Giải pháp phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ công nghệ thông tin đề xuất giải pháp phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại Việt Nam, nâng cao chất lượng và hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thu Giang
• Người hướng dẫn: TS. Lê Quang Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Công nghệ thông tin
• Đề tài: Một Số Giải Pháp Về Phát Triển Nguồn Nhân Lực Công Nghệ Thông Tin Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• GIỚI THIỆU CHUNG
• Phương pháp nghiên cứu
• Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu của đề tài
• Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
• Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO
• 1.1. Một số vấn đề liên quan trong hiệu quả đào tạo
• 1.2. Phương thức đảm bảo chất lượng
• 1.2.1. Xây dựng Chuẩn chất lượng quốc gia
• 1.2.2. Xây dựng chuẩn khu vực
• 1.2.3. Xây dựng thỏa ước kiểm định chương trình
• 1.3. Chuẩn đánh giá đảm bảo chất lượng giáo dục đại học tại Việt Nam
• 1.3.1. Nhóm tiêu chuẩn đặc trưng ngành
• 1.4. Giải pháp CDIO trong triển khai đào tạo
• 1.4.1. Lợi ích khi áp dụng CDIO
• 1.4.2. Độ bao phủ của CDIO
• 1.5. Cách vận dụng xây dựng CTĐT theo mô hình CDIO hiện nay
• 1.6. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐÀO TẠO PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CNTT
• 2.1. Tổng thể ngành CNTT Việt Nam
• 2.1.1. Doanh nghiệp trong ngành CNTT
• 2.1.2. Lao động trong ngành CNTT
• 2.2. Thực tế đào tạo nguồn nhân lực CNTT
• 2.2.1. Hình thức và chương trình đào tạo
• 2.2.2. Số lượng và chỉ tiêu
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới đào tạo nguồn nhân lực ngành CNTT
• 2.3.1. Môi trường bên ngoài
• 2.3.2. Vấn đề quản lý chất lượng đào tạo nguồn nhân lực CNTT
• 2.3.3. Hạn chế, tồn tại
• 2.4. Case Study: Đánh giá chương trình đào tạo ngành ATTT
• 2.4.1. Giới thiệu chung
• 2.4.2. Thống kê các đơn vị đào tạo về ATTT
• 2.5. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CNTT
• 3.1. Giải pháp tổng thể
• 3.2. Áp dụng xây dựng CTĐT đề xuất cho ngành ATTT theo phương pháp CDIO
• 3.2.1. Mô hình đào tạo theo Tiêu chuẩn nghề nghiệp – Kỹ năng ngành ATTT độ 1
• 3.2.2. Hoàn thiện CĐR cấp độ 3 với việc khảo sát các bên liên quan
• 3.2.3. Đề xuất chương trình đào tạo với phù hợp với chuẩn đầu ra
• TÀI LIỆU THAM CHIẾU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại Việt Nam

Phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin (CNTT) tại Việt Nam đang trở thành một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển. Nhu cầu về nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực CNTT ngày càng gia tăng, đặc biệt là trong các doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy sự thiếu hụt về kỹ năng và chất lượng đào tạo vẫn còn tồn tại. Điều này đòi hỏi các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực CNTT.

1.1. Tình hình hiện tại của nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam

Nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo thống kê, số lượng sinh viên tốt nghiệp ngành CNTT hàng năm không đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân lực có kỹ năng phù hợp. Điều này dẫn đến việc các công ty phải đầu tư nhiều hơn vào đào tạo nội bộ.

1.2. Xu hướng phát triển nguồn nhân lực CNTT trong tương lai

Xu hướng phát triển nguồn nhân lực CNTT trong tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao kỹ năng mềm và kỹ năng chuyên môn. Các chương trình đào tạo sẽ cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Đặc biệt, việc áp dụng các mô hình đào tạo hiện đại như CDIO sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn.

II. Những thách thức trong phát triển nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng phát triển nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như chất lượng đào tạo, sự không đồng bộ giữa nhu cầu thị trường và chương trình học, và thiếu sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp là những yếu tố cản trở sự phát triển này.

2.1. Chất lượng đào tạo và sự không đồng bộ

Chất lượng đào tạo nguồn nhân lực CNTT tại nhiều cơ sở giáo dục vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Nhiều chương trình đào tạo chưa được cập nhật, dẫn đến việc sinh viên ra trường không có đủ kỹ năng cần thiết. Sự không đồng bộ giữa chương trình học và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp là một trong những nguyên nhân chính.

