Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG XÂY DỰNG NHÀ MÁY ĐIỆN MẶT TRỜI 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của việc thực hiện chính sách giải phóng mặt bằng để xây dựng nhà máy điện mặt trời 1. Khái niệm thực hiện chính sách giải phóng mặt bằng để xây dựng Nhà máy điện mặt trời 1. Khái niệm về chính sách công Hiện nay thuật ngữ chính sách công xuất hiện rất nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong các mặt của đời sống xã hội, đã có rất nhiều khái niệm cả ở trong và ngoài nước với nhiều nội dung khác nhau.
Có thể hiểu một cách đơn giản đó là sách lược, quyết định, kế hoạch… hướng tới một mục đích cụ thể, dựa trên tình hình chung và thực tiễn xã hội của một tổ chức chính trị và được ban hành, thực hiện ở khu vực công. Mặc dù mỗi quốc gia có đặc thù về các mặt chính trị xã hội, quy chế, quy định về luật pháp khác nhau, nhưng về bản chất thì chính sách công đều như nhau. Chính sách công đã không còn là một văn bản hành chính chung của một tổ chức chính trị, mà là một loạt các quy tắc và quyết định liên quan với nhau nhằm giải quyết một vấn đề cộng đồng. Vì vậy có thể nói chính sách công bắt nguồn từ nhu cầu của nhà nước và do nhà nước ban hành, thực hiện và giám sát.
Ta có một số khái niệm chính sách công đã được các nhà khoa học nghiên cứu như sau: “Chính sách công là những quyết định của chủ thể được trao quyền lực công nhằm giải quyết những vấn đề vì lợi ích chung của cộng đồng” [12,tr.“Chính sách công là định hướng hành động do Nhà nước lựa chọn để giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng phù hợp với thái độ chính trị trong mỗi thời kỳ nhằm giữ cho xã hội phát triển theo định hướng. Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của Nhà Nước được 8 thể hiện bằng một tập hợp các Quyết định có liên quan với nhau bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội” [24,tr. Từ những khái niệm trên ta có thể thấy được đặc điểm của chính sách công, là các chính sách mà nhà nước đã công bố nhằm tác động đến các mục tiêu chung, cho thấy được bản chất của chính sách công là một công cụ tất yếu của xã hội trong quá trình phát triển. Để có thể đưa được một chính sách vào trong thực tế, thì trước tiên nhà nước phải có hành động thực sự bằng những biện pháp chính trị và điều kiện cần để một chính sách tồn tại là có những hành động tích cực theo định hướng của đất nước.
Sẽ có sự xung đột khi thực hiện các chính sách về kinh tế, chính trị và xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển, khi hoạch định một chính sách và áp dụng vào thực tế thì chính sách ấy phải phù hợp với yêu cầu đặt ra của giai đoạn ấy, cùng một loại chính sách công không thể đem nội dung áp dụng ở giai đoạn này vào giai đoạn khác và ngược lại. Khi một quốc gia ban hành một chính sách không phù hợp với giai đoạn phát triển kinh tế hoặc không phù hợp với đời sống xã hội sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế và chính trị tại quốc gia đó. - Các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách công Yếu tố chủ quan là các yếu tố tồn tại trong chính bộ máy thực hiện, nó có ảnh hưởng rất lớn đến việc thành bại của một chính sách vì nó là nguyên nhân trực tiếp tác động đến chính sách. Trong đó có yếu tố về con người, yếu tố này chính là trình độ năng lực chuyên môn, tiêu chuẩn đạo đức và số lượng của đội ngũ trí thức trong các cơ quan công quyền.
Nếu đội ngũ thực hiện chính sách đông đảo nhưng không đáp ứng được đầy đủ các tiêu chuẩn cần có của một người công chức, viên chức thì sẽ gây ảnh hưởng nặng nề trong việc thực hiện chính sách. “Tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước của các ngành, các cấp có lúc 9 thiếu chặt chẽ, không đồng bộ, còn buông lỏng quản lý dẫn đến sai phạm, đặc biệt trong lĩnh vực về đất đai, lao động, việc làm” [11, tr. Trong thời đại phát triển về công nghệ như hiện nay, nếu như đội ngũ thực hiện chính sách đáp ứng đầy đủ trình độ về khoa học kỹ thuật và tin học thì việc thực hiện chính sách sẽ đơn giản hiệu quả hơn và áp dụng vào thực tiễn tốt hơn. Sự đồng tình của xã hội cũng tác động đến chính sách rất nhiều, nếu một chính sách đưa ra từ đầu đã được sự quan tâm và ủng hộ của các cấp chính quyền và người dân thì chính sách ấy đã thành công bước đầu, nếu trong quá trình thực hiện có sai sót sẽ được đông đảo tầng lớp quần chúng giám sát và góp ý giúp chính sách ấy ngày càng hoàn thiện hơn.
