Luận văn thạc sĩ thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân, Hà Nội - Trần Thị Nhiên

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân, Hà Nội, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Trần Thị Nhiên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Bình
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC Ở CẤP HUYỆN
• 1.1. Lý luận về thực hiện chính sách công
• 1.2. Lý luận về thực hiện chính sách phát triển giáo dục
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TẠI QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội quận Thanh Xuân
• 2.2. Tình hình thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TẠI QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục và đào tạo
• 3.2. Mục tiêu phát triển giáo dục của quận Thanh Xuân
• 3.3. Một số giải pháp thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân trong những năm tới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách phát triển giáo dục

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân, Hà Nội. Phần cơ sở lý luận làm rõ các khái niệm về chính sách công và chính sách giáo dục, đồng thời xác định vai trò của chính sách trong việc thúc đẩy phát triển bền vững. Tác giả sử dụng các lý thuyết về quản lý giáo dục và hệ thống giáo dục để làm nền tảng cho nghiên cứu. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách, như quy hoạch giáo dục và cải cách giáo dục, cũng được đề cập chi tiết.

1.1. Khái niệm chính sách công

Chính sách công được định nghĩa là các quyết định của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề xã hội. Trong luận văn, tác giả nhấn mạnh vai trò của chính sách trong việc định hướng phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục địa phương. Các định nghĩa từ các học giả như Thomas Dye và William Jenkins được trích dẫn để làm rõ khái niệm này.

1.2. Vai trò của chính sách công

Chính sách công đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng mục tiêu, tạo động lực và khắc phục các hạn chế của thị trường. Trong giáo dục, chính sách giúp quy hoạch giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Tác giả phân tích cách chính sách tạo lập các cân đối trong phát triển bền vững và kiểm soát nguồn lực xã hội.

II. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân

Phần này đánh giá thực trạng thực hiện chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân, Hà Nội. Tác giả sử dụng số liệu từ các báo cáo và khảo sát thực tế để phân tích hiệu quả của các chính sách trong giai đoạn 2016-2018. Các vấn đề như quy mô trường lớp, chất lượng đào tạo, và kết quả học tập được đề cập chi tiết. Luận văn cũng chỉ ra những thách thức trong việc triển khai chính sách, như thiếu nguồn lực và sự chênh lệch giữa các khu vực.

2.1. Khái quát về quận Thanh Xuân

Quận Thanh Xuân là một khu vực đô thị phát triển nhanh tại Hà Nội, với dân số đông và nhu cầu giáo dục cao. Tác giả phân tích các đặc điểm kinh tế - xã hội của quận, từ đó làm rõ bối cảnh thực hiện chính sách giáo dục.

2.2. Tình hình thực hiện chính sách

Tác giả đánh giá việc thực hiện chính sách phát triển giáo dục thông qua các chỉ số như số lượng trường đạt chuẩn quốc gia, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp, và chất lượng đào tạo. Các kết quả cho thấy sự tiến bộ đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục.

III. Giải pháp thực hiện chính sách phát triển giáo dục

Phần cuối của luận văn đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân. Tác giả nhấn mạnh việc tăng cường nguồn lực, cải thiện quy hoạch giáo dục, và đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục. Các giải pháp được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng và kinh nghiệm từ các mô hình thành công khác.

3.1. Tăng cường nguồn lực

Tác giả đề xuất việc huy động nguồn lực từ cả Nhà nước và xã hội để đầu tư vào giáo dục. Các biện pháp như tăng ngân sách, thu hút đầu tư tư nhân, và sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có được đề cập chi tiết.

