Luận văn Thạc sĩ: Ảnh hưởng của Đạo Phật tới các giá trị đạo đức con người Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của đạo phật tới các giá trị đạo đức con người việt nam hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Trần Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Nguyên Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Đạo Phật Tới Các Giá Trị Đạo Đức Con Người Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của đạo Phật tới giá trị đạo đức Việt Nam

Đạo Phật đã có mặt tại Việt Nam từ rất sớm và trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa và đời sống tinh thần của người dân. Sự ảnh hưởng của đạo Phật không chỉ dừng lại ở tôn giáo mà còn lan tỏa vào các giá trị đạo đức, hình thành nên những chuẩn mực sống tốt đẹp trong xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện đại, khi mà nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ, những giá trị đạo đức truyền thống của người Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Đạo Phật với những nguyên lý như từ bi, hỷ xả, và trí tuệ đã góp phần định hình lại những giá trị đạo đức này, giúp con người tìm thấy sự bình an và hạnh phúc trong cuộc sống.

1.1. Đạo Phật và giá trị đạo đức trong văn hóa Việt Nam

Đạo Phật đã ảnh hưởng sâu sắc đến các giá trị đạo đức trong văn hóa Việt Nam. Những nguyên lý như từ bi, hỷ xả không chỉ là giáo lý mà còn trở thành những chuẩn mực sống trong cộng đồng. Các giá trị này đã được thể hiện qua nhiều hình thức như nghệ thuật, văn học, và phong tục tập quán, tạo nên một nền tảng vững chắc cho đạo đức con người Việt Nam.

1.2. Sự phát triển của đạo Phật trong bối cảnh hiện đại

Trong bối cảnh hiện đại, sự phát triển của đạo Phật đã gặp nhiều thách thức. Nền kinh tế thị trường và sự toàn cầu hóa đã làm thay đổi nhiều giá trị truyền thống. Tuy nhiên, đạo Phật vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng giá trị đạo đức cho con người, giúp họ đối mặt với những áp lực và cám dỗ trong cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức đối với giá trị đạo đức con người Việt Nam

Trong thời đại hiện nay, các giá trị đạo đức truyền thống đang bị đe dọa bởi nhiều yếu tố như sự phát triển kinh tế, sự thay đổi trong lối sống và tư tưởng. Những giá trị như lòng nhân ái, sự tôn trọng lẫn nhau đang dần bị mai một. Đạo Phật, với những giáo lý của mình, có thể giúp con người nhận thức lại giá trị của đạo đức trong cuộc sống hàng ngày.

2.1. Những thách thức từ nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường đã mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tạo ra không ít thách thức cho giá trị đạo đức. Sự cạnh tranh gay gắt và áp lực tài chính có thể dẫn đến những hành vi không đúng đắn, làm suy giảm các giá trị đạo đức truyền thống. Đạo Phật có thể giúp con người nhận thức rõ hơn về những giá trị này và tìm ra cách sống phù hợp.

2.2. Ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến giá trị đạo đức

Toàn cầu hóa đã mang lại sự giao thoa văn hóa, nhưng cũng làm cho các giá trị đạo đức truyền thống bị xói mòn. Đạo Phật có thể đóng vai trò như một cầu nối, giúp con người Việt Nam giữ gìn bản sắc văn hóa và giá trị đạo đức trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

III. Phương pháp và giải pháp phát huy giá trị đạo đức từ đạo Phật

Để phát huy giá trị đạo đức từ đạo Phật, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc giáo dục và truyền bá các giá trị đạo đức của đạo Phật trong cộng đồng là rất cần thiết. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và giáo dục có thể được sử dụng để nâng cao nhận thức về giá trị đạo đức trong xã hội.

3.1. Giáo dục đạo đức trong nhà trường

Giáo dục đạo đức trong nhà trường cần được chú trọng hơn, với việc đưa các giá trị của đạo Phật vào chương trình giảng dạy. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về đạo đức mà còn hình thành nhân cách tốt đẹp cho thế hệ tương lai.

3.2. Tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật

Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật có thể được tổ chức để truyền bá các giá trị đạo đức của đạo Phật. Những buổi lễ hội, triển lãm nghệ thuật hay các chương trình giao lưu văn hóa sẽ giúp nâng cao nhận thức và khơi dậy lòng tự hào về giá trị văn hóa dân tộc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đạo Phật

Nghiên cứu về ảnh hưởng của đạo Phật tới giá trị đạo đức con người Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những giá trị như từ bi, hỷ xả, và trí tuệ đã được áp dụng vào thực tiễn cuộc sống, giúp con người sống tốt hơn và hạnh phúc hơn. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng, việc áp dụng các giá trị này có thể giúp cải thiện mối quan hệ xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những người sống theo các giá trị của đạo Phật thường có cuộc sống hạnh phúc hơn và ít gặp phải căng thẳng. Điều này cho thấy rằng, việc áp dụng các giá trị đạo đức từ đạo Phật có thể mang lại lợi ích lớn cho cá nhân và xã hội.

