Luận văn thạc sĩ cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng công ty chứng khoán tại việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích cầm cố tài sản trong hoạt động tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán tại Việt Nam, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Hồ Anh Khoa
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Lý luận về cầm cố tài sản

Luận văn thạc sĩ này tập trung phân tích khái niệm và đặc điểm của cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán tại Việt Nam. Cầm cố tài sản là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, được quy định trong Bộ luật Dân sự. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng và đảm bảo an toàn cho các giao dịch tài chính. Tài sản đảm bảo có thể là động sản, bất động sản, hoặc các tài sản tài chính như chứng khoán, tiền gửi. Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến cầm cố tài sản để áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của giao dịch bảo đảm

Giao dịch bảo đảm là một chế định pháp lý quan trọng, được sử dụng để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Luận văn phân tích khái niệm giao dịch bảo đảm theo Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật liên quan. Đặc điểm của giao dịch bảo đảm bao gồm tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính, mục đích nâng cao trách nhiệm của các bên, và đối tượng là các lợi ích vật chất. Luận văn cũng chỉ ra rằng giao dịch bảo đảm chỉ có hiệu lực khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ được bảo đảm.

1.2 Phân loại giao dịch bảo đảm

Luận văn phân loại giao dịch bảo đảm thành hai nhóm chính: bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật. Bảo đảm đối vật liên quan đến việc sử dụng tài sản để đảm bảo nghĩa vụ, trong khi bảo đảm đối nhân dựa trên uy tín và cam kết của bên bảo đảm. Luận văn cũng đề cập đến các biện pháp bảo đảm cụ thể như cầm cố, thế chấp, và bảo lãnh, đồng thời phân tích vai trò của chúng trong hoạt động của tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán.

II. Quy định pháp luật về cầm cố tài sản

Luận văn đi sâu vào các quy định pháp luật về cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán tại Việt Nam. Pháp luật cầm cố quy định rõ về loại tài sản được sử dụng để cầm cố, hình thức pháp lý của giao dịch, và thời điểm có hiệu lực của giao dịch. Luận văn cũng phân tích các hạn chế trong việc nhận tài sản cầm cố và quy trình xử lý tài sản đảm bảo khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Điều này giúp các tổ chức tài chính giảm thiểu rủi ro tín dụng và đảm bảo an toàn cho các giao dịch.

2.1 Quy định về tài sản cầm cố

Luận văn nêu rõ các loại tài sản có thể được sử dụng để cầm cố, bao gồm tài sản tài chính như chứng khoán, tiền gửi, và các loại tài sản khác như bất động sản, động sản. Pháp luật cũng quy định về hình thức pháp lý của giao dịch cầm cố, đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp của các giao dịch này. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định pháp luật để tránh các rủi ro pháp lý.

2.2 Xử lý tài sản cầm cố

Khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ, tài sản cầm cố sẽ được xử lý để thu hồi nợ. Luận văn phân tích quy trình xử lý tài sản đảm bảo theo quy định của pháp luật, bao gồm các bước như thông báo, định giá, và bán đấu giá tài sản. Luận văn cũng chỉ ra những khó khăn và thách thức trong việc xử lý tài sản cầm cố, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường bất động sản và chứng khoán biến động.

III. Rủi ro và giải pháp trong cầm cố tài sản

Luận văn đánh giá các rủi ro liên quan đến cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán. Các rủi ro bao gồm rủi ro pháp lý, rủi ro thị trường, và rủi ro từ việc xử lý tài sản đảm bảo. Luận văn đề xuất các giải pháp để hạn chế rủi ro, bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp lý, nâng cao năng lực quản lý của các tổ chức tài chính, và tăng cường giám sát từ cơ quan quản lý nhà nước. Những giải pháp này nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động cầm cố tài sản.

3.1 Rủi ro trong cầm cố tài sản

Luận văn chỉ ra các rủi ro chính mà tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán có thể gặp phải khi thực hiện cầm cố tài sản. Các rủi ro bao gồm việc tài sản đảm bảo mất giá, khó khăn trong việc xử lý tài sản, và các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu tài sản. Luận văn nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá kỹ lưỡng tài sản trước khi thực hiện giao dịch cầm cố.

3.2 Giải pháp hạn chế rủi ro

Để hạn chế rủi ro, luận văn đề xuất các giải pháp như hoàn thiện quy định pháp lý về cầm cố tài sản, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực quản lý của các tổ chức tài chính. Luận văn cũng khuyến nghị việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản đảm bảo và tăng cường giám sát từ các cơ quan quản lý nhà nước. Những giải pháp này nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động cầm cố tài sản tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Các vấn đề lý luận về cầm cố tài sản. Chương này tác giả trình bày khái quát về khái niệm, đặc điểm của giao dịch bảo đảm và tài sản bảo đảm nói chung và cầm cố tài sản nói riêng; vai trò của giao dịch cầm cố tài sản đối với hoạt động tín dụng, công ty chứng khoán. Chương 2: Quy định của pháp luật về cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán. 7 Chương này tác giả nêu và phân tích làm rõ các quy định của pháp luật về cầm cố tài sản theo những loại tài sản nhận cầm cố; trong đó tập trung vào ba nội dung: Bản chất giao dịch; Hiệu lực của giao dịch và Xử lý tài sản cầm cố.

