Giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng Ngọc Linh, Quảng Nam

Luận văn nghiên cứu cơ sở khoa học, đề xuất giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại Khu BTTN Ngọc Linh, Quảng Nam.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Nam Thắng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng của Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn thạc sĩ về bảo tồn rừng Ngọc Linh

Luận văn thạc sĩ "Nghiên cứu cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng của Khu BTTN Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam" của tác giả Nguyễn Quốc Cường (2018) là một công trình nghiên cứu toàn diện, cung cấp nền tảng vững chắc cho công tác bảo tồn rừng Ngọc Linh. Khu vực này, thuộc vùng sinh thái dãy Trường Sơn, được công nhận là một cảnh quan ưu tiên toàn cầu với giá trị sinh học nổi trội nhưng đang đối mặt với mức độ đe dọa cao. Mục tiêu chính của luận văn là nghiên cứu các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng tài nguyên để đề xuất các giải pháp quy hoạch hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ nhằm tăng cường hiệu quả quản lý tài nguyên rừng một cách bền vững mà còn hướng đến việc hỗ trợ và nâng cao sinh kế người dân địa phương. Công trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hài hòa giữa hai mục tiêu cốt lõi: bảo tồn và phát triển. Việc quy hoạch Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Ngọc Linh được xem là cơ hội để bảo vệ các hệ sinh thái rừng tiêu biểu, đặc biệt là các loài đặc hữu như Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) và Khướu Ngọc Linh (Garrulax ngoclinhensis), đồng thời thúc đẩy các dịch vụ du lịch sinh thái và thu hút đầu tư cho phát triển bền vững tại huyện Nam Trà My.

1.1. Tầm quan trọng của hệ sinh thái rừng Ngọc Linh Quảng Nam

Khu BTTN Ngọc Linh đóng vai trò là một mắt xích trọng yếu trong cảnh quan Trung Trường Sơn, một khu vực có mức độ đặc hữu và đa dạng sinh học cao. Hệ sinh thái rừng tại đây là nơi trú ngụ của nhiều loài có tầm quan trọng toàn cầu, bao gồm các loài động thực vật quý hiếm đang bị đe dọa. Luận văn khẳng định, việc bảo vệ và duy trì các khu rừng tự nhiên còn sót lại là nhiệm vụ cấp thiết để bảo tồn nguồn gen và các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng. Khu vực này có chức năng phòng hộ đầu nguồn cho hệ thống sông Tranh, cung cấp nước cho các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của vùng hạ lưu. Do đó, công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Ngọc Linh không chỉ có ý nghĩa địa phương mà còn góp phần vào chiến lược bảo tồn cấp quốc gia và quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên

Luận văn đặt ra hai mục tiêu chính. Mục tiêu chung là đề xuất các giải pháp quy hoạch bảo tồn rừng Ngọc Linh nhằm quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững và cải thiện đời sống cho cộng đồng dân tộc thiểu số. Mục tiêu cụ thể bao gồm: (1) Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội; (2) Đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng và công tác quản lý; (3) Đề xuất các giải pháp quy hoạch chi tiết. Những mục tiêu này thể hiện một cách tiếp cận toàn diện, không chỉ tập trung vào yếu tố sinh học mà còn xem xét sâu sắc các khía cạnh xã hội. Theo tác giả, thành công của công tác bảo tồn phụ thuộc lớn vào việc giải quyết các bài toán về sinh kế người dân và tạo ra sự đồng thuận từ các bên liên quan, đặc biệt là cộng đồng người Xơ Đăng và các dân tộc khác sống trong và gần khu bảo tồn.

