Luận Văn Thạc Sĩ: Phương Pháp Dạy Học Môn Mĩ Thuật Phát Triển Năng Lực Học Sinh THCS Nhân Chính

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học môn mĩ thuật theo hướng phát triển năng lực học sinh tại trường THCS Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội.

• Tác giả: Phạm Trần Huy Nữ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thu Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Mỹ thuật
• Đề tài: Dạy học môn Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học tại trường Trung học cơ sở Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC MÔN MĨ THUẬT THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC
• 1.1. Cơ sở lý luận của dạy học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học
• 1.2. Các khái niệm công cụ
• 1.3. Đặc trưng dạy học môn Mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 1.4. Năng lực đặc thù cần hình thành và phát triển cho học sinh Trung học cơ sở thông qua môn Mĩ thuật
• 1.5. Dạy học Mĩ thuật phát triển các năng lực cho học sinh
• 1.6. Cơ sở thực tiễn của dạy học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực người học tại trường THCS Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội
• 1.7. Khái quát về khảo sát thực trạng
• 1.8. Đánh giá thực trạng và nguyên nhân
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC MĨ THUẬT THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 2.1. Các biện pháp dạy học Mỹ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học
• 2.2. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 2.3. Các biện pháp dạy học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học tại trường Trung học cơ sở Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội
• 2.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 2.5. Thực nghiệm sư phạm
• 2.6. Những vấn đề chung về thực nghiệm
• 2.7. Phân tích kết quả thực nghiệm. Đánh giá chung về thực nghiệm
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC LUẬN VĂN THẠC SĨ

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của dạy học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học

Dạy học môn Mĩ thuật tại trường Trung học cơ sở Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội, cần được thực hiện theo định hướng phát triển năng lực của người học. Luận văn thạc sĩ này nhấn mạnh rằng việc dạy học không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn phải phát huy tính sáng tạo và khả năng tự học của học sinh. Theo đó, giáo dục Mĩ thuật không chỉ nhằm cung cấp kiến thức về nghệ thuật mà còn giúp học sinh phát triển khả năng cảm nhận cái đẹp và sáng tạo ra cái đẹp. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc hình thành năng lực học sinh thông qua môn học này là rất cần thiết. Các phương pháp dạy học cần được đổi mới để phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực của học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy sáng tạo.

1.1. Các khái niệm công cụ

Mĩ thuật là một lĩnh vực nghệ thuật nghiên cứu quy luật và phương pháp để thực hiện cái đẹp thông qua nét vẽ, màu sắc và hình khối. Dạy học Mĩ thuật ở trường phổ thông không chỉ nhằm cung cấp kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy sáng tạo cho học sinh. Mục tiêu chính của dạy học Mĩ thuật là giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, giúp các em tiếp xúc và làm quen với nghệ thuật thị giác. Điều này không chỉ giúp học sinh cảm nhận cái đẹp mà còn tạo điều kiện cho các em phát triển khả năng sáng tạo và tự thể hiện bản thân. Việc giáo dục thẩm mỹ cho học sinh là rất quan trọng, vì nó góp phần hoàn thiện nhân cách và phát triển tài năng sáng tạo của các em.

1.2. Đặc trưng dạy học môn Mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở

Dạy học môn Mĩ thuật tại trường Trung học cơ sở Nhân Chính có những đặc trưng riêng biệt. Đầu tiên, học sinh ở độ tuổi từ 11 đến 15, đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ về tư duy và cảm xúc. Do đó, việc dạy học cần phải chú trọng đến sự phát triển toàn diện của học sinh, không chỉ về kiến thức mà còn về kỹ năng và thái độ. Thứ hai, môn Mĩ thuật cần được giảng dạy theo cách khuyến khích sự sáng tạo và tự do biểu đạt của học sinh. Điều này có nghĩa là giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể tự do khám phá và thể hiện bản thân. Cuối cùng, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và tích cực sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học, từ đó phát triển năng lực của học sinh một cách toàn diện.

II. Biện pháp dạy học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực của người học

Để nâng cao hiệu quả dạy học môn Mĩ thuật tại trường THCS Nhân Chính, cần áp dụng các biện pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học. Các biện pháp này bao gồm việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Giáo viên Mĩ thuật cần tạo ra các hoạt động học tập phong phú, đa dạng, từ đó giúp học sinh phát triển khả năng tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học cũng là một yếu tố quan trọng, giúp học sinh tiếp cận với các nguồn tài liệu phong phú và hiện đại. Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, như triển lãm nghệ thuật hay các buổi thực hành ngoài trời, cũng sẽ giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế và phát triển năng lực của mình.

2.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp

Khi xây dựng các biện pháp dạy học Mĩ thuật, cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Đầu tiên, biện pháp phải phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhu cầu của học sinh. Thứ hai, các biện pháp cần phải linh hoạt và có thể điều chỉnh theo từng tình huống cụ thể trong quá trình dạy học. Thứ ba, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành là rất quan trọng, giúp học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tế. Cuối cùng, cần tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể tự do thể hiện ý tưởng và sáng tạo của mình. Những nguyên tắc này sẽ giúp đảm bảo rằng các biện pháp dạy học được thực hiện một cách hiệu quả và mang lại kết quả tốt nhất cho học sinh.

2.2. Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm là một phần quan trọng trong quá trình nghiên cứu và áp dụng các biện pháp dạy học Mĩ thuật. Qua thực nghiệm, giáo viên có thể đánh giá được hiệu quả của các phương pháp dạy học đã áp dụng, từ đó điều chỉnh và cải tiến cho phù hợp. Việc thực nghiệm cũng giúp giáo viên thu thập được các dữ liệu cần thiết để phân tích và đánh giá thực trạng dạy học tại trường. Các kết quả từ thực nghiệm sẽ cung cấp thông tin quý giá về mức độ phát triển năng lực của học sinh, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Thực nghiệm sư phạm không chỉ giúp cải thiện phương pháp dạy học mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Mĩ thuật tại trường THCS Nhân Chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực ngày càng đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện. Việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo định hướng phát triển năng lực (PTNL) của người học trở thành xu thế tất yếu nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và năng lực hành động của học sinh (HS). Tại trường Trung học cơ sở (THCS) Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội, việc áp dụng PPDH môn Mĩ thuật theo định hướng PTNL người học được xem là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học, phát triển năng lực sáng tạo cho HS.

Nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng sử dụng PPDH môn Mĩ thuật theo định hướng PTNL người học tại trường THCS Nhân Chính trong giai đoạn 2016-2017, với đối tượng nghiên cứu gồm 2 giáo viên (GV) dạy Mĩ thuật và 67 HS lớp 6A và 6D. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn Mĩ thuật theo định hướng PTNL người học, góp phần phát huy khả năng tư duy sáng tạo của HS.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc đổi mới PPDH môn Mĩ thuật, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ và phát triển toàn diện năng lực cho HS THCS. Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở để nhân rộng mô hình dạy học theo định hướng PTNL người học tại các trường THCS khác trên địa bàn Hà Nội và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại tập trung vào phát triển năng lực người học, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục mỹ thuật. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển năng lực người học: Năng lực được hiểu là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động trong các tình huống khác nhau dựa trên kiến thức, kỹ năng và thái độ. Phát triển năng lực không chỉ bao gồm kiến thức chuyên môn mà còn kỹ năng tư duy, sáng tạo, giao tiếp và tự học.

2. Lý thuyết dạy học lấy người học làm trung tâm: Nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của HS trong quá trình học tập. GV đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, tạo môi trường học tập cởi mở, thân thiện, giàu cảm xúc và trải nghiệm để HS phát huy tối đa năng lực cá nhân.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm:

