Luận văn: Giải quyết khiếu nại giải phóng mặt bằng tại quận Đống Đa, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận đống đa thành phố hà nội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Tố Linh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Huy Hoàng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Phân tích cơ sở lý luận về giải quyết khiếu nại GPMB

Hoạt động giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng (GPMB) là một quy trình pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về cơ sở lý luận và các quy định pháp luật liên quan. Về bản chất, khiếu nại là quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp 2013 ghi nhận, cho phép cá nhân và tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị cho là trái pháp luật. Trong bối cảnh GPMB, các khiếu nại thường phát sinh từ việc thu hồi đất, xác định chính sách đền bù, hay xây dựng phương án bồi thường. Theo định nghĩa tại Khoản 1, Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011, khiếu nại là “việc công dân, cơ quan, tổ chức... đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính... khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình”. Do đó, việc giải quyết khiếu nại GPMB không chỉ là hoạt động quản lý nhà nước mà còn là cơ chế đảm bảo công bằng xã hội. Quá trình này bao gồm các bước thụ lý, xác minh, kết luận và ban hành quyết định giải quyết, tuân thủ chặt chẽ theo quy trình giải quyết khiếu nại do pháp luật đất đai quy định. Mục tiêu cuối cùng là khôi phục quyền lợi bị xâm phạm, củng cố lòng tin của người dân vào chính quyền, đồng thời giúp cơ quan nhà nước tự rà soát và hoàn thiện hệ thống quản lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của khiếu nại trong lĩnh vực GPMB

Khiếu nại trong lĩnh vực GPMB là việc cá nhân, tổ chức có đất bị thu hồi không đồng ý với các quyết định hoặc hành vi của cơ quan nhà nước liên quan đến quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư. Đặc điểm nổi bật của loại khiếu nại này là tính phức tạp và nhạy cảm. Nó thường liên quan đến tài sản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh kế của nhiều hộ dân. Đối tượng khiếu nại chủ yếu là các quyết định hành chính như quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hay việc áp dụng đơn giá đất để tính đền bù. Các vụ việc thường có tính tập thể, dễ leo thang thành điểm nóng nếu không được xử lý kịp thời và thỏa đáng. Việc hiểu rõ các đặc điểm này là yếu tố tiên quyết để xây dựng một quy trình giải quyết hiệu quả.

1.2. Thẩm quyền và quy trình giải quyết khiếu nại đất đai

Thẩm quyền giải quyết khiếu nại được phân cấp rõ ràng theo quy định của Luật Khiếu nại và Luật Đất đai. Thông thường, khiếu nại lần đầu sẽ do Chủ tịch UBND quận Đống Đa (hoặc cấp tương đương đã ra quyết định) giải quyết. Nếu người dân không đồng ý, họ có quyền khiếu nại lần hai lên cấp trên trực tiếp (Chủ tịch UBND Thành phố) hoặc khởi kiện ra Tòa án. Quy trình giải quyết khiếu nại bao gồm các bước: tiếp nhận và thụ lý đơn, xác minh nội dung, tổ chức đối thoại (nếu cần thiết), và ban hành quyết định giải quyết. Mỗi bước đều có thời hạn cụ thể, đòi hỏi cơ quan chức năng phải tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo quyền lợi của người khiếu nại, tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài gây bất ổn xã hội.

1.3. Yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại

Hiệu quả của công tác giải quyết khiếu nại GPMB chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Thứ nhất là hệ thống pháp luật đất đai và các văn bản dưới luật; sự chồng chéo, thiếu đồng bộ có thể gây khó khăn trong áp dụng. Thứ hai là năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ trực tiếp thụ lý; sự thiếu chuyên môn hoặc tiêu cực có thể làm sai lệch bản chất vụ việc. Thứ ba là nhận thức pháp luật của người dân; sự thiếu hiểu biết có thể dẫn đến những đòi hỏi không có cơ sở. Cuối cùng là sự công khai, minh bạch trong quá trình từ lập phương án bồi thường đến ra quyết định giải quyết. Đảm bảo các yếu tố này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và giảm thiểu khiếu nại tố cáo.