Chương 3: Rủi ro cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán và giải pháp. Trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật về thế chấp tài sản bảo đảm và thực tiễn áp dụng trong hoạt động cấp tín dụng, tác giả tổng hợp, đưa ra những dạng rủi ro đối với giao dịch cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán. Từ đó, đề xuất giải pháp hạn chế rủi ro. 8 CHƢƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẦM CỐ TÀI SẢN 1.

Khái niệm, đặc điểm của giao dịch bảo đảm 1. Khái niệm giao dịch bảo đảm Giao dịch bảo đảm, hay các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là chế định pháp lý đã xuất hiện trong những đạo luật cổ xưa nhất và luôn gắn liền với sự phát triển, biến đổi của các giao dịch dân sự. Theo nhiều nhà nghiên cứu [19], giữa hai hệ thống pháp luật Civil Law và Common Law, cách thức đề cập và quy định về giao dịch bảo đảm, các biện pháp báo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là khác nhau. Theo đó, với các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Civil Law, pháp luật có xu hướng quy định liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ mà không đưa ra khái niệm chung về giao dịch bảo đảm.

Các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Common Law thì không theo xu hướng quy định hình thức mà hướng tới chức năng của các biện pháp bảo đảm hay “lợi ích bảo đảm”. Bởi vậy, hệ thống pháp luật Common Law công nhận cả những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác như: gửi bán thương mại; chuyển giao nợ, cho thuê tài sản dài hạn, bán có bảo lưu quyền sở hữu; mua trả chậm, trả dần; chuyển nhượng quyền đòi nợ; quyền cầm giữ… Khoản 1, Điều 323 về “Đăng ký giao dịch bảo đảm”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Giao dịch bảo đảm là giao dịch dân sự do các bên thoả thuận hoặc pháp luật quy định về việc thực hiện biện pháp bảo đảm được quy định tại khoản 1 Điều 318 của Bộ luật này.” Điều 318 về “Giao dịch bảo đảm”, Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng quy định theo hướng liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự bao gồm: a) Cầm cố tài sản; b) Thế chấp tài sản; c) Đặt cọc; 9 d) Ký cược; đ) Ký quỹ; e) Bảo lãnh; g) Tín chấp. [30, Điều 318] Trước đó, tại Bộ luật Dân sự năm 1995, khái niệm giao dịch bảo đảm không được đề cập đến.

Bộ luật Dân sự năm 1995 chỉ quy định theo hướng liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Khoản 1, Điều 2 về “Giải thích từ ngữ”, Nghị định số 178/1999/NĐ-CP về Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng quy định: “ 1. Bảo đảm tiền vay là việc tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay”. [12, khoản 1, Điều 2] Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29-12-2006 của Chính phủ về Giao dịch bảo đảm thay thế Nghị định số 178/1999/NĐ-CP về Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng, nhưng cũng không đưa ra một định nghĩa cụ thể về giao dịch bảo đảm.

Tuy nhiên theo cách thức quy định tại Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, có thể hiểu giao dịch bảo đảm cũng vẫn là một dạng giao dịch dân sự, gắn liền với mỗi biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Có thể tạm thời khái quát về giao dịch bảo đảm như sau: Giao dịch bảo đảm là giao dịch dân sự mà bên bảo đảm dùng tài sản hoặc không dùng tài sản để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của chính mình hoặc bên thứ ba đối với bên nhận bảo đả; nếu đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ được bảo đảm không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thoả thuận thì bên nhận bảo đảm có quyền xử lý tài sản bảo đảm hoặc yêu cầu bên bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo thoả thuận. Đặc điểm của giao dịch bảo đảm Giao dịch bảo đảm tiền vay có những đặc điểm chung của giao dịch dân sự và những đặc điểm đặc thù như sau: Thứ nhất, giao dịch bảo đảm mang tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính: 10 Giao dịch bảo đảm vốn được sử dụng để bảo đảm cho việc thực hiện một, một số nghĩa vụ dân sự nào đó. Bởi vậy, về mặt logic, giao dịch bảo đảm không tồn tại độc lập mà luôn phụ thuộc và gắn liền với nghĩa vụ được bảo đảm.

Cũng vì vậy mà giao dịch phát sinh nghĩa vụ được bảo đảm được gọi là giao dịch chính, còn giao dịch bảo đảm được gọi là giao dịch phụ. Việc giao dịch bảo đảm bị vô hiệu không làm ảnh hưởng tới hiệu lực của giao dịch chính. Nếu theo chiều ngược lại, thông thường, giao dịch chính vô hiệu thì giao dịch phụ vô hiệu theo, nhưng trong trường hợp giao dịch phụ là giao dịch bảo đảm thì pháp luật quy định ngoại lệ. Khoản 2, Điều 410 về “Hợp đồng dân sự vô hiệu”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “2.

