Luận văn: Sinh trưởng giống đậu xanh & ảnh hưởng phân bón lá (Đỗ Thị Hải Vân)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, năng suất các giống đậu xanh vụ đông. Phân tích ảnh hưởng của phân bón lá đến cây đậu xanh.

• Tác giả: Đỗ Thị Hải Vân
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số giống đậu xanh và ảnh hưởng của phân bón qua lá đến cây đậu xanh giống ĐX14 trồng vụ đông
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Luận văn đậu xanh Khám phá tiềm năng cho vụ đông 2024

Cây đậu xanh, hay Vigna radiata, là một trong những cây trồng ngắn ngày mang lại giá trị kinh tế cao và có vai trò quan trọng trong hệ thống nông nghiệp Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng vụ đông, việc tìm ra các giống và biện pháp canh tác hiệu quả trở thành một yêu cầu cấp thiết. Luận văn “Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số giống đậu xanh và ảnh hưởng của phân bón qua lá đến cây đậu xanh giống ĐX14 trồng vụ đông” của tác giả Đỗ Thị Hải Vân (2019) cung cấp những dữ liệu khoa học quý giá. Nghiên cứu này không chỉ đánh giá khả năng thích ứng của giống mà còn đi sâu vào việc tối ưu hóa dinh dưỡng khoáng cho cây trồng thông qua việc sử dụng phân bón lá. Mục tiêu chính của luận văn là xác định giống đậu xanh triển vọng và loại phân bón lá phù hợp, nhằm nâng cao năng suất đậu xanh và gia tăng hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Các kết quả từ nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho việc thâm canh, luân canh cây trồng sau hai vụ lúa, góp phần đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp và tận dụng hiệu quả tài nguyên đất đai. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các phát hiện chính từ luận văn, từ việc tuyển chọn giống chịu rét đến phương pháp sử dụng phân bón lá để tối ưu hóa quá trình sinh trưởng và phát triển của cây.

1.1. Tầm quan trọng của cây đậu xanh trong luân canh cây trồng

Trong hệ thống nông nghiệp hiện đại, cây đậu xanh đóng một vai trò không thể thiếu, đặc biệt trong các mô hình luân canh cây trồng. Với thời gian sinh trưởng ngắn, đậu xanh trở thành lựa chọn lý tưởng cho vụ đông sau khi thu hoạch lúa. Việc trồng đậu xanh không chỉ mang lại nguồn thu nhập bổ sung mà còn có tác dụng cải tạo đất hiệu quả. Nhờ khả năng cộng sinh với vi khuẩn Rhizobium, cây đậu xanh có thể cố định đạm sinh học, cung cấp khoảng 60-70% nhu cầu đạm của cây. Sau khi thu hoạch, thân và lá cây để lại trên đồng ruộng trở thành nguồn phân xanh tự nhiên, làm tăng hàm lượng chất hữu cơ và cải thiện độ phì nhiêu cho đất. Điều này giúp giảm chi phí phân bón hóa học cho các vụ mùa tiếp theo, hướng tới một nền nông nghiệp bền vững. Theo Trần Đình Long và Lê Khả Tường (1998), đậu xanh là cây trồng có giá trị đặc biệt trong hệ thống canh tác, xen canh và gối vụ tại Việt Nam.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu Tối ưu năng suất đậu xanh vụ đông

Luận văn của Đỗ Thị Hải Vân (2019) đặt ra mục tiêu rõ ràng: tuyển chọn giống đậu xanh có năng suất cao, phù hợp với điều kiện vụ đông tại miền Bắc và xác định ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng và phát triển của cây đậu xanh. Nghiên cứu tập trung vào hai yếu tố then chốt: (1) Đánh giá đặc điểm nông học của 9 giống đậu xanh triển vọng để tìm ra giống ưu việt nhất; (2) Nghiên cứu tác động của hai loại phân bón vi lượng qua lá (A2 và Bolas) lên giống ĐX14, một giống đã được công nhận có tiềm năng. Việc giải quyết hai vấn đề này sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác đậu xanh tiên tiến, giúp nông dân tối đa hóa sản lượng và lợi nhuận trên cùng một đơn vị diện tích.