2.2. Thiếu sự liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Sự thiếu liên kết giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo dẫn đến việc sinh viên không được tiếp cận với thực tiễn công việc. Doanh nghiệp thường phải mất nhiều thời gian và chi phí để đào tạo lại nhân viên mới. Việc xây dựng các chương trình hợp tác giữa doanh nghiệp và trường học là cần thiết để cải thiện tình hình này.

III. Các giải pháp phát triển nguồn nhân lực CNTT hiệu quả tại Việt Nam

Để phát triển nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện chất lượng đào tạo mà còn cần xây dựng các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước và doanh nghiệp.

3.1. Cải thiện chất lượng chương trình đào tạo

Cần thiết phải cải thiện chất lượng chương trình đào tạo thông qua việc cập nhật nội dung giảng dạy và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc áp dụng mô hình CDIO sẽ giúp sinh viên phát triển kỹ năng thực hành và tư duy sáng tạo, từ đó nâng cao chất lượng đầu ra.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo là một trong những giải pháp quan trọng. Các doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thực tập cho sinh viên và hỗ trợ giảng viên trong việc cập nhật kiến thức mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực CNTT

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển nguồn nhân lực CNTT đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã cải thiện được chất lượng nhân lực và tăng cường khả năng cạnh tranh nhờ vào việc đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân viên.

4.1. Kết quả từ các chương trình đào tạo thực tiễn

Nhiều chương trình đào tạo thực tiễn đã được triển khai tại các doanh nghiệp, giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận với công việc thực tế. Kết quả cho thấy sinh viên sau khi tham gia các chương trình này có khả năng làm việc tốt hơn và nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp phát triển

Đánh giá hiệu quả của các giải pháp phát triển nguồn nhân lực CNTT cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng nhân lực. Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận sự tăng trưởng trong năng suất lao động và sự hài lòng của khách hàng nhờ vào việc nâng cao chất lượng nhân viên.

V. Kết luận và tương lai của phát triển nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam

Phát triển nguồn nhân lực CNTT tại Việt Nam là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Tương lai của ngành CNTT phụ thuộc vào việc cải thiện chất lượng đào tạo và xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp. Việc đầu tư vào nguồn nhân lực sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho nền kinh tế.

5.1. Tầm quan trọng của việc đầu tư vào nguồn nhân lực

Đầu tư vào nguồn nhân lực CNTT không chỉ giúp nâng cao chất lượng lao động mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát triển nhân lực để có thể cạnh tranh hiệu quả trên thị trường.

5.2. Xu hướng tương lai trong phát triển nguồn nhân lực CNTT

Xu hướng tương lai trong phát triển nguồn nhân lực CNTT sẽ tập trung vào việc áp dụng công nghệ mới và phát triển kỹ năng mềm. Các chương trình đào tạo sẽ cần linh hoạt hơn để đáp ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường và nhu cầu xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường công nghệ thông tin tại Việt Nam đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế vượt bậc. Năm 2016, tổng doanh thu lĩnh vực công nghiệp công nghệ thông tin ước đạt 939.400 tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm 2015 và đóng góp tới 70,22% tổng doanh thu toàn ngành. Đồng thời, số lượng người dùng Internet tại Việt Nam đã đạt gần 50 triệu người, xếp vị trí thứ 13 trên toàn cầu. Tuy nhiên, sự phát triển nóng này đang đối mặt với bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực trầm trọng. Dự báo nhu cầu tuyển dụng tăng trưởng ổn định ở mức 8% mỗi năm, dẫn đến tình trạng thiếu hụt khoảng 78.000 lao động chuyên môn hàng năm và ước tính thiếu hơn 500.000 nhân lực vào năm 2020, tương đương hơn 78% tổng nhu cầu thị trường.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là sự bất cập trong công tác quản lý và phương thức đào tạo, tạo nên khoảng cách lớn giữa chất lượng đầu ra của các trường đại học với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn tập trung vào việc: đánh giá thực trạng quản lý và đào tạo nhân lực ngành công nghệ thông tin; khảo sát chuyên sâu chuyên ngành An toàn thông tin; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp tổng thể và quy trình xây dựng chương trình đào tạo chuẩn hóa theo mô hình CDIO đáp ứng nhu cầu xã hội. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các chính sách quản lý và chương trình đào tạo đại học chính quy dài hạn tại Việt Nam trong giai đoạn 2010 đến 2016, định hướng đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi cung cấp khung tham chiếu khoa học giúp hơn 290 trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên các mô hình lý thuyết và bộ tiêu chuẩn kiểm định giáo dục tiên tiến:

Thứ nhất, mô hình CDIO (Conceive - Design - Implement - Operate) do Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với các trường đại học Thụy Điển khởi xướng. Đây là giải pháp tích hợp 12 tiêu chuẩn nhằm xây dựng chuẩn đầu ra khoa học với 4 cấp độ năng lực: Cấp độ 1 gồm 4 khối năng lực cốt lõi (tri thức lý luận, phẩm chất cá nhân, kỹ năng làm việc nhóm, năng lực hình thành và vận hành hệ thống); Cấp độ 2 gồm 19 năng lực cụ thể; Cấp độ 3 gồm 97 tiêu chí chi tiết; Cấp độ 4 cụ thể hóa thành đề cương môn học.

Thứ hai, hệ thống tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục đại học, bao gồm Khung đảm bảo chất lượng giáo dục đại học Việt Nam VQA 2016 (với 11 tiêu chuẩn và 50 tiêu chí), bộ tiêu chuẩn AUN-QA của Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á, tiêu chuẩn kỹ thuật ABET của Mỹ (đã ký thỏa ước công nhận với 15 quốc gia) và chuẩn EUR-ACE của Châu Âu.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: Chất lượng giáo dục đại học, Chuẩn đầu ra (CĐR), Đảm bảo chất lượng giáo dục (Quality Assurance), và Chuẩn kỹ năng nhân lực CNTT chuyên nghiệp theo Thông tư 11/2015/TT-BTTTT gồm 5 lĩnh vực chuyên sâu (cơ sở dữ liệu, hệ thống mạng, quản lý hệ thống, an toàn thông tin, thiết kế và phát triển phần mềm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Kế thừa và phân tích số liệu thống kê từ Báo cáo VN ICT Index 10 năm (2006-2016), Báo cáo thị trường lao động của VietnamWorks, các tài liệu quy hoạch phát triển nhân lực của Bộ Thông tin và Truyền thông, cùng số liệu đội ngũ giảng viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2007-2013.
• Phương pháp phân tích PEST: Đánh giá tác động toàn diện từ 4 nhóm yếu tố môi trường vĩ mô (Chính trị - Pháp lý, Kinh tế, Xã hội, Công nghệ) đến đào tạo nhân lực.
• Phương pháp điều tra khảo sát và chọn mẫu: Tác giả tiến hành thu thập ý kiến qua phiếu khảo sát với cỡ mẫu hơn 100 đối tượng gồm đại diện doanh nghiệp sử dụng lao động, cựu sinh viên đã đi làm từ 1 đến 6 năm, sinh viên năm cuối và đội ngũ giảng viên tại các cơ sở đào tạo trọng điểm về An toàn thông tin. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm đảm bảo các bên liên quan đều tham gia đánh giá tính cấp thiết và mức độ kỳ vọng của từng khối kiến thức.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Đối sánh chi tiết 123 môn học trong chương trình đào tạo An toàn thông tin tại các trường đại học lớn ở Việt Nam (như Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Công nghệ - ĐHQGHN, Học viện Kỹ thuật Mật mã, Học viện Kỹ thuật Quân sự) với chương trình chuẩn quốc tế ABET của Đại học Quốc gia Singapore (NUS). Timeline nghiên cứu dữ liệu kéo dài trong chu kỳ 5 năm từ 2012 đến 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu lao động ngành công nghệ thông tin phân bổ không đồng đều và thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Tính đến hết năm 2016, tổng số lao động trong ngành công nghiệp CNTT đạt trên 600.000 người, nhưng tập trung chủ yếu ở mảng phần cứng và điện tử (chiếm hơn 300.000 người), trong khi lĩnh vực công nghệ phần mềm và dịch vụ giá trị gia tăng thiếu hụt nghiêm trọng.

