Luận văn thạc sĩ: Tái cơ cấu sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, Bình Định

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp tái cơ cấu sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định gắn với bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Phạm Xuân Lộc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Kiệt
• Trường học: Trường Đại học Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu tái cơ cấu sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan Luận văn Tái cơ cấu đất tại An Nhơn Bình Định

Luận văn “Nghiên cứu tái cơ cấu sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định” là một công trình khoa học chuyên sâu, phân tích toàn diện về hiện trạng và đề xuất các định hướng chiến lược cho công tác quản lý đất đai. Đất đai, với vai trò là tài nguyên quốc gia quý giá và tư liệu sản xuất đặc biệt, luôn là yếu tố then chốt cho sự phát triển. Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh thị xã An Nhơn đang trải qua quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa mạnh mẽ, đặt ra những thách thức lớn về việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và sử dụng đất bền vững. Mục tiêu chính của luận văn là xây dựng một cơ cấu sử dụng đất mới, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn trên cả ba phương diện: kinh tế - xã hội - môi trường. Công trình này không chỉ cung cấp một cái nhìn tổng thể về cơ sở lý luận về tái cơ cấu đất mà còn đi sâu vào phân tích thực tiễn tại địa phương, từ đó đưa ra các giải pháp khả thi. Việc tái cơ cấu đất đai được xem là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần vào sự nghiệp xây dựng nông thôn mới và đảm bảo an ninh lương thực. Luận văn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật, đặc biệt là Luật Đất đai 2013 (và các định hướng cập nhật theo Luật Đất đai 2024), đồng thời bám sát điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội thị xã An Nhơn.

1.1. Khám phá cơ sở lý luận về tái cơ cấu và sử dụng đất bền vững

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên các quan điểm của Đảng và Nhà nước về đất đai, xem đây là “tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là nguồn nội lực và nguồn vốn to lớn”. Tái cơ cấu sử dụng đất được định nghĩa là quá trình xây dựng một cơ cấu sử dụng đất mới nhằm thỏa mãn các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và môi trường trong điều kiện quỹ đất hạn chế. Luận văn phân tích sáu xu thế sử dụng đất trên thế giới, bao gồm: phát triển theo chiều rộng và tập trung; đa dạng hóa và chuyên môn hóa; xã hội hóa và công hữu hóa; hợp tác hóa và toàn cầu hóa; cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường; và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, quan điểm khai thác, sử dụng đất bền vững được nhấn mạnh, là sự kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế (năng suất cao, giảm rủi ro), hiệu quả xã hội (đáp ứng nhu cầu nông hộ, công bằng xã hội) và hiệu quả môi trường (giảm xói mòn, bảo vệ nguồn nước, tăng đa dạng sinh học). Những nền tảng lý luận này là kim chỉ nam cho việc phân tích và đề xuất giải pháp cho thị xã An Nhơn.

1.2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu tái cơ cấu sử dụng đất

Luận văn đặt ra mục tiêu cụ thể là đánh giá cơ cấu sử dụng đất hiện tại, xây dựng cơ cấu sử dụng đất mới phù hợp với điều kiện địa phương và đề xuất các giải pháp để triển khai hiệu quả. Đối tượng nghiên cứu là tổng quỹ đất và cơ cấu sử dụng đất trên địa bàn thị xã An Nhơn trong giai đoạn 2005-2015. Để đạt được mục tiêu, một hệ thống các phương pháp nghiên cứu đa dạng đã được áp dụng. Phương pháp thu thập số liệu bao gồm cả số liệu thứ cấp từ các cơ quan ban ngành (Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê) và số liệu sơ cấp qua điều tra thực địa, phỏng vấn hộ gia đình và cán bộ địa phương. Các phương pháp phân tích, xử lý số liệu bằng phần mềm Excel, phương pháp so sánh thống kê qua các năm, và phương pháp minh họa bằng bản đồ (MicroStation, MapInfo) được sử dụng để làm rõ sự biến động. Ngoài ra, phương pháp chuyên gia và phương pháp dự báo được vận dụng để xây dựng các phương án quy hoạch sử dụng đất mang tính khoa học và thực tiễn cao, đảm bảo các đề xuất có tính khả thi và phù hợp với xu thế phát triển chung.