Ngược lại nếu một chính sách được ban hành ra không được quan tâm ủng hộ mà còn bị phản đối có nghĩa là chính sách ấy đi ngược lại với lợi ích của người dân, và việc thực hiện chính sách ấy sẽ rất khó khăn vì bị phản đối, cản trở, phê phán. Yếu tố khách quan là các yếu tố tác động vào chính sách từ bên ngoài, nó mang tính chất ngẫu nhiên, và không phụ thuộc vào chính sách. Vì vậy sự tác động của nó không thể hiện rõ ràng nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến quá trình thực hiện chính sách. Trong đó các yếu tố về chính trị xã hội là ảnh hưởng đến chính sách rõ ràng nhất, nếu đất nước không có chiến tranh, không có thù địch, chính phủ vững mạnh thì việc ban hành và thực hiện chính sách sẽ dễ dàng hơn rất nhiều so với khi ban hành chính sách ấy ở một quốc gia mà không ổn định về mặt xã hội.
Ngoài ra phạm vi áp dụng chính sách cũng có tác động đáng kể đến chính sách, nếu phạm vi áp dụng chính sách không ảnh hưởng đến quá nhiều nhóm lợi ích và chỉ thực hiện trong phạm vi nhỏ thì xác suất thành công cao hơn rất nhiều so với phạm vi tác động đến nhiều nhóm lợi ích, vấn đề tác động đến lợi ích số đông là vấn đề phức tạp nhất trong thực hiện chính sách. 10 - Chính sách công có ý nghĩa và tầm quan trọng Chính sách công có tầm quan trọng rất lớn, chính sách công tồn tại là yếu tố bắt buộc để bảo vệ nhà nước chính trị và phù hợp với yêu cầu cũng như mục đích của nhà nước đó. Do đó, có thể hiểu rằng quá trình thực hiện chính sách là một cách hoàn thiện tất cả các yêu cầu của xã hội theo những cách khác nhau và theo đuổi mục tiêu chính trị chính của nó. Việc thực hiện các chính sách là một phần quan trọng của toàn bộ quá trình, việc hoạch định chính sách là trung tâm phối hợp các bước của chính sách đó.
Không thể có chính sách đúng đắn và chính xác nếu nó không được thực hiện đúng, nếu chính sách sau khi ban hành mà thực hiện không đúng sẽ gây ảnh hưởng đến danh dự của cả một tập thể, một quốc gia, gây ra phản ứng không tốt của dân chúng đối chính sách đó. Những điều này là sẽ gây ảnh hưởng đến chính trị và xã hội, tạo ra vấn đề, tình trạng bất ổn trong khu vực. Ta có thể khẳng định chỉ có trải qua thực tế áp dụng thì mới có thể chứng minh được tính đúng đắng của chính sách. Để đưa được một chính sách phù hợp vào thực tế không phải là một điều đơn giản, phải trải qua một quá trình rất dài sửa chữa sai sót, đúc rút kinh nghiệm vô cùng phức tạp mới có thể thực sự áp dụng vào cuộc sống.
Chính vì có nhiều yếu tố tác động đến chính sách như vậy nên yêu cầu các nhà hoạch định chính sách, bộ máy thực hiện chính sách phải luôn rèn luyện học hỏi tích lũy kiến thức và trên hết là phải có sự kiên định thì mới có thể hoàn thành tốt yêu cầu nhiệm vụ đặt ra của một chính sách. Lý luận về thực hiện chính sách công Quá trình chính sách thường bao gồm các giai đoạn chính, theo trình tự thời gian là: Lập chương trình nghị sự; Hình thành chính sách; Thông qua chính sách; Thực thi chính sách; Đánh giá chính sách; 11 Lập chương trình nghị sự, các cá nhân và tổ chức, cơ quan chức năng tham gia làm chính sách trình vấn đề công ra thảo luận, và xem xét đưa vào chương trình chính thức. Hình thành chính sách, đây là bước quan trọng trong toàn bộ quá trình của chính sách. Bước này được xây dựng bởi đội ngũ trí thức trong quản lý hành chính của từng quốc gia, căn cứ vào yêu cầu thực tế của quốc gia và các bài toán đặt ra cần phải được giải quyết của xã hội đó mà hoạch định lên chính sách.
Nếu việc hoạch định được một chính sách phù hợp đó sẽ là tiền đề cho chính sách ấy phát triển, giúp cho các bước sau của chu trình chính sách dễ dàng thực hiện hơn. Việc hoạch định chính sách đúng cách đòi hỏi chính sách ấy không được đi xa rời thực tế, nó phải phù hợp với văn hóa, tập tục và quan niệm nơi mà nó được ban hành. Và trên hết nó không được xa rời các vấn đề thực tiễn xã hội cần được giải quyết. Thông qua chính sách, Chính sách được các cơ quan ban ngành có thẩm quyền được pháp luật quy định ban hành lấy ý kiến từ số đông và thông qua.
Thực thi chính sách công, là một công đoạn cực kỳ quan trọng trong toàn bộ quá trình của chính sách, vì thành công của một chính sách khi được ban hành phụ thuộc vào kết quả thực hiện của chính sách đó. Nếu như trong quá trình thực hiện chính sách bộ máy công quyền thực hiện sai ý đồ, nội dung chính sách được ban hành hoặc không tiếp thu ý kiến của số đông nhóm người hoặc tầng lớp bị tác động mà thực hiện chính sách một cách chủ quan, xa rời thực tiễn, không tiếp thu những thiếu sót khi áp dụng chính sách đó vào thực tế thì dẫn đến chính sách được ban hành không đi vào thực tế, cụ thể là việc không đạt được các mục tiêu mà chính sách đó đề ra.