống một cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Ngƣời dạy mong muốn truyền đạt tri thức, kích thích sự hứng thú, say mê 1 c nghiên cứu, rèn luyện những kĩ năng, năng lực cho ngƣời học nhằm tạo ra những con ngƣời mới toàn diện về đức, trí, thể, mĩ. Xuất phát từ đặc điểm môn học và chương trình sách giáo khoa trung học phổ thông Toán học ngày càng có nhiều ứng dụng trong cuộc sống.
Kiến thức và kỹ năng cơ bản về Toán học đã giúp mọi ngƣời giải quyết các vấn đề thực tế một cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Toán học ở trƣờng trung học phổ thông góp phần hình thành và phát triển nhân cách và tính cách của học sinh, phát triển kiến thức và kỹ năng quan trọng và tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm, áp dụng toán học vào cuộc sống thực tế, giữa tƣ duy toán học, toán học và thực hành toán học. Đặc thù trong nội dung môn Toán thƣờng trừu tƣợng, khái quát. Do đó, học sinh muốn hiểu và học đƣợc Toán thì cần cân đối giữa việc học lí thuyết và vận dụng thực hành.
Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận văn là nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp sƣ phạm trong việc dạy học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” theo hƣớng phát riển năng lực Toán học cho học sinh trung học phổ thông trong chƣơng trình giáo dục phổ thông mới, góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học môn Toán cho học sinh trung học phổ thông. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu - Quá trình phát triển năng lực Toán học trong giải toán của học sinh. Phạm vi nghiên cứu - Giúp học sinh trung học phát triển các kỹ năng Toán học.
- Nội dung và phƣơng pháp phát triển năng lực Toán cho học sinh trong giảng dạy “Tổ hợp – Xác suất”. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu về cơ sở lí luận về phát triển năng lực Toán học. - Khảo sát, điều tra và đánh giá thực trạng dạy và học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” theo hƣớng phát triển năng lực Toán học cho học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Bắc Ninh làm cơ sở thực tiễn cho đề tài. - Đề xuất một số biện pháp, thiết kế một số hoạt động trong việc dạy và học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” nhằm phát triển năng lực Toán học.
- Thiết kế giáo án, kịch bản dạy học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” theo hƣớng phát triển năng lực Toán học. - Xác định tiêu chí và công cụ đánh giá một số năng lực Toán học cho học sinh trong dạy học nội dung “Tổ hợp – Xác suất”. - Thực nghiệm sự phạm để đánh giá tính khả thi của giả thuyết đề ra. Trên cơ sở đó, đƣa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng dạy và học.
Câu hỏi nghiên cứu Dạy các bài toán “Tổ hợp – Xác suất” trong chƣơng trình giáo dục phổ thông mới nhƣ thế nào để phát triển năng lực Toán học cho học sinh trung học phổ thông. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết Tổng hợp, nghiên cứu một số văn bản, nghị định của Đảng và Nhà nƣớc, của Bộ Giáo dục và Đào tạo, về đổi mới giáo dục, đổi mới phƣơng pháp dạy học, các công trình nghiên cứu và phát triển năng lực Toán học. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Quan sát, đánh giá kết quả qua việc dự giờ, tìm hiểu thực tế hoặc sử dụng phiếu điều tra nhằm thu thập thông tin về thực trạng dạy học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” theo hƣớng phát triển năng lực Toán học cho học sinh THPT 3 c 6.
Phương pháp chuyên gia Tham vấn ý kiến chuyên gia và hệ thống các biện pháp dạy học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” tại các trƣờng trung học phổ thông đƣợc thiết kế. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm ở một số trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Bắc Ninh về việc dạy và học nội dung “Tổ hợp – Xác suất” theo hƣớng phát triển năng lực Toán học. Phương pháp thống kê toán học Xử lí số liệu đã thu thập đƣợc từ việc thực nghiệm sƣ phạm bằng phần mềm MS. Từ đó phân tích định lƣợng, định tính các kết quả thực nghiệm.
Giả thuyết khoa học Nếu xây dựng đƣợc hệ thống bài tập, ví dụ về Tổ hợp – Xác suất cùng với biện pháp sƣ phạm phù hợp của giáo viên thì có thể góp phần phát triển năng lực Toán học cho học sinh THPT thông qua quá trình dạy học nội dung này. Đóng góp của luận văn Nghiên cứu tổng quan, cơ sở lý luận và thực tiễn nội dung Tổ hợp – Xác suất. Đề suất một số biện pháp sƣ phạm để phát triển năng lực Toán học cho học sinh thông qua dạy học nội dung Tổ hợp – Xác suất trong chƣơng trình THPT 9. Bố cục luận văn Luận văn bao gồm: gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1.