Thứ hai, tỷ lệ nhân lực chuyên trách An toàn thông tin (ATTT) ở mức cực kỳ thấp so với quy mô hoạt động. Số liệu thống kê năm 2016 cho thấy:

• Khối cơ quan nhà nước: Tỷ lệ cán bộ chuyên trách CNTT là 4,6%, nhưng cán bộ chuyên trách ATTT chỉ chiếm 1,0%. Tỷ lệ cán bộ công chức được đào tạo về ATTT chỉ đạt 33,0%, với mức chi ngân sách cho đào tạo CNTT bình quân là 483.353 đồng/người/năm.
• Khối ngân hàng thương mại: Cán bộ chuyên trách CNTT chiếm 2,6% tổng nhân sự, nhưng cán bộ chuyên trách ATTT chỉ vỏn vẹn 0,1%. Tỷ lệ nhân sự có chứng chỉ quốc tế về CNTT chỉ đạt 16,9%, mức chi đào tạo bình quân là 702.326 đồng/người/năm.
• Khối tập đoàn kinh tế và tổng công ty: Cán bộ chuyên trách CNTT chiếm 0,4%, cán bộ ATTT chiếm 0,1%, dù tỷ lệ nhân lực có trình độ cao đẳng trở lên đạt tới 99,5%.

Thứ ba, chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo tại các trường đại học còn nhiều bất cập. Có đến 60% đơn vị đào tạo xây dựng chuẩn đầu ra mang tính hình thức, thiếu liên kết với doanh nghiệp. Năm 2016 ghi nhận gần 7.000 trang thông tin điện tử tại Việt Nam bị tấn công, nhưng cả nước mới có khoảng 10 cơ sở đại học tuyển sinh đào tạo chính quy ngành ATTT với quy mô chỉ khoảng 50 đến 600 chỉ tiêu mỗi trường mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao xuất phát từ nguyên nhân cốt lõi là chương trình đào tạo xây dựng tự do, mang nặng tính hàn lâm và thiếu sự thống nhất đồng bộ. Khi so sánh ma trận 123 môn học của các trường trong nước với chuẩn quốc tế NUS, các chương trình đào tạo trong nước tập trung quá nhiều vào kỹ thuật an ninh mạng thuần túy (Network Security), trong khi bỏ qua các phân môn liên ngành quan trọng như: Pháp luật và chính sách ATTT (Cyber Law & Ethics), Khoa học pháp lý số (Digital Forensics), Quản lý rủi ro và An toàn thông tin doanh nghiệp (Risk Management), cùng các kỹ năng mềm thiết yếu.

Để người đọc dễ hình dung, sự mất cân đối này hoàn toàn có thể được mô hình hóa qua biểu đồ cột so sánh tỷ trọng môn học kỹ năng và quản lý (dưới 10% tại Việt Nam so với hơn 25% tại chuẩn quốc tế NUS), kết hợp với bảng đối sánh 4 cấp độ chuẩn đầu ra CDIO. Việc thiếu vắng các chuẩn kỹ năng thực tế theo Thông tư 11/2015/TT-BTTTT khiến sinh viên tốt nghiệp thiếu năng lực thực hành, ngoại ngữ chuyên ngành và khả năng thích ứng với các cuộc tấn công không gian mạng quy mô lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá với lộ trình triển khai rõ ràng:

1. Áp dụng chuẩn hóa chương trình đào tạo theo mô hình CDIO: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học tái cấu trúc toàn diện chương trình đào tạo CNTT và ATTT theo 12 tiêu chuẩn CDIO. Đơn vị đào tạo cần thiết lập 97 tiêu chí năng lực cấp độ 3 dựa trên khảo sát các bên liên quan, giảm tỷ lệ chuẩn đầu ra hình thức từ 60% xuống dưới 10% trước năm 2020.
2. Thể chế hóa chuẩn kỹ năng nhân lực theo Thông tư 11/2015/TT-BTTTT: Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng nghề nghiệp quốc gia cho 5 vị trí chuyên trách. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ CNTT và ATTT có chứng chỉ chuyên môn quốc tế tại khối ngân hàng và doanh nghiệp từ mức 16,9% lên tối thiểu 40% trong giai đoạn 2018-2020.
3. Tăng cường liên minh đào tạo giữa Nhà trường và Doanh nghiệp: Khối doanh nghiệp ICT (như Viettel, VNPT, FPT) phối hợp với các cơ sở đào tạo trọng điểm xây dựng phòng lab mô phỏng an ninh mạng, tiếp nhận sinh viên thực tập từ năm thứ 3 và trực tiếp tham gia giảng dạy ít nhất 20% thời lượng chuyên đề thực hành, hướng tới giải quyết bài toán thiếu 78.000 nhân lực mỗi năm.
4. Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và chuyên gia nghiên cứu: Đẩy mạnh thực hiện Đề án 911 và Đề án 99 của Chính phủ, cấp học bổng đào tạo tiến sĩ và chứng chỉ chuyên sâu ở nước ngoài cho giảng viên ngành CNTT và ATTT. Phấn đấu nâng quy mô giảng viên có trình độ tiến sĩ toàn quốc từ 8.869 người lên trên 12.000 người vào năm 2020, bảo đảm tỷ lệ sinh viên trên giảng viên đạt chuẩn kiểm định AUN-QA.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Ban giám hiệu và Hội đồng khoa học các trường Đại học, Cao đẳng: Cung cấp phương pháp luận và quy trình 4 cấp độ CDIO để rà soát, đổi mới đề cương môn học, cải tiến chuẩn đầu ra đạt chuẩn kiểm định VQA, AUN-QA và ABET.
2. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ GD&ĐT, Bộ TTTT): Cung cấp số liệu PEST và cơ sở thực tiễn phục vụ việc hoạch định chính sách giáo dục đại học, hoàn thiện khung trình độ quốc gia và triển khai hiệu quả Đề án 99 về phát triển nhân lực ATTT.
3. Lãnh đạo doanh nghiệp, Giám đốc CNTT (CIO/CTO) và Giám đốc Nhân sự (CHRO): Sử dụng khung 97 tiêu chí kỹ năng để xây dựng tiêu chuẩn tuyển dụng, đánh giá năng lực nhân viên và thiết kế các chương trình đào tạo nội bộ sát với thực tế sản xuất kinh doanh.
4. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hệ thống thông tin, Quản lý giáo dục: Khai thác phương pháp khảo sát đa bên, dữ liệu thứ cấp 10 năm VN ICT Index và ma trận đối sánh 123 môn học để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phương pháp tiếp cận CDIO lại là giải pháp then chốt cho đổi mới đào tạo CNTT tại Việt Nam? CDIO cung cấp quy trình chuẩn hóa gồm 12 tiêu chí và 4 cấp độ giúp liên kết chặt chẽ chuẩn đầu ra với nhu cầu tuyển dụng. Phương pháp này giải quyết triệt để vấn đề 60% trường đại học có chuẩn đầu ra mang tính hình thức, giúp sinh viên phát triển đồng bộ cả kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng làm việc thực tế.

Thực trạng thiếu hụt nhân lực An toàn thông tin tại Việt Nam nghiêm trọng như thế nào? Số liệu khảo sát cho thấy tỷ lệ cán bộ chuyên trách ATTT cực kỳ mỏng: chỉ chiếm 1,0% ở khối nhà nước, 0,1% ở ngân hàng và 0,1% tại các tập đoàn kinh tế. Trong khi đó, năm 2016 có gần 7.000 cổng thông tin bị tấn công, cho thấy nguy cơ an ninh mạng rất lớn nếu không bổ sung kịp thời đội ngũ chuyên trách.

Thông tư 11/2015/TT-BTTTT có vai trò gì trong việc chuẩn hóa chương trình đào tạo? Thông tư 11 quy định Chuẩn kỹ năng nhân lực CNTT chuyên nghiệp cho 5 nhóm lĩnh vực cốt lõi. Đây là khung tham chiếu kỹ năng chuẩn quốc gia giúp các cơ sở giáo dục đại học điều chỉnh mục tiêu môn học, xóa bỏ sự phát triển chương trình tự phát và đáp ứng chính xác vị trí việc làm ngoài thị trường.

Sự khác biệt lớn nhất giữa chương trình đào tạo An toàn thông tin tại Việt Nam và chuẩn quốc tế là gì? Qua so sánh 123 môn học với Đại học Quốc gia Singapore (NUS), chương trình quốc tế tích hợp sâu các môn về chính sách pháp lý số, quản lý rủi ro doanh nghiệp và đạo đức nghề nghiệp. Ngược lại, các trường trong nước chủ yếu tập trung vào an ninh mạng thuần túy và thiếu hụt các môn quản trị an toàn hệ thống.

