Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016

Luận văn về phương pháp tính liều trong điều trị ung thư gan bằng hạt vi cầu Yttrium 90. Nghiên cứu vật lý kỹ thuật ứng dụng trong y học hạt nhân. Tài liệu tham khảo hữu ích.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Lý Anh Tú
• Trường học: Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Vật Lý Kỹ Thuật
• Đề tài: Phương Pháp Tính Liều Trong Điều Trị Ung Thư Gan Bằng Hạt Vi Cầu Microsphere Yttrium-90
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang bìa
• Thông tin luận văn
• Nhiệm vụ luận văn
• Lời cảm ơn
• Tóm tắt
• LỜI MỞ ĐẦU
• Mục tiêu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: THIẾT BỊ GHI HÌNH SPECT/CT VÀ DƯỢC CHẤT PHÓNG XẠ
• 1.1. Lịch sử của máy ghi hình SPECT/CT trên thế giới và tình hình ở nước ta
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Nguyên lý ghi hình SPECT/CT
• 1.2.1. Nguyên lý chụp hình SPECT
• 1.2.2. Nguyên lý chụp hình CT
• 1.3. Cấu tạo máy SPECT/CT
• 1.3.1. Tinh thể nhấp nháy
• 1.3.2. Ống nhân quang điện (PMT)
• 1.4. Dược chất phóng xạ (thuốc phóng xạ)
• 1.4.1. Tầm quan trọng và ứng dụng của đồng vị phóng xạ trong y học hạt nhân
• 1.4.2. Đồng vị phóng xạ Technetium - 99m (99mTc)
• 1.4.3. Đồng vị phóng xạ Yttrium-90 (90Y)
• 1.4.4. Hạt vi cầu Yttrium-90 (90Y Microspheres)
• 2. CHƯƠNG 2: LÍ THUYẾT VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH LIỀU TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG HẠT VI CẦU YTTRIUM-90
• 2.1. Ung thư gan
• 2.1.1. Điều trị ung thư gan bằng dược chất phóng xạ
• 2.1.2. Xạ trị chiếu trong chọn lọc (Selective Internal Radiotherapy-SIRT) bằng hạt vi cầu MicroSpheres 90Y
• 2.2. Cơ sở điều trị bằng nhân phóng xạ 90Y
• 2.2.1. Cơ sở sinh học
• 2.2.2. Liều hấp thụ, suất liều hấp thụ
• 2.2.3. Hoạt độ phóng xạ, thời gian đào thải các chất phóng xạ trong cơ thể
• 2.3. Quy trình điều trị ung thư gan bằng hạt vi cầu yttrium tại bệnh viện
• 2.3.1. Quy trình thực hiện
• 2.3.2. Chuẩn bị bệnh nhân
• 2.3.3. Chụp CT mạch máu gan
• 2.3.4. Xạ hình với 99mTc-MAA (Technetium-99m Macro Aggregated Albumin)
• 2.3.5. Ghi hình và theo dõi kết quả
• 2.4. Các phương pháp tính liều
• 2.4.1. Phương pháp MIRD
• 2.4.2. Phương pháp tính liều SIR-Spheres
• 2.4.2.1. Phương pháp tính theo diện tích da (Body surface area-BSA)
• 2.4.2.2. Phương pháp tính theo phân thùy gan (partition model)
• 3. CHƯƠNG 3: PHẦN MỀM DOSE BK Y90 VÀ PHÂN TÍCH, TÍNH TOÁN HOẠT ĐỘ PHÓNG XẠ TỪ HÌNH ẢNH SPECT/CT
• 3.1. Thiết kế chương trình
• 3.1.1. Xử lý hình ảnh
• 3.1.2. Các phương pháp tính liều điều trị ung thư gan
• 3.2. Triển khai giải thuật
• 3.2.1. Ghép ảnh SPECT và CT
• 3.2.2. Công thức tính liều cung cấp cho bệnh nhân
• 3.3. Ví dụ thực tế để xử lý ảnh và tính liều
• 3.3.1. Kiểm chuẩn thiết bị
• 3.3.1.1. Kiểm chuẩn máy đo liều
• 3.3.1.2. Kết quả kiểm chuẩn máy SPECT/CT
• 3.3.2. Áp dụng thực tiễn
• 3.4. Đánh giá chương trình
• 3.4.1. Yêu cầu phần cứng
• 3.4.2. Hiệu quả sử dụng của chương trình
• 3.4.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tính liều
• Kết quả đạt được
• Hướng phát triển
• Tài liệu tham khảo
• Lý lịch trích ngang
• Các bài báo về đề tài đã gửi đăng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Trị Ung Thư Gan Bằng Y 90 Giới Thiệu

Theo GLOBOCAN năm 2012, ung thư là một gánh nặng toàn cầu với 14.1 triệu ca mới và 8.2 triệu ca tử vong. Tại Việt Nam, WHO ước tính khoảng 80,000 ca tử vong do ung thư vào năm 2014, trong đó ung thư gan chiếm tỷ lệ đáng kể. Các phương pháp điều trị ung thư gan hiện nay bao gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị, lựa chọn phương pháp tùy thuộc vào loại, giai đoạn và thể trạng bệnh nhân. Một phương pháp tiên tiến là xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT), sử dụng hạt vi cầu SIR-Spheres chứa Y-90. Phương pháp này đưa trực tiếp các hạt vi cầu vào mạch máu nuôi khối u, tập trung liều xạ cao vào khối u trong khi giảm thiểu ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh. Trước khi điều trị, cần đánh giá mức độ shunt gan-phổi bằng 99mTc-MAA và kỹ sư vật lý sẽ tính toán liều lượng dựa trên diện tích da (BSA) hoặc Partition Model. Mục tiêu là tối ưu hóa liều Y-90 để đạt hiệu quả điều trị cao nhất và an toàn nhất cho bệnh nhân. Luận văn này tập trung vào việc xử lý ảnh SPECT/CT bằng MATLAB SIMULINK để xác định chỉ số T/N và %shunt gan-phổi, từ đó tính toán liều chiếu trong tối ưu.

1.1. Ung Thư Gan Thực trạng và Thách thức điều trị

Ung thư gan là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư trên toàn thế giới. Việc điều trị hiệu quả ung thư gan gặp nhiều thách thức do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi các phương pháp điều trị truyền thống như phẫu thuật, hóa trị ít hiệu quả. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các phương pháp điều trị mới, tiên tiến và hiệu quả hơn để cải thiện tiên lượng sống cho bệnh nhân.

1.2. SIRT và Y 90 Microsphere Giải pháp tiềm năng

Xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT) sử dụng Y-90 microsphere nổi lên như một giải pháp điều trị đầy hứa hẹn cho ung thư gan. Phương pháp này cho phép đưa trực tiếp liều xạ cao vào khối u, giảm thiểu tác động đến các mô lành xung quanh. Tuy nhiên, việc tối ưu hóa liều lượng Y-90 là một yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

II. Vấn Đề Tính Liều Hiệu Quả Y 90 Cho Ung Thư Gan

Việc tính toán liều lượng Y-90 trong điều trị ung thư gan là một thách thức phức tạp. Liều lượng không đủ có thể dẫn đến điều trị không hiệu quả, trong khi liều lượng quá cao có thể gây tổn thương gan và các cơ quan khác. Theo tài liệu gốc, liều xạ trị cần được giới hạn thấp hơn liều hấp thụ của gan lành (80Gy), gan xơ (70Gy) và phổi (25Gy). Việc xác định chính xác liều lượng tối ưu đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức về vật lý, sinh học và giải phẫu. Các phương pháp tính liều truyền thống như BSA và Partition Model có những hạn chế nhất định, đòi hỏi các phương pháp tiếp cận chính xác và cá nhân hóa hơn. Mục tiêu của luận văn này là sử dụng hình ảnh SPECT/CT để cải thiện độ chính xác của việc tính liều và tối ưu hóa kết quả điều trị.

2.1. Hạn chế của phương pháp tính liều truyền thống

Các phương pháp tính liều truyền thống như BSA (diện tích da) và Partition Model có thể không phản ánh chính xác sự phân bố liều xạ trong gan và các cơ quan lân cận. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá sai lệch về liều lượng Y-90 cần thiết để điều trị hiệu quả.

2.2. Tầm quan trọng của chỉ số T N và shunt gan phổi

Chỉ số T/N (tỷ lệ liều xạ trong khối u và nhu mô gan xung quanh) và %shunt gan-phổi là những thông số quan trọng để đánh giá sự phân bố của Y-90 trong cơ thể. Việc xác định chính xác các thông số này là then chốt để tính toán liều lượng Y-90 tối ưu và giảm thiểu tác dụng phụ.

2.3. Yêu cầu về phần mềm xử lý ảnh SPECT CT

Việc phân tích và xử lý hình ảnh SPECT/CT đòi hỏi các phần mềm chuyên dụng có khả năng ghép ảnh, vẽ ROI (vùng quan tâm) và tính toán các thông số liên quan đến phân bố liều xạ. Các phần mềm này cần phải được kiểm chuẩn và đánh giá độ tin cậy để đảm bảo tính chính xác của kết quả tính toán.

III. Phương Pháp Tính Liều Y 90 Dựa Trên SPECT CT MATLAB

Luận văn này đề xuất phương pháp tính liều Y-90 dựa trên hình ảnh SPECT/CT và phần mềm MATLAB SIMULINK. SPECT/CT cung cấp thông tin về vị trí và kích thước khối u, cũng như sự phân bố phóng xạ trong gan và các cơ quan lân cận. MATLAB SIMULINK được sử dụng để xử lý ảnh, tính toán chỉ số T/N, %shunt gan-phổi và mô phỏng sự phân bố liều xạ. Theo tài liệu gốc, mục tiêu là xác định chỉ số T/N và %shunt gan-phổi để tính liều chiếu trong cho bệnh nhân sao cho liều 90Y bơm vào cơ thể được tối ưu và an toàn nhất. Phương pháp này cho phép cá nhân hóa liều lượng Y-90 dựa trên đặc điểm giải phẫu và chức năng của từng bệnh nhân, từ đó tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

3.1. Xử lý ảnh SPECT CT bằng MATLAB SIMULINK

MATLAB SIMULINK được sử dụng để xử lý ảnh SPECT/CT, bao gồm các bước như ghép ảnh, lọc nhiễu, phân vùng gan và khối u, vẽ ROI và tính toán các thông số liên quan đến phân bố liều xạ.

3.2. Xác định chỉ số T N và shunt gan phổi

Chỉ số T/N (tỷ lệ liều xạ trong khối u và nhu mô gan xung quanh) và %shunt gan-phổi được tính toán dựa trên hình ảnh SPECT/CT đã được xử lý bằng MATLAB SIMULINK.

3.3. Mô phỏng sự phân bố liều xạ Y 90

MATLAB SIMULINK được sử dụng để mô phỏng sự phân bố liều xạ Y-90 trong gan và các cơ quan lân cận, dựa trên các thông số đã được tính toán từ hình ảnh SPECT/CT.

IV. Phần Mềm Dose BK Y90 Tính Toán Hoạt Độ Từ SPECT CT

Luận văn giới thiệu phần mềm Dose BK Y90, được phát triển để hỗ trợ tính toán hoạt độ phóng xạ từ hình ảnh SPECT/CT. Phần mềm này tích hợp các thuật toán xử lý ảnh, tính toán chỉ số T/N, %shunt gan-phổi và mô phỏng sự phân bố liều xạ. Theo tài liệu gốc, phần mềm cho phép xác định chỉ số T/N và %shunt gan-phổi, từ đó tính liều chiếu trong cho bệnh nhân sao cho liều 90Y bơm vào cơ thể được tối ưu và an toàn nhất. Phần mềm Dose BK Y90 là một công cụ hữu ích cho các bác sĩ và kỹ sư vật lý trong việc lập kế hoạch điều trị ung thư gan bằng Y-90 microsphere.

4.1. Thiết kế và triển khai giải thuật phần mềm

Phần mềm Dose BK Y90 được thiết kế với giao diện thân thiện, dễ sử dụng và tích hợp các thuật toán xử lý ảnh, tính toán và mô phỏng dựa trên các công thức vật lý và sinh học.

4.2. Ghép ảnh SPECT và CT để xác định vị trí khối u

Phần mềm cho phép ghép ảnh SPECT và CT để xác định chính xác vị trí và kích thước khối u, từ đó vẽ ROI và tính toán các thông số liên quan.

4.3. Công thức tính liều cung cấp cho bệnh nhân

Phần mềm sử dụng các công thức tính liều đã được chuẩn hóa và điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của từng bệnh nhân, đảm bảo tính chính xác và an toàn của kết quả tính toán.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Tính Hiệu Quả Của Phần Mềm

Luận văn trình bày kết quả nghiên cứu đánh giá tính hiệu quả của phần mềm Dose BK Y90 trong việc tính toán liều lượng Y-90 cho bệnh nhân ung thư gan. Kết quả cho thấy phần mềm có khả năng xử lý ảnh SPECT/CT và tính toán các thông số liên quan một cách chính xác và nhanh chóng. Theo tài liệu gốc, phần mềm giúp xác định chỉ số T/N và %shunt gan-phổi, từ đó tính liều chiếu trong cho bệnh nhân sao cho liều 90Y bơm vào cơ thể được tối ưu và an toàn nhất. Việc sử dụng phần mềm Dose BK Y90 có thể giúp các bác sĩ và kỹ sư vật lý đưa ra các quyết định điều trị chính xác hơn, từ đó cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

5.1. Kiểm chuẩn thiết bị và kết quả kiểm chuẩn SPECT CT

Trước khi sử dụng, phần mềm và thiết bị SPECT/CT cần được kiểm chuẩn để đảm bảo tính chính xác của kết quả đo đạc và tính toán. Kết quả kiểm chuẩn cho thấy thiết bị hoạt động ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng.

5.2. Áp dụng thực tiễn Ví dụ về xử lý ảnh và tính liều

Luận văn trình bày một số ví dụ thực tế về việc sử dụng phần mềm Dose BK Y90 để xử lý ảnh SPECT/CT và tính toán liều lượng Y-90 cho bệnh nhân ung thư gan. Các ví dụ này minh họa khả năng của phần mềm trong việc cá nhân hóa liều lượng Y-90 dựa trên đặc điểm của từng bệnh nhân.

5.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng của chương trình Dose BK Y90

Phần mềm Dose BK Y90 được đánh giá là một công cụ hữu ích và hiệu quả trong việc hỗ trợ tính toán liều lượng Y-90 cho bệnh nhân ung thư gan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá đầy đủ tính hiệu quả của phần mềm trong việc cải thiện kết quả điều trị.

VI. Kết Luận Tối Ưu Điều Trị Ung Thư Gan Bằng Y 90

Luận văn này đã trình bày một phương pháp tiếp cận mới để tính toán liều lượng Y-90 trong điều trị ung thư gan, dựa trên hình ảnh SPECT/CT và phần mềm Dose BK Y90. Việc sử dụng hình ảnh SPECT/CT cho phép cá nhân hóa liều lượng Y-90 dựa trên đặc điểm giải phẫu và chức năng của từng bệnh nhân, từ đó tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ. Theo tài liệu gốc, mục tiêu là xác định chỉ số T/N và %shunt gan-phổi để tính liều chiếu trong cho bệnh nhân sao cho liều 90Y bơm vào cơ thể được tối ưu và an toàn nhất. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá đầy đủ tính hiệu quả của phương pháp này và phát triển các phần mềm tính toán liều lượng Y-90 tiên tiến hơn.

6.1. Hướng phát triển của phần mềm Dose BK Y90

Trong tương lai, phần mềm Dose BK Y90 có thể được phát triển thêm các tính năng mới, chẳng hạn như tích hợp các thuật toán trí tuệ nhân tạo để tự động phân tích ảnh SPECT/CT và đề xuất liều lượng Y-90 tối ưu.

6.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tính liều

Quá trình tính liều Y-90 có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, chẳng hạn như chất lượng hình ảnh SPECT/CT, độ chính xác của các thuật toán xử lý ảnh và sự biến đổi sinh học giữa các bệnh nhân.

6.3. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên ngành

Việc phát triển các phương pháp điều trị ung thư gan hiệu quả đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn như vật lý y học, y học hạt nhân, ung bướu và công nghệ thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư gan hiện là một trong những thách thức y tế hàng đầu trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 80.000 ca tử vong do ung thư, trong đó ung thư gan chiếm tỷ lệ tử vong cao nhất ở nam giới với 26,9% (tương đương 15.656 trường hợp) và 13,7% ở nữ giới (khoảng 4.576 trường hợp). Đa số bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) và di căn gan chỉ được phát hiện khi khối u đã tiến triển sang giai đoạn muộn, mất đi chỉ định phẫu thuật triệt căn hoặc ghép gan. Trong bối cảnh đó, phương pháp xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT - Selective Internal Radiation Therapy), hay còn gọi là tắc mạch phóng xạ (TARE), đưa các hạt vi cầu tích hợp đồng vị phóng xạ Yttrium-90 vào trực tiếp hệ động mạch nuôi khối u, mang lại bước đột phá lớn giúp thu nhỏ kích thước tổn thương và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề chuẩn hóa phương pháp tính liều điều trị trong kỹ thuật SIRT, chuyển đổi từ các phương thức ước tính liều theo kinh nghiệm sang mô hình tính toán định lượng cá thể hóa chính xác. Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát cơ sở lý thuyết hai phương pháp định liều chính gồm mô hình diện tích bề mặt da (BSA) và mô hình phân thùy (Partition Model); đồng thời xây dựng một bộ phần mềm tính liều chuyên dụng trên nền tảng MATLAB có khả năng xử lý hình ảnh cắt lớp điện toán đơn photon kết hợp chụp cắt lớp vi tính (SPECT/CT), định lượng luồng thông gan - phổi (shunt gan - phổi) và tỷ lệ tập trung phóng xạ giữa u và mô lành (T/N). Nghiên cứu được thực hiện dựa trên cơ sở dữ liệu lâm sàng và thiết bị SPECT/CT Symbia T6 tại Bệnh viện Chợ Rẫy, phối hợp dữ liệu thực nghiệm từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và Bệnh viện Bạch Mai. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc kiểm soát liều hấp thụ tối đa nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các cơ quan trọng yếu: liều hấp thụ của gan lành không vượt quá 80 Gy (đối với gan bình thường) và 70 Gy (đối với gan xơ), liều hấp thụ tại phổi dưới 25 Gy, đồng thời tối ưu hóa liều tiêu diệt tế bào ác tính vượt ngưỡng 100 Gy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa sinh học phóng xạ, vật lý y sinh và giải phẫu mạch máu gan. Về mặt sinh học và giải phẫu, khối u gan ác tính nhận đến 90% nguồn cung cấp máu từ các nhánh động mạch gan, trong khi nhu mô gan lành nhận tới 75-80% nguồn máu từ tĩnh mạch cửa. Sự khác biệt huyết động học này tạo tiền đề vững chắc cho việc đưa các hạt vi cầu phóng xạ theo đường động mạch chọn lọc nhằm gây tắc mạch tại chỗ và phát bức xạ tiêu diệt khối u mà không làm tổn hại nhu mô gan xung quanh.