II. Thực trạng giải quyết khiếu nại GPMB tại quận Đống Đa

Quận Đống Đa, với vị trí trung tâm và tốc độ đô thị hóa nhanh, là một trong những địa bàn có hoạt động GPMB diễn ra sôi động nhất tại Hà Nội. Giai đoạn 2016-2019, quận đã triển khai nhiều dự án trọng điểm, kéo theo số lượng lớn các vụ việc thu hồi đất và phát sinh khiếu nại. Theo thống kê từ luận văn gốc, UBND quận Đống Đa đã tiếp nhận hàng trăm đơn thư mỗi năm, trong đó khiếu nại liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng chiếm tỷ lệ cao. Các nội dung khiếu nại chủ yếu xoay quanh việc áp đơn giá đất bồi thường thấp hơn giá thị trường, xác định sai nguồn gốc đất, và chính sách hỗ trợ tái định cư chưa thỏa đáng. Thực tiễn cho thấy, công tác giải quyết khiếu nại tại quận đã đạt được một số kết quả tích cực, nhiều vụ việc được giải quyết dứt điểm ngay từ cấp cơ sở. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những thách thức lớn. Tình trạng khiếu nại vượt cấp, kéo dài vẫn xảy ra, gây áp lực lên hệ thống hành chính và ảnh hưởng đến tiến độ các dự án. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự phức tạp của hệ thống pháp luật đất đai, những bất cập trong chính sách đền bù, và đôi khi là sự thiếu quyết liệt trong tổ chức thực hiện của một số đơn vị, phòng ban chuyên môn.

2.1. Phân tích nguyên nhân phát sinh các loại khiếu nại GPMB

Nguyên nhân phát sinh khiếu nại tố cáo trong lĩnh vực GPMB tại quận Đống Đa rất đa dạng. Về mặt khách quan, chính sách đền bù và khung giá đất do nhà nước ban hành thường có độ trễ so với biến động của thị trường, tạo ra chênh lệch lớn về lợi ích. Các quy định về xác định nguồn gốc đất, tài sản trên đất còn phức tạp, dễ gây tranh cãi. Về mặt chủ quan, một số cán bộ trong quá trình kiểm đếm, lập phương án bồi thường còn thiếu sót, chưa minh bạch, gây bức xúc cho người dân. Ngoài ra, một bộ phận người dân có tâm lý trông chờ, đòi hỏi quyền lợi vượt quá quy định của pháp luật, hoặc bị các đối tượng xấu kích động, dẫn đến việc khiếu nại không đúng quy định và kéo dài không cần thiết.

2.2. Thống kê kết quả giải quyết đơn thư tại UBND quận Đống Đa

Số liệu thống kê từ Bảng 2.6 trong luận văn cho thấy kết quả giải quyết đơn khiếu nại về GPMB tại UBND quận Đống Đa có sự nỗ lực lớn. Tỷ lệ giải quyết thành công các vụ việc ngay từ lần đầu đạt mức khá cao, góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự. Nhiều vụ việc phức tạp đã được quận tập trung chỉ đạo, thành lập tổ công tác liên ngành để xác minh và tổ chức đối thoại, tìm kiếm giải pháp hòa giải tranh chấp đất đai. Tuy nhiên, số lượng đơn thư tồn đọng, chuyển lên cấp cao hơn vẫn còn, cho thấy quy trình giải quyết khiếu nại cần được tiếp tục cải tiến để nâng cao hiệu quả và sự đồng thuận của người dân đối với các quyết định hành chính được ban hành.

2.3. Đánh giá ưu điểm và hạn chế trong công tác quản lý

Ưu điểm nổi bật trong công tác giải quyết khiếu nại GPMB tại Đống Đa là sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo quận và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Công tác tiếp công dân được duy trì thường xuyên, tạo kênh đối thoại trực tiếp. Tuy nhiên, hạn chế vẫn còn tồn tại. Việc phối hợp giữa các phòng ban chuyên môn (như Ban Bồi thường GPMB, Phòng Tài nguyên và Môi trường) đôi khi chưa đồng bộ. Năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế, chưa đủ kỹ năng vận động, thuyết phục và hòa giải tranh chấp đất đai. Bên cạnh đó, việc công khai thông tin quy hoạch, dự án và phương án bồi thường đôi lúc chưa kịp thời, đầy đủ, làm giảm lòng tin của người dân.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật đất đai GPMB

Để giải quyết tận gốc các vướng mắc trong công tác GPMB, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai là yêu cầu cấp thiết. Đây là giải pháp mang tính nền tảng, tạo ra hành lang pháp lý minh bạch và công bằng cho cả nhà nước và người dân. Một trong những vấn đề cốt lõi cần được xem xét là cơ chế xác định đơn giá đất. Cần có cơ chế định giá đất tiệm cận hơn với giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất, có thể thông qua việc thuê các đơn vị thẩm định giá độc lập và tăng cường vai trò giám sát của người dân. Bên cạnh đó, chính sách đền bù cần được xây dựng theo hướng linh hoạt hơn, không chỉ bồi thường về vật chất mà còn chú trọng đến các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân sau khi bị thu hồi đất. Các quy định về hỗ trợ tái định cư phải đảm bảo nguyên tắc nơi ở mới có điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai và các nghị định hướng dẫn cần lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia, nhà quản lý và đặc biệt là những người dân bị ảnh hưởng trực tiếp để các chính sách đi vào cuộc sống, giảm thiểu khiếu nại tố cáo.