II. Phân tích thực trạng sử dụng đất An Nhơn giai đoạn 2005 2015

Giai đoạn 2005-2015 chứng kiến sự biến động mạnh mẽ trong cơ cấu sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, phản ánh rõ nét tác động của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Phân tích thực trạng sử dụng đất An Nhơn cho thấy một xu hướng rõ rệt: sự sụt giảm diện tích đất nông nghiệp và sự gia tăng nhanh chóng của đất phi nông nghiệp. Tổng diện tích tự nhiên của thị xã tính đến năm 2015 là 24.449,40 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhưng đang có chiều hướng giảm dần. Sự biến động này đặt ra những thách thức không nhỏ cho công tác quản lý đất đai, đặc biệt là việc bảo vệ quỹ đất nông nghiệp Bình Định, đảm bảo sinh kế cho người dân và an ninh lương thực. Quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất diễn ra sôi động, phục vụ cho việc xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, hạ tầng giao thông và các khu dân cư mới. Tuy nhiên, việc chuyển đổi này cũng bộc lộ những bất cập, gây áp lực lên môi trường và đời sống xã hội. Việc đánh giá chi tiết tình hình biến động này là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp quản lý đất đai phù hợp, hướng tới một cơ cấu sử dụng đất hợp lý và hiệu quả hơn trong tương lai.

2.1. Biến động cơ cấu đất nông nghiệp và phi nông nghiệp chi tiết

Số liệu kiểm kê đất đai giai đoạn 2005-2015 cho thấy sự thay đổi đáng kể. Đất nông nghiệp, dù vẫn chiếm ưu thế, đã giảm dần vai trò. Cụ thể, diện tích đất trồng lúa giảm 245,78 ha. Diện tích này chủ yếu được chuyển sang các mục đích khác như đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp (137,39 ha), đất có mục đích công cộng (57,20 ha), và đất ở nông thôn (19,03 ha). Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng mạnh để đáp ứng nhu cầu phát triển. Đất ở (cả nông thôn và đô thị) tăng 92,6 nghìn ha trên cả nước trong giai đoạn tương tự, và xu hướng này cũng thể hiện rõ tại An Nhơn. Diện tích đất chuyên dùng, đặc biệt là đất cho các cơ sở sản xuất và hạ tầng, cũng tăng lên. Những con số này cho thấy sự hy sinh một phần đất nông nghiệp cho mục tiêu phát triển công nghiệp và dịch vụ, một xu thế tất yếu nhưng cần được kiểm soát chặt chẽ thông qua công tác quy hoạch sử dụng đất.

2.2. Áp lực từ chuyển đổi mục đích sử dụng đất và đô thị hóa

Quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại An Nhơn đã tạo ra những áp lực lớn. Thứ nhất, việc thu hẹp đất nông nghiệp, đặc biệt là đất lúa, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lương thực và sinh kế của một bộ phận lớn nông dân. Vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng và tạo việc làm cho lao động nông nghiệp dôi dư trở thành bài toán xã hội phức tạp. Thứ hai, sự phát triển của các khu công nghiệp, làng nghề kéo theo nguy cơ ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Thứ ba, quá trình đô thị hóa tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ có thể dẫn đến việc sử dụng đất lãng phí, phá vỡ cảnh quan và gây quá tải cho hạ tầng kỹ thuật, xã hội. Những áp lực này đòi hỏi chính quyền địa phương phải có những chính sách đất đai linh hoạt và hiệu quả, kết hợp giữa khuyến khích đầu tư và bảo vệ nghiêm ngặt các vùng đất nông nghiệp quan trọng, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả và tiềm năng đất đai tại An Nhơn