II. Thực trạng thách thức trong công tác bảo tồn rừng Ngọc Linh

Công tác bảo tồn rừng Ngọc Linh đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, xuất phát từ cả yếu tố bên trong và bên ngoài khu bảo tồn. Luận văn đã chỉ ra những mối đe dọa chính, trong đó áp lực từ các hoạt động kinh tế và sản xuất nông lâm nghiệp là lớn nhất. Sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên của các cộng đồng địa phương, đặc biệt là cộng đồng dân tộc thiểu số, đã tạo ra một cuộc xung đột âm thầm giữa nhu cầu sinh tồn và mục tiêu bảo tồn. Các hoạt động như canh tác nương rẫy, khai thác lâm sản ngoài gỗ, và săn bắt trái phép vẫn diễn ra, gây suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Bên cạnh đó, sự phát triển của các dự án cơ sở hạ tầng và nhu cầu mở rộng đất nông nghiệp cũng đang thu hẹp môi trường sống của nhiều loài hoang dã. Tình trạng này đòi hỏi phải có những thực trạng và giải pháp mang tính đột phá, kết hợp giữa quản lý chặt chẽ và hỗ trợ phát triển bền vững cho người dân, nhằm giảm áp lực trực tiếp lên hệ sinh thái rừng. Nếu không có sự can thiệp kịp thời, các giá trị cốt lõi của Ngọc Linh sẽ bị mai một.

2.1. Áp lực từ sinh kế người dân và phát triển kinh tế

Khu vực nghiên cứu là nơi sinh sống của các cộng đồng người Xơ Đăng, Cà Dong và Mơ Nông, với tỷ lệ hộ nghèo còn cao. Sinh kế người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác tài nguyên từ rừng. Phương thức sản xuất tự cung tự cấp, năng suất thấp và thiếu các cơ hội việc làm thay thế đã đẩy người dân vào tình thế phải khai thác rừng để tồn tại. Theo luận văn, đây là thách thức lớn nhất đối với công tác bảo tồn. Việc chuyển đổi đất rừng sang làm nương rẫy, khai thác cây dược liệu quý một cách tự phát và săn bắt động vật hoang dã không chỉ làm suy giảm đa dạng sinh học mà còn gây xói mòn đất và ảnh hưởng đến nguồn nước. Do đó, mọi giải pháp bảo tồn cần phải bắt đầu từ việc ổn định và cải thiện đời sống cho người dân vùng đệm VQG Ngọc Linh.

2.2. Nguy cơ suy giảm tài nguyên và các loài đặc hữu quý hiếm

Ngọc Linh là "ngôi nhà" của nhiều loài đặc hữu có giá trị kinh tế và khoa học cao, nổi bật là Sâm Ngọc Linh. Nhu cầu thị trường rất lớn đối với loài sâm này đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức, đẩy quần thể tự nhiên đến bờ vực cạn kiệt. Tương tự, nhiều loài động thực vật khác trong Sách Đỏ Việt Nam và IUCN cũng đang bị đe dọa bởi nạn săn bắt và mất môi trường sống. Luận văn chỉ ra rằng các kiểu rừng nhiệt đới thường xanh ở vùng đất thấp đang bị thu hẹp nhanh chóng. Việc quản lý tài nguyên rừng còn nhiều tồn tại, hệ thống tuần tra, bảo vệ chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi xâm hại. Đây là một cuộc chạy đua với thời gian để bảo vệ những nguồn gen quý giá trước khi chúng biến mất vĩnh viễn.

III. Hướng dẫn phương pháp nghiên cứu khoa học bảo tồn rừng

Để đưa ra các giải pháp quy hoạch mang tính khả thi, luận văn đã áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học đa dạng và bài bản. Cách tiếp cận này đảm bảo rằng các đề xuất được xây dựng dựa trên cơ sở dữ liệu thực tiễn và có sự tham gia của các bên liên quan. Nghiên cứu kết hợp giữa việc phân tích số liệu thứ cấp và điều tra thực địa, giữa phỏng vấn định tính và thu thập dữ liệu định lượng. Tác giả đã kế thừa có chọn lọc các tài liệu quy hoạch, bản đồ, báo cáo chuyên đề đã được công nhận liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học trong khu vực. Đồng thời, các cuộc điều tra hiện trường được tiến hành một cách hệ thống để đánh giá chính xác hiện trạng tài nguyên thực vật và động vật rừng. Phương pháp luận này không chỉ giúp xác định các vấn đề cốt lõi mà còn là nền tảng để xây dựng các giải pháp quản lý tài nguyên rừng phù hợp với bối cảnh đặc thù của Khu BTTN Ngọc Linh. Sự kết hợp giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội là chìa khóa để luận văn đạt được mục tiêu đề ra.