3.1. Sửa đổi quy định về đơn giá đất và phương án bồi thường

Vấn đề đơn giá đất là nguyên nhân của phần lớn các khiếu nại. Giải pháp là xây dựng một quy trình xác định giá đất cụ thể minh bạch, có sự tham gia của Hội đồng thẩm định giá đất độc lập và đại diện người dân. Phương án bồi thường cần được chi tiết hóa, không chỉ liệt kê tài sản đền bù mà còn phải công khai rõ ràng cơ sở pháp lý, cách tính toán cho từng hạng mục. Việc áp dụng các hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) cần được thực hiện một cách công tâm, khách quan, dựa trên khảo sát thực tế tại địa phương. Điều này giúp người dân hiểu rõ quyền lợi của mình và giảm thiểu các thắc mắc, khiếu nại không đáng có.

3.2. Cải cách chính sách hỗ trợ tái định cư và ổn định đời sống

Chính sách hỗ trợ tái định cư không nên chỉ dừng lại ở việc cấp một lô đất hay một căn hộ. Cần có một gói giải pháp tổng thể bao gồm hỗ trợ đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, cung cấp các khoản vay ưu đãi để người dân có thể nhanh chóng ổn định cuộc sống và sản xuất. Các khu tái định cư phải được đầu tư hạ tầng xã hội và kỹ thuật đồng bộ, đảm bảo chất lượng sống. Việc công khai, minh bạch các phương án tái định cư, cho phép người dân lựa chọn giữa nhận đất, nhận nhà hoặc nhận tiền tự lo chỗ ở sẽ tạo ra sự đồng thuận cao hơn trong cộng đồng.

IV. Cách nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại GPMB Đống Đa

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả thực thi tại cấp cơ sở là yếu tố quyết định thành công trong công tác giải quyết khiếu nại GPMB tại quận Đống Đa. Trọng tâm của giải pháp này là con người và quy trình. Cần phải kiện toàn và nâng cao năng lực chuyên môn, đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác GPMB và tiếp dân. Các lớp tập huấn về pháp luật đất đai, kỹ năng đối thoại, hòa giải tranh chấp đất đai cần được tổ chức thường xuyên. Đồng thời, quận cần xây dựng một quy trình giải quyết khiếu nại chuẩn hóa, rõ ràng, có sự phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân, phòng ban. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý hồ sơ, theo dõi tiến độ giải quyết và công khai kết quả cho người dân là một hướng đi hiệu quả. Đặc biệt, phải đề cao vai trò của công tác đối thoại. Việc lắng nghe, giải thích cặn kẽ và tìm kiếm giải pháp hài hòa lợi ích ngay từ đầu sẽ giúp dập tắt các mâu thuẫn khi chúng mới nảy sinh, tránh để các vụ việc đơn giản trở thành khiếu nại tố cáo phức tạp, kéo dài.

4.1. Tăng cường đối thoại hòa giải tranh chấp đất đai tại cơ sở

Đối thoại và hòa giải là công cụ hữu hiệu để giải quyết mâu thuẫn. UBND quận Đống Đa cần chỉ đạo các phường và tổ công tác GPMB tăng cường tổ chức các buổi đối thoại công khai với người dân trước khi ban hành các quyết định hành chính quan trọng. Trong quá trình đối thoại, cán bộ phải thực sự lắng nghe, tôn trọng ý kiến người dân, giải thích rõ ràng các quy định của chính sách đền bù và ghi nhận các đề xuất hợp lý. Phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể (Mặt trận Tổ quốc, Hội Cựu chiến binh,...) trong việc hòa giải tranh chấp đất đai tại cộng đồng sẽ tạo ra sự đồng thuận và giảm áp lực cho cơ quan hành chính.