4.2. Ứng dụng các giá trị đạo đức trong đời sống hàng ngày

Việc ứng dụng các giá trị đạo đức của đạo Phật trong đời sống hàng ngày có thể giúp con người cải thiện mối quan hệ với gia đình, bạn bè và cộng đồng. Những hành động nhỏ như giúp đỡ người khác, sống khiêm nhường và biết ơn sẽ tạo ra một môi trường sống tích cực hơn.

V. Kết luận và tương lai của giá trị đạo đức con người Việt Nam

Tương lai của giá trị đạo đức con người Việt Nam phụ thuộc vào việc duy trì và phát huy các giá trị truyền thống, trong đó có ảnh hưởng của đạo Phật. Việc kết hợp giữa cái cũ và cái mới, giữa truyền thống và hiện đại sẽ giúp xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Đạo Phật sẽ tiếp tục là nguồn cảm hứng cho con người trong việc tìm kiếm hạnh phúc và bình an.

5.1. Tầm quan trọng của việc giữ gìn giá trị đạo đức

Giữ gìn giá trị đạo đức là nhiệm vụ quan trọng của mỗi cá nhân và cộng đồng. Đạo Phật có thể giúp con người nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng này và khuyến khích họ sống theo những giá trị tốt đẹp.

5.2. Định hướng cho tương lai

Tương lai của giá trị đạo đức con người Việt Nam cần được định hướng rõ ràng, với sự kết hợp giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. Đạo Phật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành những chuẩn mực đạo đức mới, giúp con người sống tốt hơn trong xã hội hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, bản luận văn gồm 2 chương, 5 tiết. -9- NỘI DUNG Chƣơng 1 HOÀN CẢNH RA ĐỜI CỦA PHẬT GIÁO VÀ NHỮNG NỘI DUNG TƢ TƢỞNG CƠ BẢN CỦA NÓ 1. Hoàn cảnh ra đời và ngƣời sáng lập ra Phật giáo 1. Hoàn cảnh ra đời của Phật giáo Phật giáo Ấn Độ ra đời trên cơ sở văn hoá truyền thống của nó, đó là những điều kiện xã hội và tiền đề tư tưởng, trong đó tiền đề tôn giáo đóng vai trò quyết định đến những nội dung tư tưởng cơ bản của Phật giáo.

Ra đời trong giai đoạn cuối của thời kỳ Vệ Đà, tức thời kỳ hình thành các bộ kinh quan trọng của tôn giáo Vệ Đà với sự xuất hiện các dòng phái triết học - tôn giáo chính thống, đồng thời làm xuất hiện giai đoạn mới của tôn giáo này là Bà La Môn, Phật giáo cùng với Kỳ Na giáo (Jaina) đã trở thành những trường phái triết học - tôn giáo chống lại chủ trương phân biệt đẳng cấp xã hội và đi liền với nó là vấn đề giải thoát con người ra khỏi sự khổ đau. Sự phân chia đẳng cấp do Bà La Môn thực hiện, có thể nói, là tiền đề quan trọng cho sự xuất hiện các trường phái phi chính thống mà chúng ta cần tìm hiểu một cách cặn kẽ hơn những đặc thù về vị thế, vai trò của các đẳng cấp xã hội Ấn Độ thời đó. Từ thế kỷ VI (TCN) đến thế kỷ I (SCN), chế độ chiếm hữu nô lệ mang tính gia trưởng kiểu phương Đông đã khá phát triển ở Ấn Độ. Thủ công nghiệp đã tách khỏi nông nghiệp.

Trên cơ sở của Luật "Ma Nu"2, xã hội Ấn Độ được chia thành 4 đẳng cấp: 1. Brahmana (Tăng lữ, Bà Lamon) 2 - Ma Nu - một vị thần được xem là thuỷ tổ của người ấn Độ, trên cơ sở tín niệm ấy đã xuất hiện Luật Manu thời Bà La Môn giáo về phân biệt đẳng cấp xã hội. Sudra (giai cấp cùng đinh nô lệ) Các đẳng cấp này được phân biệt bởi vị thế, màu sắc y phục, nguồn gốc xuất thân của các thành viên, được sắp xếp từ cao xuống thấp. Ba đẳng cấp trên đều là người Aria, nó cách biệt về mọi lĩnh vực đời sống so với Sudra, đẳng cấp chủ yếu là người Ấn bản địa (Dravia).

