CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chất lượng nguồn nhân lực 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Quản trị nguồn nhân lực là khoa học về quản lý con người trong đó chất lượng nguồn nhân lực đóng vai trò qua trọng nhất ảnh hưởng tới sự thành công lâu dài của doanh nghiệp. Các hoạt động quản trị như: hoạch định, phân tích, đánh giá, quản lý và sử dụng một cách có hiệu quả nguồn nhân lực nhằm đạt được các mục tiêu chung của tổ chức.
Về nội dung quản trị nguồn nhân lực đã được rất nhiều các tác giả nước ngoài nghiên cứu, trong số đó có thể kể đến cuốn The Big Book of HR của Barbara Mitchell và Cornella Gamlem (2012). Trong cuốn sách này tác giả đã đề cập đến các hoạt động quản trị nhân sự như tuyển dụng, gắn kết và giữ chân nhân viên, các chương trình đãi ngộ tổng thể (lương, thưởng, phúc lợi), phát triển nhân viên thông qua đào tạo và quan hệ lao động trong doanh nghiệp. Quản trị nhân lực đóng vai trò là cố vấn cho ban lãnh đạo của tổ chức nhằm phát triển các kế hoạch nhân sự để tận dụng tối đa nguồn nhân lực liên kết với kế hoạch chiến lược phát triển của tổ chức Còn trong cuốn Human Resource Management của John M. Ivancevich (2010), tác giả cho rằng quản trị nguồn nhân lực (Human Resource Management – HRM) là có vai trò quan trọng chi phối sự thành công của mỗi doanh nghiệp.
Trọng tâm của nó là người lao động, nếu không có họ thì công ty không thể chạy vận hành các hệ thống máy móc, kế hoạch tiền lương cũng như chính sách đãi ngộ, chiến lược kinh doanh, hoạch định hay quy trình lao động. Bởi vì các hoạt động quản trị nguồn nhân lực liên quan đến nhiều người lao động nên công ty cần phải điều chỉnh những hoạt động trên một cách tinh tế; thực thi một cách phù hợp và quản lý một cách liên tục để đạt được những kết quả như mong muốn theo đúng mục tiêu kinh doanh đặt ra. 5 Với sự phát triển của nền kinh tế, tầm quan trọng của quản trị nhân sự ngày càng được khẳng định trong doanh nghiệp. Vai trò và trách nhiệm của bộ phận nhân sự không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo hiệu quả của công việc hành chính chung, mà còn phải tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.
Các tác giả Dave Ulrich và Wayne Brockbank (2005) đã cùng nghiên cứu để viết nên cuốn sách The HR Value Proposition và chỉ ra rằng, chuyên gia Nhân sự cần phải có hiểu biết sâu sắc về thực trạng bên ngoài doanh nghiệp và các giá trị cần đạt được. Nghiên cứu cũng đưa ra cơ cấu tổ chức nhân sự phù hợp với môi trường kinh doanh, tối ưu hóa nguồn lực con người cho tổ chức, các cách tuyển dụng, phát triển và giữ chân nhân tài gắn bó và đồng hành cùng với sự phát triển của doanh nghiệp, đóng góp tạo nên nguồn lực tổng thể vững mạnh từ bên trong doanh nghiệp, lấy đó là lợi thế cạnh tranh lâu dài, bền vững. Tình hình nghiên cứu trong nước Có rất nhiều lý thuyết và nghiên cứu trong nước về chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp cũng như công tác quản trị nguồn nhân lực. Về bản chất có thể hiểu các hoạt động nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng chính là các hoạt động quản trị nguồn nhân lực trong các tổ chức, doanh nghiệp, chính là việc thực hiện chức năng tổ chức của quản trị căn bản, bao gồm các nội dung cơ bản sau đây: Hoạch định, phân tích công việc, tuyển dụng nhân viên, đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn cho nhân viên, đánh giá kết quả lao động và quan hệ với lao động.
Nghiên cứu về công tác quản trị nhân lực trong doanh nghiệp có thể kể đến một số công trình đã được công bố như sau: Bài báo trên Tạp chí kinh tế và Dự báo, tác giả Nguyễn Thị Việt Nga, 2008. “Chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở Quảng Ninh” của. Tác giả đã phân tích một số hạn chế trong chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của tỉnh Quảng Ninh, nhận thức thực trạng để từ đó đưa ra các giải pháp, hướng phát triển mới vào việc chú trọng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 6 chất lượng cao trong tỉnh Quảng Ninh để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội và nền kinh tế. Bài báo khoa học trên tạp chí khoa học và công nghệ (số 5 – trang 40) của Võ Xuân Tiến, 2010: “Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực”, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng.