4.2. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thụ lý hồ sơ GPMB

Chất lượng giải quyết khiếu nại phụ thuộc trực tiếp vào năng lực của cán bộ. Cần xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng định kỳ về nghiệp vụ, pháp luật và kỹ năng mềm cho đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Đồng thời, phải có cơ chế giám sát, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ có hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu, gây khó khăn cho người dân. Việc xây dựng một đội ngũ cán bộ GPMB chuyên nghiệp, liêm chính và có trách nhiệm là nền tảng để củng cố niềm tin của nhân dân.

4.3. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành UBND Sở TNMT

Việc giải quyết các khiếu nại GPMB phức tạp thường đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều cơ quan. Cần thiết lập một cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa UBND quận Đống Đa, Ban Bồi thường GPMB với các cơ quan cấp thành phố như Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Sở Xây dựng, Sở Tài chính. Cơ chế này giúp thống nhất quan điểm xử lý, tháo gỡ nhanh các vướng mắc về chuyên môn, đặc biệt trong việc xác định nguồn gốc đất, thẩm định giá và phê duyệt phương án bồi thường. Sự phối hợp đồng bộ sẽ tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1. Khái niệm, đặc điểm của giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm về khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng Khiếu nại xuất hiện từ khi xã hội có sự phân chia giai cấp và sự ra đời của Nhà nước trong lịch sử. Trong ngôn ngữ tiếng Việt, khiếu nại có nghĩa là thắc mắc về những việc làm hay quyết định của một người có quyền hạn đối với một người khác.

Trong mọi thời đại, tuy ở mức độ khác nhau, song công dân đều thừa nhận Nhà nước là người có trách nhiệm và khả năng bảo vệ lợi ích hợp pháp của họ trên cơ sở những quy định của pháp luật. Vì vậy khi quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại thì họ phải khiếu nại lên cấp có thẩm quyền xem xét giải quyết. Có thể nói, khiếu nại phát sinh như những sự kiện pháp lý đặc thù trong xã hội do các hành vi vi phạm pháp luật tạo ra. Khiếu nại phát sinh khi quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân người khiếu nại bị xâm phạm, người khiếu nại yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ hoặc khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại.

Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp năm 2013 quy định tại Điều 30. Sự ghi nhận của Hiến pháp với quyền khiếu nại đã thể hiện được vị trí, vai trò cực kỳ quan trọng của chế định pháp lý này. Thông qua quyền khiếu nại, các cơ quan, tổ chức, cá nhân sẽ bảo vệ và ngăn chặn những quyết định hành chính, hành vi hành chính xâm phạm tới lợi ích hợp pháp của mình. Xét trên phương diện chính trị pháp lý tại Khoản 1 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011 quy định: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức, hoặc 7 cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình”.

[22] Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, khiếu nại gắn liền với thuật ngữ khiếu nại hành chính. Để đảm bảo được tính bao quát có thể hiểu khiếu nại hành chính như sau: “Khiếu nại hành chính là việc đối tượng (cơ quan, tổ chức, cá nhân) chịu sự tác động trực tiếp của quyết định hành chính, hành vi hành chính yêu cầu hoặc đề nghị cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước xem xét lại các quyết định hành chính, hành vi hành chính do cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành hoặc thực hiện khi cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính đó không hợp pháp, hợp lý, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”.12-13] Khiếu nại này xuất phát từ nhận thức chủ quan của người khiếu nại khi họ cho rằng quyền và lợi ích chính đáng của mình bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ có thể kết luận là có sự vi phạm hay không sau khi đã xem xét một cách khách quan và thận trọng nội dung vụ việc cùng những tài liệu, chứng cứ có liên quan. Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phân dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó.

Khiếu nại về giải phóng mặt bằng phát sinh khi người quản lý sử dụng đất đai cho rằng quyền, lợi ích của mình bị xâm phạm do hành vi hành chính 8 hoặc quyết định hành chính của người có thẩm quyền thực hiện trong việc thu hồi đất để phục vụ giải phóng mặt bằng, người sử dụng đất yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bảo vệ hoặc khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp bị vi phạm. Sự phát sinh hay tồn tại của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là biểu hiện khách quan trong quản lý hành chính nhà nước. Cho dù khiếu nại về giải phóng mặt bằng của công dân đúng hay sai nhưng khi tiếp nhận đơn thư khiếu nại của họ thì cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền phải thực hiện việc giải quyết khiếu nại theo đúng trình tự và thủ tục quy định. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 204, Luật Đất đai 2013: Người sử dụng đất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính về quản lý đất đai.