Những người đàn ông thuộc ba đẳng cấp trên được quyền tiếp xúc với những lễ nghi tôn giáo và thông qua đó mà có được tri thức như là điều kiện tiên quyết cho sự giải thoát. Vì thế, họ được xem là những người được sinh ra lần thứ hai. Đẳng cấp nô lệ (Sudra) và tất cả những người phụ nữ không có quyền nói trên. Do đó, họ không được giải thoát, thậm chí những người thuộc đẳng cấp thứ tư này bị đối xử như súc vật, bị các đẳng cấp khác xua đuổi hoặc giết chết một cách thản nhiên.

Như vậy, sự cách biệt không chỉ bởi đặc quyền tiếp xúc với các lễ nghi, tri thức [Veda] của tăng lữ Bà La Môn, bởi sức mạnh thống trị, tàn sát, chiếm hữu về mặt nhà nước của Ksatrya; bởi tầng lớp quốc nhân (tầng lớp nhân dân lao động có một số thực quyền, mà còn bởi điều kiện giải thoát cho con người ra khỏi cuộc đời khổ đau truyền kiếp). Đề cập đến các tiền đề xuất hiện của Phật giáo không thể thiếu văn hoá tư tưởng. Đó là các văn bản tư liệu cổ nhất của Ấn Độ được hình thành qua hàng thế kỷ mà từ đó xuất hiện các trường phái triết học khác nhau, đặc biệt là các dòng chính thống. Tuy Phật giáo là một học thuyết tôn giáo triết học phi chính thống của Ấn Độ, song những khái niệm, phạm trù của nó đều có nguồn gốc từ các văn kinh của Vệ Đà.

Vệ Đà có nghĩa là tri thức, là tập hợp các tập quán tín ngưỡng, các bài văn ca ngợi thần linh từ thiên niên kỷ thứ 3 TCN, còn gọi là các samhita. Tiếp theo Vệ Đà hay còn gọi là lớp tư liệu thứ hai là Brâhmana chứa đựng những - 11 - nội dung kiến giải, chú thích cho các samhita. Lớp thứ ba là Aranyaka, còn gọi là sách chú giải dành cho các cư sĩ sống trong rừng. Lớp thứ tư là Upanishad, là bộ sách chú giải mang ý nghĩa triết học sâu sắc nhất.

Các samhita gồm có 4 bộ. Thứ nhất là Rigveda, hay còn gọi là Vệ Đà của các bài thánh ca ca ngợi các thần linh, được hình thành từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 12 TCN. Thứ hai là Sammaveda, còn gọi là Vệ Đà của các giai điệu, đa phần trùng hợp với các bài thánh ca trong Rigveda nhưng mang ý nghĩa lễ nghi tôn giáo nhiều hơn. Thứ ba là Jadzurveda, còn gọi là Vệ Đà của các lễ nghi hiến tế.

Thứ tư là Atharvaveda, còn gọi là Vệ Đà của những yếu tố ma thuật, phù chú. Thế giới quan thần thoại, tín ngưỡng tôn giáo, chủ nghĩa duy tâm trong thánh kinh VêĐa, Upanishad đã trở thành hệ tư tưởng thống trị đời sống tinh thần người Ấn Độ cổ. Người sáng lập Phật giáo Vào giữa thiên niên kỷ thứ nhất, tại miền Bắc Ấn Độ thuộc lưu vực sông Hằng và chân núi Hi Mã Lạp Sơn có một người từ dòng tộc Gautama thuộc bộ lạc Aria được sinh ra. Đó là hoàng tử của vua Saddhodan nước Ca Tì La Vệ (Capilavastu) tên là Siddhartha Gautama.

Siddhartha mồ côi mẹ từ khi mới sinh và tương truyền người cha được báo trước về thân phận của con mình rằng, đứa trẻ về sau sẽ trở thành nhà tu hành, nếu nó bắt gặp những hiện tượng ngoài đời như bệnh, lão và tử của con người. Người cha của Siddhartha không muốn điều đó xảy ra đã cố gắng bằng mọi cách nuôi dạy người con trai duy nhất của mình trong cung điện. Tuy nhiên, khi lớn lên, Siddhartha tỏ ra băn khoăn bởi những mặt trái khổ đau trong cuộc sống của con người. Con đường tu hành của Siddhartha có nguyên nhân liên quan đến điều tiên đoán trước đây.

Đó là những lần Siddhartha ra ngoài cung điện, bắt gặp hiện thực cuộc sống của con người như những trường hợp Ngài thấy người bệnh tật, già - 12 - yếu, người chết và động lực thúc đẩy mạnh nhất dẫn đến quyết định của ông là sự gặp gỡ nhà tu hành, một cách sống giúp con người thoát khỏi mọi phiền não của cuộc đời. Siddhartha trở thành nhà tu hành từ năm 29 tuổi. Sáu năm nghiên cứu kinh Vệ Đà, sau đó thực hành cuộc sống tu hành khổ hạnh. Song, Ngài đã nhận ra con đường tu hành khổ hạnh thông qua hành xác không đem lại kết quả mà Ngài mong đợi, đó là nhận thức chân lý.