• Năng lực cảm thụ thẩm mỹ: Khả năng nhận diện, biểu đạt và vận dụng cái đẹp trong tác phẩm mỹ thuật và cuộc sống.
• Năng lực sáng tạo: Khả năng phát hiện, hình thành ý tưởng mới và vận dụng sáng tạo trong học tập và thực tiễn.
• Phương tiện dạy học (PPDH): Các công cụ, thiết bị, tài liệu hỗ trợ quá trình dạy và học nhằm kích thích hứng thú và phát triển năng lực người học.
• Phương pháp dạy học tích cực: Các phương pháp khuyến khích HS tham gia chủ động, sáng tạo, hợp tác trong học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu, lý thuyết về PPDH theo định hướng PTNL người học và dạy học môn Mĩ thuật.
• Phương pháp khảo sát thực trạng: Thu thập dữ liệu qua quan sát, điều tra bằng phiếu khảo sát, phỏng vấn GV, HS và cán bộ quản lý tại trường THCS Nhân Chính.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện dạy học thử nghiệm tại lớp 6D theo các biện pháp đề xuất, so sánh với lớp đối chứng 6A dạy theo phương pháp truyền thống.
• Phương pháp phân tích thống kê: Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu khảo sát và kết quả học tập nhằm đánh giá hiệu quả các biện pháp dạy học.

Quy mô nghiên cứu gồm 2 GV dạy Mĩ thuật và 67 HS lớp 6A, 6D tại trường THCS Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Thời gian nghiên cứu từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng nhận thức và áp dụng PPDH theo định hướng PTNL người học của GV Mĩ thuật còn hạn chế:

• 83% GV có trình độ trên chuẩn nhưng nhiều GV chưa hiểu rõ bản chất và cách vận dụng PPDH theo định hướng PTNL người học.
• Việc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại còn hạn chế do trình độ tin học của GV chưa đồng đều.

2. HS có mức độ hứng thú học tập môn Mĩ thuật cao nhưng chưa được phát huy tối đa năng lực sáng tạo:

• Qua khảo sát, khoảng 75% HS thể hiện sự yêu thích môn Mĩ thuật, tuy nhiên các bài vẽ của HS lớp đối chứng có xu hướng sao chép, thiếu sáng tạo.
• Lớp thực nghiệm có 60% bài vẽ thể hiện sự sáng tạo, bố cục và màu sắc hài hòa, phản ánh nội dung chủ đề một cách độc đáo.

3. Kết quả học tập môn Mĩ thuật của lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng:

• Điểm trung bình sau thực nghiệm của lớp 6D là 7,81, tăng 0,22 điểm so với trước thực nghiệm (7,59).
• Lớp đối chứng 6A có điểm trung bình sau thực nghiệm là 7,71, gần như không thay đổi so với trước thực nghiệm (7,6).
• Tỉ lệ HS đạt điểm khá, giỏi ở lớp thực nghiệm tăng khoảng 10% so với lớp đối chứng.

4. PPDH theo định hướng PTNL người học tạo môi trường học tập tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo của HS:

• HS lớp thực nghiệm tích cực phát biểu ý kiến, hợp tác trong học tập, thể hiện sự hứng thú và sáng tạo trong các bài vẽ.
• GV sử dụng các câu hỏi gợi mở, phương tiện trực quan đa dạng, tạo không khí lớp học cởi mở, thân thiện.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng PPDH theo định hướng PTNL người học trong dạy học môn Mĩ thuật tại trường THCS Nhân Chính đã góp phần nâng cao hiệu quả học tập và phát huy năng lực sáng tạo của HS. Sự khác biệt rõ rệt về điểm số và chất lượng sản phẩm học tập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng minh chứng cho hiệu quả của phương pháp này.

Nguyên nhân của sự thành công này là do PPDH theo định hướng PTNL người học tập trung vào phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, đồng thời GV biết vận dụng linh hoạt các phương tiện dạy học hiện đại, kết hợp ngôn ngữ và hành vi biểu cảm để tạo hứng thú học tập. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về hiệu quả của dạy học tích cực và phát triển năng lực người học.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như sự khác biệt về trình độ và nhận thức của GV, điều kiện cơ sở vật chất chưa đồng bộ, và HS chưa có nhiều cơ hội hợp tác, chia sẻ trong học tập. Các biểu đồ so sánh điểm số trước và sau thực nghiệm, cũng như tỉ lệ HS đạt điểm khá, giỏi giữa hai lớp, sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt về hiệu quả dạy học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bồi dưỡng, nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng PPDH theo định hướng PTNL người học cho GV Mĩ thuật

• Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo chuyên đề về đổi mới PPDH và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
• Thời gian: Triển khai trong 6 tháng đầu năm học.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục quận Thanh Xuân phối hợp với trường ĐH Sư phạm Nghệ thuật Trung ương.