II. Thách thức canh tác đậu xanh vụ đông và dinh dưỡng cây

Việc đưa cây đậu xanh vào sản xuất vụ đông tại miền Bắc Việt Nam đối mặt với không ít thách thức, chủ yếu liên quan đến điều kiện thời tiết khắc nghiệt và vấn đề dinh dưỡng. Vụ đông thường có nhiệt độ thấp, rét và sương muối, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tỷ lệ nảy mầm và quá trình sinh trưởng và phát triển của cây đậu xanh. Đây là rào cản lớn đòi hỏi phải tìm ra những giống đậu xanh chịu rét có khả năng thích ứng cao. Bên cạnh đó, bệnh hại trên đậu xanh như bệnh đốm nâu, phấn trắng cũng có xu hướng phát triển mạnh trong điều kiện ẩm độ cao và nhiệt độ thấp của mùa đông. Vấn đề thứ hai là dinh dưỡng. Sau hai vụ lúa, đất trồng thường bị suy giảm dinh dưỡng, đặc biệt là các nguyên tố vi lượng. Việc chỉ dựa vào phân bón gốc đôi khi không cung cấp đủ và kịp thời các dưỡng chất cần thiết cho cây ở những giai đoạn sinh trưởng quan trọng như ra hoa và tạo quả. Sự thiếu hụt dinh dưỡng khoáng cho cây trồng, đặc biệt là phân bón vi lượng như Bo, Zn, Mn, có thể làm giảm khả năng đậu quả và ảnh hưởng trực tiếp đến các thành phần năng suất. Do đó, việc tìm kiếm giải pháp bổ sung dinh dưỡng hiệu quả và nhanh chóng là một yêu cầu cấp bách.

2.1. Khó khăn về giống và khả năng thích ứng của giống vụ đông

Một trong những trở ngại lớn nhất khi phát triển đậu xanh vụ đông là sự thiếu hụt các giống chuyên biệt. Các giống truyền thống thường có thời gian sinh trưởng dài và nhạy cảm với nhiệt độ thấp. Điều này dẫn đến nguy cơ cây trồng không kịp thu hoạch trước các đợt rét đậm, gây thiệt hại nghiêm trọng về năng suất. Luận văn đã chỉ ra rằng việc tuyển chọn giống có thời gian sinh trưởng ngắn (khoảng 68-75 ngày) và có khả năng thích ứng của giống tốt với điều kiện lạnh là yếu tố tiên quyết. Ngoài ra, bệnh hại trên đậu xanh, đặc biệt là bệnh đốm nâu và phấn trắng, thường gây hại nặng trong vụ đông. Vì vậy, các giống được lựa chọn không chỉ cần chịu rét mà còn phải có khả năng kháng bệnh tốt để đảm bảo sự phát triển ổn định.

2.2. Hạn chế của phân bón gốc và vai trò của phân bón vi lượng

Phương pháp bón phân truyền thống qua rễ bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt khi cây cần dinh dưỡng tức thời ở các giai đoạn khủng hoảng. Trong điều kiện nhiệt độ thấp của vụ đông, hoạt động của bộ rễ giảm sút, làm hạn chế khả năng hấp thu dinh dưỡng từ đất. Hơn nữa, sự mất cân bằng ion trong đất có thể gây ra hiện tượng đối kháng, khiến cây không hấp thụ được một số nguyên tố dù chúng có sẵn trong đất. Đây là lúc phân bón vi lượng qua lá phát huy vai trò. Các nguyên tố như Bo, Kẽm, Mangan tuy chỉ cần một lượng rất nhỏ nhưng lại có vai trò quyết định trong quá trình thụ phấn, hình thành hạt và vận chuyển chất dinh dưỡng. Việc thiếu hụt chúng sẽ trực tiếp làm giảm năng suất đậu xanh. Bổ sung qua lá là giải pháp cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng và hiệu quả, khắc phục các hạn chế của bộ rễ.