3.1. Kỹ thuật thu thập kế thừa dữ liệu thứ cấp có chọn lọc

Nghiên cứu đã tiến hành thu thập và tổng hợp một khối lượng lớn tài liệu thứ cấp. Các tài liệu này bao gồm các văn bản, chính sách lâm nghiệp của nhà nước; các bản đồ hiện trạng rừng, bản đồ địa hình; các báo cáo kinh tế - xã hội của huyện Nam Trà My và các xã trong vùng. Đặc biệt, luận văn kế thừa các kết quả từ "Dự án nghiên cứu khả thi Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh" (2000) và các báo cáo chuyên đề về hệ thực vật, động vật của Viện Điều tra, Quy hoạch rừng. Phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực và tạo ra một cái nhìn tổng quan ban đầu, làm cơ sở cho việc thiết kế các hoạt động điều tra thực địa chuyên sâu hơn.

3.2. Cách phỏng vấn cộng đồng và tham vấn các bên liên quan

Để hiểu rõ các yếu tố kinh tế - xã hội và góc nhìn của người dân địa phương, nghiên cứu đã thực hiện phỏng vấn 120 người dân thuộc 12 thôn, 5 xã. Đối tượng phỏng vấn đa dạng, bao gồm cả người già, thanh niên, thợ săn, và phụ nữ. Công cụ phỏng vấn bán cấu trúc và thảo luận nhóm được sử dụng để thu thập thông tin về tập quán canh tác, thu nhập, và mức độ phụ thuộc vào rừng. Ngoài ra, các cuộc tham vấn với lãnh đạo Ban quản lý Khu BTTN, cán bộ kiểm lâm, và chính quyền địa phương được tổ chức để kiểm chứng thông tin và lựa chọn giải pháp quy hoạch phù hợp nhất, đảm bảo tính thực tiễn và sự đồng thuận cao.

3.3. Bí quyết điều tra thực địa hệ động thực vật rừng Ngọc Linh

Đây là phần cốt lõi của nghiên cứu. Đối với tài nguyên thực vật, tác giả đã lập 12 ô tiêu chuẩn (ÔTC) điển hình tại các trạng thái rừng khác nhau để điều tra các chỉ tiêu lâm học như mật độ, đường kính, chiều cao và trữ lượng. Đối với tài nguyên động vật, phương pháp phỏng vấn người dân, phân tích mẫu vật và ghi nhận trực tiếp tại hiện trường đã được áp dụng. Quá trình này giúp xác định sự phân bố và hiện trạng của các loài quý hiếm, đặc biệt là các loài trong Sách Đỏ. Kết quả từ điều tra thực địa là bằng chứng khoa học không thể thiếu để đánh giá giá trị đa dạng sinh học và đề xuất các vùng cần được ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt.

IV. Top giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững

Từ những cơ sở khoa học và thực tiễn đã phân tích, luận văn đề xuất một hệ thống các giải pháp quy hoạch toàn diện nhằm bảo tồn rừng Ngọc Linh và thúc đẩy phát triển bền vững. Các giải pháp này được thiết kế theo một khung logic, bắt đầu từ việc phân định không gian chức năng, xây dựng các chương trình hành động cụ thể, và đề ra các cơ chế chính sách hỗ trợ. Trọng tâm của các giải pháp là quy hoạch Khu BTTN Ngọc Linh thành 3 phân khu chức năng rõ ràng, giúp tối ưu hóa công tác quản lý và bảo vệ. Bên cạnh đó, luận văn đặc biệt chú trọng đến việc phát triển vùng đệm VQG Ngọc Linh, nơi diễn ra các hoạt động sinh kế chính của người dân. Các chương trình hỗ trợ sinh kế, phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng và áp dụng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng được xem là những công cụ then chốt để giảm áp lực lên vùng lõi. Đây là một hướng đi chiến lược, biến người dân từ đối tượng gây áp lực thành chủ thể tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