Để xây dựng phương án tái cơ cấu hợp lý, việc đánh giá chính xác hiệu quả sử dụng đất và tiềm năng đất đai là bước đi nền tảng. Luận văn đã áp dụng một hệ thống tiêu chí toàn diện để xem xét vấn đề trên cả ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, các chỉ tiêu như giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích, lợi ích/chi phí (B/C) được phân tích để so sánh hiệu quả giữa các loại hình sử dụng đất khác nhau, từ trồng lúa, cây ăn quả đến nuôi trồng thủy sản. Về xã hội, các yếu tố như khả năng tạo việc làm, mức độ đáp ứng nhu cầu của nông hộ, và sự phù hợp với năng lực của người dân được xem xét. Về môi trường, các tiêu chí như giảm thiểu xói mòn, bảo vệ nguồn nước và nâng cao đa dạng sinh học được đặt lên hàng đầu. Việc đánh giá này không chỉ chỉ ra những loại hình sử dụng đất kém hiệu quả cần được chuyển đổi, mà còn xác định các vùng đất có tiềm năng để phát triển các mô hình sản xuất mới, chuyên canh, ứng dụng công nghệ cao, góp phần vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân. Đây là cơ sở khoa học để định hướng tích tụ, tập trung đất đai cho sản xuất lớn.

3.1. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất kinh tế xã hội

Luận văn đã hệ thống hóa các tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất một cách khoa học. Hiệu quả kinh tế được đo lường qua năng suất (phải cao hơn mức trung bình của vùng), chất lượng sản phẩm (đạt tiêu chuẩn tiêu thụ), giá trị sản xuất/ha và khả năng giảm thiểu rủi ro thị trường. Ví dụ, hiệu quả kinh tế của các loại cây trồng hàng năm và cây ăn quả được tính toán cụ thể để so sánh. Hiệu quả xã hội được đánh giá dựa trên khả năng đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm và tiền mặt cho nông hộ; sự phù hợp với quy mô đất đai, nhân lực và kỹ thuật của người dân. Một hệ thống sử dụng đất được coi là bền vững về mặt xã hội khi nó phát huy được tri thức bản địa, tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định và đảm bảo công bằng giới. Các tiêu chí này giúp xác định những mô hình sử dụng đất không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn được cộng đồng chấp thuận và phù hợp với các chính sách đất đai hiện hành.

3.2. Phân tích tiềm năng đất đai cho các mục đích phát triển mới

Bên cạnh việc đánh giá hiện trạng, luận văn còn tập trung phân tích tiềm năng đất đai của An Nhơn. Dựa trên đặc điểm thổ nhưỡng, địa hình và khí hậu, các vùng đất có lợi thế cho từng loại hình sản xuất đã được xác định. An Nhơn có các nhóm đất chính như đất phù sa, đất xám, đất glây, phù hợp cho việc phát triển đa dạng các loại cây trồng. Vùng đồng bằng màu mỡ có tiềm năng phát triển vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, rau màu và hoa cây cảnh. Các vùng đất đồi gò có thể được quy hoạch để trồng cây lâu năm, cây công nghiệp hoặc phát triển kinh tế trang trại kết hợp chăn nuôi. Việc phân tích tiềm năng này là cơ sở để định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng một cách khoa học, tránh tình trạng chuyển đổi tự phát, manh mún. Đồng thời, nó cũng là căn cứ quan trọng cho việc lập quy hoạch sử dụng đất, bố trí các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu dân cư ở những vị trí phù hợp, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đất nông nghiệp có năng suất cao.

IV. Hướng dẫn tái cơ cấu đất An Nhơn theo quy hoạch đến năm 2020

Trên cơ sở phân tích thực trạng và tiềm năng, luận văn đã xây dựng một phương án tái cơ cấu đất tại An Nhơn với tầm nhìn đến năm 2020, nhằm tối ưu hóa nguồn lực đất đai cho phát triển. Định hướng chung là hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ. Quá trình này đòi hỏi phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến việc áp dụng các chính sách hỗ trợ người dân. Việc tái cơ cấu không chỉ là sự thay đổi về diện tích giữa các loại đất mà còn là sự thay đổi về chất lượng và hiệu quả sử dụng. Mục tiêu là giảm dần diện tích đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả, tăng diện tích đất cho công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng một cách có kiểm soát, đồng thời đẩy mạnh thâm canh, ứng dụng khoa học kỹ thuật để tăng năng suất trên diện tích đất nông nghiệp còn lại. Phương án này hướng tới việc xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý, trong đó nông nghiệp phát triển theo chiều sâu, công nghiệp và dịch vụ trở thành động lực tăng trưởng chính, góp phần thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới.

4.1. Căn cứ và định hướng quy hoạch sử dụng đất theo mục tiêu KTXH

Phương án tái cơ cấu được xây dựng dựa trên các căn cứ pháp lý và thực tiễn vững chắc. Các căn cứ chính bao gồm: định hướng phát triển kinh tế - xã hội thị xã An Nhơn đến năm 2020; quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bình Định; các quy định của Luật Đất đai 2013 và các văn bản liên quan. Định hướng tái cơ cấu tập trung vào việc bố trí lại quỹ đất cho các ngành. Cụ thể, ổn định quỹ đất trồng lúa nước tại các vùng có điều kiện thuận lợi; chuyển đổi một phần đất lúa một vụ, năng suất thấp sang trồng các loại cây hàng năm khác hoặc nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao hơn. Đồng thời, quy hoạch các khu, cụm công nghiệp tập trung, các khu đô thị và dịch vụ mới tại những vị trí chiến lược, thuận lợi về giao thông và ít ảnh hưởng đến môi trường. Định hướng này đảm bảo việc sử dụng đất vừa đáp ứng được nhu cầu phát triển trước mắt, vừa có tính bền vững, ổn định lâu dài.

4.2. Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tích tụ tập trung đất đai

Một trong những nội dung cốt lõi của tái cơ cấu là chuyển đổi cơ cấu cây trồng và thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai. Thay vì sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, luận văn đề xuất hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn như vùng lúa chất lượng cao, vùng rau an toàn, vùng cây ăn quả đặc sản. Để làm được điều này, chính sách dồn điền đổi thửa cần được tiếp tục đẩy mạnh, tạo điều kiện cho các hộ nông dân có những thửa đất lớn, liền kề, thuận lợi cho việc áp dụng cơ giới hóa và công nghệ cao. Nhà nước cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, thuê lại đất của nông dân hoặc liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Quá trình này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn giúp hình thành một nền phát triển nông nghiệp bền vững, tạo ra sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao trên thị trường.

V. Top giải pháp quản lý đất đai hiệu quả cho thị xã An Nhơn

Để hiện thực hóa phương án tái cơ cấu, luận văn đề xuất một hệ thống các giải pháp quản lý đất đai đồng bộ và khả thi. Các giải pháp này được chia thành nhiều nhóm, tác động vào cả chính sách, kinh tế, kỹ thuật và xã hội, nhằm tạo ra một cơ chế vận hành hiệu quả cho công tác quản lý và sử dụng đất tại địa phương. Trọng tâm của các giải pháp là tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước, đồng thời phát huy quyền làm chủ của người sử dụng đất. Việc công khai, minh bạch trong quy hoạch sử dụng đất, trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được xem là yếu tố then chốt để tạo sự đồng thuận trong xã hội. Bên cạnh đó, các giải pháp về khoa học công nghệ, khuyến nông, và phát triển thị trường cũng được chú trọng nhằm hỗ trợ người dân chuyển đổi sản xuất thành công, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Việc triển khai hiệu quả các giải pháp này sẽ là tiền đề vững chắc để An Nhơn đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra.

5.1. Hoàn thiện chính sách đất đai phù hợp Luật Đất đai 2024

Giải pháp về chính sách đất đai là nhóm giải pháp quan trọng hàng đầu. Luận văn nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cần rà soát, điều chỉnh các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp thị xã và cấp xã cho phù hợp với quy hoạch cấp tỉnh và định hướng phát triển chung. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách cụ thể để khuyến khích tích tụ, tập trung đất đai cho sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm cho các hộ dân có đất bị thu hồi. Việc áp dụng linh hoạt các quy định mới của Luật Đất đai 2024 trong tương lai, đặc biệt là các quy định về giá đất, thu hồi đất và hỗ trợ tái định cư, sẽ giúp giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân, tạo động lực cho sự phát triển bền vững.

5.2. Giải pháp kỹ thuật trong dồn điền đổi thửa và cấp GCNQSDĐ

Về mặt kỹ thuật, luận văn đề xuất đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa trên cơ sở quy hoạch lại đồng ruộng, kết hợp với việc kiên cố hóa hệ thống kênh mương, giao thông nội đồng. Quá trình này phải được thực hiện một cách công khai, dân chủ, có sự tham gia của người dân. Sau khi dồn điền, cần nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ địa chính và đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho người dân. Việc có GCNQSDĐ không chỉ giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất lâu dài mà còn tạo điều kiện cho họ tiếp cận các nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng, cũng như thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế một cách hợp pháp. Ứng dụng công nghệ thông tin và hệ thống thông tin đất đai (LIS) vào quản lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch hóa công tác này.

VI. Tương lai phát triển KTXH từ việc tái cơ cấu đất tại An Nhơn

Việc thực hiện thành công đề án tái cơ cấu đất tại An Nhơn sẽ mở ra một tương lai phát triển đầy triển vọng cho thị xã. Một cơ cấu sử dụng đất hợp lý sẽ là nền tảng để thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ và giảm tỷ trọng nông nghiệp, nhưng vẫn đảm bảo một nền nông nghiệp phát triển theo chiều sâu, hiện đại và bền vững. Nguồn lực đất đai được giải phóng và sử dụng hiệu quả sẽ thu hút mạnh mẽ hơn các nguồn vốn đầu tư, tạo thêm nhiều việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng sống cho người dân. Hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, các khu đô thị mới văn minh, hiện đại được hình thành sẽ thay đổi diện mạo của thị xã. Tái cơ cấu đất đai không chỉ là một bài toán kinh tế - kỹ thuật mà còn là một chiến lược quan trọng, quyết định đến sự phát triển toàn diện và bền vững của kinh tế - xã hội thị xã An Nhơn trong dài hạn, góp phần đưa An Nhơn trở thành một đô thị năng động ở phía Nam tỉnh Bình Định.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính và các kiến nghị quan trọng

Luận văn đã thành công trong việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích sâu sắc thực trạng biến động sử dụng đất tại An Nhơn giai đoạn 2005-2015 và xây dựng được phương án tái cơ cấu khả thi. Kết quả nghiên cứu chỉ ra xu thế tất yếu của việc chuyển dịch đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp và đề xuất các định hướng sử dụng đất hiệu quả hơn. Từ đó, các kiến nghị chính được đưa ra, bao gồm: (1) Chính quyền thị xã An Nhơn cần sớm phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án tái cơ cấu đã đề xuất, đảm bảo tính đồng bộ và công khai. (2) Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách đất đai, pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân. (3) Có chính sách cụ thể hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho nông dân thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng. (4) Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất để xử lý kịp thời các vi phạm, tránh tình trạng sử dụng đất lãng phí, sai mục đích.

6.2. Tầm nhìn dài hạn cho quy hoạch sử dụng đất toàn tỉnh Bình Định

Mô hình và các bài học kinh nghiệm từ việc nghiên cứu tái cơ cấu đất tại An Nhơn có thể được xem xét, nhân rộng cho các địa phương khác trong tỉnh Bình Định có điều kiện tương tự. Tầm nhìn dài hạn cho quy hoạch sử dụng đất của tỉnh cần tích hợp các yếu tố về biến đổi khí hậu, liên kết vùng và hội nhập kinh tế quốc tế. Việc quy hoạch không nên chỉ giới hạn trong địa giới hành chính mà cần có sự kết nối giữa các vùng kinh tế động lực như Quy Nhơn - An Nhơn - Phù Cát. Cần ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt các vùng đất nông nghiệp năng suất cao, các khu vực bảo tồn đa dạng sinh học và các hành lang xanh. Xây dựng một hệ thống thông tin đất đai thống nhất, hiện đại cho toàn tỉnh sẽ là công cụ đắc lực giúp việc ra quyết định quy hoạch và quản lý trở nên chính xác, hiệu quả và minh bạch hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững chung của cả khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những vấn đề chung cơ cấu sử dụng đất 1. Khái quát chung về cơ cấu sử dụng đất Trong quá trình sử dụng con người đã tác động vào đất dẫn tới những biến đổi mà những biến đổi này ngày càng xấu đi và ngày càng suy thoái. Việc phân bố quỹ đất tự nhiên cho các ngành kinh tế, các lĩnh vực sử dụng đất hiện nay ở nước ta còn thiếu sự hài hòa, thiếu sự cân đối hợp lý như đất có chất lượng tốt cho sản xuất nông nghiệp lại đưa vào xây dựng các công trình phi nông nghiệp, có những công trình còn bỏ hoang.

gây lãng phí quỹ đất. Cơ cấu sử dụng đất được hiểu là tỷ lệ phần trăm giữa các loại đất (như đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chưa sử dụng) với tổng diện tích đất tự nhiên của một vùng cụ thể. Việc bố trí đất cho các ngành kinh tế gây ra những mâu thuẫn trong bố trí tái cơ cấu sử dụng đất. Để phát triển kinh tế công nghiệp, thương mại, dịch vụ hay làm nhà ở cần có diện tích đất để bố trí, trong khi đó dân số ngày một tăng, nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp ngày một nhiều về cả số lượng và chất lượng.

Như vậy diện tích đất canh tác nông nghiệp phải tăng trong khi đó diện tích đất tự nhiên có hạn dẫn đến mâu thuẫn giữa một bên là lợi ích kinh tế, xã hội và một bên là môi trường. Vấn đề đặt ra làm thế nào để tăng lượng hàng hóa trên 1 đơn vị diện tích mà vẫn đảm bảo các mục tiêu về xã hội và môi trường, trọng tâm trong đó cần phải có tái cơ cấu sử dụng đất hợp lý. Tái cơ cấu sử dụng đất là xây dựng cơ cấu sử dụng đất mới thõa mãn các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, môi trường trong điều kiện quỹ đất hạn chế 1. Xu thế phát triển sử dụng đất Sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường, căn cứ vào nhu cầu của thị trường sẽ phát hiện, quyết định phương hướng chung và mục tiêu sử dụng hợp lý nhất tài nguyên đất đai, phát huy tối đa công dụng của đất đai nhằm đạt tới hiệu quả sử dụng đất cao nhất đồng thời bảo vệ được môi trường sinh thái.

Theo xu thế đó thì hiện nay trên thế giới có 6 xu thế sử dụng đất như sau [4, 19]: PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Sử dụng đất phát triển theo chiều rộng và tập trung - Cơ cấu sử dụng đất phát triển theo hướng phức tạp hóa và chuyên môn hóa - Sử dụng đất theo hướng xã hội hóa và công hữu hóa - Sử dụng đất theo xu thế phát triển kinh tế hợp tác hóa, khu vực hóa, toàn cầu hóa - Sử dụng đất trong cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường - Sử dụng đất theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu a) Sử dụng đất phát triển theo chiều rộng và tập trung Quá trình sử dụng đất của con người đi theo diễn trình phát triển của xã hội loài người. Ở thời nguyên thủy khi con người sống trong các mái đá, hang động và sống bằng hình thức săn bắn hái lượm, chỉ dựa hoàn toàn vào tự nhiên để kiếm sống thì lúc này con người chưa có ý thức sử dụng đất. Cho đến thời kỳ du mục con người sống trong những túp lều lợp bằng cỏ, những vùng đất có nước và có cỏ bắt đầu được sử dụng. Đến sau khi xuất hiện ngành trồng trọt, nhất là sau khi đã xuất hiện những công cụ sản xuất thô sơ, năng lực sử dụng đất được tăng cường, diện tích đất đai được sử dụng tăng lên nhanh chóng, ý nghĩa kinh tế của đất đai cũng gia tăng.

Nhưng trình độ sử dụng đất lúc đó còn rất chậm, phạm vị sử dụng còn rất hạn chế, vẫn còn thuộc trạng thái kinh doanh thô, đất đai khai phá nhiều nhưng năng suất còn rất thấp. Theo mức tăng trưởng của dân số và sự phát triển của kinh tế, kỹ thuật và văn hóa khoa học, quy mô, phạm vi và chiều sâu của việc sử dụng đất ngày một nâng cao. Yêu cầu sinh hoạt vật chất và tinh thần của con người ngày cũng càng cao, sự phát triển của các ngành nghề cũng theo xu hướng ngày càng phức tạp và đa dạng, phạm vi sử dụng đất ngày càng gia tăng, từ một vùng có tính cục bộ phát triển ra khắp mọi nơi trên thế giới, và cả vùng đất mà trước kia không có cách nào sử dụng được. Không chỉ phát triển theo không gian, mà trình độ tập trung cũng cao hơn nhiều, cho dù là đất canh tác hoặc là đất phi canh tác cũng đều phát triển theo hướng kinh doanh tập trung, đất ít, hiệu quả cao.

Tuy nhiên, quá độ từ hình thức canh tác quảng canh sang canh tác thâm canh cao trong sử dụng đất là một tiến trình lịch sử lâu dài. Muốn nâng cao sức sản xuất và sức tải của một đơn vị diện tích, nhất thiết phải không ngừng nâng mức đầu tư về lao động, vốn liếng, thường xuyên cải tiến kỹ thuật và quản lý ở những khu vực khác nhau của một vùng hoặc một quốc gia, muốn thực hiện đường lối cơ bản này cũng không thể sử dụng cùng một phương thức trong cùng một thời gian. Bởi vì, tình hình của mỗi quốc gia một khác, trình độ phát triển kinh tế kỹ thuật không giống nhau, ngay trong cùng một quốc gia mà ở những vùng khác nhau, các điều kiện cũng rất khác nhau. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 b) Cơ cấu sử dụng đất phát triển theo hướng đa dạng hóa và chuyên môn hóa Khoa học kỹ thuật và kinh tế phát triển, quá trình sử dụng đất từ hình thức quảng canh chuyển sang thâm canh đã kéo theo xu thế từng bước phức tạp hóa và chuyên môn hóa cơ cấu sử dụng đất.

Yêu cầu của con người về vật chất, văn hóa, tinh thần và môi trường ngày một cao, chúng sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp có yêu cầu cao hơn tương ứng với đất đai. Khi con người có mức sống còn thấp, thì việc sử dụng đất còn mới tập trung vào nông nghiệp, nhất là vấn đề ăn, mặc, ở. nhưng khi cuộc sống đã nâng cao, bước vào giai đoạn hưởng thụ thì trong sử dụng đất còn nghĩ tới nhu cầu vui chơi, giải trí, văn hóa, thể thao, môi trường,. Do tiến bộ của khoa học kỹ thuật, khả năng kiểm soát tự nhiên của con người gia tăng, có thể dựa vào biện pháp sử dụng cải tạo để nâng cao sức sản xuất của đất đai thõa mãn các loại nhu cầu của xã hội.

Trước kia sử dụng đất bị hạn chế bỡi kinh tế và khoa học kỹ thuật, thường chỉ sử dụng bề mặt của đất đai là chủ yếu, nông nghiệp thì độc canh, đất lâm nghiệp, đồng cỏ, mặt nước ít được khai thác, khai thác khoáng sản còn hạn chế, xây dựng chủ yếu là chọn đất bằng. Khi khoa học kỹ thuật hiện đại phát triển, đất đai trước kia được xem là xấu hoặc tài nguyên trong lòng đất đều có thể được đưa vào sử dụng. Nôi dung của sử dụng đất cũng ngày càng đa dạng như sử dụng toàn chất dinh dưỡng, sức tải, vật chất cấu thành của đất đai, sản phẩm của đất đai. c) Sử dụng đất theo hướng xã hội hóa và công hữu hóa Cùng với sự phát triển của xã hội và khoa học kỹ thuật, sự hội nhập kinh tế quốc tế thì việc tiến tới xã hội hóa sản xuất là một việc làm cần thiết.

Để sản phẩm mang tính cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế, thì cần có tính chuyên môn hóa tập trung các vùng sản xuất, cũng như các vùng chuyên canh về một loại sản phẩm nào đó. Từ đó hình thành nên sự phân công hợp tác mang tính xã hội hóa sản xuất, cũng như xã hội hóa việc sử dụng đất đai. Luật đất đai 1993 đã khẳng định: ” Đất đai là tài sản quốc gia vô cùng quý giá là tư liệu sản xuất đặc biết, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng” [14]. Do đó đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người.

Việc chuyên môn hóa theo yêu cầu của xã hội hóa sản xuất phải đáp ứng nhu cầu của xã hội, hướng tới lợi ích cộng đồng và tiến bộ xã hội. Ngay cả những vùng đất mang tính hướng sử dụng cho cộng đồng như: nguồn nước, núi rừng, sông ngòi, đại dương, động thực vật quý hiếm. vẫn có những quy định về chính sách thực thi hoặc có sự quản lý của Nhà nước để ngăn chặn sự tư hữu hóa xảy ra. Như vậy, xã hội hóa sử dụng đất là hệ quả tất yếu và là yêu cầu khách quan của quá trình xã hội hóa sản xuất.

Vì vậy để xã hội ngày càng tiến lên sản phẩm làm ra đáp PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 ứng cho các nhu cầu khác nhau của đời sống thì việc xã hội hóa và công hữu hóa sử dụng đất là việc làm cần thiết. d) Sử dụng đất theo xu thế phát triển kinh tế hợp tác hóa, khu vực hóa, toàn cầu hóa Cùng với sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và kinh tế xã hội thì xu hướng hợp tác hóa, toàn cầu hóa, khu vực hóa đã diễn ra vô cùng mạnh mẽ ở tất cả mọi quốc gia, khu vực trên thế giới. Xu thế hợp tác hóa, toàn cầu hóa, khu vực hóa là tất yếu trong thời đại hiên nay bởi nhu cầu mở rộng thị trường, giao lưu kinh tế, văn hóa và khoa học của mọi quốc gia. Từ thực tế đó đòi hỏi việc sử dụng đất để sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa phải được tính toán cụ thể về diện tích, mục đích sử dụng, phương thức sử dụng trên cơ sở điều tra phân tích thị trường nhằm đáp ứng được các yêu cầu chung của thị trường khu vực và thị trường thế giới.

e) Sử dụng đất trong hệ cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường Cân bằng sinh thái là trạng thái ổn định tự nhiên của sinh thái, hướng tới sự thích nghi cao nhất với điều kiện sống.