III. Phương pháp chọn giống đậu xanh vụ đông cho năng suất cao

Để giải quyết bài toán về giống, nghiên cứu của Đỗ Thị Hải Vân đã tiến hành thí nghiệm đánh giá một cách có hệ thống 9 giống đậu xanh triển vọng trong vụ đông 2018 tại Thanh Trì, Hà Nội. Các giống tham gia bao gồm ĐXHL10, ĐX11, ĐX14, ĐX16, ĐX17, NTB02, ĐXVN5, ĐXVN7 và giống đối chứng là ĐXVN6. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với ba lần nhắc lại, đảm bảo tính khách quan và khoa học. Các chỉ tiêu về đặc điểm nông học được theo dõi chi tiết, từ thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, khả năng phân cành, đến mức độ nhiễm sâu bệnh. Kết quả cho thấy, các giống có sự khác biệt rõ rệt về sinh trưởng và phát triển của cây đậu xanh. Thời gian sinh trưởng của các giống dao động từ 68 đến 75 ngày, phù hợp với khung thời vụ của vụ đông. Đặc biệt, nghiên cứu đã xác định được hai giống nổi trội là ĐX14 và ĐX11. Hai giống này không chỉ có khả năng thích ứng của giống tốt mà còn thể hiện những ưu điểm vượt trội về các thành phần năng suất, hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất.

3.1. Đánh giá đặc điểm nông học của 9 giống đậu xanh triển vọng

Nghiên cứu đã ghi nhận các đặc điểm nông học quan trọng. Về hình thái, tất cả các giống đều có dạng thân đứng và kiểu sinh trưởng hữu hạn. Chiều cao cây dao động từ 52,18 cm (ĐXVN6) đến 66,64 cm (NTB02). Các giống ĐX11 và ĐX14 có chiều cao và đường kính thân vượt trội, là tiền đề cho khả năng chống đổ tốt. Về thời gian sinh trưởng, các giống như ĐXVN6, ĐXVN7 có thời gian ngắn nhất (68 ngày), trong khi ĐX11, ĐX14, ĐXHL10 và NTB02 có thời gian dài hơn (75 ngày), cho phép tích lũy chất khô nhiều hơn. Mức độ nhiễm bệnh hại trên đậu xanh cũng được đánh giá: các giống ĐX11 và ĐX14 thể hiện khả năng kháng bệnh đốm nâu và phấn trắng tốt hơn so với giống đối chứng.

3.2. Kết quả Giống ĐX14 và ĐX11 là lựa chọn tối ưu nhất

Dựa trên tổng hợp các chỉ tiêu, đặc biệt là các thành phần năng suất, nghiên cứu kết luận rằng giống ĐX14 và ĐX11 là hai ứng viên sáng giá nhất cho cơ cấu cây trồng vụ đông. Giống ĐX14 đạt năng suất thực thu cao nhất (1,75 tấn/ha), vượt giống đối chứng ĐXVN6 tới 0,59 tấn/ha. Giống ĐX11 cũng cho kết quả ấn tượng với năng suất 1,70 tấn/ha. Cả hai giống đều có số quả trên cây cao (trên 19 quả/cây), khối lượng 1000 hạt lớn và khả năng chống đổ tốt (điểm 1). Những đặc điểm nông học ưu việt này khẳng định tiềm năng to lớn của việc đưa hai giống đậu xanh này vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao đáng kể năng suất đậu xanh chung của cả nước.

IV. Bí quyết tăng năng suất đậu xanh bằng phân bón lá A2

Bên cạnh yếu tố giống, dinh dưỡng khoáng cho cây trồng là chìa khóa để khai thác tối đa tiềm năng năng suất. Luận văn đã thực hiện một thí nghiệm chuyên sâu về ảnh hưởng của phân bón lá trên giống đậu xanh ĐX14, giống được xác định là tốt nhất từ thí nghiệm 1. Hai loại phân bón lá được đưa vào thử nghiệm là A2 và Bolas, so sánh với công thức đối chứng chỉ phun nước lã. Thí nghiệm được tiến hành với 3 công thức, phun vào hai thời điểm quan trọng: trước khi cây ra hoa 10 ngày và giai đoạn quả mẩy. Kết quả cho thấy việc sử dụng phân bón vi lượng qua lá có tác động tích cực rõ rệt đến hầu hết các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất. Cây được phun phân bón lá có chiều cao, số cành, diện tích lá và chỉ số diệp lục (SPAD) cao hơn đáng kể so với đối chứng. Đặc biệt, phân bón lá A2 cho thấy hiệu quả vượt trội hơn cả, không chỉ cải thiện quá trình sinh trưởng và phát triển của cây đậu xanh mà còn tác động mạnh mẽ đến các thành phần năng suất, từ đó nâng cao năng suất thực thu và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.