3.2. Cải thiện quy hoạch giáo dục

Quy hoạch giáo dục cần được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của quận Thanh Xuân. Tác giả đề xuất việc xây dựng các trường mới, mở rộng cơ sở vật chất, và phân bổ hợp lý nguồn lực giữa các khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại Thủ đô Hà Nội sau khi mở rộng địa giới hành chính theo Nghị quyết 15 của Quốc hội khóa XII đã đặt ra nhiều thách thức lớn cho công tác an sinh xã hội, đặc biệt là hệ thống giáo dục công lập cấp cơ sở. Quận Thanh Xuân với diện tích tự nhiên 908,32 ha và quy mô dân số khoảng 27,8 vạn người thuộc 11 phường đang chịu áp lực lớn về mật độ dân cư cùng nhu cầu học tập ngày càng tăng cao của con em nhân dân.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để chính quyền cấp quận triển khai đồng bộ các chính sách công nhằm vừa mở rộng quy mô trường lớp, vừa bảo đảm chất lượng giáo dục toàn diện trong điều kiện nguồn lực quỹ đất và ngân sách đô thị có hạn. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận về thực hiện chính sách phát triển giáo dục cấp huyện, khảo sát toàn diện thực trạng triển khai chính sách tại quận Thanh Xuân trong giai đoạn 2016 - 2018, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về giáo dục đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ nét qua các chỉ số thực tiễn ấn tượng: Ngân sách quận đã dành tới 50% tổng nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản cho sự nghiệp giáo dục đào tạo, tạo bước đệm đưa ngành giáo dục quận Thanh Xuân 4 năm liên tiếp giữ vững vị trí thứ Nhất trong 30 quận, huyện của thành phố Hà Nội, đồng thời là đơn vị đầu tiên đạt tuyệt đối 13/13 chỉ tiêu thi đua xếp loại xuất sắc toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công hiện đại làm nền tảng phân tích trọng tâm. Theo quan điểm của Thomas Dye, William Jenkins, James Anderson và nghiên cứu của PGS. Nguyễn Khắc Bình, chính sách công là hoạt động mà chính phủ lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện để điều hòa các xung đột và định hướng phát triển xã hội. Chu trình chính sách bao gồm 3 giai đoạn cốt lõi: Hoạch định chính sách, tổ chức thực thi chính sách và đánh giá chính sách. Trong đó, giai đoạn thực thi chính sách giữ vai trò quyết định, biến các mục tiêu pháp lý trên văn bản thành kết quả đo lường được trên thực tế.

Bên cạnh đó, tác giả kết hợp lý thuyết quản lý nhà nước về dịch vụ công và xã hội hóa giáo dục của PGS. Chu Văn Thành cùng lý luận phát triển giáo dục của GS. Phạm Minh Hạc. Hệ thống nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Chính sách công: Công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nước nhằm phân bổ nguồn lực và duy trì trật tự xã hội.
• Chính sách phát triển giáo dục: Hệ thống quy phạm pháp luật và giải pháp của cơ quan công quyền nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài.
• Thực thi chính sách giáo dục cấp huyện: Toàn bộ quá trình tổ chức triển khai, phân bổ biên chế, điều tiết ngân sách và giám sát hoạt động dạy học của Ủy ban nhân dân cấp quận đối với các bậc học mầm non, tiểu học và trung học cơ sở.
• Chuẩn hóa trường học: Tiêu chuẩn quốc gia về cơ sở vật chất, đội ngũ sư phạm và chất lượng đầu ra theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống tài liệu thứ cấp bao gồm các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước như Nghị quyết số 29-NQ/TW, Đề án số 1585/ĐA-UBND của Ủy ban nhân dân quận Thanh Xuân, cùng chuỗi báo cáo thống kê chính thức được công khai trên Cổng thông tin điện tử quận Thanh Xuân và Phòng Giáo dục và Đào tạo.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% mạng lưới giáo dục trên địa bàn quận gồm 69 trường học (40 trường công lập, 4 trường hiệp quản, 25 trường tư thục) với 1.854 lớp học và 54.711 học sinh thuộc 11 phường hành chính. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê, bảo đảm tính phổ quát và phản ánh đầy đủ bức tranh giáo dục địa phương.

Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian trong giai đoạn 3 năm học liên tiếp (2015 - 2016, 2016 - 2017 và 2017 - 2018). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đối chiếu các chỉ số tăng trưởng thực tế, đánh giá mối tương quan giữa khối lượng ngân sách đầu tư với tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia, chất lượng phổ cập giáo dục và sự biến động chỉ số học lực của học sinh đô thị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô mạng lưới trường lớp và chỉ số huy động trẻ đến trường đạt mức tăng trưởng ấn tượng. Năm học 2017 - 2018, toàn quận có 69 trường với 54.711 học sinh, tăng 3.854 học sinh so với năm học trước đó. Tỷ lệ trẻ trong độ tuổi nhà trẻ đến trường đạt 57% (vượt xa mức bình quân toàn thành phố Hà Nội là 37%), trong khi tỷ lệ trẻ mẫu giáo đến lớp đạt tuyệt đối 100% (so với mức 98% của toàn thành phố). Tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia tăng nhanh từ 19 trường năm 2013 lên 31/40 trường năm 2018, tương đương tỷ lệ 77,5%, cao hơn 19% so với tỷ lệ trung bình của Thủ đô. Riêng cấp trung học cơ sở đã hoàn thành 100% với 11/11 trường công lập đạt chuẩn quốc gia.