2. Đổi mới nội dung và phương pháp tổ chức dạy học môn Mĩ thuật theo hướng phát huy năng lực sáng tạo của HS

• Xây dựng giáo án theo chủ đề, sử dụng câu hỏi gợi mở, khuyến khích HS tự tìm hiểu, sáng tạo.
• Thời gian: Áp dụng từ năm học tiếp theo.
• Chủ thể thực hiện: GV Mĩ thuật trường THCS Nhân Chính.

3. Đầu tư trang thiết bị, phương tiện dạy học hiện đại, đa dạng, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi HS THCS

• Trang bị máy chiếu, máy tính, phần mềm hỗ trợ dạy học mỹ thuật, tranh ảnh minh họa sinh động.
• Thời gian: Hoàn thành trong vòng 1 năm.
• Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu nhà trường và Sở GD-ĐT Hà Nội.

4. Tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế, nghiên cứu khoa học dành cho HS

• Tổ chức các cuộc thi vẽ tranh, triển lãm sản phẩm mỹ thuật, tham quan bảo tàng nghệ thuật.
• Thời gian: Hàng năm, định kỳ theo kế hoạch nhà trường.
• Chủ thể thực hiện: GV Mĩ thuật phối hợp với các tổ chức văn hóa, nghệ thuật địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Mĩ thuật các trường THCS

• Lợi ích: Nắm bắt phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực sáng tạo cho HS, nâng cao hiệu quả giảng dạy.
• Use case: Áp dụng các biện pháp đổi mới PPDH trong giảng dạy hàng ngày.

2. Cán bộ quản lý giáo dục tại các phòng GD-ĐT quận, huyện

• Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp đổi mới dạy học môn Mĩ thuật theo định hướng PTNL người học.
• Use case: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng GV, đầu tư trang thiết bị dạy học.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Mỹ thuật và Giáo dục

• Lợi ích: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm trong lĩnh vực dạy học mỹ thuật.
• Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn tốt nghiệp.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục

• Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đổi mới chương trình, phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực.
• Use case: Đề xuất các chính sách hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. PPDH theo định hướng PTNL người học là gì?
   PPDH theo định hướng PTNL người học là phương pháp dạy học tập trung phát triển năng lực toàn diện cho HS, bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và năng lực sáng tạo, thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực, chủ động và sáng tạo của HS.

2. Tại sao cần đổi mới dạy học môn Mĩ thuật theo định hướng PTNL?
   Đổi mới nhằm phát huy tính sáng tạo, tư duy thẩm mỹ và năng lực hành động của HS, giúp các em không chỉ học kiến thức mà còn biết vận dụng vào thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện trong thời đại mới.

3. Các biện pháp nào giúp nâng cao hiệu quả dạy học Mĩ thuật theo định hướng PTNL?
   Bao gồm nâng cao nhận thức và kỹ năng GV, đổi mới nội dung và phương pháp dạy học, đầu tư trang thiết bị hiện đại, tổ chức hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm thực tế cho HS.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của PPDH theo định hướng PTNL trong môn Mĩ thuật?
   Có thể đánh giá qua kết quả học tập (điểm số, sản phẩm học tập), mức độ hứng thú, sáng tạo của HS, cũng như phản hồi từ GV và HS qua khảo sát, phỏng vấn.

5. PPDH theo định hướng PTNL có phù hợp với mọi đối tượng HS không?
   Có, phương pháp này linh hoạt, tôn trọng sự khác biệt về năng lực và phong cách học tập của từng HS, tạo điều kiện để mỗi em phát huy tối đa năng lực cá nhân.