Bài báo này làm sáng tỏ nội dung: Nguồn nhân lực là nguồn lực quý giá nhất của các tổ chức, cũng là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của họ trong tương lai. Bởi vậy, các tổ chức và đơn vị luôn tìm cách để duy trì và phát triển nguồn nhân lực của mình. Một trong các biện pháp hữu hiệu nhất nhằm thực hiện mục tiêu trên là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Trong bài nghiên cứu trên tạp chí Giáo dục lý luận (số 4) “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức ở nước ta hiện nay” của tác giả Hà Thị Hằng (2010), đã nêu lên vấn đề để có nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nền kinh tế tri thức như hiện nay thì nguồn nhân lực cần đảm bảo các yêu cầu cơ bản như sáng tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, phải có tinh thần tự giác học hỏi, thích nghi và linh hoạt với môi trường làm việc cũng như học tập.
Tác giả Đào Hồng Nhất (2011). “Nâng cao hiệu quả công tác quản trị nguồn nhân lực ngành Hàng hải Việt Nam”, Luận án tiến sĩ, trường Đại học Hàng hải Hải Phòng. Luận án tập trung phân tích, đánh giá những biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản trị nguồn nhân lực ngành Hàng hải Việt Nam, với những đặc thù riêng của ngành. Trên cơ sở đó, tác giả luận án đề xuất các giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác quản trị nguồn nhân lực ngành Hàng hải Việt Nam trong tương lai.
Tác giả Hà Văn Thanh (2008) với đề tài “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nguồn nhân lực tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Hải Huyền”, Luận văn thạc sĩ, trường Đại học kinh tế Quốc Dân. Tác giả nghiên cứu các vấn đề về quản lý con người trong các tổ chức ở tầm vi mô, sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực nhằm tăng năng suất lao động, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân viên, tạo điều kiện cho nhân viên được phát huy tối đa các năng lực cá nhân, đảm bảo đủ số lượng lao động có 7 trình độ và kỹ thuật, bố trí vào đúng công việc và đúng thời điểm để đạt được mục tiêu của doanh nghiệp. Ngoài ra, còn một số bài nghiên cứu, đề tài luận văn mà tác giả có nghiên cứu và học hỏi như: Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác quản trị nhân sự tại công ty Cổ phần may Đáp Cầu” của tác giả Nguyễn Thị Hướng năm 2015; Luận văn thạc sĩ “Quản trị nhân sự tại Điện lực Bình Giang, Công ty TNHH MTV Điện lực Hải Dương” của tác giả Vũ Hoàng Tùng năm 2015. và một số luận văn, nghiên cứu khác.
Các công trình nghiên cứu trên đã góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích các vấn đề chung trong công tác quản trị nhân lực tại các tổ chức, doanh nghiệp. Các tác giả thường đi sâu vào nghiên cứu các hệ thống lý luận về chất lượng nguồn nhân lực để từ đó đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực nhưng các nghiên cứu đều đưa ra các giải pháp chưa mang tính thực tiễn cao vẫn mang tính lý luận nhiều, tùy thuộc vào tình hình thực tiễn của công ty mới có thể áp dụng được các giải pháp mà tác giả đưa ra. Trong quá trình nghiên cứu đề tài, luận văn đã kế thừa có chọn lọc các công trình trên và cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào trùng với đề tài luận văn này. Cơ sở lý luận về chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về nhân lực và nguồn nhân lực 1.
Nhân lực “Nhân lực là những cá nhân có nhân cách, có khả năng lao động sản xuất” (Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan, 2001, trang 22). Nhân lực là sức lực của con người, sức lực ngày càng được nâng cao cùng với sự phát triển của cơ thể con người đến một mức độ nào đó có đủ khả năng để tham gia vào quá trình lao động. Nhân lực cũng là năng lực cũng như các tiềm năng mà các cá nhân có cùng kiến thức chuyên môn, kỹ năng làm việc, hành vi ứng xử và đạo đức 8 được sử dụng vào quá trình hoạt động, đóng góp cho sự phát triển của một tổ chức hoặc xã hội. Nhân lực còn được hiểu là lực lượng lao động với tập hợp các kỹ năng cá nhân, kiến thức chuyên môn biết sử dụng các nguồn lực khác nhau để tạo ra sản phẩm có thể đáp ứng được sản phẩm phù hợp với các nhu cầu và các yêu cầu cụ thể của thị trường và xã hội.
Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực được hiểu là nguồn lực của con người, đây là nguồn lực quan trọng có thể ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của một quốc gia. Cho dù một đất nước có tiềm lực về tài nguyên thiên nhiên hay máy móc kỹ thuật hiện đại nhưng lại không có những con người có trình độ chuyên môn để biết khai thác, sử dụng các tài nguyên đó có hiệu quả thì cũng khó có thể đạt được mục tiêu phát triển như kỳ vọng. Nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho tổ chức hay xã hội, hay cũng được hiểu như là khả năng lao động của xã hội, bao gồm các nhóm dân cư có khả năng tham gia lao động, có đủ đáp ứng tổng thể về thể lực, trí lực và kỹ năng chuyên môn để sử dụng trong quá trình lao động. Trong doanh nghiệp, NNL được hiểu là toàn bộ các khả năng về thể lực và trí lực của con người được sử dụng trong quá trình lao động nhằm tạo ra của cải vật chất.