Thứ hai, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo được chuẩn hóa vững chắc. Đội ngũ giáo viên trên địa bàn đạt 100% chuẩn đào tạo, trong đó tỷ lệ trên chuẩn ở cấp mầm non đạt 70,4%, cấp tiểu học đạt 96,9% và cấp trung học cơ sở đạt 85%. Quận đã tổ chức đào tạo trung cấp lý luận chính trị cho 165 học viên (trong đó có 64 cán bộ nguồn), tập huấn chuyên môn định kỳ cho 519 giáo viên dưới 5 năm công tác, đồng thời cấp 187 chứng chỉ Tin học và 121 chứng chỉ Ngoại ngữ A2.

Thứ ba, kết quả giáo dục đại trà và mũi nhọn giữ vững sự bứt phá vượt bậc. Tỷ lệ học sinh lớp 9 trúng tuyển vào lớp 10 trung học phổ thông công lập và chuyên đạt 75,19%, tăng 3,19% so với năm học 2016 - 2017. Ở cấp tiểu học, 99,9% học sinh đạt các năng lực, phẩm chất thiết yếu. Đáng chú ý, 100% trong tổng số 3.137 học sinh thi nghề phổ thông đều đạt yêu cầu, với 97,9% đạt loại khá và giỏi. Đội tuyển tham dự kỳ thi Toán học Hà Nội mở rộng (HOMC) năm 2018 đạt kết quả xuất sắc với 8/8 học sinh tham gia đều đạt giải thưởng.

Thứ tư, các mô hình đổi mới xã hội hóa và an sinh học đường đạt hiệu quả cao. Mô hình dạy bơi phổ cập được triển khai đồng loạt tại 11/11 trường tiểu học công lập, cấp chứng chỉ bơi an toàn cho 10.812 học sinh, nâng tỷ lệ học sinh lớp 4 và lớp 5 biết bơi lên trên 90%. Ủy ban nhân dân quận đã hỗ trợ 30% kinh phí học bơi cho mỗi học sinh và miễn phí 100% cho các đối tượng gia đình chính sách, hộ nghèo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân trọng tâm giúp quận Thanh Xuân đạt được những thành tựu xuất sắc xuất phát từ sự lãnh đạo quyết liệt của Quận ủy và Ủy ban nhân dân quận thông qua việc ban hành kịp thời Đề án số 1585/ĐA-UBND về phát triển giáo dục đào tạo giai đoạn 2016 - 2020 và Đề án số 02/ĐA-UBND về mô hình quản trị trường học. Cơ chế điều hành linh hoạt thể hiện qua chính sách thu hút nhân tài: Hỗ trợ giáo viên chưa có nhà ở thuê phòng tại khu Làng sinh viên Hacinco với mức giá ưu đãi 500.000 đồng/tháng, ưu tiên tuyển dụng thủ khoa xuất sắc, cùng ngân sách khen thưởng giáo viên và học sinh tiêu biểu hàng năm đạt trên 200 triệu đồng.

So với mặt bằng chung các quận nội thành Hà Nội, điểm sáng vượt bậc của quận Thanh Xuân là việc xã hội hóa quản trị dịch vụ phụ trợ trường học. Việc đưa mô hình vệ sinh công nghiệp và bảo vệ chuyên nghiệp vào 100% các trường học công lập đã giải phóng đội ngũ giáo viên khỏi các công việc hành chính không chuyên môn, tập trung nâng cao chất lượng bài giảng.

Để minh họa trực quan xu hướng phát triển này, các chuỗi số liệu nghiên cứu có thể được thể hiện thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia giữa quận Thanh Xuân (77,5%) với mức trung bình toàn thành phố (58,5%), kết hợp cùng bảng thống kê đối sánh cơ cấu học lực học sinh trung học cơ sở qua 3 năm học để làm rõ tác động chuyển biến tích cực của chính sách công.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm duy trì vị thế dẫn đầu và đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW, Ủy ban nhân dân quận Thanh Xuân và các đơn vị liên quan cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

• Hoàn thiện quy hoạch mạng lưới và mở rộng quỹ đất trường học: Ủy ban nhân dân quận Thanh Xuân chủ trì phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất và hoàn thành xây dựng mới 18 trường học công lập (8 mầm non, 8 tiểu học, 2 trung học cơ sở) trong giai đoạn 2019 - 2022; phấn đấu giảm sĩ số học sinh bình quân xuống dưới 35 học sinh/lớp ở tiểu học và dưới 40 học sinh/lớp ở trung học cơ sở đến năm 2025.

