MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong thời đại toàn cầu hóa, tiếng Anh là ngôn ngữ quốc tế chính thống được dùng giao tiếp giữa các dân tộc thuộc các quốc gia khác nhau trên thế giới. Người ta dùng tiếng Anh trong tất cả các lãnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội và các ngành khoa học khác. Chính vì thế, tiếng Anh không chỉ tăng thu nhập mà còn tăng tri thức cho người lao động, không những mang lại lợi ích về kinh tế mà còn lợi ích về văn hóa, giáo dục, chính trị và xã hội cho một quốc gia.
Và, Việt Nam không phải là quốc gia ngoại lệ, nhất là trong thời kỳ hội nhập với thế giới như hiện nay. Tuy nhiên, kể từ sau đại hội lần IV về công cuộc đổi mới, trình độ tiếng Anh của học sinh không tương xứng với những gì mà nhà nước đã nổ lực đầu tư để tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học tiếng Anh. Chính sách nhà nước Việt Nam ưu tiên cho ngoại ngữ, trong đó môn tiếng Anh chiếm ưu thế, có thể nói đứng đầu trên thế giới. Trong khi đại đa số các nước khác chỉ yêu cầu dạy môn ngoại ngữ trong chương trình phổ thông, thì ở Việt Nam môn tiếng Anh vẫn được xem như là môn học bắt buộc ở bậc cao đẳng và đại học.
Ngoài ra, bộ giáo dục và đào tạo còn có những quy định hết sức nghiêm ngặt về trình độ ngoại ngữ của sinh viên. Trong đó, có quy định điều kiện tốt nghiệp đại học phải đạt trình độ Anh ngữ theo chuẩn đầu ra và điều kiện bắt buộc đầu vào cho các chương trình sau đại học. Thế nhưng, tiếng Anh của sinh viên tốt nghiệp ra trường lại bị các nhà tuyển dụng và xã hội đánh giá thấp. Hơn nữa, các chuyên gia giáo dục trong nước đã chính thức thừa nhận việc giảng dạy tiếng Anh trong các trường đào tạo hiện nay chưa đạt hiệu quả.
Họ cho rằng cách dạy và học tiếng Anh còn quá thiên về học thuật, chỉ chú trọng kỹ năng viết và đọc để đối phó với các kỳ thi. Vì thế học sinh chỉ được rèn luyện từ vựng và ngữ pháp; thiếu thực hành kỹ năng nghe và nói, là hai kỹ năng cần thiết trong giao tiếp bằng tiếng Anh. Trước những yếu kém công tác đào tạo ngoại ngữ, cụ thể ở đây là môn tiếng Anh, ngày 30 tháng 09 năm 2008, phó Thủ Tướng Nguyễn Thiện Nhân đã ký quyết 1 định phê duyệt đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 – 2020", gọi tắt là đề án 2020, với mục tiêu đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân [8]. Trong đề án, mục tiêu cụ thể có ghi rõ lộ trình thực hiện tiếng Anh tiểu học: "Triển khai thực hiện chương trình giáo dục 10 năm, bắt đầu từ lớp 3 môn ngoại ngữ bắt buộc ở các cấp học phổ thông.
Từ năm 2010 – 2011 triển khai dạy ngoại ngữ theo chương trình mới cho khoảng 20% số lượng học sinh lớp 3 và mở rộng dần quy mô để đạt khoảng 70% vào năm học 2015 – 2016; đạt 100% vào năm 2018 – 2019". Tuy nhiên, đến nay (năm 2015) đã trải qua 2/3 thời gian thực hiện đề án 2020, những mục tiêu tiếng Anh tiểu học có nguy cơ chưa được thực hiện. Phòng Giáo dục tiểu học, Sở GD-ĐT Tp.HCM cũng đã cho biết phần lớn học sinh thiếu rèn luyện kỹ năng nói, mặc dù đây là một trong những yêu cầu quan trọng của việc dạy tiếng Anh cho trẻ ở bậc tiểu học. Giáo viên chỉ tập trung vào ba kỹ năng là nghe, đọc hiểu và viết khiến hiệu quả giảng dạy nghiêng nhiều về mặt lý thuyết, học sinh chưa có cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp.
[14] Như vậy, dạy tiếng Anh cho học sinh tiểu học như thế nào để có hiệu quả? Đó là câu hỏi được đặt ra cho giáo viên và nhà quản lý giáo dục trong quá trình thực hiện mục tiêu cụ thể của đề án 2020. Nhiều người nhận thức được tầm quan trọng kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh trong thực tế, nhưng chưa tìm ra ứng dụng hình thức dạy tiếng Anh nào phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học mang lại kết quả như mong muốn. Thực tế cho thấy hầu hết các lớp học tiếng Anh truyền thống chỉ dừng lại mục đích trao đổi thông tin bằng tiếng Anh, bỏ qua tính sinh ngữ của nó. Và kết quả là đa số học sinh gặp khó khăn trong việc giao tiếp với người nước ngoài vì không tìm thấy sự tương đồng về bản ngữ giữ hai đối tượng giao tiếp.