Tuy pháp luật hiện hành chưa đưa ra khái niệm khiếu nại về giải phóng mặt bằng nhưng qua những phân tích cơ bản về khái niệm khiếu nại, ta có thể hiểu khiếu nại về giải phóng mặt bằng là một trong những khiếu nại thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai. Khiếu nại về giải phóng mặt bằng là việc cá nhân, tổ chức có đất, tài sản trên đất bị thu hồi thực hiện giải phóng mặt bằng xây dựng các dự án không đồng ý với quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường hỗ trợ thực hiện giải phóng mặt bằng nên đã yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền giải quyết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Khiếu nại về giải phóng mặt bằng là một hiện tượng tất yếu xảy ra trong quá trình thu hồi đất thực hiện giải phóng mặt bằng. Đặc biệt khi nhà nước ta chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, Nhà nước thực hiện chính sách phát triển kinh tế, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp ở các địa phương.

Khi thu hồi đất đai xây dựng cơ sở hạ tầng làm phát sinh các khiếu nại về quyền của người bị thu hồi đất có xu hướng ngày càng tăng cả về số lượng cũng như tính chất phức tạp về mặt nội dung. Việc khiếu nại về bồi 9 thường giải phóng mặt bằng kéo dài với số lượng ngày càng đông người tham gia là vấn đề rất đáng quan tâm, tìm hiểu nguyên nhân nảy sinh để đề ra các biện pháp giải quyết phù hợp nhằm “tháo ngòi nổ” xung đột không để phát sinh trở thành “điểm nóng” gây mất ổn định chính trị, tình hình trật tự an toàn xã hội. Tính phức tạp của khiếu nại về giải phóng mặt bằng đông người, kéo dài không chỉ bắt nguồn từ những xung đột gay gắt về lợi ích kinh tế, từ hệ quả của sự quản lý thiếu hiệu quả của cơ quan công quyền, sự bất hợp lý và thiếu đồng bộ của hệ thống chính sách, pháp luật… mà nguyên nhân còn do ý thức của người bị thu hồi đất, từ việc lợi dụng dân chủ để khiếu nại. Về nguyên nhân phát sinh khiếu nại về giải phóng mặt bằng có rất nhiều nguyên nhân chủ yếu được đưa ra là do cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thường xuyên có sự điều chỉnh bổ sung nhưng lại thiếu đồng bộ.

Điểm mấu chốt của những khó khăn trong công tác thu hồi đất vẫn là chính sách chưa giải quyết được sự chênh lệch giữa các phương án bồi thường trong cùng một dự án. Việc tìm ra những nguyên nhân của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là rất cần thiết không những giúp Nhà nước xác lập cơ chế giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng một cách có hiệu quả mà còn góp phần vào việc bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay. - Chủ thể của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là các tổ chức, công dân, cá nhân và tổ chức nước ngoài (hoặc đại diện hợp pháp của họ) có quyền quản lý sử dụng đất hoặc có tài sản trên đất bị tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quá trình thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng các dự án. Chủ thể của khiếu nại về giải phóng mặt bằng hẹp hơn so với chủ thể của khiếu nại thông thường.

Chủ thể của khiếu nại về giải phóng mặt bằng có thể là cá nhân, tổ 10 chức không đồng ý với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước trong việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án xây dựng đầu tư cơ sở hạ tầng. Khiếu nại về giải phóng mặt bằng có tính chất phức tạp hơn so với khiếu nại thông thường. Tính phức tạp thể hiện ở phạm vi áp dụng của quyết định hành chính hay hành vi hành chính rộng, tác động hay ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều chủ thể cùng một lúc. Thông thường, một quyết định thu hồi đất thực hiện dự án có tác động tới một bộ phận dân cư, một khu vực hành chính rộng nên tính phức tạp cao.

Để trở thành chủ thể của khiếu nại về giải phóng mặt bằng thì người khiếu nại (công dân, tổ chức) phải có đầy đủ năng lực hành vi và tư cách pháp nhân. Nếu người khiếu nại chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì thông qua người đại diện theo pháp luật để thực hiện quyền khiếu nại. Khi thực hiện quyền khiếu nại thì người đại diện phải có đầy đủ giấy tờ chứng minh với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc đại diện hợp pháp của mình. Đối với cơ quan, tổ chức, việc thực hiện quyền khiếu nại thông qua thủ trưởng hoặc người đứng đầu cơ quan, tổ chức đó được quy định trong quyết định thành lập hoặc điều lệ của tổ chức.

- Đối tượng của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là quyết định hành chính, hành vi hành chính để thực hiện việc thu hồi đất, xây dựng phương án bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng, những quyết định và hành vi phải có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức quản lý sử dụng đất.