• Chuẩn hóa và nâng cao năng lực hội nhập cho đội ngũ nhà giáo: Phòng Giáo dục và Đào tạo quận liên kết với các trường đại học sư phạm uy tín mở các lớp bồi dưỡng phương pháp giáo dục STEM, nâng tỷ lệ giáo viên trung học cơ sở có chứng chỉ Tiếng Anh chuẩn quốc tế B1 và B2 lên mức 100% trước năm 2023; duy trì nguồn quỹ tài năng với kinh phí trên 300 triệu đồng/năm để khen thưởng đột xuất các sáng kiến kinh nghiệm xuất sắc.

• Nhân rộng mô hình quản trị trường học chuyên nghiệp và tự chủ: Ban Giám hiệu các trường trung học cơ sở và tiểu học áp dụng toàn diện quy chế quản trị tài sản công, số hóa 100% hồ sơ học bạ điện tử, đẩy mạnh tỷ lệ tuyển sinh trực tuyến các lớp đầu cấp đạt trên 95% từ năm học 2020 - 2021; tiếp tục duy trì hiệu quả mô hình vệ sinh công nghiệp và bảo vệ chuyên nghiệp tại 100% cơ sở giáo dục.

• Tăng cường kiểm tra, thanh tra và an sinh xã hội học đường: Thanh tra quận phối hợp cùng Phòng Giáo dục và Đào tạo tổ chức định kỳ 2 đợt thanh tra/năm về quản lý thu chi tài chính bán trú, cam kết không để xảy ra tình trạng lạm thu hay dạy thêm trái quy định; mở rộng mô hình dạy bơi miễn phí cho 100% học sinh khuyết tật và có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn 11 phường giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý nhà nước tại Ủy ban nhân dân cấp quận, huyện, thị xã: Cung cấp khung tài liệu tham khảo thực chứng về quy trình hoạch định ngân sách, bố trí quỹ đất đô thị cho trường học và phương thức triển khai các đề án phát triển giáo dục cấp cơ sở.

• Ban Giám hiệu và cán bộ quản trị tại các trường phổ thông: Học hỏi kinh nghiệm thực tế trong việc vận hành mô hình dịch vụ thuê ngoài chuyên nghiệp (bảo vệ, vệ sinh công nghiệp), quản lý bếp ăn bán trú và triển khai chương trình phổ cập bơi đại trà cho học sinh.

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công và Quản lý giáo dục: Nắm bắt phương pháp tiếp cận chu trình chính sách công, cách thức thu thập, phân tích và xử lý chuỗi dữ liệu thực địa đa cấp học tại đô thị loại một.

• Các nhà đầu tư và tổ chức xã hội hóa giáo dục: Hiểu rõ cơ chế phối hợp công - tư, chính sách ưu đãi phân cấp của chính quyền địa phương để xây dựng các mô hình trường liên cấp tư thục chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách phát triển giáo dục tại quận Thanh Xuân có điểm gì nổi trội so với các quận khác tại Hà Nội? Quận Thanh Xuân nổi bật nhờ việc đầu tư tới 50% vốn ngân sách cho giáo dục, đạt tỷ lệ 77,5% trường công lập chuẩn quốc gia. Quận tiên phong áp dụng mô hình thuê ngoài vệ sinh công nghiệp, bảo vệ chuyên nghiệp tại 100% trường học và hỗ trợ nhà ở cho giáo viên.

Mô hình phổ cập bơi cho học sinh tiểu học tại địa phương đạt kết quả như thế nào? Mô hình triển khai tại 11/11 trường tiểu học công lập, giúp 10.812 học sinh được cấp chứng chỉ bơi an toàn. Tỷ lệ học sinh lớp 4 và lớp 5 biết bơi đạt trên 90%, với chính sách hỗ trợ 30% kinh phí từ quận và miễn 100% cho gia đình chính sách.

Quận Thanh Xuân đã áp dụng những chính sách đãi ngộ nào để thu hút và phát triển giáo viên giỏi? Quận hỗ trợ giáo viên chưa có nhà ở thuê phòng tại Làng sinh viên Hacinco với giá 500.000 đồng/tháng, ưu tiên xét tuyển thủ khoa tốt nghiệp, trích trên 200 triệu đồng khen thưởng thường niên và bồi dưỡng chuyên sâu cho 519 giáo viên trẻ dưới 5 năm công tác.

Tỷ lệ học sinh thi đỗ vào lớp 10 công lập của quận đạt mức bao nhiêu? Trong giai đoạn 2016 - 2018, tỷ lệ học sinh lớp 9 thi đỗ vào các trường trung học phổ thông công lập và chuyên đạt trung bình 75,19%, tăng 3,19% so với các năm trước, giúp quận Thanh Xuân giữ vững vị trí số một toàn thành phố Hà Nội.