Cuối cùng, bằng việc áp dụng phương pháp thiền định dưới gốc cây Bồ Đề, Ngài đã giác ngộ, trở thành Phật (Budha). Sau khi đạt đến chính quả, Sddhartha thực hiện việc truyền bá học thuyết của mình. Các đệ tử của Ngài rất đông, dần dần hình thành nên cộng đồng Phật giáo và họ tôn Ngài là Thích Ca Mâu Ni. Quá trình truyền bá của Thích Ca Mâu Ni kéo dài 45 năm và Ngài viên tịch vào tuổi 80.

Các tài liệu khoa học hiện đại khẳng định niên đại của Phật là 563 - 483 tr. Là người sáng lập trường phái Phật giáo thuộc hệ phái phi chính thống trong lịch sử triết học Ấn Độ cổ đại, song Phật không trước tác, tức không để lại những tác phẩm giáo lý kinh điển của Phật giáo. Những kinh điển Phật giáo mà hiện nay đang được lưu hành đều do các môn đệ của Ngài qua các thế hệ biên tập và phát triển từ hình thức truyền miệng. Những tác phẩm kinh điển đầu tiên được tập hợp trong suốt 300 năm sau khi Phật mất, đó là vào thời thịnh vượng của Phật giáo, thời vua Asoka.

Ông vua này được gọi là Phật hoàng, người có công tiến hành ba cuộc kết tập và hình thành nên bộ kinh điển quan trọng của Phật giáo mang tên Tam tạng kinh (Tripitaka - ba giỏ lớn chứa đựng các nội dung giáo lý Phật giáo được viết trên những chiếc lá dừa). Kinh điển được viết bằng tiếng Pali, do đó nó còn được gọi dưới tên khác là kinh Pali. - 13 - Tam tạng kinh bao gồm: 1. Kinh tạng (Sutta-pitaka) - tập hợp các bài giảng của Phật và những bài giảng của học trò được Ngài cho phép giảng trong cộng đồng Phật giáo; 2.

Luận tạng (Abhidhamma-pitaka) - phần phát triển Kinh tạng về phương diện triết học, tâm lý - đạo đức bởi những bậc đạt đức cao siêu; 3. Luật tạng (Vinaya - pitaka) tập hợp các giới luật, chuẩn tắc cuộc sống của nhà tu hành và điều luật của các tổ chức giáo hội Phật giáo. Những nội dung tƣ tƣởng cơ bản của triết học Phật giáo 1. Vài nét khái quát về thế giới quan Phật giáo Phật Thích Ca đã né tránh một cách có ý thức những vấn đề lớn của thế giới quan như cấu trúc của vũ trụ, linh hồn và mối quan hệ của nó với thể xác.

Những vấn đề khác như thế giới có vĩnh hằng hay không, nó hữu hạn hay vô hạn, linh hồn có đồng nhất với thể xác không, linh hồn bất tử hay không bất tử đều được Phật xem là không quan trọng. Phật chỉ quan tâm nhất đến điều là làm thế nào để giải thoát con người ra khỏi thế giới đầy rẫy những khổ đau. Tuy nhiên, để thực hiện điều đó, Phật kêu gọi phải có nhận thức đúng về thế giới ngoại cảnh đang không ngừng biến đổi trên lập trường của thuyết duyên sinh vô ngã. Phật giáo bác bỏ Brahman và Atman nhưng lại tiếp thu tư tưởng luân hồi và nghiệp.

Quá trình hình thành thế giới và sự vận động của nó theo luật nhân quả, nhân duyên. Đạo Phật ra đời khi mà xã hội Ấn Độ lúc bấy giờ đã có một nền văn minh phát triển rực rỡ. Để cho triết thuyết của mình có thể đứng vững trước thuyết tạo thần của Blamon, Đức Phật đã xây dựng thuyết duyên sinh làm nền tảng cho học thuyết của mình. Đức Phật dạy rằng, vô ngã, vô thường là một sự thực ở đời, nhưng xưa nay hầu như không ai hiểu được điều đó.

Do "vô minh" nên ai cũng nghĩ rằng mình tồn tại trên cõi đời này tức là sự kết hợp của ngũ uẩn (sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn) nhưng sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, uẩn là vô ngã, hành là vô ngã, thức là vô ngã mà - 14 - "Kinh vô ngã tướng" [58, tr.29 - 32] đã chỉ ra rất rõ, nên thật ra không có cái Ta trên cõi đời này. Năm uẩn hình thành nên con người và cũng chính năm uẩn hình thành nên thế giới.