4.1. Quy hoạch 3 phân khu chức năng tại Vườn quốc gia Ngọc Linh

Luận văn đề xuất quy hoạch tổng diện tích Khu BTTN thành 3 phân khu chức năng. (1) Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (69,3%): bao gồm các hệ sinh thái rừng nguyên sinh, nơi cư trú của các loài đặc hữu, quý hiếm. Mọi hoạt động tác động của con người đều bị cấm tuyệt đối tại đây. (2) Phân khu phục hồi sinh thái (30,1%): là những khu vực rừng đã bị suy thoái, cần được áp dụng các biện pháp lâm sinh để phục hồi, tái tạo. (3) Phân khu dịch vụ - hành chính (0,6%): dành cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, trung tâm nghiên cứu, cứu hộ và phát triển các hoạt động du lịch, giáo dục môi trường. Việc phân chia này giúp áp dụng các chế độ quản lý khác nhau, phù hợp với mục tiêu của từng khu vực.

4.2. Kế hoạch phát triển du lịch sinh thái gắn với văn hóa bản địa

Nghiên cứu đã quy hoạch 2 tuyến du lịch sinh thái kết hợp du lịch mạo hiểm chinh phục đỉnh Ngọc Linh. Các tuyến du lịch này được thiết kế để hạn chế tối đa tác động đến môi trường, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương. Mô hình du lịch dựa vào cộng đồng được khuyến khích, trong đó người dân tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú (homestay), hướng dẫn viên và bán các sản phẩm thủ công. Việc kết hợp trải nghiệm thiên nhiên với tìm hiểu văn hóa bản địa của các dân tộc Xơ Đăng, Cà Dong sẽ tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách và nâng cao ý thức tự hào, gìn giữ bản sắc văn hóa của người dân.

4.3. Mô hình chi trả dịch vụ môi trường rừng PFES hiệu quả

Luận văn nhấn mạnh vai trò của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) như một giải pháp tài chính bền vững cho công tác bảo tồn. Theo đó, các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng (như các nhà máy thủy điện, công ty cung cấp nước sạch) sẽ trả tiền cho các chủ rừng (bao gồm cộng đồng địa phương) để duy trì và bảo vệ rừng. Nguồn kinh phí này sẽ được dùng để hỗ trợ các hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng và cải thiện sinh kế người dân. Việc triển khai hiệu quả cơ chế này sẽ tạo ra động lực kinh tế trực tiếp, khuyến khích người dân tham gia vào công tác quản lý tài nguyên rừng, giảm sự phụ thuộc vào khai thác trái phép.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Nam Trà My

Luận văn không chỉ dừng lại ở các đề xuất lý thuyết mà còn mang lại những kết quả nghiên cứu khoa học cụ thể và có giá trị ứng dụng cao. Nghiên cứu đã đánh giá và lượng hóa được sự giàu có về đa dạng sinh học của khu vực, cung cấp một bộ dữ liệu quan trọng cho các nhà quản lý và khoa học. Kết quả điều tra đã ghi nhận 385 loài thực vật bậc cao, trong đó có 16 loài bị đe dọa toàn cầu (IUCN). Về động vật, có tới 47 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) và 35 loài trong Sách Đỏ thế giới (IUCN, 2018). Những con số này khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của việc bảo tồn rừng Ngọc Linh. Dựa trên các kết quả này, luận văn đã xây dựng một bộ máy tổ chức hoàn chỉnh cho Ban quản lý Khu BTTN với 58 biên chế, quy hoạch hệ thống 5 trạm quản lý bảo vệ rừng và 60 km đường tuần tra. Các kết quả này là cơ sở vững chắc để UBND tỉnh Quảng Nam ra quyết định quy hoạch, đầu tư và triển khai các hoạt động bảo tồn một cách hiệu quả tại huyện Nam Trà My.

5.1. Đánh giá thực trạng và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học

Kết quả nghiên cứu đã vẽ nên một bức tranh chi tiết về thực trạng và giải pháp cho bảo tồn đa dạng sinh học tại Ngọc Linh. Luận văn xác định được 6 trạng thái rừng tự nhiên khác nhau, từ rừng giàu đến rừng phục hồi. Các chỉ tiêu lâm học cơ bản (mật độ, trữ lượng) của từng trạng thái đã được tính toán, cung cấp dữ liệu nền cho việc giám sát diễn biến tài nguyên. Việc nhận diện được các loài động thực vật nguy cấp, quý hiếm và khu vực phân bố của chúng giúp khoanh vùng các khu vực ưu tiên bảo vệ. Đây là cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình bảo tồn loài cụ thể, ví dụ như chương trình bảo tồn và phát triển bền vững cây Sâm Ngọc Linh.