Làm thế nào để tăng cường sự gắn kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo? Luận văn đề xuất thể chế hóa trách nhiệm của doanh nghiệp thông qua cơ chế đặt hàng đào tạo, tham gia góp ý 97 tiêu chí chuẩn đầu ra cấp độ 3, tài trợ phòng thí nghiệm bảo mật và trực tiếp tham gia giảng dạy ít nhất 20% thời lượng chuyên đề thực tế cho sinh viên.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý chất lượng giáo dục đại học, đối sánh các chuẩn kiểm định VQA, AUN-QA, ABET và mô hình CDIO.
• Phân tích bức tranh thực trạng ngành CNTT Việt Nam, chỉ rõ nguy cơ thiếu hụt hơn 500.000 nhân sự vào năm 2020 và tình trạng báo động về nhân lực An toàn thông tin (chỉ chiếm 0,1% đến 1,0% tại các đơn vị).
• Xác định nguyên nhân gốc rễ nằm ở sự thiếu đồng bộ chính sách và 60% chuẩn đầu ra mang tính hình thức, thiếu sự tham gia của doanh nghiệp.
• Xây dựng thành công khung chương trình đào tạo ngành An toàn thông tin mẫu theo 4 cấp độ CDIO và ma trận so sánh 123 môn học đạt chuẩn quốc tế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ cho giai đoạn 2017-2020, kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, Cơ sở đào tạo và Doanh nghiệp.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một quy trình thực thi CDIO tường minh, giúp các trường đại học chuyển hóa các tiêu chuẩn kỹ năng nghề nghiệp thành đề cương môn học chi tiết. Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số quốc gia, các cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp công nghệ cần nhanh chóng áp dụng khung giải pháp này ngay từ hôm nay. Quý bạn đọc và các đơn vị đào tạo quan tâm có thể liên hệ trực tiếp với cơ sở đào tạo để trao đổi, chuyển giao mô hình nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Hiện nay, vấn đề nâng cao hiệu quả trong hoạt động đào tạo luôn là mối quan tâm lớn của các trường đại học, các bậc phụ huynh, học sinh, sinh viên và của toàn xã hội. Tại Việt Nam các chương trình đánh giá và kiểm định chất lượng đào tạo đang được coi trọng và 18 dần đưa vào chuẩn thực hiện, áp dụng các chuẩn, các bộ đánh giá, kiểm định chất lượng do Bộ Giáo dục qui định hay Quốc tế, khu vực công nhận để nâng cao hiệu quả đào tạo của mình. Chất lượng liên tục được cải thiện, nâng cao, mang lại lợi ích kinh tế cho nhà trường và xã hội. Luận văn này đưa ra các định nghĩa chung về chất lượng đào tạo, các chuẩn đánh giá áp dụng tại Việt Nam như: chuẩn chất lượng quốc gia, Chuẩn khu vực ASEAN (AUN-AQ), chuẩn ABET vầ các thỏa ước.

Đồng thời trong luận văn có đưa ra cách tiếp cận mới trong việc nâng cao chất lượng chương trình đào tạo phù hợp với xu thế hiện nay và đáp ứng các tiêu chí chuẩn đầu ra. Đó là giải pháp CDIO với việc hình thành xây dựng mô hình chương trình đào tạo theo các cấp độ và quy tắc chuẩn xác định. 19 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐÀO TẠO PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CNTT 2.1 Tổng thể ngành CNTT Việt Nam 2.1 Doanh nghiệp trong ngành CNTT. Công nghệ thông tin (CNTT) đóng vai trò quan trọng trong cả đời sống cá nhân và kinh doanh.

Số người dùng internet của Việt Nam đã tăng lên trong những năm gần đây, đứng vị trí số 13 toàn cầu với gần 50 triệu người dùng trong năm 2016 [14]. Cùng với nó là sự mở rộng của nhiều doanh nghiệp trong ngành CNTT. Tỷ lệ DNCNTT/100.000 Tỷ lệ NL DN CNTT/ 10.3 Tăng trung bình 9. 1: Năng lực sản xuất, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ CNTT Năm 2016, tổng doanh thu phát sinh lĩnh vực Công nghiệp CNTT ước đạt 939.400 tỷ đồng (ước tăng khoảng 10% so với năm 2015) và đóng góp khoảng 70,22% vào tổng doanh thu toàn Ngành năm 2016; nộp NSNN ước đạt 93.940 tỷ đồng (ước tăng khoảng 10% so với năm 2015) và đóng góp khoảng 64,38% vào tổng nộp NSNN của Ngành năm 2016.

