PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Điện năng là năng lượng của dòng điện có vai trò rất quan trọng trong sản xuất và đời sống, là nguồn động lực cho các máy hoạt động, nguồn năng lượng cho các máy và thiết bị,… và là điều kiện để phát triển tự động hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong các nguồn cung ứng, điện mặt trời có nhiều lợi thế hơn hẵn, do nguồn năng lượng mặt trời là ổn định và vô hạn, sử dụng không mất phí,.
Tuy nhiên, chỉ gần đây, nguồn năng lượng này mới được chú ý khai thác nhiều hơn. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp và hình thành các đô thị mới, hệ thống giao thông, cảnh quan cũng được mở rộng, nâng cấp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và sự phát triển của xã hội. Kéo theo là sự cạn kiệt nhanh chóng của các nguồn năng lượng khác và sự biến đổi khí hậu làm nhiệt độ toàn cầu liên tục gia tăng làm chi phí sản xuất điện tăng cao. Ngoài nhu cầu điện cho sản xuất kinh doanh, các khu Công nghiệp, Khu đô thị còn rất cần điện để làm mát nhà xưởng, không gian làm việc, không gian sống, thậm chí làm mát hệ thống giao thông, cảnh quan, điện năng lượng mặt trời là một lựa chọn được xem là phương án mang lại lợi ích đa dạng và tối ưu nhất.
Tại Việt Nam thời gian gần đây, việc sử dụng phần mái nhàn rỗi của nhà xưởng tại các khu công nghiệp và nhà ở dân cư để tạo ra nguồn điện từ năng lượng mặt trời, hiện đang là xu thế chung được các Nhà đầu tư xây dựng khai thác nhằm kiếm lời thông qua bán điện hòa lưới cho EVN (gọi tắt là chủ đầu tư). Bên cạnh đó, những tiến bộ về khoa học, công nghệ trong khoảng 10 năm trở lại đây cũng đang từng bước góp phần làm chi phí đầu tư vào hệ thống điện mặt trời giảm sâu. Mới đây, theo Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg ngày 06/4/2020 về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam, chính sách giá mua điện mặt trời trên mái nhà FIT2 đã được Chính phủ thông qua với mức 1. Với giải pháp này, chủ đầu tư sẽ thuê toàn bộ phần mái nhà xưởng của các doanh nghiệp đang hoạt động trong các khu công nghiệp để đầu tư lắp đặt hệ thống tạo ra nguồn điện từ năng lượng mặt trời.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn khá nhiều tranh cãi, bên cạnh những hiệu quả mang lại, nhiều chuyên gia tỏ vẻ 1 lo ngại về các khía cạnh như chất thải của các tấm pin năng lượng mặt trời, độ bền của pin, khả năng xoay chuyển của các tấm pin để nhận năng lượng trực tiếp, công nghệ điều tiết và quản lý,… Từ dự án Khu công nghiệp Trần Quốc Toản (gọi tắt là KCN) đang hoạt động, tọa lạc thuộc khu vực thành phố Cao Lãnh, hiện có diện tích mái nhà xưởng hơn 100.000 m2, một trong những nơi lý tưởng đáp ứng được mục tiêu đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời trên mái nhà (gọi tắt là điện áp mái). Trên cơ sở lý thuyết phân tích Lợi ích - chi phí đánh giá toàn diện theo quan điểm phát triển bền vững, sạch và xanh, cùng với cách tiếp cận đề án nhằm mang lại phúc lợi cho toàn xã hội. Với mục tiêu đưa ra một đánh giá tác động trên nhiều mặt liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau, nhằm đảm bảo mang lại những lợi ích cân đối hài hoà cho toàn xã hội về lâu dài trong quản lý, phân phối sử dụng điện năng. Tác giả mạnh dạn chọn đề tài “Phân tích lợi ích và chi phí dự án đầu tư điện năng lượng mặt trời trên mái nhà tại Khu công nghiệp Trần Quốc Toản” làm hướng nghiên cứu chính cho luận văn Thạc sỹ Quản lý kinh tế.
Các công trình nghiên cứu có liên quan trong và ngoài nước.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu phương pháp CBA.1 Trên thế giới: - Allais (1988) và Mirrlees (1996), với “Cost - Benefit analysis” đạt Giải Nobel, nghiên cứu Phân tích lợi ích – Chi phí trong vai trò là phương pháp hạch toán, để hợp lí hoá những lựa chọn trong những vấn đề kinh tế học công cộng, giúp đánh giá đầy đủ những tác động kinh tế hay xã hội tiềm tàng, thông qua những hiệu ứng đầu tư trên lưu lượng hoạt động kinh tế và phúc lợi tập thể. Lĩnh vực ứng dụng điển hình nhất cho phân tích này là bao phủ diện tích của những cơ sở hạ tầng đường bộ, những công trình lớn qui hoạch lãnh thổ, qui hoạch đô thị, năng lượng, đặc biệt cho việc đánh giá những dự án công cộng lớn trong những ngành sản sinh ra hoặc những lợi thế tăng dần (năng lượng, vận tải công cộng), để xác định những phương thức định giá tối ưu. Những nghiên cứu này được Maurice Allais (1943), Marcel Boiteux (1956; 1962), Henri Levy-Lambert (1973), Edmond Ma- 2 linvaud (1972; 1979) và Jean-Claude Milleron (1972; 1979) phát triển và đặc trưng cho điều được gọi là việc “hợp lí hoá những lựa chọn ngân sách”; - Massimo Florio (2015) với bài viết “The Use of Ex Post Cost – Benefit Analysis to Assess the Long - Term Effects of Major Infrastructure Projects”: nghiên cứu sử dụng ex post CBA kết hợp với đánh giá định tính giữa phân tích hồi cứu và phân tích triển vọng, để đánh giá lại hiệu quả những tác động dài hạn của các dự án cơ sở hạ tầng lớn và thảo luận về một số ý nghĩa phương pháp và thể chế liên quan đến việc sử dụng CBA. Sử dụng CBA có thể cải thiện việc đánh giá trước và sau khi thực hiện dự án bằng cách đẩy nhanh quá trình và thực hiện các hành động khắc phục nhằm nâng cao hành vi hướng đến kết quả.