5.2. Tiềm năng phát triển cây dược liệu quý và kinh tế rừng

Nghiên cứu khẳng định tiềm năng to lớn trong việc phát triển kinh tế dưới tán rừng, đặc biệt là các loài cây dược liệu quý. Sâm Ngọc Linh là một ví dụ điển hình, có giá trị kinh tế cực kỳ cao. Luận văn đề xuất các giải pháp phát triển loài cây này một cách bền vững, kết hợp giữa bảo tồn nguồn gen bản địa và trồng trọt có kiểm soát trong vùng đệm VQG Ngọc Linh dưới sự tham gia của cộng đồng. Mô hình này không chỉ mang lại thu nhập cao, ổn định cho người dân mà còn góp phần bảo vệ rừng, vì cây sâm chỉ phát triển tốt dưới tán rừng nguyên sinh. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực: bảo vệ rừng để phát triển sâm, và phát triển sâm để có nguồn lực bảo vệ rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Vùng sinh thái dãy Trƣờng Sơn đã đƣợc công nhận là một cảnh quan ƣu tiên vì các giá trị sinh học toàn cầu nổi trội, có mức đe dọa cao và có nhu cầu rất lớn đối với hành động bảo tồn. Tiểu vùng miền Trung của khu vực dãy Trƣờng Sơn ở Việt Nam đƣợc biết là cảnh quan Trung Trƣờng Sơn, kéo dài từ Tây Lào đến miền Trung Việt Nam, và là một khu vực tồn tại nhƣ một vùng cảnh quan liên tục bất chấp những biến động khí hậu trƣớc đây. Điều này đã khuyến khích cao sự biệt hóa và đặc hữu. Một số lƣợng đáng kể các loài có tầm quan trọng toàn cầu, bao gồm Vooc Chà vá chân xám, Khƣớu vằn đầu đen, và Dẻ Tùng Nam., đang bị đe dọa, đƣợc biết là chỉ có ở trong khu vực cảnh quan Trung Trƣờng Sơn.

Bảo vệ và duy trì càng nhiều càng tốt các khu rừng tự nhiên còn sót lại và khôi phục, mở rộng môi trƣờng đƣợc coi là cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học phong phú và quan trọng trên toàn cầu còn lại trong khu vực. Trong cảnh quan Trung Trƣờng Sơn, hầu hết các khu rừng tự nhiên vẫn nằm trong và xung quanh các khu bảo tồn và cũng đang bị đe dọa nghiêm trọng từ các hoạt động phát triển kinh tế và sản xuất nông lâm nghiệp và sinh kế phụ thuộc vào tài nguyên rừng của ngƣời dân địa phƣơng. Do đó, cần có những nỗ lực bảo tồn nhằm vào việc bảo vệ, quản lý và phục hồi tài nguyên rừng, cảnh quan quan trọng trong các khu bảo tồn trong khu vực và vùng đệm với các hành lang đa dạng sinh học để tạo thành một cảnh quan rộng lớn hơn và hiệu quả hơn nhằm tiếp tục bảo vệ và duy trì nguồn đa dạng sinh học phong phú, các dịch vụ hệ sinh thái, vùng đầu nguồn,nâng cao trữ lƣợng carbon và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu ở cấp độ cảnh quan. Khu BTTN Ngọc Linh nằm trong quy hoạch 11 Khu bảo tồn thiên nhiên của khu vực vùng Nam Trung Bộ.