Độ tin cậy của các số liệu trong luận văn được bảo đảm qua phương pháp nào? Tác giả khảo sát toàn bộ cỡ mẫu gồm 69 trường học với 54.711 học sinh trên 11 phường hành chính, đối chiếu tài liệu thống kê chính thức từ Cổng thông tin điện tử quận Thanh Xuân và Phòng Giáo dục và Đào tạo qua 3 năm học liên tiếp.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình thực thi chính sách phát triển giáo dục cấp huyện trong bối cảnh đổi mới giáo dục quốc gia.
• Phân tích bức tranh thực tiễn ấn tượng tại quận Thanh Xuân với 31/40 trường công lập đạt chuẩn quốc gia (77,5%) và 4 năm liên tiếp dẫn đầu ngành giáo dục Thủ đô.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về quy hoạch đất đai, chuẩn hóa đội ngũ, đổi mới quản trị và an sinh học đường cho giai đoạn 2020 - 2025.
• Xác định lộ trình kế tiếp tập trung hoàn thiện 18 dự án trường học công lập và số hóa 100% quy trình quản trị trường học thông minh trước năm 2025.
• Đây là tài liệu tham khảo khoa học giá trị dành cho các nhà quản lý đô thị, cán bộ ngành giáo dục và học viên nghiên cứu chính sách công trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC Ở CẤP HUYỆN 1. Lý luận về thực hiện chính sách công 1. Khái niệm chính sách công Chính sách công là một trong những công cụ quan trọng của quản lý Nhà nước, thông qua việc ban hành và thực thi các chính sách, những mục tiêu của Nhà nước được hiện thực hóa. Chủ thể ban hành chính sách công chính là Nhà nước thông qua các cơ quan quyền lực và các cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước.

Cho đến nay có khá nhiều định nghĩa về chính sách công được các học giả đưa ra. Cho dù có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng tất cả các định nghĩa đều thống nhất ở hai điểm cơ bản, đó là chính sách công bắt nguồn từ các quyết định của Nhà nước và dùng để giải quyết những vấn đề chung vì lợi ích của đời sống cộng đồng. Tác giả Nguyễn Văn Thọ dẫn giải định nghĩa về chính sách công của Thomas Dye đưa ra một định nghĩa ngắn gọn về chính sách công là: “bất kỳ những gì mà Nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm”. Khái niệm về chính sách công của William Jenkins cụ thể thơn so với định nghĩa trên.

Theo ông, chính sách công là: “một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau được ban hành bởi một nhà hoạt động chính trị hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị liên quan đến lựa chọn các mục tiêu và các phương tiện để đạt mục tiêu trong một tình huống cụ thể thuộc phạm vi thẩm quyền của họ”. Còn James Anderson đưa ra một định nghĩa chung hơn, mô tả chính sách như là: “một đường lối hành động có mục đích được ban hành bởi một nhà hoạt động hoặc một nhóm các nhà hoạt động để giải quyết một vấn đề phát sinh, hoặc vấn đề quan tâm” [30, tr. 8 Tác giả Nguyễn Khắc Bình cho rằng: Chính sách công là hoạt động mà chính phủ chọn thực hiện hoặc không thực hiện để điều hòa các xung đột trong xã hội nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng nhất định [5, tr. Tôi sử dụng khái niệm của tác giả Nguyễn Khắc Bình trong nghiên cứu này.

Vai trò của chính sách công Vai trò cơ bản của chính sách công thể hiện ở chỗ là công cụ hữu hiệu chủ yếu để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, duy trì sự tồn tại và phát triển của nhà nước, phát triển KT-XH và phục vụ người dân. Dưới góc độ quản lý, quản trị quốc gia, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ quan trọng tác động vào các lĩnh vực đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước. Các thay đổi xã hội lớn đều có nguồn gốc từ sự thay đổi chính sách, mở đường cho những thể chế mới đi vào cuộc sống. Công cuộc đổi mới từ năm 1986 là một minh chứng cho sự đi trước của chính sách trong phát triển KT-XH tại Việt Nam, khắc phục được cuộc khủng hoảng KT-XH, huy động được lực lượng sản xuất từ đó nâng cao mức sống, giải quyết các vấn đề an sinh xã hội.

Chính sách công đóng vai trò quan trọng, thể hiện dưới một số hướng tiếp cận cụ thể sau: Thứ nhất, định hướng mục tiêu cho các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế - xã hội. Do chính sách phản ánh thái độ, cách xử sự của nhà nước đối với một vấn đề công, nên nó thể hiện rõ những xu thế tác động của nhà nước lên các chủ thể trong xã hội, giúp họ vận động đạt được những giá trị tương lai mà nhà nước mong muốn.