4.1. Ảnh hưởng của phân bón lá A2 và Bolas đến cây đậu xanh

Kết quả thí nghiệm cho thấy cả hai loại phân bón lá A2 và Bolas đều cải thiện đáng kể các chỉ số sinh trưởng của giống ĐX14. Cụ thể, công thức phun phân bón lá A2 giúp cây đạt chiều cao lớn nhất, tăng khả năng ra lá và tích lũy chất khô tốt hơn. Ảnh hưởng của phân bón lá thể hiện rõ qua chỉ số diện tích lá (LAI) và chỉ số diệp lục (SPAD), những yếu tố trực tiếp quyết định hiệu quả quang hợp. Quan trọng hơn, việc bổ sung dinh dưỡng qua lá không làm giảm khả năng chống đổ hay tăng mức độ nhiễm bệnh hại trên đậu xanh, cho thấy đây là một biện pháp kỹ thuật an toàn và hiệu quả.

4.2. Phân bón lá A2 Giải pháp đột phá cho năng suất đậu xanh

Phân bón lá A2 đã chứng tỏ là lựa chọn tối ưu nhất. Khi sử dụng phân bón A2, các thành phần năng suất của giống ĐX14 đều được cải thiện: số quả trên cây, số hạt trên quả và khối lượng 1000 hạt đều cao hơn so với công thức phun Bolas và đối chứng. Điều này dẫn đến năng suất đậu xanh thực thu đạt mức cao nhất là 1,82 tấn/ha. Đây là một con số rất ấn tượng, cho thấy tiềm năng to lớn khi kết hợp đúng giống và đúng biện pháp dinh dưỡng. Kết quả này cung cấp một bằng chứng khoa học vững chắc cho việc ứng dụng phân bón lá A2 vào quy trình kỹ thuật canh tác đậu xanh thâm canh.

V. Phân tích hiệu quả kinh tế từ luận văn đậu xanh ĐX14

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của luận văn là việc phân tích và lượng hóa hiệu quả kinh tế khi áp dụng các giải pháp kỹ thuật mới. Việc trồng đậu xanh không chỉ dừng lại ở mục tiêu tăng sản lượng mà còn phải đảm bảo lợi nhuận cho người nông dân. Nghiên cứu đã tiến hành hạch toán chi tiết các chi phí đầu tư (giống, phân bón, công lao động) và tổng thu từ năng suất đậu xanh thực thu trên một hecta. Kết quả phân tích cho thấy rõ ràng, việc áp dụng đồng bộ giống mới và phân bón lá mang lại lợi ích kinh tế vượt trội so với phương pháp canh tác truyền thống. Cụ thể, mô hình kết hợp giống ĐX14 và phun phân bón lá A2 không chỉ cho năng suất đậu xanh cao nhất mà còn đạt mức lãi thuần cao nhất. Điều này khẳng định rằng, đầu tư vào giống tốt và kỹ thuật canh tác đậu xanh tiên tiến là một chiến lược thông minh, giúp tối ưu hóa lợi nhuận và phát triển nông nghiệp bền vững. Những con số cụ thể từ luận văn là cơ sở vững chắc để khuyến cáo nông dân mạnh dạn chuyển đổi và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

5.1. So sánh chi phí và lợi nhuận giữa các phương pháp

Bảng phân tích hiệu quả kinh tế trong luận văn (Bảng 4.11) đã chỉ ra rằng, mặc dù việc phun phân bón lá làm tăng một phần chi phí đầu tư, nhưng tổng thu nhập tăng lên đã bù đắp và tạo ra lợi nhuận cao hơn hẳn. Công thức đối chứng (không phun phân bón) cho lãi thuần thấp nhất. Trong khi đó, công thức sử dụng phân bón lá A2 cho lãi thuần cao nhất, đạt 23.000 (nghìn đồng/ha), cao hơn đáng kể so với công thức đối chứng. Điều này chứng minh rằng mỗi đồng chi phí đầu tư cho phân bón lá đã mang lại lợi ích kinh tế gấp nhiều lần.

5.2. Kết luận Mô hình ĐX14 và phân bón A2 là tối ưu nhất

Tổng hợp từ năng suất và hiệu quả tài chính, luận văn đi đến kết luận rằng mô hình canh tác giống đậu xanh chịu rét ĐX14 kết hợp với việc phun phân bón lá A2 là phương án tối ưu nhất cho vụ đông tại miền Bắc. Mô hình này không chỉ đảm bảo năng suất đậu xanh ở mức cao (1,82 tấn/ha) mà còn tối đa hóa lợi nhuận cho người nông dân. Đây là một gợi ý chính sách quan trọng, là cơ sở để các cơ quan khuyến nông xây dựng quy trình và nhân rộng mô hình này, góp phần vào việc tái cơ cấu cây trồng vụ đông một cách hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đậu xanh (Vigna radiate (L) wilczek) là cây thực phẩm ngắn ngày với nhiều ưu điểm trong hệ thống nông nghiệp (Nusrat et al., 2014), cũng là cây có giá trị kinh tế cao được trồng ở nhiều nước trên thế giới và cả ở Việt Nam. Hạt đậu xanh cung cấp nguồn thực phẩm giàu đạm, đáp ứng nhu cầu về dinh dưỡng của con người, vật nuôi; là nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp chế biến và là cây cải tạo đất tốt. Quả và lá non đậu xanh còn được dùng như một loại rau xanh cao cấp rất giàu khoáng chất và vitamin (Riaz Ullah et al. Với thời gian sinh trưởng ngắn, đậu xanh là cây trồng có giá trị đặc biệt trong hệ thống canh tác, luân canh tăng vụ.

Ở Việt Nam, đậu xanh được trồng từ lâu đời trên hầu khắp các vùng trong cả nước và có vai trò quan trọng chỉ sau sau lạc, đậu tương (Trần Đình Long và Lê Khả Tường,1998). Riêng miền Bắc, đậu xanh hiện được gieo trồng khá phổ biến nhưng vẫn chỉ được coi là loại cây trồng thứ yếu và chưa được gieo trồng nhiều trong vụ Đông. Trong khi đó sau hai vụ lúa diện tích đất trồng cây vụ Đông rất lớn nhưng hiện vẫn chưa được sử dụng hiệu quả. Trước thực tế đó, phát triển cây đậu xanh bằng các giống có năng suất cao, thích hợp trồng vụ Đông sẽ làm đa dạng cây trồng, góp phần làm tăng thu nhập cho nông dân.

Mặt khác, mặc dù đậu xanh là đối tượng được các nhà nông học chú ý quan tâm, nhưng các nghiên cứu để phát triển cây đậu xanh vụ Đông còn rất hạn chế. Do đó, hiện vẫn còn rất thiếu các giống đậu xanh thích hợp cho trồng vụ Đông ở miền Bắc. Để cây đậu xanh có thể trở thành một trong những cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao thì việc đẩy mạnh công tác nghiên cứu, tuyển chọn, đánh giá, sử dụng những giống đậu xanh triển vọng là hết sức cần thiết. Giống đậu xanh ĐX14 được Hội đồng khoa học Bộ Nông nghiệp và PTNT thông qua đề nghị công nhận sản xuất thử năm 2014.

Theo Nguyễn Ngọc Quất và cs. (2013), giống đậu xanh ĐX14 luôn thể hiện những đặc tính ưu việt về sinh trưởng phát triển, cho năng suất thực thu cao nhất đạt từ 2,0 - 2,1 tấn/ha. Vì vậy nếu đưa được giống đậu xanh ĐX14 vào trồng trong vụ Đông ở miền Bắc có thể sẽ giúp mở rộng diện tích và nâng cao hiệu quả sử dụng đất ở vùng này. Tuy nhiên để một giống có thể đạt được tiềm năng năng suất thì có rất nhiều biện pháp, trong đó sử dụng phân bón là một trong những biện pháp quan trọng.