Đồng vị phóng xạ Yttrium-90 (90Y) là hạt nhân phát tia beta thuần túy với chu kỳ bán rã vật lý ngắn 64 giờ (tương đương 2,67 ngày), phân rã thành Zirconium-90 bền vững. Năng lượng beta cực đại đạt 2,28 MeV (năng lượng trung bình 0,93 MeV) với quãng chạy trung bình trong mô mềm là 2,5 mm và quãng chạy tối đa 11 mm (tương đương bề dày khoảng 600 tế bào). Đặc tính này cho phép 90Y hủy hoại cấu trúc DNA tế bào ung thư tại chỗ thông qua cơ chế ion hóa trực tiếp và bức xạ hãm (Bremsstrahlung) thứ phát, hạn chế tối đa phát tán tia xạ ra ngoài môi trường. Hai dạng hạt vi cầu chính được phân tích là hạt vi cầu nhựa (SIR-Spheres, kích thước 20-60 µm, hoạt độ 3 GBq/lọ, ~50 Bq/hạt) và hạt vi cầu thủy tinh (TheraSphere, kích thước 20-30 µm, hoạt độ 2500 Bq/hạt). Các khái niệm then chốt bao gồm tỷ lệ luồng thông gan - phổi (Lung Shunt Fraction - LSF), tỷ lệ tập trung phóng xạ khối u trên mô gan lành (T/N ratio) và liều điều trị tối đa cho phép (Maximum Treatment Activity - MTA).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ quy trình chụp mô phỏng tiền can thiệp bằng dược chất phóng xạ Technetium-99m gắn Macro-Aggregated Albumin (99mTc-MAA, phát tia gamma 140,5 keV, chu kỳ bán rã 6,02 giờ) trên hệ thống máy SPECT/CT Siemens Symbia T6 (hệ thống 2 đầu dò tích hợp CT 6 lát cắt). Cỡ mẫu thực nghiệm bao gồm các bộ dữ liệu ảnh DICOM lâm sàng của các bệnh nhân ung thư gan nguyên phát đã có chỉ định điều trị SIRT tại Khoa Y học Hạt nhân Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tuân thủ các tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe: bệnh nhân ung thư gan không còn khả năng phẫu thuật, luồng thông gan - phổi dưới 20%, chức năng gan còn bù và tiên lượng thời gian sống trên 3 tháng.

Phương pháp phân tích dựa trên thuật toán xử lý ảnh y tế và lý thuyết liều hấp thụ nội bộ y học hạt nhân (MIRD). Tác giả đã thiết kế và lập trình bộ công cụ Dose BK Y90 trên môi trường MATLAB/Simulink. Phần mềm thực hiện các chức năng: đọc dữ liệu DICOM, tái tạo và chồng ghép ảnh không gian 3D giữa SPECT và CT, phân vùng quan tâm (ROI) bán tự động cho gan toàn bộ, thể tích khối u và hai trường phổi. Từ số lượng đếm phóng xạ trên các lát cắt, phần mềm tính toán chính xác phần trăm shunt gan - phổi và hệ số T/N, sau đó tự động giải các hệ phương trình vi phân tính liều theo cả hai mô hình BSA và Partition Model. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, phát triển thuật toán và kiểm chuẩn thực nghiệm được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 6 năm 2016 đến tháng 12 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã xây dựng và kiểm chuẩn thành công phần mềm Dose BK Y90 với khả năng ghép nối chuẩn xác dữ liệu hình ảnh giải phẫu từ CT và hình ảnh chức năng từ SPECT. Thuật toán tự động hóa hoàn toàn các phép tính ma trận phức tạp, rút ngắn thời gian xử lý và lập kế hoạch tính liều từ hơn 45 phút thao tác thủ công xuống dưới 15 phút, giảm thiểu tới 66% sai số do thao tác chủ quan của người vận hành.

Thứ hai, việc so sánh hai mô hình tính liều cho thấy mô hình phân thùy (Partition Model) mang lại độ chính xác và tính cá thể hóa vượt trội so với mô hình diện tích da (BSA). Mô hình BSA chỉ ước tính hoạt độ phóng xạ dựa trên diện tích bề mặt cơ thể và tỷ lệ thể tích u trên thể tích gan toàn bộ, dẫn đến nguy cơ thiếu liều ở các khối u giàu mạch máu hoặc quá liều ở bệnh nhân có thể trạng nhỏ. Trong khi đó, Partition Model phân tách không gian gan thành 3 khoang riêng biệt (khối u, nhu mô gan lành và phổi), kết hợp cùng chỉ số T/N đo được trên SPECT/CT (thường dao động từ 3:1 đến 6:1 trên thực tế lâm sàng), từ đó cho phép tối đa hóa liều nạp vào u lên mức 120 - 150 Gy mà vẫn giữ liều gan lành dưới ngưỡng an toàn 80 Gy.

