LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thuế ra đời cùng với sự ra đời của Nhà nƣớc và sự phát triểntồn tại của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ. Đối với Nhà nƣớc, thuế đƣợcxem nhƣ một công cụ để phục vụ cho việc thực thi các chức năng vànhiệm vụ của mình. Đi cùng với sự phát triển của nền kinh tế thịtrƣờng thì pháp luật và các chính sách về thuế ngày càng đƣợc pháttriển đa dạng và ngày một hoàn thiện hơn nhằm bảo đảm nguồn thucho ngân sách, thúc đẩy nền kinh tế tăng trƣởng, tạo ra một môitrƣờng kinh doanh công bằng và ổn định.
Tại Việt Nam, Luật thuế giá trị gia tăng đƣợc ban hànhngày 10/05/1997 nhằm khắc phục những nhƣợc điểm của thuế doanhthu đồng thời để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội vàcông tác kiểm soát thuế. Hiện nay, thuế giá trị gia tăng đã trở thànhmột sắc thuế chủ đạo trong hệ thống thuế, là một nguồn thu rất lớncho Ngân sách Nhà nƣớc.Hiện nay, trên địa bàn Tỉnh Hà Tĩnh, số lƣợng các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang ngàymột tăng lên thì công tác kiểm soát thuế nói chung và công tác kiểmsoát thuế GTGT nói riêng đã trở thành một trong những mối quantâm hàng đầu, là một nhu cầu tất yếu của quản lý Nhà nƣớc về thuế.Trong những năm qua, công tác kiểm soát thuế giá trị gia tăngtại Cục thuế Tỉnh Hà Tĩnh đã đạt đƣợc một số kết quả nhất định,nhƣng song song đó vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và bất cập nhƣviệc tổ chức quản lý công việc chƣa phù hợp, công tác thanh tra,kiểm tra, xử lý vi phạm còn nhiều hạn chế, chế tài xử lý chƣanghiêm, một số doanh nghiệp chƣa có ý thức chấp hành pháp luậtthuế, dẫn đến các hành vi sai phạm nhƣ trốn thuế, gian lận thuế, .khiến cho ngân sách bị thất thu. Vì vậy, việc đẩy mạnh công tác kiểm soát thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh có ý nghĩa vô cùng quan trọng, không những đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nƣớc mà còn mang lại nhiều lợi ích xã hội. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của công tác kiểm soát thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh, tác giả chọn đề tài:“Kiểm soát thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa do Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh thực hiện” là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn nhất định.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu Kiểm soát thuế GTGT là vấn đề đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu cũng nhƣ các cấp quản lý. Ở trong nƣớc, có nhiều công trình nghiên cứu, thảo luận khoa học xung quanh vấn đề kiểm soát thuế GTGT nói chung và kiểm soát thuế GTGT tại doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng, cụ thể: Quản lý chặt kê khai và hoàn thuế GTGT để chống thất thu của tác giả Nhật Minh năm 2018 đăng trên Thời báo tài chính Việt Nam. Bài viết đã chỉ ra thực trạng quản lý công tác kiểm tra, giám sát kê khai thuế đảm bảo kiểm soát, nắm bắt đối tƣợng nộp thuế của cơ quan thuế nhằm chống thất thu thuế. Tác giả Tiến Phong có bài viết trên Cổng thông tin điện tử Tỉnh Phú Thọ đăng ngày 29/08/2019 về 3 giải pháp trọng tâm trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế những tháng cuối năm 2019.
Bài viết nêu rõ ngành Thuế tỉnh Phú Thọ tiếp tục tập trung chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là 3 giải pháp cơ bản là: Đẩy mạnh kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan thuế; tăng cƣờng thanh tra, kiểm tra tại trụ sở ngƣời nộp thuế và tại trụ sở ngƣời nộp thuế. Trần Thị Mỹ Dung (2012), Tăng cƣờng kiểm soát thuế GTGT tạichi cục thuế Quận Cẩm Lệ, Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Trƣờng Đạihọc Đà Nẵng. Đề tài này đã hệ thống hóa hệ thống hóa và làm rõ nhữngvấn đề lý luận về kiểm soát thuế GTGT trong mô hình quản lý theo chứcnăng, khảo sát, đánh giá thực trạng kiểm soát thuế GTGT tại chi cục thuế quận Cẩm Lệ. Luận văn tập trung vào vấn đề cánbộ thuế cùng những vƣớng mắc trong quy trình kiểm soát thuế GTGT đối vớicác DN trên địa bàn.
Bên cạnh đó, các tác giả còn phân tích các nhân tố bêntrong và bên ngoài có tác động mạnh đến kiểm soát thuế GTGT. Những giảipháp khắc phục của các tác giả đề cao vấn đề trình độ cán bộ ngành thuế vàhoàn thiện việc kiểm soát theo từng quy trình dựa theo thực trạng địa bàn, đƣara kiến nghị tới các cơ quan thẩm quyền để mở rộng hành lang pháp lý vềkiểm soát thuế GTGT Cục thuế thành phố Hà Nội (2013), Giải pháp để triển khaiphƣơng pháp thanh tra, kiểm tra theo kỹ thuật quản lý rủi ro, Đề tài nghiêncứu khoa học cấp ngành, Hà Nội.Phần lý luận, nhóm tác giả của Cục thuế thành phố Hà Nội đã sƣu tầm đƣợc kinh nghiệm của thế giới trong việc áp dụng mô hình tuân thủ trong hoạt động 3 thanh tra, kiểm tra thuế đã đƣợc áp dụng thành công để quản lý NNT ởmột số quốc gia nhƣ Úc, Newzealand và Tổ chức hợp tác và Phát triển kinhtế. Kinh nghiệm về thiết lập khung pháp lý đối với hoạt động thanh tra, kiểmtra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro, kinh nghiệm về tổ chức quản lý hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro, kinh nghiệm lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro cũng đƣợc nhómtác giải khai thác, phân tích cặn kẽ. Phần giải pháp, nhóm tác giả đã đƣa ra các khái niệm tƣơng đối mới:Phân loại các tiêu chí đánh giá rủi ro theo tiêu chí “tĩnh” và tiêu chí “động”.Mối quan hệ giữa công tác thanh tra, kiểm tra đƣợc thống nhất theo quan điểm: “Kiểm tra là nền tảng, là gốc, thanh tra là mũi nhọn của công tác QLTtrong cơ chế tự khai tự nộp”.
Đồng thời, các giải pháp đổi mới các bƣớc phântích rủi ro của đoàn thanh tra khi triển khai thực hiện kế hoạch thanh tra làtƣơng đối phù hợp với tình hình thực tế thanh tra, kiểm tra tại Cục thuế thànhphố Hà Nội. Viện Tin học Doanh nghiệp, Phòng Thƣơng mại và Công nghiệpViệt Nam (2014), Báo cáo kết quả điều tra thực trạng triển khai các dịch vụthuế điện tử 2014, với mục tiêu đem lại sự hỗ trợ tốt nhất cho DN trong việc thực hiện kê khai thuế và nộp thuế điện tử. Kết quả nghiên cứu dựa trên việc điều tra ý kiến của 1000 DN tại 10 tỉnh, thành phố trên toàn quốc thông qua đó cơ quan quản lý nhà nƣớc tham khảo trong việc hoạch định chính sách, tạora sự phối hợp đồng bộ nhằm mang lại hiệu quả cao trong QLT, mang lại lợiích cho DN. Nghiên cứu phản ánh đƣợc nhu cầu DN cần hỗ trợ để triển khaithuế qua mạng thông qua phân tích các khía cạnh ảnh hƣởng tới kê khai thuế:hình thức kê khai thuế, hình thức nộp tờ khai, cơ sở hạ tầng mạng internet,phần mềm hỗ trợ và kê khai thuế, trang thông tin về thuế, các dịch vụ liênquan tới việc kiểm soát nộp thuế điện tử,….
Nghiên cứu này mang tính đachiều, thông tin cung cấp có nhiều giá trị nghiên cứu trong điều kiện số liệuthu thập mới dừng ở giai đoạn thống kê số liệu. Luận án Tiến sĩ “Quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”, của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thùy Dƣơng, năm 2011. Luận án chỉ ra những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến quản lý thuế, bao gồm gia tăng hợp tác thuế giữa các nƣớc, thúc đẩy cạnh tranh thuế, thay đổi chính sách thuế và 4 quản lý thuế, đặc biệt là tăng cƣờng đối phó với hiện tƣợng trốn thuế và tránh thuế quốc tế. Từ đó tác giả luận án đã đề xuất nhà nƣớc ban hành, sửa đổi, bổ sung một số sắc thuế phù hợp thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế bền vững trong tiến trình phát triển và hội nhập quốc tế.
Đồng thời đề xuát các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Qua việc tham khảo và nghiên cứu các tài liệu trên, tác giả nhận thấy việc nghiên cứu vấn đề kiểm soát thuế GTGT đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa chƣa thực sự đƣợc chú trọng. Kết hợp giữa những tài liệu thu thập, luật thuế GTGT cũng nhƣ những hiểu biết của bản thân tác giả trong vấn đề kiểm soát thuế GTGT và tình hình hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh do cục thuế tỉnh Hà Tĩnh quản lý, tác giả quyết định thực hiện đề tài “Công tác kiểm soát thuế GTGT đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa do Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh thực hiện”. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích, đánh giá thực trạngcông tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh, xác định những kết quả mà Cục thuế Tỉnh Hà Tĩnh đạt đƣợc cũng nhƣ nhận diện những hạn chế còn tồn tại từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế Tỉnh Hà Tĩnh.
Mục tiêu cụ thể: - Cơ sở lý luận về công tác kiểm soát thuế GTGT đối với doanh nghiệp. - Nghiên cứu thực trạng công tác kiểm soát thuế GTGT đối với DN nhỏ và vừa tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh từ đó chỉ ra những ƣu điểm và nhƣợc điểm còn tồn tại trong công tác kiểm soát thuế GTGT đối với DN nhỏ và vừa tại Cục thuế Tỉnh Hà Tĩnh. - Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác kiểm soát thuế GTGT đối với DN nhỏ và vừa tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tƣợng nghiên cứu 5 Đối tƣợng nghiên cứu là công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh đối với nhóm DN nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh. Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian: giới hạn của nghiên cứu nằm trong khu vực Tỉnh Hà Tĩnh - Về nội dung: phân tích và đánh giá công tác kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế Tỉnh Hà Tĩnh đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thuộc sự quản lý của Cục thuế tỉnh Hà Tĩnh.