CHƯƠNG 1: XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP VÀ CHẤT LƯỢNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP 1. Vai trò của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp đối với các tổ chức kinh tế trong nền kinh tế thị trường 1. Khái niệm, mục đích, yêu cầu của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 1. Khái niệm Xếp hạng tín dụng hay xếp hạng rủi ro tín dụng là những ý kiến đánh giá về rủi ro tín dụng và chất lượng tín dụng, thể hiện khả năng trả nợ (gốc, lãi hoặc cả hai) của đối tượng đi vay để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn thông qua hệ thống xếp hạng theo ký hiệu.
Ở nước ta, thuật ngữ "corporate credit rating" được được dịch với nhiều nghĩa khác nhau như xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp, phân loại tín dụng doanh nghiệp, xếp loại doanh nghiệp, phân loại doanh nghiệp. Trong đó, sát nghĩa nhất là xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và phân loại tín dụng doanh nghiệp. Cho nên các từ này sẽ được chọn để sử dụng chủ yếu trong luận văn. Theo Standards & Poor: Xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khả năng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn.
Theo Moody's: Xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của chủ thể đi vay dựa trên những phân tích tín dụng cơ bản và biểu hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa cho đến C. Định nghĩa của Viện nghiên cứu Nomura: Xếp hạng tín dụng là đánh giá hiện tại về mức độ sẵn sàng và khả năng trả gốc, lãi đối với chứng khoán nợ của một nhà phát hành trong suốt thời gian tồn tại của chứng khoán đó. 5 Như vậy, có thể định nghĩa, xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá về rủi ro tín dụng và chất lượng tín dụng, thể hiện khả năng và thiện ý trả nợ của đối tượng đi vay để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn thông qua hệ thống xếp hạng theo ký hiệu. Bản chất của việc XHTD doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng ngân hàng là việc áp dụng các phương pháp, công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình hoạt động của doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó cũng như đánh giá khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với khoản vay nhất định như trả lãi và gốc nợ vay khi đến hạn, nhằm xác định rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng.
Mức độ rủi ro tín dụng thay đổi theo từng doanh nghiệp và được xác định thông qua quy trình xếp hạng bằng thang điểm, tuân thủ theo các nguyên tắc nhất định và phù hợp với thông lệ quốc tế trên cơ sở dựa vào các thông tin tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp đó tại thời điểm xếp hạng. Mục đích của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Thứ nhất, là đánh giá khả năng tin cậy về tài chính của doanh nghiệp khi đứng trên giác độ ngân hàng, dựa trên cơ sở số liệu, các báo cáo tài chính và báo cáo khác của doanh nghiệp để nhận xét đánh giá tình hình hoạt động, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán trong hiện tại và tương lai của doanh nghiệp nhằm xác định khả năng thu hồi vốn và lãi vay. Nói cách khác, mục đích của việc XHTD doanh nghiệp là lường trước các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động tín dụng để đưa ra các quyết định hợp lý về lãi suất, hạn mức tín dụng, các quyết định cho vay, không cho vay, hay thu hồi nợ. Thứ hai, là phục vụ công tác điều hành quản lý của NHNN, giúp NHNN có thêm thông tin hỗ trợ cho việc hoạch định chính sách tiền tệ tín dụng hợp lý và phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ ba, việc XHTD doanh nghiệp còn giúp cho bản thân doanh nghiệp biết 6 được tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình và của bạn hàng. Yêu cầu của việc xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Việc XHTD doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu sau: Tính đầy đủ: Thông tin đầu vào phải đảm bảo kịp thời, trung thực, tin cậy, đây là yêu cầu hàng đầu đối với mọi nguồn thông tin nói chung. Tính đầy đủ của thông tin được hiểu theo nghĩa là thông tin đó phải xác thực, có nguồn cung cấp rõ ràng, đáng tin cậy và phải thường xuyên được cập nhật. Tính đầy đủ còn thể hiện qua việc tính toán tất cả các chỉ tiêu cần thiết để đánh giá đúng đối tượng cần nghiên cứu.
Tính chính xác: XHTD doanh nghiệp và các chỉ tiêu phân tích phải khoa học, được áp dụng rộng rãi, được thừa nhận trong khu vực, quốc tế và phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam, phù hợp với khả năng trình độ và có tính khả thi cao. Tính khách quan: Kết quả XHTD doanh nghiệp được công bố rộng rãi và phải do các tổ chức xếp hạng trung gian đứng ra thực hiện để đảm bảo tính khách quan trong việc đưa ra kết quả xếp hạng. Tính trung thực: Trong quá trình phân tích và xếp hạng, các thông tin, dữ liệu sử dụng để phân tích, cũng như kết quả xếp hạng đối doanh nghiệp phải được đảm bảo trung thực, giữ nguyên bản chất, không được làm sai lệch thông tin theo ý muốn chủ quan của bất kỳ đối tượng nào. Vai trò của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp đối với các tổ chức kinh tế trong nền kinh tế thị trường 1.
Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước Thông tin XHTD doanh nghiệp giúp cho các cơ quan quản lý Nhà nước đánh giá được đối tượng quản lý của mình, có cơ sở thông tin để so sánh theo ngành kinh tế, lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp, đưa ra những giải pháp thích hợp nhất để thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp trong từng ngành kinh tế nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung, nhằm bảo đảm một môi 7 trường kinh tế hoạt động lành mạnh. Ngoài ra, Thông tin về XHTD doanh nghiệp còn giúp cho việc định giá doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hoá. Đối với NHNN, việc XHTD doanh nghiệp phục vụ cho công tác quản lý rủi ro tín dụng, từ đó có chính sách tiền tệ, tín dụng thích hợp lý. Giúp thị trường tài chính minh bạch hơn, nâng cao hiệu quả của nền kinh tế và tăng cường khả năng thanh tra, giám sát các TCTD của NHNN.
Đối với Tổ chức tín dụng Hoạt động của TCTD trong nền kinh tế thị trường là một trong những hoạt động kinh tế có nhiều rủi ro. Việc XHTD doanh nghiệp giúp TCTD trong việc ra quyết định cấp tín dụng, xác định hạn mức tín dụng, thời hạn, mức lãi suất, biện pháp bảo đảm tiền vay, phê duyệt hay không phê duyệt. Giám sát và đánh giá khách hàng hiện đang còn dư nợ, từ đó lường trước những dấu hiệu bất thường trong hoạt động của doanh nghiệp và có những biện pháp khắc phục kịp thời. Giảm chi phí và tiết kiệm thời gian quyết định một món vay.
XHTD doanh nghiệp còn giúp các TCTD phát triển chiến lược marketing nhằm hướng tới các khách hàng có ít rủi ro hơn. Ước lượng mức vốn đã cho vay sẽ không thu hồi được để trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Các ngân hàng và các tổ chức tài chính trung gian khác với tư cách là một nhà đầu tư sử dụng XHTD doanh nghiệp làm một tiêu chuẩn quan trọng khi quyết định cho vay, tài trợ dự án, thoả thuận swap… 1. Đối với các doanh nghiệp Giúp các doanh nghiệp xây dựng hình ảnh và độ tín nhiệm của mình trong quá trình hội nhập quốc tế.
Doanh nghiệp sẽ có được những thông tin đánh giá hết sức độc lập, khách quan về tình hình sản xuất kinh doanh, về năng lực tài chính, khả năng thanh toán, công nợ của chính doanh nghiệp mình. Mặt khác, doanh nghiệp còn nhận được những dịch vụ về tư vấn tài chính, quản lý, thị trường. Trong nền kinh tế thị trường, bên cạnh tín dụng ngân hàng (tín dụng giữa các ngân hàng với doanh nghiệp), còn xuất hiện và phát triển hình thức tín dụng 8 thương mại. Đây chính là quan hệ mua bán chịu giữa các doanh nghiệp với nhau trong quá trình mua bán hàng hóa.
Chính vì thế, thông tin về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp sẽ giúp các doanh nghiệp tìm hiểu rõ hơn đối tác của mình, từ đó quyết định các giao dịch mua bán chịu hàng hoá (tín dụng thương mại), hợp tác liên doanh. Ngoài ra, XHTD doanh nghiệp còn góp phần rất lớn trong việc quảng bá và phát triển thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường trong nước và Quốc tế. Đối với các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán XHTD doanh nghiệp cung cấp cho thị trường chứng khoán một hệ thống xếp hạng các công cụ tài chính, đặc biệt là các chứng khoán nợ, từ đó giúp cho các nhà đầu tư có cơ sở để tham khảo, so sánh đối chiếu kỹ càng trước khi ra quyết định đầu tư cuối cùng, đầu tư vào những công cụ nào? Vì thế, XHTD doanh nghiệp đóng vai trò bảo vệ các nhà đầu tư, giảm bớt rủi ro khi đầu tư vào chứng khoán. Mặc dù thị trường chứng khoán ở Việt Nam đang trong quá trình hình thành và phát triển, nhưng tương lai đó là một thị trường tài chính cao cấp trong nền kinh tế thị trường, nó cũng là công cụ cao cấp nhất của thị trường tài chính.
XHTD doanh nghiệp không chỉ có lợi cho các các nhà đầu tư mà còn mang lại lợi ích cho các công ty chứng khoán. XHTD doanh nghiệp tạo điều kiện cho việc huy động vốn trên thị trường chứng khoán thực hiện được dễ dàng, thuận lợi hơn. XHTD doanh nghiệp góp phần quan trọng vào việc giảm chi phí sử dụng vốn cho người phát hành, thúc đẩy nhà phát hành nâng cao hơn uy tín và trách nhiệm đối với các nhà đầu tư trong việc đảm bảo thanh toán tiền lãi và tiền vốn vay. XHTD doanh nghiệp là nhân tố quan trọng khi đánh giá mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận.
Nhà đầu tư so sánh đánh giá lợi nhuận - rủi ro giữa các công cụ đầu tư để tìm ra công cụ có lợi nhất vừa có hiệu quả vừa an toàn. Chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 1.