BQL Khu BTTN Ngọc Linh đƣợc thành lập vào tháng 4 năm 2016. Hiện trạng quản lý đa dạng sinh học, nguồn tài nguyên rừng, tài nguyên văn hoá trong khu vực nói riêng và tỉnh Quảng Nam nói chung còn nhiều tồn tại dẫn đến các nguồn tài nguyên ở các khu vực này vẫn đang trên đà suy giảm. Các kiểu rừng đặc trƣng nhƣ rừng nhiệt đới thƣờng xanh ở vùng đất thấp đang bị thu hẹp và trở nên rất hiếm, nhiều loài động, thực vật ở trong vùng đang đứng trƣớc nguy cơ đe dọa. Khu vực nghiên cứu để đề xuất giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng là nơi phân bố quan trọng của loài Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv) và Khƣớu Ngọc Linh (Garrulax ngoclinhensis): Là loài cây dƣợc liệu quí có nhiều công dụng trong chữa bệnh chăm sóc sức khỏe con ngƣời, có giá rất cao trên thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế và là loài chim đặc hữu của khu vực cao nguyên Kon Tum của Việt Nam.

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 2 Việc đề xuất giải pháp quy hoạch Khu BTTN Ngọc Linh nhằm quản lý bảo vệ, phát triển đƣợc các hệ sinh thái tiêu biểu rừng nhiệt đới với một phức hệ đa dạng, phong phú của sinh vật cũng nhƣ các giá trị tự nhiên khác,đặc biệt hơn nữa là sự cần thiết phải bảo tồn các loài động, thực vật đặc hữu, quý hiếm có giá trị bảo tồn và giá trinh kinh tế cao, hoàn thiện hơn trong chức năng phòng hộ rừng đầu nguồn. Quy hoạch Khu BTTN Ngọc Linh sẽ tạo cơ hội đem lại nguồn lợi trực tiếp thông qua các dịch vụ du lịch của tỉnh, thúc đẩy sự giao lƣu văn hoá của địa phƣơng, thu hút các dự án trong nƣớc cũng nhƣ Quốc tế hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội vùng đệm, tạo việc làm cho ngƣời dân địa phƣơng. Xuất phát từ sự cần thiết trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng của Khu BTTN Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam” Nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học, phục vụ cho tiến trình ra quyết định Quy hoạch Khu bảo tồn của các cấp có thẩm quyền, với mục tiêu hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Mục tiêu của đề tài 2.

Mục tiêu chung Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và hiện trạng tài nguyên rừng, hiện trạng quản lý bảo vệ và sử dụng tài nguyên rừng ở khu vực nghiên cứu, đề xuất đƣợc các giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng của Khu BTTN Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam, nhằm tăng cƣờng hiệu quả công tác quản lý tài nguyên rừng bền vững, đồng thời hỗ trợ và nâng cao sinh kế cho ngƣời dân địa phƣơng. Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, đặc điểm kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu. - Nghiên cứu đánh giá đƣợc hiện trạng tài nguyên rừng, thực trạng quản lý, bảo vệ và sử dụng tài nguyên rừng ở khu vực nghiên cứu. - Đề xuất đƣợc các giải pháp quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng của Khu BTTN Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam.

- Nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng bền vững và hỗ trợ nâng cao sinh kế cho ngƣời dân địa phƣơng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3. Ý nghĩa khoa học - Đề xuất các giải phápquy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng của Khu BTTN Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam là khung lôgich về các hoạt động của Khu bảo tồn và làm cơ sở để Khu bảo tồn lập các kế hoạch thực hiện tốt các nhiệm vụ đƣợc giao. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 3 - Các giải pháp quy hoạch đƣợc xây dựng và thực hiện sẽ bảo vệ đƣợc nguồn tài nguyên đa dạng sinh học bao gồm các loài động, thực vật, đặc biệt là các loài động thực vật quý hiếm, đặc hữu, các hệ sinh thái, cũng nhƣ các nguồn gen cho hiện tại và cả tƣơng lai.