- Anita Rumeshi Perera (2016) với luận án “Cost-Benefit Analysis of Pro- posed Mini Hydropower Dam in Gatambe, Sri Lanka”, nghiên cứu sử dụng phân tích chi phí - lợi ích để xác định liệu đập thủy điện mini được đề xuất có phù hợp với các khu vực sông hay không, bằng cách phân loại chi phí thành trực tiếp và gián tiếp, trong đó bao gồm chi phí dự án, chi phí tái định cư và chi phí môi trường thông qua thực hiện khảo sát 100 mẫu. Từ nhận định do có nhiều tác động môi trường ảnh hưởng nghiêm trọng, kết quả đầu ra của phân tích cho thấy chi phí sẽ cao hơn lợi ích kinh tế thu được để kết luận từ chối tiếp tục dự án. - Isabel Azevedo và các cộng sự (2013) với bài viết “Cost Benefit Analysis in the Context of the Energy Infrastructure Package”, nghiên cứu việc đẩy nhanh các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng để đạt được các mục tiêu chính sách năng lượng của EU, Ủy ban Châu Âu đã đề xuất một gói Cơ sở hạ tầng năng lượng, bao gồm một Quy định mới về hướng dẫn xây dựng cơ sở hạ tầng năng lượng xuyên châu Âu, yêu cầu xây dựng các phương pháp Phân tích Cost-Benefit (CBA) để tạo thuận lợi cho việc lựa chọn các Dự án có lợi ích chung (PCI).2 Tại Việt Nam: Thực hiện CBA đối với các dự án đầu tư công trong lĩnh vực phát triển hạ tầng đô thị tại TPHCM: Các dự án đầu tư công đã xác định tính cần thiết đầu tư dự án này trên cơ sở cân nhắc hai chỉ số chính: Giá trị kinh tế hiện tại ròng (ENPV) và Tỷ lệ lợi ích/chi phí (BCR). Ban hành “Tài liệu hướng dẫn đánh giá việc thực hiện 3 CBA đối với dự án đầu tư công trong lĩnh vực phát triển hạ tầng đô thị tại TPHCM” để hỗ trợ cán bộ công chức có trách nhiệm thẩm định dự án nhằm đánh giá việc thực hiện CBA đối với dự án đầu tư công trong lĩnh vực phát triển hạ tầng đô thị tại TPHCM, dành cho cả hai cấp: cấp lãnh đạo (cấp ra quyết định) và cấp chuyên viên (cấp đề xuất, tham mưu).2 Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài của luận văn.1 Trên thế giới: - Phân tích CBA dự án Noor Abu Dhabi: giữa Tập đoàn điện lực Abu Dhabi và một liên doanh hai nhà thầu Marubeni Corp (Nhật Bản) và Jinko Solar Holding (Trung Quốc).
Nhà máy điện mặt trời này được lắp đặt hơn 3,2 triệu tấm pin quang điện, trải dài trên diện tích 8 km2.Với công suất 1.117 MW và có kinh phí xây dựng hơn 860 triệu USD, - Phân tích CBA dự án Xây dựng nhà máy điện năng lượng mặt trời Đại Đồng, Trung Quốc: Theo như công suất kế hoạch khi bắt đầu xây dựng, dự án điện có khả năng sẽ soán ngôi nhà máy Tengger, thành nhà máy điện mặt trời lớn nhất thế giới sau khi hoàn thành. Công suất của nhà máy là 1000 MW/pha và tổng công suất lên đến 3000MW/pha. Từ tháng 7 năm 2016 đến tháng 1 năm 2017, nhà máy đã sản xuất ra 870 MW điện, tương đương với 120 MW điện/ tháng.2 Tại Việt Nam Có nhiều đề tài luận văn sử dụng công cụ CBA để phân tích một dự án đầu tư công của nhà nước, nhằm nhận dạng, đo lường và so sánh lợi ích, chi phí về mặt tài chính và KT-XH của dự án, phân tích đầy đủ các kết quả của một dự án xuyên suốt từ quan điểm thị trường và quan điểm tư nhân (phân tích tài chính), quan điểm hiệu quả (phân tích kinh tế) đến quan điểm các nhóm liên quan (phân tích xã hội) để đưa ra các chính sách giải pháp phù hợp. Có thể kể đến như: - Nguyễn Anh Tuấn và cộng sự - Trung tâm Năng lượng tái tạo, Viện Năng lượng (2019).
Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của Nhà máy Điện mặt trời nối lưới đến lưới điện phân phối của địa phương. Kết luận Việt Nam được xem là một quốc gia có tiềm năng rất lớn về năng lượng mặt trời, đặc biệt ở khu vực miền Trung và miền Nam của đất nước, với cường độ bức xạ mặt trời trung bình khoảng 5 4 kWh/m2/ngày, số ngày nắng trung bình trên các tỉnh miền Trung và miền Nam vào khoảng 300 ngày/năm. - Một số nghiên cứu Phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội chuyên về điện mặt trời trên mái nhà như của Nguyễn Hữu Khoa – Trường Cao đẳng Điện lực TP. HCM; Phát triển năng lượng tái tạo- Cơ hội cho điện gió và điện mặt trời của Thông tấn xã Việt Nam: Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2068/QĐ-TTg ngày 25/11/2015;.