Do đó, rất cần thiết dạy tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học để thực hiện hóa những mục tiêu của đề án 2020. Điều đó sẽ được nghiên cứu trong đề tài “Dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2 Đề xuất dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU A.
Đối tượng nghiên cứu Việc dạy học tiếng Anh cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môn tiếng Anh cho học sinh tiểu học. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Nghiên cứu lý luận về việc dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ. Nghiên cứu thực trạng hoạt động dạy và học tiếng Anh tại các trường tiểu học trong thành phố Hồ Chí Minh.
Đề xuất dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh: So sánh thực trạng hoạt động dạy học tiếng Anh tại các trường tiểu học trong thành phố Hồ Chí Minh với dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ để đưa ra đề xuất dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. Kiểm nghiệm đánh giá đề xuất dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu đề xuất dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài khảo sát 100 học sinh về khả năng sử dụng tiếng Anh như sinh ngữ, bút vấn 270 học sinh về thực trạng hoạt động học và 210 giáo viên về thực trạng hoạt động dạy tiếng Anh tại 53 trường tiểu học thuộc Tp.
3 Vì thời gian hạn hẹp và điều kiện hạn chế, đề tài lấy ý kiến 20 giáo viên từ 09 trường tiểu học và thực nghiệm sự phạm cho lớp 4.1 tại trường tiểu học Trần Văn Ơn, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh về tính khả thi của đề tài. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh trong thực tế là quan trọng nhất nhưng chưa tìm ra ứng dụng hoạt động dạy tiếng Anh nào phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học mang lại kết quả như mong muốn. Trong thực tế, các lớp học tiếng Anh tiểu học chỉ dừng lại mục đích trao đổi thông tin, nghĩa là nói chỉ đủ để người nghe hiểu, bỏ qua các tính chất sinh ngữ của tiếng Anh như văn hóa tiếng Anh (bao gồm: ngữ điệu, thành ngữ, ngôn ngữ hình thể, nối âm, âm cuối .), tư duy bằng tiếng Anh, và cảm hứng thẩm mỹ. Do đó, nếu dạy tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học theo như đề xuất thì học sinh có khả năng sử dụng tiếng Anh như sinh ngữ, giao tiếp bằng tiếng Anh một cách tự nhiên, tạo nguồn cảm hứng thẩm mỹ với đối tượng giao tiếp.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU A. Phương pháp nghiên cứu lý luận Phương pháp phân tích tài liệu: Thu thập các tài liệu bao gồm sách, tạp chí, tác phẩm nghiên cứu khoa học, giáo trình và những dạng tài liệu khác chuyên ngành tâm lý học, nhận thức luận, lý thuyết học tập, mô hình học tập và phương pháp dạy học. Phân tích tài liệu để tìm ra và tổng hợp những luận điểm lô-gích, vững chắc cho đề tài. Phương pháp phân loại hệ thống hóa lý thuyết: Sau khi có những luận điểm vững chắc, phân loại và sắp xếp các luận điểm thành cấu trúc có hệ thống đầy đủ và chặt chẽ để có lý thuyết hoàn chỉnh cho việc dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học.
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4 Phương pháp điều tra giáo dục: Hình thức tổ chức gồm bút vấn và phỏng vấn học sinh và giáo viên về thực trạng hoạt động dạy và học tiếng Anh tại các trường tiểu học. Phương pháp chuyên gia: Tổ chức hội thảo lấy ý kiến 20 giáo viên tiếng Anh tiểu học về tính khả thi của đề tài. Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp và ghi chép lại các hoạt động dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ tại lớp học thực nghiệm để đánh giá tính khả thi của đề tài. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Chọn một lớp học ngẫu nhiên tại một trường tiểu học.
Sau đó tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của việc dạy tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp thống kê toán học Thống kê các số liệu thu được từ phương pháp nghiên cứu nghiên cứu thực tiễn để đưa ra những kết luận dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI A. Ý nghĩa khoa học Đề tài có ý nghĩa đặc biệt đối với lý luận dạy học tiếng Anh.
Nó đưa ra những luận điểm mới về hoạt động dạy tiếng Anh, đó là dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ. Theo như lịch sử phát triển của phương pháp dạy tiếng Anh, người ta chỉ quan tâm đến các phương pháp giúp học sinh nhận biết, hiểu và vận dụng hệ thống âm thanh và hình thái của ngôn ngữ; mà không chú trọng đến các tính sinh ngữ như: văn hóa, cảm xúc, tư duy, cảm hứng thẩm mỹ v. Chính vì thế, học sinh dễ dàng quên nó và khó vận dụng nó một cách tự nhiên khi có dịp giao tiếp bằng tiếng Anh. Dạy học tiếng Anh theo hướng sinh ngữ cho học sinh tiểu học nhấn mạnh rèn luyện khả năng thể hiện tính sinh ngữ tiếng Anh trong giao tiếp.
Ý nghĩa thực tiễn Đề tài này cũng giúp nhà quản lý giáo dục hiểu rõ thực trạng dạy tiếng Anh cho học sinh tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh.