Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới. Chương 2: Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Nho Quan. Chương 3: Định hướng và giải pháp xây dựng nông thôn mới ở huyện Nho Quan trong thời gian tới. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.
Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 1. Nông thôn và vai trò của nông thôn ở nước ta 1. Khái niệm về nông thôn Nông thôn được coi như là khu vực địa lý nơi đó sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, trên thế giới chưa thống nhất định nghĩa về nông thôn nhưng cũng đã có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn.
Có quan điểm cho rằng chỉ cần dựa vào trin ̀ h độ phát triển cơ sở hạ tầng. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trin ̀ h đ ộ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn. Khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối và luôn biến động theo thời gian để phản ánh biến đổi về kinh tế xã hội của mỗi quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam đang sử dụng khá phổ biến khái niệm: Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác. Khái niệm về phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Ngân hàng Thế giới (1975) đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”.
12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền vững về môi trường. Trong điều kiện của Việt Nam thì: Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về KT-XH, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác. Phát triển nông thôn bền vững Phát triển nông thôn bền vững là sự phát triển đảm bảo các yêu cầu sau đây: Thứ nhất, phát triển KT-XH nông thôn với tốc độ cao, là quá trình làm tăng mức sống của người dân nông thôn. Thứ hai, phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài trong nông thôn.
Thứ ba, sự phát triển đó dựa trên việc sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo đảm giữ gìn môi trường sinh thái nông thôn. Thứ tư, phát triển nông thôn đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay nhưng không làm cạn kiệt tài nguyên, không để lại hậu quả xấu cho thế hệ tương lai. Vai trò của nông thôn ở nước ta Vai trò quan trọng của nông thôn nước ta thể hiện trên các khía cạnh sau: Một là: Cung cấp lương thực thực phẩm cho xã hội. Nông thôn là địa bàn sản xuất và cung cấp lươ ̣ng th ực thực phẩm cho tiêu dùng của cả xã h ội.
Người nông dân ở nông thôn sản xuất lươ ̣ng th ực, thực phẩm để nuôi sống họ và cung cấp cho nhân dân cả nước. Sự gia tăng dân số là sức ép to lớn đối với sản xuất nông nghiệp trong việc cung ứng đủ lươ ̣ng th ực, thực phẩm cho toàn xã h ội. Vì v ậy, sự phát triển bền vững nông thôn sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu lươ ̣ng th ực và thực phẩm tiêu dùng cho toàn xã h ội và nâng cao năng lực xuất khẩu các mặt hàng này cho quốc gia. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hai là: Cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội.
Với số dân chiếm đa số sống bằng nông nghiệp, khu vực nông thôn thực sự là nguồn nhân lực dồi dào cho khu vực thành thị. Sự thâm nhập của lao động vào thành thị cũng như sự gia tăng dân số đều đặn ở các vùng thành thị là không đủ để đáp ứng nhu cầu lâu dài của phát triển kinh tế Quốc gia. Nếu việc di chuyển nhân công ra khỏi nông nghiệp sang các ngành khác bị hạn chế thì sự tăng trưởng sẽ bị ảnh hưởng và việc phát triển kinh tế sẽ phiến diện. Vì vậy, phát triển bền vững nông thôn sẽ góp phần làm ổn định kinh tế của quốc gia.
Ba là: Thị trường rộng lớn. Nông thôn là thị trường quan tr ọng để tiêu thụ sản phẩm của khu vực thành thị hiện đại. Trước hết nông thôn là địa bàn quan trọng tiêu thụ các sản phẩm của công nghiệp. Nếu thị trường rộng lớn ở nông thôn được khai thông, thu nhập người dân nông thôn được nâng cao, sức mua của người dân tăng lên, công nghiệp có điều kiện thuận lợi để tiêu thụ sản phẩm sản xuất của toàn ngành không chỉ hàng tiêu dùng mà cả các yếu tố đầu vào của nông nghiệp.
Phát triển nông thôn sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp và những ngành sản xuất khác trên phạm vi toàn xã h ội. Theo báo cáo của trung tâm tin học thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, “Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản tháng 12/2013 đạt 2,31 tỷ USD, đưa giá trị xuất khẩu nhóm mặt hàng này cả năm 2013 lên xấp xỉ 25,469 tỷ USD tăng 0,7% so năm 2012”. Và ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn tiếp tục đóng vai trò quan tr ọng trong nền kinh tế với hơn 20,36% GDP và 28% kim ngạch xuất khẩu cả nước. Bốn là: Nông thôn có vị trí hết sức quan trọng trong việc ổn định kinh tế, chính trị xã hội của cả nước Nông thôn có rất nhiều dân tộc khác nhau sinh sống, bao gồm nhiều tầng lớp, nhiều thành phần khác nhau.
Mỗi sự biến động dù tích cực hay tiêu 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cực đều sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến tiǹ h hiǹ h kinh t ế, chính trị, xã hội và an ninh quốc phòng c ủa cả nước. Do đó, sự phát triển và ổn định nông thôn sẽ góp phần quan trọng trong việc đảm bảo ổn định tiǹ h hiǹ h của cả nước. Năm là: Nông thôn đóng vai trò to l ớn trong chiến lược phát triển bền vững của cả nước Nông thôn chiếm đại đa số nguồn tài nguyên, đất đai, khoáng sản, động thực vật, rừng, biển, nên sự phát triển bền vững nông thôn có ảnh hưởng to lớn đến việc bảo vệ môi trường sinh thái , việc khai thác sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên khu vực nông thôn bảo đảm cho sự phát triển lâu dài và bền vững của đất nước. Với những vai trò quan trọng nêu trên, cần phát triển nông thôn là điều kiện cơ bản và đòi hỏi tất yếu trong quá trình đi lên của quốc gia.
Mô hình phát triển nông thôn mới 1. Khái niệm về nông thôn mới Xây dựng NTM là biểu hiện cụ thể của phát triển nông thôn, nhằm tạo ra một nông thôn có kinh tế phát triển cao hơn, có đời sống về vật chất, văn hoá và tinh thần tốt hơn, có bộ mặt nông thôn hiện đại. Theo quan điểm chung của các nhà nghiên cứu, mô hình NTM là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của người Việt Nam. Nhìn chung, đó là mô hình NTM theo hướng CNH-HĐH, hợp tác hóa và dân chủ hóa.
Mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt. Mô hình phát triển NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng mới có tính tiên tiến về mọi mặt. Quan điểm về mô hình nông thôn mới Những năm gần đây, mô hình NTM không còn là tên gọi mới mẻ đối với nước ta; mô hình phát triển nông thôn đã góp phần quan trọng trong việc phát triển và cải thiện nông thôn nước ta. Việc xây dựng mô hình phát triển NTM là một quá trình chuyển đổi căn bản chiến lược phát triển KT-XH nông thôn Việt Nam từ hướng chủ yếu là tự cung, tự cấp sang hướng đáp ứng theo nhu cầu của thị trường.
Đồng thời, đảm bảo sự tham gia tối đa của người dân vào quá trình phát triển theo phương châm "Dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân quản lý thành quả và dân hưởng lợi". Đây là cơ sở để phát huy nội lực, hướng vào phát triển bền vững. Mô hình NTM là tập hợp các hoạt động qua lại, để cụ thể hoá các chương trình phát triển nông thôn; mô hình nhằm bố trí sử dụng các nguồn lực về tài chính, lao động, phương tiện, vật tư thiết bị để tạo ra các sản phẩm hay dịch vụ trong một thời gian xác định và thỏa mãn các mục tiêu về kinh tế, xã hội và môi trường cho sự phát triển bền vững ở nông thôn. Đây là quan điểm có tính khái quát và có tính mạch lạc về mô hình phát triển NTM.
Như vậy, mô hình phát triển NTM có đặc điểm chung nhất là gắn với nông nghiệp, nông thôn, nông dân. Một số đặc trưng cơ bản của mô hình Nông thôn mới Một là, đối tượng của mô hình nông thôn mới là làng - xã thực sự là một cộng đồng, chịu sự quản lý của Nhà nước, tuy nhiên Nhà nước không can thiệp sâu vào đời sống nông thôn, mà trên tinh thần tôn trọng tính tự quản của người dân thông qua hương ước, lệ làng (không trái với Pháp luật của Nhà nước). 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.