Xu 1 hướng sử dụng nhiều phân bón hóa học hiện nay đã làm thiếu hụt các nguyên tố vi lượng trong đất, đây chính là một trong những nguyên nhân làm hạn chế năng suất và làm cho cây đậu xanh dễ bị nhiễm sâu bệnh. Vì vậy, cần thiết phải bổ sung các nguyên tố vi lượng cho cây đậu xanh, đặc biệt là bổ sung bằng con đường qua lá. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số giống đậu xanh và ảnh hưởng của phân bón qua lá đến cây đậu xanh giống ĐX14 trồng vụ Đông” nhằm tuyển chọn những giống đậu xanh có năng suất cao, thích hợp trồng vụ Đông tại miền Bắc Việt Nam. Đồng thời đánh giá ảnh hưởng của một số loại phân bón qua lá đến quá trình sinh trưởng phát triển và năng suất của giống đậu xanh ĐX14 trong vụ đông.

MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 1. Mục đích của đề tài Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển của 09 giống đậu xanh và ảnh hưởng của 02 loại phân bón qua lá tới cây đậu xanh giống ĐX14 trồng vụ Đông, nhằm xác định được giống và phân bón qua lá thích hợp, phục vụ phát triển cây đậu xanh trồng vụ Đông. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài tiến hành thí nghiệm trên 09 giống đậu xanh, với 2 loại phân bón qua lá; - Thời gian thực hiện: vụ đông năm 2018; - Địa điểm: Thanh Trì - Hà Nội. Yêu cầu của đề tài - Tuyển chọn được giống đậu xanh triển vọng cho năng suất cao, chất lượng thích hợp để gieo trồng trong vụ Đông.

- Xác định được ảnh hưởng của phân bón lá A2 và Bolas đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu xanh ĐX14 trồng trong vụ Đông. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa khoa học: Kết quả của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học mới về các giống đậu xanh triển vọng cho năng suất, chất lượng cao thích hợp 2 trồng trong vụ Đông; ảnh hưởng của một số loại phân bón qua lá đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu xanh ĐX14 trồng trong vụ Đông. Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở để xây dựng quy trình kĩ thuật gieo trồng một số giống đậu xanh trong vụ Đông nhằm tăng năng suất, chất lượng của cây đậu xanh, từ đó góp phần làm tăng hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích, mở rộng diện tích gieo trồng và đa dạng cây trồng trong vụ đông. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

VAI TRÒ VÀ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT ĐẬU XANH 2. Vai trò chung của cây đậu xanh Cây đậu xanh đã được chú trọng phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới từ nhiều năm nay, đặc biệt là ở châu Á. Trồng đậu xanh chủ yếu để thu hoạch hạt. Hạt đậu xanh là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao do có chứa hàm lượng protein phong phú và rất dễ tiêu hóa.

Protein trong hạt đậu xanh chứa đầy đủ các loại axit amin không thay thế đặc biệt là lizin, vì vậy sử dụng bột đậu xanh kết hợp với bột ngũ cốc để tạo ra thực phẩm giàu protein rất tốt (vì lizin là axit amin hạn chế trong lúa gạo) (Zhang et al. Từ hạt đậu xanh có thể chế biến thành rất nhiều sản phẩm khác nhau như làm bánh kẹo, đồ xôi, nấu chè, làm rau giá, chế biến thành bột dinh dưỡng… Sử dụng sản phẩm đậu xanh giúp tăng cường sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em bị thiếu máu (Shanmugasundaram et al. Hạt đậu xanh có chứa các hợp chất thúc đẩy quá trình trao đổi chất ở cơ thể. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, các bộ phận của cây đậu xanh được sử dụng để điều trị các căn bệnh như viêm gan, viêm dạ dày, nhiễm độc, giải nhiệt hạ khí, giải độc tiêu phù, tả, mờ đục giác mạc… (Zhang et al.