Cơ sở lí luận và thực tiễn Chƣơng 2. Một số biện pháp sƣ phạm góp phần phát triển năng lực Toán học thông qua dạy học nội dung Tổ hợp - Xác suất Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 c CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.Một số vấn đề nghiên cứu lí luận Những lần thay đổi chương trình môn Toán, đáp ứng yêu cầu của các cuộc chương trình giáo dục và đổi mới chương trình GDPT Chƣơng trình môn Toán năm 1946 (Chƣơng trình Hoàng Xuân Hãn). Chƣơng trình môn Toán trong chƣơng trình giáo dục lần thứ nhất (từ 1950).
Chƣơng trình môn Toán trong chƣơng trình giáo dục lần thứ 2 (từ năm 1956). Chƣơng trình môn Toán trong chƣơng trình giáo dục lần thứ 3 (bắt đầu từ 1981). Chƣơng trình môn Toán hiện hành (triển khai từ năm học 2002-2003). Bối cảnh đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông Một số yêu cầu của giáo dục phổ thông - Giáo dục phổ thông sẽ phải là mô hình tập trung vào xây dựng và hoàn thiện nhân cách (phẩm chất và năng lực).
- Giáo dục phổ thông phải trở thành nền tảng của GD suốt đời. - Giáo dục phổ thông phải phục vụ đắc lực cho yêu cầu phát triển bền vững. - Giáo dục phổ thông phải đƣợc hiện đại hóa theo hƣớng khai thác, ứng dụng công nghệ thông tin một cách hợp lí, tối ƣu. - Giáo dục phổ thông phải bảo đảm tính công bằng xã hội.
Một số hạn chế của chƣơng trình giáo dục phổ thông hiện hành - Chƣơng trình hiện hành, về cơ bản vẫn là chƣơng trình tiếp cận nội dung. Giáo viên thƣờng tập trung tới khối lƣợng kiến thức mà phần nào chƣa thực sự để ý đƣợc đến nhu cầu học tập, hứng thú học tập của học sinh. 5 c - Chƣơng trình mới chuyển sang cách tiếp cận năng lực, tập trung trả lời câu hỏi: học sinh sẽ làm đƣợc gì và làm nhƣ thế nào? Học để biết Học để làm Học để chung Học để tồn (Learning to (Learning sống (Learning to tại (Learning know) to do) live together) to be) Mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông Để chuyển giáo dục tập trung vào mục tiêu chuyển giao kiến thức một chiều sang giáo dục tập trung vào việc hình thành và phát triển toàn diện năng lực và chất lƣợng của ngƣời học. Sự phát triển của chƣơng trình giáo dục phổ thông dựa trên "Kế thừa và phát triển các ƣu điểm của chƣơng trình sách giáo khoa hiện nay, phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa Việt Nam và theo xu hƣớng quốc tế, đồng thời đổi mới toàn diện các mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp giáo dục và các hình thức, theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, tăng cƣờng thực hành và liên quan đến cuộc sống thực tế (Nghị quyết 88/2014 / QH13) Lộ trình triển khai thực hiện chƣơng trình mới Thời gian bắt đầu triển khai áp dụng chƣơng trình, SGK GDPT mới theo hình thức cuốn chiếu ở mỗi cấp học trên phạm vi toàn quốc đối với cấp Toán học từ năm học 2019-2020, cấp THCS từ năm học 2020 - 2021 và cấp THPT từ năm học 2021- 2022.
Chủ trƣơng một chƣơng trình, nhiều bộ SGK Nâng cao chất lƣợng, hiệu quả sử dụng SGK vì: huy động đƣợc nhiều trí tuệ của các NXB, các tổ chức và cá nhân có năng lực tham gia biên 6 c soạn SGK; tạo ra nhiều nguồn thông tin đa dạng và phong phú, nhiều cách tiếp cận, nhiều cách thức tạo ra SGK; tạo cơ hội có nhiều SGK phù hợp với từng vùng miền, đặc điểm của từng địa phƣơng, tránh đƣợc hiện tƣợng độc quyền; tạo ra đƣợc sự cạnh tranh trong biên soạn, in ấn, phát hành, kinh doanh… SGK.