[2] Quan sát các chỉ số về Tỷ lệ doanh nghiệp và nhân lực ngành CNTT trong Báo cáo VN ICT Index 2016[3], Số lượng nhu cầu nhân lực trong ngành vẫn tiếp tục được dự đoán tăng trưởng ở mức 8%. Lượng nhân sự thiếu hụt khoảng 78.000 nhân lực CNTT mỗi năm và đến năm 2020 sẽ thiếu hơn 500.000 nhân lực CNTT, chiếm hơn 78% tổng số nhân lực mà thị trường này cần[15] 20 Hình 2. 1: Tỷ lệ doanh nghiệp và nhân lực ngành CNTT 2.2 Lao động trong ngành CNTT Năm Bộ, CQNB Tỉnh, TP NHTM TĐKT TCT - 2006 1.00% bình hàng năm Bảng 2. 2: Tỷ lệ cán bộ chuyên trách CNTT Nhân lực CNTT khối cơ quan nhà nước T Chỉ tiêu Giá trị T 2016 2015 2014 2013 2012 1 Tỷ lệ cán bộ chuyên trách 4,6 4,0 3,6 3,8 3,6 CNTT, % 2 Tỷ lệ can bộ chuyên trách an 1,0 0,9 0,8 0,6 0,6 toàn thông tin, % 3 Tỷ lệ cán bộ chuyên trách 69,8 - - - - CNTT trình độ từ ĐH trở lên, % 4 Tỷ lệ CCVC đƣợc đào tạo về 55,3 60,5 49,7 48,2 52,4 21 phần mềm nguồn mở, % 5 Tỷ lệ CCVC đƣợc đào tạo về 33,0 - - - - an toàn thông tin, % 6 Mức chi 1 năm cho đào tạo 483.35 CNTT/CCVC, VND 3 7 5 8 4 Bảng 2.

3: Tỷ lệ nhân lực CNTT khối cơ quan nhà nước Nhân lực trong khối ngân hàng thương mại TT Chỉ tiêu Giá trị 2016 2015 2014 2013 2012 1 Tỷ lệ CB chuyên trách 2,6 3,0 3,1 3,4 3,1 CNTT/Tổng số CBNV ngân hàng, % 2 Tỷ lệ CB chuyên trách 0,1 0,5 0,6 0,5 1,1 ATTT/Tổng số CBNV ngân hàng, % 3 Tỷ lệ CB CNTT có chứng chỉ 16,9 - - - - QT về CNTT/ TS CBCT CNTT, % 4 Chi cho đào tạo CNTT/CBNV 702.3 trong năm, VND 2 6 3 3 8 Bảng 2. 4: Nhân lực CNTT trong khối ngân hàng thương mại Tính đến hết năm 2016, tổng số nhân lực trong ngành Công nghiệp CNTT trên 600.000 người, trong đó số lao động đang làm việc trong các ngành công nghiệp phần cứng - điện tử khoảng trên 300.000 người, còn lại thuộc về lĩnh vực công nghiệp phần mềm và công nghiệp nội dung số. [2] Nhân lực CNTT trong các tập đoàn kinh tế và tổng công ty Việc ứng dụng CNTT trong các lĩnh vực như du lịch, giải trí, tài chính, ngân hàng, giáo dục, y tế, nông nghiệp, dầu khí, hàng không, viễn thông đều phát triển mạnh mẽ. Đội ngũ lao động CNTT có trình độ từ Cao Đẳng trở lên trong các Tập đoàn kinh tế - tổng công ty ngày càng tăng.

TT Chỉ tiêu Giá trị 2016 2015 2014 2013 2012 1 Tỷ lệ CB chuyên trách CNTT, 0,4 0,6 0,6 0,3 0,2 % 2 Tỷ lệ CB chuyên trách ATTT, 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 % 3 Tỷ lệ CB chuyên trách CNTT 99,5 87,7 92,9 67,7 95,4 trình độ từ CĐ trở lên, % 22 4 Tỷ lệ CBNV đƣợc tập huấn kỹ 34,3 33,1 54,7 30,0 31,6 năng sử dụng CNTT, % 5 Tỷ lệ chi cho đào tạo 16.372 CNTT/CBNV, VND Bảng 2. 5: Tỷ lệ cán bộ CNTT trong các tập đoàn kinh tế và tổng công ty Thông qua chỉ số về Tỷ lệ cán bộ CNTT tại các đơn vị trong Báo cáo tổng kết 10 năm VN ICT Index 2006-2016 và báo cáo phân tích nguồn nhân lực trực tuyến của Vietnam- work thì nếu tăng trưởng nhân lực tiếp tục ở mức 8%, Việt Nam sẽ thiếu hụt khoảng 78.000 nhân lực CNTT mỗi năm và đến năm 2020 sẽ thiếu hơn 500.000 nhân lực CNTT, chiếm hơn 78% tổng số nhân lực mà thị trường này cần. 2: Tỷ lệ Cán Bộ CNTT tại các đơn vị 2.2 Thực tế đào tạo nguồn nhân lực CNTT Theo Báo cáo tổng kết 10 năm VN ICT Index 2006 -2016, quan sát chỉ số về Tỷ lệ đào tạo Tin học tại các bậc đào tạo trong nước, ta có thể thấy khoảng 10 năm trước, tỷ lệ trường Đại học có dạy môn tin học là rất thấp. Tuy nhiên với tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm, đến nay đạt gần 80% các đơn vị Đại học giảng dạy.