Ngoài giá trị dinh dưỡng, cây đậu xanh còn có khả năng cố định đạm sinh học nhờ cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm Rhizobium SP (đáp ứng 60 - 70% nhu cầu đạm của cây). Sau khi thu hoạch, thân lá đậu xanh để lại trên đồng ruộng là nguồn phân xanh có tác dụng làm tăng chất hữu cơ và dinh dưỡng cho đất. Ở Việt Nam nhiều vùng đã lựa chọn cây đậu xanh trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, luân canh, xen canh, gối vụ (Trần Đình Long và Lê Khả Tường, 1998; Ngoài ra, hạt đậu xanh là mặt hàng xuất khẩu của nhiều quốc gia trên thế giới như Ấn Độ, Sri Lanka, Trung Quốc. (Nair et al.

Tình hình sản xuất đậu xanh trên thế giới Đậu xanh là một trong những loại cây họ đậu đã được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đặc biệt ở châu Á, đậu xanh chính là một trong những cây họ đậu quan trọng nhất. Từ năm 2010 - 2014, diện tích trồng đậu xanh trên thế giới liên tục tăng đều qua các năm. Năng suất đậu xanh cũng ngày càng tăng lên do có nhiều giống mới được lai tạo và đưa vào sử dụng.

Đồng thời đã áp dụng rộng rãi các biện pháp kĩ thuật tiên tiến, đem lại những kết quả tích cực (năng suất tăng 1,11 tấn/ha). 4 Trong những năm gần đây, do nhu cầu của con người về nguồn dinh dưỡng protein từ thực vật tăng nhanh nên sản xuất đậu xanh trên thế giới ngày càng phát triển. Năm 2003, trên thế giới diện tích trồng đậu xanh chỉ khoảng 5,5 triệu ha, nhưng chỉ sau 10 năm diện tích trồng đã đạt khoảng trên 6 triệu ha (Nair et al., 2013); tốc độ tăng trung bình khoảng 2.5% /năm (Tomooka et al. Lượng đậu xanh tiêu thụ trên thế giới từ năm 1984 đến 2006 tăng từ 22% lên 66% và sản lượng hàng năm tăng đều (Shanmugasundaram et al.

Theo kết quả điều tra của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển rau màu châu Á (AVRDC), hàng năm trên thế giới có khoảng 23 nước sản xuất đậu xanh, với tổng diện tích trên 6 triệu ha; sản lượng hàng năm thu được khoảng 3 triệu tấn. Ba quốc gia sản xuất đậu xanh lớn nhất là Ấn Độ, Trung Quốc và Myanmar (Nair et al. Cây đậu xanh phân bố tại những nơi có nhiệt độ trung bình ban ngày trên 20ºC, tập trung chủ yếu ở khu vực Nam và Đông Nam Á bao gồm các quốc gia Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và Việt Nam (Nair et al. Hiện nay tại Ấn Độ, diện tích trồng đậu xanh là 3,5 triệu ha; sản lượng hạt đạt 1,2 triệu tấn (Nair et al.

Trung Quốc có diện tích trồng đậu xanh trên 700.000 ha, sản lượng đạt 980.000 tấn (Nair et al. Riêng ở khu vực châu Á, Pakistan là một trong những quốc gia sản xuất đậu xanh lớn với diện tích trồng năm 2009 là 231.100 ha và sản lượng thu được là 157.400 tấn; năng suất trung bình là 0,72 tấn/ha. Ngoài ra cây đậu xanh cũng là cây trồng quan trọng của một số quốc gia như Myanmar, Bangladesh, Sri Lanka. Đậu xanh có thể trồng ở điều kiện độ ẩm và mức phân bón thấp, là một trong những cây đậu đỗ lấy hạt trong hệ thống canh tác nhờ nước trời ở vùng đất khô hạn và bán khô hạn của Sri Lanka.

Về hình thái, hạt đậu xanh có màu vàng hoặc màu xanh. Vỏ hạt có dạng trơn bóng hoặc xanh mốc. Thị hiếu của người tiêu dùng về màu sắc hạt ở các quốc gia là khác nhau. Ví dụ, vỏ hạt màu xanh trơn bóng được người dân Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan và Úc ưa chuộng; trong khi đó người dân In-đô-nê-xia, Tanzania, Kenya, Việt Nam lại ưa chuộng hạt xanh.

Còn hạt màu vàng được người dân Philippines và Sri Lanka ưa chuộng (Nair et al.