Thứ ba, nghiên cứu chứng minh vai trò bắt buộc của xạ hình 99mTc-MAA trước điều trị. Trong các trường hợp khảo sát thực tế, việc định lượng chính xác tỷ lệ luồng thông gan - phổi giúp phát hiện sớm các dòng chảy bất thường vào tuần hoàn phổi; đối với các bệnh nhân có tỷ lệ shunt trên 10%, hoạt độ phóng xạ 90Y bơm vào được chủ động điều chỉnh giảm từ 15% đến 30% để đảm bảo liều hấp thụ tích lũy tại phổi luôn dưới mức trần 25 Gy, ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ viêm phổi xạ trị.

Thứ tư, kết quả phân tích cấu trúc vật lý của hai loại vi hạt cho thấy hạt vi cầu nhựa SIR-Spheres với số lượng hạt lớn (40 đến 80 triệu hạt trên mỗi lọ 3 GBq) phân bố đồng đều hơn trong mạng lưới vi mạch khối u so với hạt thủy tinh TheraSphere, tạo ra trường chiếu xạ vi mô đồng nhất hơn và tăng hiệu quả hủy diệt tế bào ác tính.

Thảo luận kết quả

Cơ chế mang lại hiệu quả điều trị vượt trội của kỹ thuật SIRT bắt nguồn từ việc tập trung năng lượng bức xạ cục bộ cực cao. Khi các hạt vi cầu đường kính 20-60 µm được phóng thích tại nhánh động mạch nuôi u, hiện tượng tắc mạch cơ học kết hợp cùng chùm hạt beta năng lượng cao sẽ làm đứt gãy cấu trúc xoắn kép DNA của tế bào ung thư, kích hoạt quá trình chết theo chương trình (apoptosis) của khối u mà không gây tổn thương lan tỏa ra các mô liên kết hay thành bụng.

Để trực quan hóa kết quả tính liều trong thực hành lâm sàng, dữ liệu tính toán nên được biểu diễn dưới dạng biểu đồ phân bố liều - thể tích (Dose-Volume Histogram - DVH) và bảng so sánh đa thông số. Một bảng tổng hợp hiển thị đồng thời các chỉ số: thể tích u (cm³), thể tích gan lành (cm³), chỉ số T/N, phần trăm shunt phổi (%) và liều hấp thụ dự báo (Gy) giữa hai phương pháp BSA và Partition Model sẽ giúp hội đồng hội chẩn đưa ra quyết định tối ưu trong vòng vài phút.

So sánh với các nghiên cứu và hướng dẫn của Hiệp hội Y học Hạt nhân Châu Âu (EANM) và Hội Điện quang Can thiệp Hoa Kỳ, các kết quả tính toán của luận văn hoàn toàn tương thích về mặt định lượng vật lý và độ an toàn bức xạ. Nghiên cứu khẳng định việc áp dụng Partition Model dựa trên xử lý ảnh SPECT/CT không chỉ nâng cao tỷ lệ đáp ứng khối u (thu nhỏ kích thước u đủ điều kiện phẫu thuật cắt bỏ ở khoảng 20-30% bệnh nhân tiến triển) mà còn loại bỏ triệt để các biến chứng nghiêm trọng như viêm gan nhiễm xạ hoặc loét đường tiêu hóa do trào ngược hạt phóng xạ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình tiền can thiệp với chụp mạch và xạ hình 99mTc-MAA: Các cơ sở y tế cần bắt buộc thực hiện chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) kết hợp nút tắc triệt để các nhánh động mạch nuôi dạ dày - ruột (động mạch vị tá tràng, động mạch vị phải) trước khi tiêm 99mTc-MAA, đảm bảo tỷ lệ luồng thông gan - phổi được kiểm soát chặt chẽ dưới 20% trong vòng 7 đến 10 ngày trước khi tiến hành điều trị chính thức bằng 90Y.
2. Chuyển đổi toàn diện sang phương pháp tính liều Partition Model trên phần mềm chuyên dụng: Khuyến nghị các khoa Y học Hạt nhân thay thế dần phương pháp tính liều BSA truyền thống bằng mô hình phân thùy Partition Model; tích hợp các công cụ tự động hóa xử lý ảnh như Dose BK Y90 vào hệ thống quản lý thông tin hình ảnh y tế (PACS), nhằm đạt mục tiêu liều hấp thụ khối u trên 100 Gy, liều gan lành dưới 80 Gy (hoặc dưới 70 Gy ở bệnh nhân xơ gan) và liều phổi dưới 25 Gy.
3. Xây dựng mô hình phối hợp liên chuyên khoa và đào tạo nhân lực Vật lý Y sinh: Thành lập các nhóm điều trị đa chuyên khoa (Tumor Board) bao gồm bác sĩ ung bướu, bác sĩ can thiệp mạch, bác sĩ y học hạt nhân và kỹ sư vật lý y sinh tại từng bệnh viện; triển khai lộ trình đào tạo chuyên sâu về an toàn bức xạ và giải thuật tính liều vi cầu trong thời gian 12 đến 24 tháng cho đội ngũ kỹ sư vật lý làm việc tại các trung tâm ung bướu.
4. Mở rộng đầu tư hệ thống SPECT/CT đa lát cắt và hoàn thiện chuỗi cung ứng dược chất phóng xạ: Các cấp quản lý ngành y tế cần quy hoạch đầu tư trang bị thêm các hệ thống SPECT/CT hiện đại (từ 16 lát cắt trở lên) tại các bệnh viện hạt nhân tuyến tỉnh và khu vực; đồng thời xây dựng quy trình logistics tối ưu hóa thời gian vận chuyển nguồn hạt vi cầu 90Y từ các lò phản ứng hạt nhân để bảo toàn hoạt độ phóng xạ (do chu kỳ bán rã chỉ 64 giờ), đi kèm lịch kiểm chuẩn thiết bị định kỳ 6 tháng một lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Y học Hạt nhân và Ung bướu: Tài liệu cung cấp cơ sở sinh học phóng xạ vững chắc, tiêu chuẩn chỉ định - chống chỉ định chi tiết và phương pháp theo dõi, đánh giá đáp ứng khối u sau điều trị SIRT theo tiêu chuẩn quốc tế.
2. Bác sĩ Chẩn đoán Hình ảnh và Điện quang Can thiệp: Hướng dẫn chuyên sâu về giải phẫu hệ mạch máu thân tạng, kỹ thuật luồn ống thông siêu nhỏ (microcatheter) vào các nhánh động mạch nuôi u và kỹ thuật nút mạch dự phòng ngăn chặn trào ngược hạt vi cầu vào đường tiêu hóa.
3. Kỹ sư Vật lý Y sinh và Kỹ thuật viên Xạ trị: Cung cấp đầy đủ các mô hình toán học giải thuật tính liều (MIRD, BSA, Partition Model), kỹ thuật phân đoạn cấu trúc ảnh DICOM trên SPECT/CT và quy trình kiểm chuẩn nguồn phóng xạ thực tế.
4. Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và nhà phát triển phần mềm y tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị để phát triển các thuật toán xử lý ảnh y khoa, mở rộng nghiên cứu mô phỏng Monte Carlo trong phân bố liều vi mô và xây dựng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ lập kế hoạch xạ trị tự động.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT) bằng hạt vi cầu 90Y có nguyên lý hoạt động như thế nào? Phương pháp SIRT đưa hàng triệu hạt vi cầu phóng xạ kích thước 20-60 µm chứa Yttrium-90 trực tiếp vào động mạch gan nuôi u. Các hạt này gây tắc mao mạch khối u và phát tia beta năng lượng cực đại 2,28 MeV với quãng chạy 2,5 mm, tiêu diệt tế bào ác tính tại chỗ mà không làm tổn thương mô lành xung quanh.

2. Tại sao bắt buộc phải thực hiện xạ hình 99mTc-MAA trước khi điều trị bằng 90Y? Xạ hình 99mTc-MAA mô phỏng chính xác đường di chuyển của hạt vi cầu 90Y, giúp định lượng tỷ lệ luồng thông gan - phổi và phát hiện trào ngược phóng xạ vào dạ dày - ruột. Nếu tỷ lệ shunt phổi vượt quá 20%, kỹ thuật SIRT bị chống chỉ định tuyệt đối nhằm tránh biến chứng viêm phổi xạ trị nguy hiểm.

3. Điểm khác biệt mấu chốt giữa phương pháp tính liều BSA và Partition Model là gì? Phương pháp BSA ước tính hoạt độ phóng xạ dựa trên diện tích da và tỷ lệ u mang tính quy ước đại trà, dễ dẫn đến sai số liều. Ngược lại, Partition Model phân tích thể tích riêng biệt của u, gan lành và phổi kết hợp chỉ số tập trung phóng xạ T/N trên SPECT/CT, đảm bảo tính liều cá thể hóa chuẩn xác.

4. Ngưỡng giới hạn liều hấp thụ an toàn cho các cơ quan lành trong điều trị SIRT là bao nhiêu? Theo các tiêu chuẩn an toàn bức xạ quốc tế và thực nghiệm lâm sàng, liều hấp thụ tích lũy tại mô phổi phải luôn dưới 25 Gy, mô gan lành bình thường không vượt quá 80 Gy và mô gan có xơ hóa kèm theo phải duy trì dưới mức 70 Gy nhằm ngăn chặn hội chứng suy gan do phóng xạ.

5. Hạt vi cầu Yttrium-90 dạng nhựa (SIR-Spheres) có ưu thế gì so với dạng thủy tinh? Hạt vi cầu nhựa có mật độ hạt rất lớn (khoảng 40-80 triệu hạt/lọ 3 GBq với hoạt độ khoảng 50 Bq/hạt), giúp hạt phân bố đồng đều khắp mạng lưới mao mạch u và tạo hiệu ứng tắc mạch tốt hơn, trong khi hạt thủy tinh có hoạt độ cao (2500 Bq/hạt) nhưng số lượng hạt ít hơn.

Kết luận

• Luận văn đã tổng quan toàn diện cơ sở vật lý, sinh học và lâm sàng của kỹ thuật xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT) bằng hạt vi cầu phóng xạ Yttrium-90 trong điều trị ung thư gan.
• Xây dựng thành công bộ phần mềm xử lý ảnh và tính liều Dose BK Y90 trên môi trường MATLAB/Simulink, tương thích với hệ thống ghi hình SPECT/CT Siemens Symbia T6.
• Chứng minh tính ưu việt của mô hình phân thùy (Partition Model) trong việc tối ưu hóa liều xạ trị vào mô u và bảo vệ an toàn cho nhu mô gan lành cũng như phổi.
• Đóng góp chính của công trình là cung cấp một công cụ tính liều nội bộ chính xác, khoa học, giúp đội ngũ vật lý y khoa chủ động làm chủ công nghệ lập kế hoạch điều trị thay vì phụ thuộc vào các phần mềm thương mại đắt tiền.
• Trong giai đoạn tới (12 đến 24 tháng), hệ thống phần mềm cần được nâng cấp để tích hợp mô phỏng phân bố liều 3D bằng phương pháp Monte Carlo và thử nghiệm lâm sàng mở rộng trên các hệ thống SPECT/CT đa lát cắt tại các bệnh viện ung bướu lớn trên toàn quốc. Các chuyên gia y tế và nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng ngay khung tính toán này để nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân ung thư gan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 THIẾT BỊ GHI HÌNH SPECT, SPECT/CT VÀ DƯỢC CHẤT PHÓNG XẠ Chương này trình bày các vấn đề: Khái niệm về máy ghi hình SPECT, SPECT/CT.Khái quát lịch sử của thiết bị ghi hình SPECT, SPECT/CT. Nguyên lý của phương pháp ghi hình SPECT/CT, nguyên lý sản xuất dược chất phóng xạ và dược chất phóng xạ. Đây là những đối tượng sẽ được nhắc đến nhiều trong luận văn này. Giới thiệu SPECT, viết tắt của “Single Photon Emission Computed Tomography”, còn gọi là chụp cắt lớp bằng bức xạ đơn photon.

Máy ghi hình SPECT được sử dụng trong các khoa y học hạt nhân(YHHN) để phục vụ cho việc chẩn đoán. Ưu điểm của ảnh SPECT là chúng cung cấp hình ảnh chuyển hóa “metabolism imaging” hay ảnh chức năng của các tổn thương trong cơ thể người bệnh giúp cho bác sĩ lâm sàng chẩn đoán bệnh sớm hơn và tốt hơn của các bệnh lý liên quan như thần kinh, tim mạch và ung thư. Tuy nhiên, giống như hầu hết các hình ảnh thường quy của YHHN là ảnh SPECT không cho hình ảnh rõ nét, chúng có độ phân giải thấp do cần cân nhắc giữa chất lượng hình ảnh và liều lượng phóng xạ tiêm cho người bệnh. Vì mối tương quan giữa “chất lượng hình ảnh - liều dược chất phóng xạ” nên hình ảnh YHHN nói chung và ảnh SPECT nói riêng có độ phân giải thấp.1: Ảnh chụp SPECT đơn thuần với tổn thương là những khối tăng hấp thu phóng xạ nằm trên tuyến giáp của bệnh nhân, hình chụp với collimator LEHR (a) và collimator pinhole (b).

[Nguồn: Tác giả] SPECT/CT: Kỹ thuật ghi hình SPECT cho ta thấy được sự chuyển hóa tế bào của các mô, nhưng đôi khi lại rất khó để xác định chính xác được vị trí tổn thương đó nằm ở vùng nào HVTH: KS. Nguyễn Hoàng Tùng 10 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 trong cơ thể. Vì vậy, các nhà sản xuất đã phát triển một hệ máy tích hợp, sao cho vừa thấy được các tổn thương của cơ quan, đồng thời xác định được tổn thương đó nằm ở đâu trong cùng một lần chụp, đó chính là máy ghi hình SPECT/CT. Về cơ bản SPECT/CT gồm 2 khối máy độc lập với nhau, máy ghi hình cắt lớp điện toán (CT) và máy ghi hình cắt lớp đơn photon (SPECT).

Ảnh CT trong ghi hình SPECT/CT có hai chức năng chính là: cung cấp hình ảnh giải phẫu để chồng ảnh và dùng làm cơ sỡ dữ liệu để hiệu chỉnh độ suy giảm của ảnh SPECT. Chính sự kết hợp này đã làm cho chất lượng hình ảnh SPECT/CT được cải thiện rất nhiều so với chụp hình SPECT đơn thuần trước đây. Nguyễn Hoàng Tùng 11 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 1. Lịch sử của máy ghi hình SPECT/CT trên thế giới và tình hình ở nước ta 1.

Trên thế giới Trong những năm đầu của YHHN, hình ảnh SPECT được thực hiện thủ công bằng cách chụp định vị cố định tại cơ quan cần quan tâm (Geiger và Walther năm 1928). Sau đó vào năm 1950, độ nhạy của detector ngày càng được cải tiến bằng các nghiên cứu về tinh thể nhấp nháy và phương thức ghi hình. Vào năm 1951, lần đầu tiên B.Cassen đã chế tạo ra máy ghi hình cơ học (Rectilinear Scintigraphe). Đây là loại máy ghi hình từ trên xuống, từ trái sang phải và ngược lại.

Ca ghi hình đầu tiên được ứng dụng bởi loại máy này là xạ hình tuyến giáp. Loại này có khả năng phân giải tốt đối với việc ghi hình những cơ quan nhỏ nhưng lại kém đối với những cơ quan có kích thước lớn. Về sau, Nowel đã thiết kế một loại máy có đầu dò với tinh thể nhấp nháy làm bằng tinh thể NaI(Tl), độ phân giải của hệ máy này tại tiêu điểm là tốt nhất, ngược lại nhược điểm là thời gian ghi hình kéo dài. Anger đã sáng chế ra máy camera nhấp nháy Anger.

Trong ghi hình, các tia phóng xạ xuyên qua tất cả cấu trúc ở phía trước Camera để tạo thành hình ảnh. Hình ảnh này phản ánh toàn bộ hoạt độ phóng xạ của mô tạng quan sát mà không cho phép xác định từng lát cắt. Đó cũng chính là điểm yếu của loại camera này. Nhờ tiến bộ của nhiều nghành khoa học kỹ thuật khác nhau, càng về sau càng có nhiều cải tiến và cho ra đời nhiều loại camera khác nhau như: camera có trường nhìn lớn, camera di động, camera digital có hệ vi xử lí (microprocessor computer system).

Đến năm 1963, Kuhl và Edward đã chế tạo hệ máy chụp cắt lớp phát xạ SPECT (Single Photon Emission Computed Tomography) đầu tiên được gọi là Mark I. Trong khoảng thời gian từ năm 1963 đến đầu năm 1976 Kuhl và các cộng sự của mình đã cải tiến và phát triển hệ thống máy Mark I thành Mark II, Mark III, Mark IV. Mỗi thiết bị đều có 2 detector gắn đối diện thẳng hàng với nhau. Ngoài ra, trong thời gian này, Patten, Brill và các đồng nghiệp của họ đã phát triển một máy quét mới sử dụng 8 detector, từ đó tạo ra hình ảnh của 1 lát cắt cơ thể.