Kết luận

• Dạy học môn Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực người học tại trường THCS Nhân Chính là hướng đi phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục hiện đại.
• Thực trạng cho thấy GV còn hạn chế trong nhận thức và vận dụng PPDH theo định hướng PTNL, HS có hứng thú nhưng chưa phát huy tối đa năng lực sáng tạo.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả tích cực của các biện pháp đổi mới PPDH, với sự tăng lên về điểm số và chất lượng sản phẩm học tập của HS lớp thực nghiệm.
• Đề xuất các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực GV, đổi mới nội dung, phương pháp, đầu tư trang thiết bị và tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS.
• Khuyến nghị triển khai nhân rộng mô hình dạy học theo định hướng PTNL người học trong môn Mĩ thuật tại các trường THCS khác, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương pháp.

Next steps: Tổ chức tập huấn GV, đầu tư trang thiết bị, triển khai áp dụng biện pháp đổi mới trong năm học tiếp theo và đánh giá hiệu quả định kỳ.

Các nhà quản lý giáo dục, GV và nhà nghiên cứu hãy cùng phối hợp để đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tối đa năng lực sáng tạo của HS, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mỹ thuật và giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu (9 trang), Kết luận (2 trang), Tài liệu tham khảo (2 trang) và Phụ lục (21 trang), luận văn gồm có 2 chƣơng: Ch ơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học môn Mĩ thuật theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học (17 trang). Ch ơng 2: Biện pháp dạy học Mĩ thuật theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học và thực nghiệm sƣ phạm (19 trang). Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC MÔN MĨ THUẬT THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC 1. Cơ sở lý luận của dạy học Mĩ thuật theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học: 1.

Các khái ni m công cụ: 1. D y h Mĩ thuật: MT là ngành NT nghiên cứu quy luật và PP để thực hiện cái đẹp b ng đƣờng nét, màu sắc, hình khối. DH MT ở trƣờng phổ thông là cung cấp cho HS một số kiến thức cơ bản về MT, phát triển khả năng tƣ duy sáng tạo cho HS, giúp cho HS cảm nhận đƣợc cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp và vận dụng hiểu biết về cái đẹp vào học tập, sinh hoạt hàng ngày cũng nhƣ cho công việc mai sau. DH MT ở trƣờng phổ thông lấy GD thẩm mĩ cho học HS làm mục đích chính, tạo điều kiện cho HS tiếp xúc và làm quen với NT thị giác, không phải là dạy kĩ thuật để HS làm đƣợc cái này hay cái kia một cách chính xác nhƣ khuôn mẫu, không phải là dạy HS bắt chƣớc giống thầy, đúng nhƣ thầy - mà, trƣớc tiên phải là GD thẩm mĩ cho trẻ, cung cấp cho các em những hiểu biết về cái đẹp của cuộc sống, trên cơ sở đó dạy cho trẻ những cách làm sáng tạo, tạo ra cái đẹp b ng khả năng và sự hứng thú bởi chính mình [4], [21], [29].

DH MT giúp cho tình cảm, tâm hồn của trẻ thêm đẹp, thêm phong phú và tinh tế, góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em. Đây chính là cơ sở vững chắc để vun đắp cho tài năng sáng tạo của trẻ đƣợc vƣơn lên [19], [20], [28]. H sinh Trung h ơ sở: THCS là một cấp học trong hệ thống GD phổ thông 3 cấp, gồm các lớp 6,7,8,9 [25]. HS THCS là những em có độ tuổi từ 11 đến 15 đang học Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 11 từ lớp 6 đến lớp 9 ở trƣờng THCS.