3: Tỷ lệ đào tạo Tin học tại các bậc đào tạo trong nước 23 2.1 Hình thức và chương trình đào tạo Trên thực tế đào tạp nhân lực về CNTT hiện nay có rất nhiều hình thức và chuyên ngành đào tạo khác nhau. Hình thức: - Đại học chính quy; - Đại học vừa làm vừa học (hệ Tại chức cũ); - Đào tạo lấy bằng đại học thứ hai (hệ đại học Văn bằng 2); - Đào tạo liên thông từ Cao đẳng lên Đại học; - Đào tạo liên thông từ Trung cấp lên Đại học. - Liên kết đào tạo quốc tế. - Đại học từ xa Trong phạm vi nghiên cứu, tác giả tập trung vào các chương trình đào tạo bậc Đại học chính quy.

Chuyên ngành đào tạo ngành CNTT hệ chính quy - Chuyên Ngành Công Nghệ Phần Mềm - Chuyên Ngành Hệ Thống Thông Tin - Chuyên Ngành Mạng Máy Tính - Chuyên Ngành An Ninh Mạng - Chuyên Ngành Khoa Học Máy Tính - Chuyên Ngành Quản Lý Hệ Thống Thông Tin - Chuyên Ngành An Toàn Thông Tin 2.2 Số lượng và chỉ tiêu Số lượng Các cơ sở đào tạo chính quy về CNTT cũng tăng lên đáng kể. Năm 1995, cả nước mới chỉ có khoảng 15 khoa CNTT với 7 khoa CNTT trọng điểm thì đến năm 2010 đã có 10 học viện, 123 đại học, 153 cao đẳng, 351 TCCN có đào tạo CNTT-Tin học; 6 học viện, 67 ĐH, 52 CĐ và 103 TCCN đào tạo Điện tử - Viễn thông; 220 cơ sở đào tạo Kỹ thuật viên CNTT và 62 cơ sở đào tạo kỹ thuậ viên Điện tử - Viễn thông. 4: Số lượng trường đại học, cao đẳng đào tạo về CNTT Hình 2. 5: Chỉ tiêu và tỷ lệ tuyển sinh đại học, cao đẳng CNTT Chỉ tiêu tuyển sinh Trong những năm gần đây, số lượng các trường đại học, cao đẳng đào tạo về CNTT, Ðiện tử-Viễn thông giữ ổn định ở con số khoảng 290 trường.

Với tý lệ tuyển sinh năm sau cao hơn năm trước [1] Tài liệu Quy hoạch phát triển nhân lực ngành thông tin và truyền thông giai đoạn 2011 – 2020 dự đoán con số nhân lực CNTT đến năm 2020 là thêm 11.000 cán bộ chuyên trách về CNTT trong khối nhà nước; là 197.000 nhu cầu nhân lực công nghiệp phân cứng, 200.000 nhu cầu nhân lực công nghiệp phần mềm, 104 nhu cầu nhân lực công nghiệp công nghệ số; 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới đào tạo nguồn nhân lực ngành CNTT 2.1 Môi trường bên ngoài a. Chính sách nhà nước Nhiều chương trình, ngân sách được hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghệ thông tin và hoạt động phát triển nguồn nhân lực CNTT. Bao gồm: - Chỉ thị số 58/CT-TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam về đẩy mạnh ứng dụng CNTT-TT phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa; - Quyết định 246/QĐ-ttg ngày 6/10/2005 về Chiến lước phát triển CNTT và TT định hướng 2020. Và quy hoạch tổng thể phát triển ngành công nghiệp Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

25 - Quyết đinh 1755/QĐ -ttg ngày 22/9/2010 phê duyệt đề án đưa VN sớm trở thành nước mạnh về CNTT; - Quyết định 418/QG-ttg ngày 11/4/2012 về Chiến lược phát triển công nghệ 2011 - 2020; - Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 31/10/2012 Hội nghị Trung ương 6 khóa XI về phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; - Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế; - Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 15/4/2015 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế; - Nghị Quyết 41/NQ-CP ngày 25/5/2016 về Chính sách ưu đãi thuế thúc đẩy phát triển và ứng dụng CNTT tại Việt Nam.