Nâng cao đƣợc ý thức của ngƣời dân về công tác bảo tồn, thu hút mọi thành phần trong xã hội nhất là các cộng đồng ngƣời dân địa phƣơng cùng tham gia công tác bảo vệ rừng và tạo điều kiện nâng cao đời sống của ngƣời dân sống xung quanh Khu bảo tồn. - Các giải pháp quy hoạch đƣợc xây dựng và thực hiện sẽ góp phần bảo vệ tốt vùng đầu nguồn của hệ thống sông Tranh, các suối bắt nguồn từ các dãy núi quanh đỉnh Ngọc Linh, một số suối lớn nhƣ: Nƣớc Nô, Nƣớc Pi, Nƣớc Na, Nƣớc Mua, Nƣớc Leng, Nƣớc Biêu, Nƣớc Sú., cung cấp nƣớc chủ yếu cho các hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Bảo tồn các cảnh quan, các di tích lịch sử, tăng cƣờng hoạt động du lịch, góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Nam. Ý nghĩa thực tiễn - Bảo vệ đƣợc các mẫu rừng nhiệt đới ở khu vực Trung Trƣờng Sơn.

Trong đó, tồn tại mẫu rừng có loài Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv), và Khƣớu Ngọc Linh (Garrulax ngoclinhensis) là loài đặc hữu Việt Nam mới chỉ tìm thấy ở khu vực này. - Bảo vệ, phục hồi và phát triển đƣợc hệ động, thực vật phong phú điển hình nhất phân bố ở các vùng núi cao của Việt Nam. - Bảo vệ các nguồn gen quí hiếm, đặc hữu của nhiều loài động, thực vật nằm trong sách của Việt Nam và thế giới. Đặc biệt, đây là nơi phát hiện đƣợc các loài đặc hữu nhƣ Khƣớu Ngọc Linh, Sâm Ngọc Linh… chúng là các loài hiện đang bị đe doạ ở cấp quốc gia và quốc tế và là mối quan tâm trong công tác bảo tồn.

- Duy trì và nâng cao độ che phủ của rừng trong khu vực, duy trì và tăng cƣờng đƣợc chức năng phòng hộ đầu nguồn các con sông, suối trong khu vực đầu nguồn. - Bảo vệ đƣợc những giá trị tài nguyên sinh thái tiềm năng cho chiến lƣợc phát triển du lịch sinh thái của tỉnh Quảng Nam cũng nhƣ của Việt Nam. - Đảm bảo cho một hiện trƣờng ổn định cho công tác nghiên cứu khoa học về các mặt địa chất, thổ nhƣỡng, quá trình hình thành vỏ trái đất, khảo cổ, đa dạng sinh học, dân tộc học. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống Khu BTTN 1. Khu bảo tồn thiên nhiên và Công ước Đa dạng sinh học Tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong sự tiến hóa, duy trì hệ thống tự nhiên và phát triển kinh tế xã hội.

Đa dạng sinh học ở nhiều quốc gia trên thế giới đang bị suy giảm nghiêm trọng bởi các hoạt động của con ngƣời. Các khu BTTN đóng vai trò chủ chốt trong bảo tồn đa dạng sinh học và đáp ứng các mục tiêu đa dạng của cộng đồng. - Định nghĩa của IUCN khẳng định bảo tồn đa dạng sinh học là mục tiêu cơ bản của khu BTTN: “Khu bảo tồn thiên nhiên là một khu vực trên đất liền hoặc trên biển được khoanh vùng để bảo vệ đa dạng sinh học, các tài nguyên thiên nhiên và văn hoá đi kèm, được quản lý bằng các công cụ pháp luật hoặc các hình thức quản lý có hiệu quả khác” (IUCN 1994) Trong vài thập kỷ qua, các khu BTTN trên thế giới đang có xu hƣớng tăng cả về số lƣợng và diện tích. Theo tạp chí Khu BTTN, Tập 14, số 3, năm 2004, trên thế giới có hơn 100.000 khu BTTN chiếm 11,7% diện tích đất liền toàn thế giới.

Vƣờn quốc gia chiếm số lƣợng và diện tích lớn nhất, tiếp đến là các khu bảo tồn loài và sinh cảnh. Tuy nhiên, để đảm bảo thực hiện một hệ thống quản lý phù hợp trên thực tế nhằm hiện thực hóa các lợi ích tiềm năng mà khu BTTN có thể đem lại vẫn còn là thách thức lớn nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. - Công ƣớc ĐDSH (1992) xác định các khu BTTN là công cụ hữu hiệu và có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học “tại chỗ”.