Sự vô hiệu của hợp đồng chính làm chấm dứt hợp đồng phụ, trừ trường hợp các bên có thoả thuận hợp đồng phụ được thay thế hợp đồng chính. Quy định này không áp dụng đối với các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự.” [30, khoản 2, Điều 410] Thứ hai, giao dịch bảo đảm đều có mục đích nhằm nâng cao trách nhiệm của các bên trong giao dịch dân sự. Đây là bản chất của giao dịch bảo đảm, buộc các bên phải đề cao trách nhiệm thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo thoả thuận. Trong một số trường hợp, việc sử dụng giao dịch bảo đảm còn nhằm mục đích ràng buộc trách nhiệm giao kết giao dịch dân sự của các bên, ví dụ như trường hợp các bên đặt cọc để bảo đảm cho nghĩa vụ giao kết hợp đồng chính thức, bên nào từ chối giao kết hợp đồng thì có thể mất cọc, trả lại cọc đồng thời chịu phạt cọc như đã thoả thuận.

Thứ ba, đối tượng của giao dịch bảo đảm là các lợi ích vật chất. Đối tượng của giao dịch bảo đảm là các lợi ích vật chất là phù hợp với bản chất giao dịch bảo đảm như đã nêu. Thông thường, tham gia giao dịch dân sự, các bên đều hướng tới lợi ích vật chất nhất định. Do vậy, để trở thành một kênh dự phòng cho giao dịch chính, giao dịch phụ (mà ở đây là giao dịch bảo đảm) cũng phải mang lợi ích vật chất, xuất phát từ quy luật ngang giá trong quan hệ 11 tài sản.

Hiện tại, trong 7 biện pháp bảo đảm được quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2005, chỉ có biện pháp tín chấp là khó lý giải theo logic này. Điều 372 về “Bảo đảm bằng tín chấp của tổ chức chính trị - xã hội”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Tổ chức chính trị - xã hội tại cơ sở có thể bảo đảm bằng tín chấp cho cá nhân, hộ gia đình nghèo vay một khoản tiền tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác để sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ theo quy định của Chính phủ.” [30, Điều 372] Theo hướng dẫn tại Nghị định số 163/2006/NĐ-CP về Giao dịch bảo đảm, bên tín chấp không có bất kỳ nghĩa vụ vật chất nào đối với bên nhận tín chấp. Mặc dù có thể xác định là dạng bảo đảm đối nhân, nhưng tín chấp khác hoàn toàn với biện pháp bảo đảm bằng bảo lãnh; khi mà bên bảo lãnh có nghĩa vụ trả nợ thay cho bên có nghĩa vụ được bảo đảm, đồng thời, bên bảo lãnh phải sử dụng toàn bộ tài sản của mình để thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với bên nhận bảo lãnh. Thứ tư, giao dịch bảo đảm có phạm vi bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm.

Điều 319 về “Phạm vi bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Nghĩa vụ dân sự có thể được bảo đảm một phần hoặc toàn bộ theo thoả thuận hoặc theo quy định của pháp luật; nếu không có thoả thuận và pháp luật không quy định phạm vi bảo đảm thì nghĩa vụ coi như được bảo đảm toàn bộ, kể cả nghĩa vụ trả lãi và bồi thường thiệt hại.” [30, Điều 319] Theo đó, trong mọi trường hợp, phạm vi của giao dịch bảo đảm đều phụ thuộc vào phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm trong giao dịch chính. Giả sử trường hợp hợp đồng mua bán hàng hoá, giao dịch chính làm phát sinh rất nhiều nghĩa vụ như: Nghĩa vụ thanh toán tiền hàng, Nghĩa vụ thanh toán tiền lãi phát sinh do chậm thanh toán tiền hàng , Nghĩa vụ chi trả chi phí bảo hành, bảo trì hàng hoá,. Nhưng nếu trong thoả thuận bảo đảm, các bên chỉ xác định nghĩa vụ được 12 bảo đảm là một, một số các nghĩa vụ trong tất cả các nghĩa vụ trong giao dịch chính thì phạm vi bảo đảm chỉ giới hạn trong phạm vi một hoặc một số nghĩa vụ được bảo đảm này. Mặc dù, trong nhiều trường hợp, giá trị tài sản bảo đảm có thể lớn hơn rất nhiều so với giá trị nghĩa vụ được bảo đảm.

Thứ năm, tính chất của giao dịch bảo đảm được cụ thể hoá khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ được bảo đảm. Với tính chất dự phòng, tăng cường trách nhiệm thực hiện đúng nghĩa vụ đã thoả thuận của các bên, nếu các nghĩa vụ đều được tôn trọng và thực hiện đúng thoả thuận thì đương nhiên không cần áp dụng thực tế các biện pháp bảo đảm.