Lứa tuổi này c n gọi là lứa tuổi thiếu niên, nó có một vị trí đặc biệt trong thời kì phát triển của trẻ em. Vị trí đặc biệt này đƣợc phản ánh b ng những tên gọi khác nhau nhƣ: “Th i quá ộ”; là “Tu i h o”; là “Tu i h ng ho ng”; là “Tu i ất trị” Những tên gọi đó nói lên tính phức tạp và tầm quan trọng của lứa tuổi này trong quá trình phát triển của một con ngƣời. Tuổi thiếu niên là thời kì chuyển từ thời thơ ấu sang tuổi trƣởng thành, là tuổi “Thi u ni n hông òn à trẻ em, nh ng h hẳn à ng i n” [13]. 1 1 1 3 Năng : Hiện nay, khái niệm NL đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau: - Theo Từ điển Tiếng Việt 25; tr.285], NL là khả năng của cá nhân có thể thực hiện một hoạt động nào đó, làm cho hoạt động ấy đạt đến một kết quả nhất định.

NL đƣợc hình thành, thể hiện và phát triển trong hoạt động. Nó chỉ tồn tại trong mối quan hệ với một hoạt động nhất định. - Gerard và Goegiers đã định nghĩa NL là một tích hợp những kĩ năng cho phép nhận biết một tình huống và đáp ứng với tình huống đó một cách tích hợp và một cách tự nhiên [35]. - Theo Bernd Meier và Nguyễn Cƣờng, NL là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng nhƣ sự sẵn sàng hành động [2].

Nhƣ vậy, dựa vào một số khái niệm trên đây, tôi đƣa ra khái niệm theo quan điểm của tôi nhƣ sau: NL hính à thuộ tính t m í á nh n áp ng v i y u ầu ặ tr ng một ho t ộng nào v im ti u àm ho ho t ộng t hi u qu o N hính à t ng hợp á ặ i mt m í á nh n phù hợp v i y u ầu ho t ộng” Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 12 1114 hát tri n năng : Từ khái niệm NL trên cho thấy nếu tạo điều kiện cho họ phát huy tối đa NL của mình thì kết quả sẽ rất tốt. GD định hƣớng PTNL không chỉ nh m mục tiêu PTNL chuyên môn bao gồm tri thức, kĩ năng mà c n PTNL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể. Những NL này không thể tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động đƣợc hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các NL này.

Đặc trưng dạy học môn Mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở: DH MT ở trƣờng THCS chủ yếu là dạy trên đồ dùng DH nh m kích thích niềm say mê và khả năng sáng tạo của HS. Thực tế của DH MT ở trƣờng THCS đã thừa nhận vai tr , ý nghĩa của phƣơng tiện DH góp phần không nh trong sự nghiệp sáng tạo NT của HS. Theo quan điểm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học thì phƣơng tiện DH trong DH môn MT đƣợc coi là đối tƣợng để HS chủ động, sáng tạo, tự lực khai thác tri thức dƣới sự hƣớng dẫn của GV, nó giúp HS thu nhận thông tin một cách sinh động, kích thích hứng thú nhận thức; r n luyện khả năng quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp; phát triển tƣ duy sáng tạo để vận dụng vào bài vẽ; giúp các em trở thành chủ thể tích cực trong mọi hoạt động [22]. - Sử dụng các phƣơng tiện DH nh m kích thích niềm say mê và khả năng sáng tạo của HS.

+ Đối với DH MT ở trƣờng THCS, phƣơng tiện DH có tác động rất lớn đến xúc cảm thẩm mĩ, tình cảm thẩm mĩ và trí tuệ của HS, bởi MT là NT tạo ra cái đẹp, không đơn giản chỉ là sao chép thực tế. Để giúp HS phát huy đƣợc tính sáng tạo, trong quá trình DH, GV sẽ sử dụng các phƣơng tiện DH để trực quan hóa những vấn đề trừu tƣợng trong bài giảng, giúp HS hiểu rõ đƣợc vấn đề đó. Sự tập trung chú ý của HS khi quan sát các phƣơng tiện DH mà GV đƣa ra sẽ giúp cho quá trình nhận thức của các em Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 13 đƣợc nhanh hơn. HS đƣợc nhìn thấy cái hay, cái đẹp của đối tƣợng thông qua phƣơng tiện DH, để từ đó cảm nhận và thể hiện cái đẹp theo cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm nhận riêng của mình.