Nguyễn Hoàng Tùng 12 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 Hình 1. Cùng thời gian vào năm 1976, Ronald Jack Jaszczak cùng John Keyes Jr và cộng sự đã phát triển cho ra hệ máy SPECT sử dụng camera Anger gắn vào gantry, có thể di động lên xuống, quét từ đầu đến chân, quay nghiêng quanh cơ thể bệnh nhân trong suốt quá trình ghi hình phóng xạ. Kết quả này của nhóm đã báo cáo tại hội nghị Hiệp hội Y học Hạt nhân (tổ chức vào năm 1976).4 Tom Budinger và thiết bị Berkeley rotating-chair ghi xạ hình SPECT tim (a) và xạ hình não (b); bệnh nhân ngồi trên 1 chiếc ghế xoay, chiếc ghế này quay xung quanh 1 detector gắn cố định (1974) [6]. Nguyễn Hoàng Tùng 13 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 (a) (b) Hình 1.5 Ron Jaszczak và thiết bị Searle rotating-camera scanners, (a) hệ thống 1 detector ghi hình SPECT não, (b) hệ thống 2 detector xạ hình SPECT toàn thân [6].

Từ sau những năm thập kỷ 70 của thế kỷ trước cho đến nay, kỹ thuật ghi hình phóng xạ bằng máy SPECT trên thế giới không ngừng cải tiến và phát triển. Các hệ thống máy SPECT hai đầu dò, ba đầu dò lần lượt ra đời, ưu điểm của những loại máy này là cho kết quả ghi hình nhanh, đặc biệt khi cần khảo sát các quá trình động học xảy ra nhanh trong cơ thể. Ngoài ra các máy SPECT này vừa có thể tạo ra các lát cắt (slide) hình ảnh như CT, MRI, nó còn cho hình ảnh quét (Scan) toàn thân, đặc điểm này là đặc biệt có giá trị trong phát hiện khối u và di căn ung thư. Trên dòng thời gian phát triển của SPECT, vào năm 1992 một nhóm nghiên cứu đứng đầu bởi GS Bruce H.

Hasegawa, đại học California, San Francisco (UCSF) đã đưa ra thiết kế 1 hệ thống kết hợp giữa SPECT và CT. Thiết bị chưa bao giờ được ứng dụng cho bệnh nhân, nhưng nhóm UCSF cũng đã có những báo cáo sử dụng CT để hiệu chỉnh độ suy giảm ứng dụng trong quá trình xạ hình tim. Hệ thống của Bruce H. Hasegawa đã tạo tiền đề cho các thiết kế mang tính thương mại về SPECT/CT sau này.

Tiên phong là hệ thống Hawkeye Infinia của hãng GE vào năm 1999, CT 1 lát cắt, sử dụng CT liều thấp, tốc độ quay của CT chậm (25s) và bề dày lát cắt mỏng (1cm). Những thiết kế sau của Hawkeye Infinia tăng số lát cắt CT lên thành 4slice, 16slice và hiện nay là 64slice. Sau đó là sự cạnh tranh về thiết kế SPECT/CT của các hãng khác nhau: Thiết kế Symbia của Siemens và 2 thiết kế SKYlight và BrightView của Phillips. Nguyễn Hoàng Tùng 14 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 Hình 1.6 Quá trình phát triển của các thiết bị SPECT/CT.

Hasegawa và thiết kế SPECT/CT đầu tiên; (c) thiết bị do nhóm UCSF thiết kế kết hợp SPECT và CT; (d) thiết kế của ADAC/Phillips hiệu chỉnh độ suy giảm sử dụng nguồn cây (1996); (e) Thiết kế SKYlight của hãng Phillips, hệ thống SPECT không gắn lên trục quay của CT; (f) thiết kế BrightView của hãng Phillips, 2 detector SPECT gắn trên khung quay của CT[5]. Hiện nay với tốc độ bệnh ung thư ngày càng gia tăng, kỹ thuật ghi hình phóng xạ bằng máy SPECT không ngừng được cải tiến và phát triển để đáp ứng nhu cầu phục vụ điều trị cho bệnh nhân. Tùy vào tình hình kinh tế, xã hội của các nước trên thế giới mà mức độ đầu tư cho lĩnh vực YHHN khác nhau, dẫn đến việc đầu tư cho phát triển kỹ thuật ghi hình phóng xạ bằng máy SPECT cũng khác nhau. Nguyễn Hoàng Tùng 15 GVHD: TS Lý Anh Tú Luận văn Thạc sĩ: ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN BẰNG 90Y ĐHBK TPHCM - 2016 1.

Tại Việt Nam Ở nước ta kỹ thuật ghi hình SPECT/CT được đưa vào ứng dụng lâm sàng chậm hơn so với các nước phát triển. Cụ thể máy SPECT/CT đầu tiên được lắp đặt tạiViệt Nam là tháng 12/2007 tại khoa Y học hạt nhân - Bệnh viện Chợ Rẫy. Chuyên ngành YHHN bắt đầu hình thành ở nước ta từ những năm đầu của thập kỷ 70 của thế kỷ trước với hai cơ sở đầu tiên tại Trường Đại học Y Hà Nội kết hợp với Bệnh viện Bạch Mai và Học viện Quân y kết hợp với Bệnh viện Quân y 103. Qua thời gian đến nay chúng ta đã phát triển cán bộ chuyên khoa và cơ sở tại hơn 30 bệnh viện trên cả nước.

Hiện nay trên cả nước hiện có 30 cơ sở y học hạt nhân hoạt động với tổng cộng 31 máy chẩn đoán dùng đồng vị phóng xạ (SPECT) và 4 máy SPECT/CT (số liệu tính tới tháng 07/2015). Theo số liệu thống kê của Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Quân y 108, Bệnh viện Chợ Rẫy cho thấy số lượng bệnh nhân xạ hình SPECT khoảng 8000 ca/năm ở mỗi bệnh viện, ở các bệnh viện khác số lượng xạ hình trung bình từ 2000 đến 3000 ca/năm chủ yếu là cho các bệnh về tuyến giáp, xương, não, thận, tim.7: Máy ghi hình SPECT/CT, Siemens Symbia T6, đang được khai thác tại khoa Y học hạt nhân – bệnh viện Chợ Rẫy. Thiết bị này được lắp ráp từ tháng 12 năm 2007[Nguồn: tác giả].