CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRƯỜNG CÔNG LẬP THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH 1. TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG CÔNG LẬP 1. Khái niệm, đặc điểm vai trò của trường công lập 1. Khái niệm Theo luật giáo dục 2019, Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân được tổ chức theo các loại hình: Trường công lập, trường ngoài công lập Và trường tư thục.Trường công lập do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các hoạt động chi thường xuyên [13].
Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015 của Chính phủ, đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công lập) [7] Trường công lập là đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục được xác định dựa vào các tiêu chuẩn sau: Có văn bản quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương; được Nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo quy định của Nhà nước; có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ Nhà nước quy định; là đơn vị độc lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng mở tại Kho bạc Nhà nước. “Cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công” là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính của đơn vị sự nghiệp công [7]. 7 Như vậy, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính không chỉ áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp có nguồn thu mà còn được áp dụng đối với cả các đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu hoặc có nguồn thu ít. Đặc điểm, vai trò của các trường công lập Các trường công lập hoạt động với quy mô khác nhau, đều có một số đặc điểm, vai trò chung nhất định như [7]: Thứ nhất, trường công lập là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc cung cấp dịch vụ.
Thứ hai, sản phẩm của trường có đầy đủ tính chất kinh tế như các loại dịch vụ hàng hóa khác, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất. Thứ ba, hoạt động của trường công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội. Thứ tư, các đơn vị trường công lập có nguồn thu hợp pháp từ hoạt động sự nghiệp giáo dục. Phân loại trường công lập Theo chủ thể quản lý thì trường công lập được phân thành [7]: - Trường công lập do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý.
- Trường công lập do các Bộ quản lý. - Trường công lập do UBND các cấp quản lý Theo quan điểm về thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tại Nghị định 16/2015/ND-CP ngày 16/2/2015 của Chính phủ, các đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư. - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên. 8 - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chưa tính đủ chi phí) - Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp) Theo quan điểm trên tiêu chí để phân loại trường công lập là mức độ tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên của trường, được xác định bằng công thức sau: Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu hoạt động thường xuyên = ------------------------------------------- x 100 của trường (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên Tổng nguồn thu và tổng số chi hoạt động thường xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định.
CƠ CHẾ TỰ CHỦ ĐỐI VỚI TRƯỜNG CÔNG LẬP 1. Khái niệm, vai trò và mục tiêu của cơ chế tự chủ tài chính Cơ chế tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp nói chung và cơ chế tự chủ trường công lập nói riêng được quy định tại Nghị định số 16/2015/ND-CP ngày 16/02/2015 của Chính phủ. Trong đó trường công lập được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc tạo lập và sử dụng nguồn tài chính để thực hiện các nhiệm vụ trong lĩnh vực hoạt động của mình [7]. Vai trò cơ chế tự chủ tài chính đối với các trường + Đối với cơ quan quản lý cấp trên: Thứ nhất, tạo lập vốn đầu tư đáp ứng nhu cầu phát triển các trường công lập và huy động các nguồn tài chính trong xã hội.
9 Thứ hai, thúc đẩy quá trình đa dạng hoá các loại hình, phương thức và hình thức của các hoạt động sự nghiệp. Thứ ba, tạo môi trường thuận lợi cho các trường công lập phát triển thông qua việc phân bổ vốn đầu tư phát triển các ngành, lĩnh vực tập trung, có trọng điểm. Thứ tư, kiểm tra, giám sát tài chính trong mọi hoạt động tài chính của các trường công lập đảm bảo. + Đối với bản thân các trường công lập Thứ nhất, cân đối giữa việc hình thành, tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính của trường.
Thứ hai, cơ chế tự chủ tài chính đối với trường đóng vai trò quan trọng, đảm bảo tính công bằng hợp lý trong việc phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính giữa các loại hình đơn vị sự nghiệp có thu, nhằm tạo môi trường bình đẳng, cũng như sự phát triển hài hòa giữa các ngành, các lĩnh vực khác nhau trong khu vực sự nghiệp có thu. Thứ tư, cơ chế tự chủ tài chính đối với trường góp phần tạo hành lang pháp lý cho quá trình tạo lập và sử dụng nguồn tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu. Việc tạo ra một cơ chế tự chủ tài chính thích hợp đối với các trường công lập sẽ giúp đạt được những mục tiêu sau: - Đảm bảo cho bộ máy của các trường hoạt động có hiệu quả đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. - Tạo động lực khuyến khích các trường tích cực chủ động đổi mới tổ chức và sắp xếp biên chế một cách hợp lý theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối tổ chức và phân công lao động hợp lý, nâng cao chất lượng, hiệu suất công việc gắn với việc sử dụng kinh phí một cách hiệu quả.
10 - Nêu cao ý thức tiết kiệm, sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí và tăng cường chống tham ô, lãng phí. - Phát huy tối đa khả năng và nâng cao chất lượng công việc cũng như tăng thu nhập, nâng cao đời sống của cán bộ, công chức. Những đổi mới cơ chế tài chính trường công lập của nước ta hiện nay và trong thời gian tới Những năm qua, cơ chế chính sách của nhà nước đối với trường công lập đã từng bước đổi mới. Qua thực tế triển khai cho thấy việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ là đúng hướng và đạt nhiều kết quả nổi bật.
Cụ thể, đã từng bước giảm bớt sự can thiệp của cơ quan quản lý Nhà nước đối với các trường công lập; tạo điều kiện cho các trường công lập thực hiện việc kiểm soát chi tiêu nội bộ, phát huy tính dân chủ, chủ động, sáng tạo của người lao động; tạo quyền tự chủ, chủ động cho đơn vị trong việc quản lý chi tiêu tài chính. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế- xã hội, những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành các chính sách nhằm từng bước đổi mới cơ chế hoạt động của các trường công lập; đồng thời xây dựng chính sách ưu đãi thu hút các đơn vị thuộc các thành phần kinh tế khác tham gia cung cấp dịch vụ giáo dục [7]. Tuy nhiên, kết quả đạt được còn hạn chế, chưa đáp ứng tốt các nhu cầu của xã hội do một số nguyên nhân như: vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự bao bọc của Nhà nước; Vì vậy, cần thực hiện hai giải pháp đột phá quan trọng đó là: Đổi mới cơ cấu và phương thức đầu tư của ngân sách Nhà nước; và đổi mới cơ chế tính và thu giá dịch vụ đào tạo và các hoạt động dịch vụ liên quan theo hướng từng bước tính đủ các chi phí (trong đó có tiền lương, chi phí trực tiếp, chi phí quản lý và chi phí khấu hao tài sản cố định. 11 Theo chỉ thị về nhiệm vụ năm học hàng năm của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, Chính phủ sẽ tiếp tục cải cách, nâng cao chất lượng giáo dục, tăng đầu tư đối với các lĩnh vực giáo dục phù hợp với khả năng của NSNN: - Rà soát, quy hoạch, phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục và đào tạo trong cả nước.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục các cấp - Đổi mới giáo dục mầm non, phổ thông; đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng trong giáo dục phổ thông - Nâng cao chất lượng giáo dục dạy học và trình độ đào tạo ngoại ngữ - Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong dạy học và quản lý giáo dục - Đẩy mạnh và giao quyền tự chủ và chịu trách nhiệm giải trình đối với các cơ sở GD&ĐT - Hội nhập quốc tế trong GD&ĐT - Tăng cường CSVC bảo đảm chất lượng các hoạt đồng GD&ĐT - Phát triển nguồn nhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao Để đổi mới chính sách và phương thức quản lý tài chính, sẽ tiếp tục thực hiện đổi mới cơ chế tài chính đối với nhóm các đơn vị sự nghiệp cung cấp các dịch vụ giáo dục có khả năng xã hội hoá cao, tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động.