+ Ở trƣờng THCS, do đối tƣợng ngƣời học là các em HS nh tuổi, vì vậy muốn thuyết phục và lôi cuốn đƣợc HS say mê, hứng thú, học tập, tạo sự hấp dẫn đặc biệt trong giờ học, đ i h i GV MT phải tìm cho mình các phƣơng tiện DH phù hợp để tiết dạy đạt hiệu quả cao, làm cho các em biết phát huy trí tƣởng tƣợng và sáng tạo của mình để tạo ra nhiều bài vẽ đẹp. Trong quá trình sử dụng phƣơng tiện DH, GV phải giảng giải, phân tích nhiều hơn để HS nhanh chóng hiểu bài. Ngoài các phƣơng tiện DH truyền thống là tranh, ảnh, vật thật. GV MT cần kết hợp với các phƣơng tiện kỹ thuật DH khác nhƣ tivi, đầu video, máy tính, máy chiếu để trình chiếu những hình ảnh động, chuyển tải nội dung bài học một cách hấp dẫn, sinh động tới HS.

Chính đồ dùng DH sinh động đó cộng với sự giảng giải, phân tích có sức thuyết phục của GV sẽ tạo cho HS sự rung động, hƣng phấn trong quá trình nhận thức của các em. - Yêu cầu sử dụng phƣơng tiện DH đối với GV dạy MT: + Xu hƣớng DH MT hiện đại đ i h i GV phải biết cách sử dụng có hiệu quả các phƣơng tiện DH, góp phần đổi mới PPDH nh m hƣớng vào ngƣời học, lấy ngƣời học làm trung tâm, khơi dậy niềm say mê, hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS thông qua các bài vẽ thực hành; đồng thời, r n luyện cho HS PP học tập, PP tƣ duy và PP làm việc 34. Nhiều GV MT thƣờng chỉ nghĩ đến việc cung cấp kiến thức (từ phía thầy) mà quên cách học của HS, cho nên xem thƣờng PP truyền thụ tri thức và hay áp đặt HS. Những GV này chƣa thấy hết đƣợc ý nghĩa to lớn và hiệu quả không nh của việc DH nêu vấn đề, gợi mở vấn đề, cho HS động não suy nghĩ, phát huy trí tƣởng tƣợng và sáng tạo của các Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 14 em vào việc học và việc vẽ nhƣ thế nào.

Họ chƣa lấy đối tƣợng HS làm trung tâm trong các tiết dạy vẽ của mình, vì vậy thành công ít đến với họ. + Để phát huy tối đa tác dụng của các phƣơng tiện DH truyền thống nh m kích thích niềm say mê và khả năng sáng tạo của HS, yêu cầu đối với GV sử dụng các phƣơng tiện DH trong khi dạy các phân môn MT là: Ở ph n môn th ng th MT: GV có thể dùng tranh ảnh phiên bản để giúp HS hiểu thêm về các tác phẩm, các công trình nghệ thuật. GV yêu cầu HS sƣu tầm tranh ảnh, các bài viết có liên quan đến nội dung bài học. Khi giới thiệu tranh ảnh minh họa cho nội dung bài dạy, GV cần đƣa ra đúng lúc và phải phân tích cho HS hiểu về hình ảnh đƣợc giới thiệu, làm đƣợc nhƣ vậy HS tiếp thu kiến thức sẽ hiệu quả hơn.

Ở ph n môn v theo mẫu: Trong phân môn này, vật mẫu thật là quan trọng nhất vì HS cần có mẫu để quan sát và vẽ. Tùy theo điều kiện ở mỗi địa phƣơng, không bắt buộc phải có mẫu đúng nhƣ trong sách giáo khoa. GV có thể lựa chọn các đồ vật có hình dáng tƣơng tự, dễ kiếm ở địa phƣơng. Khi đặt mẫu, GV cần hƣớng dẫn HS biết cách đặt mẫu thế nào cho đẹp và phù hợp góc nhìn của mình.

GV phân tích mẫu (đặc điểm hình dáng, cấu tạo từng bộ phận, độ đậm nhạt, màu sắc.) để HS nắm đƣợc đặc điểm của mẫu.