Luận Đại Trí Độ Tập IV Cuốn 76 - 80 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam Ấn hành 1997 ---o0o--- Nguồn http://www.com Luận Đại Trí Độ Tập IV Cuốn 76 - 80 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Cuốn 76. 3 GIẢI THÍCH: PHẨM HỌC KHÔNG KHÔNG THỦ CHỨNG THỨ 60 .21 GIẢI THÍCH PHẨM MA SẦU THỨ 62 .46 GIẢI THÍCH: PHẨM TỊNH NGUYỆN THỨ 64 .57 GIẢI THÍCH PHẨM CHÚC LỤY THỨ 66 .70 GIẢI THÍCH PHẨM VÔ TẬN THỨ 67 .70 GIẢI THÍCH: PHẨM SÁU ÐỘ TƢƠNG NHIẾP THỨ 68.76 Cuốn 76 GIẢI THÍCH: PHẨM HỌC KHÔNG KHÔNG THỦ CHỨNG THỨ 60 (Kinh Ðại Bát Nhã phần 2 ghi: Phẩm Tập Cận Thứ 59) KINH:Tu bồ đề bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn, nếu Bồ tát ma ha tát muốn hành Bát nhã ba la mật, làm sao học không tam muội? Làm sao chứng nhập không tam muội? Làm sao học vô tƣớng, vô tác tam muội? Làm sao chứng nhập vô tƣớng vô tác tam muội? Làm sao học bốn niệm xứ? Làm sao tu bốn niệm xứ? Cho đến làm sao tám thánh đạo phần? Làm sao tu tám thánh đạo phần? Phật bảo Tu bồ đề: Bồ tát ma ha tát khi tu Bát nhã ba la mật nên quán sắc không, thọ, tƣởng, hành, thức không; mƣời hai nhập, mƣời tám giới không; cho đến nên quán cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc không. Khi tu quán ấy khiến tâm không loạn. Bồ tát ma ha tát nếu tâm không loạn thời không thấy pháp ấy; nếu không thấy pháp ấy thời không khởi tâm chứng đắc, vì sao? Vì Bồ tát ấy khéo học tự tƣớng không, không có dƣ thừa, không có phân biệt, pháp chứng ngƣời chứng đều không thể thấy.
Tu bồ đề bạch Phật rằng: Bạch đức thế Tôn! Nhƣ lời Phật dạy: "Bồ tát không nên khởi tâm chứng đắc pháp không". Bạch đức Thế Tôn! Tại sao Bồ tát trú trong pháp không mà không khởi tâm chứng đắc? Phật bảo Tu bồ đề: nếu Bồ tát quán "Không" đầy đủ trƣớc tiên nguyện rằng ta nay không nên khởi tâm chứng đắc pháp "không", khi ta học chẳng phải là khi ta chứng. Bồ tát không chuyên nhiếp tâm buộc ở trong các duyên, thế nên Bồ tát đối với Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác không thối thất,cũng không thủ chứng A la hán lậu tận. Này Tu bồ đề! Bồ tát nhƣ vậy là thành tựu pháp thiện diệu lớn, vì sao? Vì trú trong "không" ấy nghĩ rằng: Khi ta tu chẳng phải là khi ta chứng.
Này Tu bồ đề! Bồ tát nên nghĩ nhƣ vầy, khi ta học Thí ba la mật chẳng phải là khi ta chứng. Khi ta học Giới ba la mật, Nhẫn ba la mật, Tấn ba la mật, Thiền ba la mật; khi tu bốn niệm xứ cho đến khi tu tám thánh đạo phần, chẳng phải là khi ta chứng, khi tu "không" tam muội, vô tƣớng vô tác tam muội chẳng phải là khi chứng. Khi tu mƣời trí lực, bốn điều không sợ, bốn trí vô ngại, mƣời tám pháp không chung, đại từ đại bi của Phật chẳng phải khi chứng, khi ta học trí Nhất thiết chủng, chẳng phải là khi chứng đắc quả Tu đà hoàn cho đến quả A la hán, đạo Bích chi Phật. Nhƣ vậy Tu bồ đề! Bồ tát ma ha tát tu hành Bát nhã ba la mật học quán không, trú trong không; học quán vô tƣớng, vô tác, trú trong vô tƣớng, vô tác.
Tu bốn niệm xứ, không chứng bốn niệm xứ, cho đến tu tám thánh đạo phần, không chứng tám thánh đạo phần. Bồ tát ấy, tuy học ba mƣơi bảy đạo phẩm, tuy tu ba mƣơi bảy đạo phẩm mà không chứng quả Tu đà hoàn cho đến đạo Bích chi Phật. Này Tu bồ đề! Thí nhƣ tráng sĩ tráng kiện dũng mãnh, giỏi binh pháp, đủ sáu mƣơi bốn khả năng, cầm chắc binh khí, đứng vững không lay động, khéo các nghệ thuật, đoan chính, trong sạch, đƣợc mọi ngƣời yêu kính. Tạo ít sự nghiệp, đƣợc báo lợi nhiều, do nhân duyên ấy nên đƣợc mọi ngƣời cung kính, tôn trọng, tán thán; thấy ngƣời kính trọng lại càng vui mừng.
Khi có chút nhân duyên phải đi đến xứ khác, đem theo ngƣời già yếu đi qua chỗ hiểm nạn, khủng bố; an ủi cha mẹ, hiểu dụ vợ con chớ có sợ hãi, tôi có thể đi qua đây, chắc chắn không có việc gì khổ nạn. Trên con đƣờng hiểm nạn có nhiều kẻ oán tặc ẩn núp cƣớp hại, ngƣời kia nhờ có trí lực đầy đủ nên có thể vƣợt qua đƣờng hiểm, trở về nhà không còn gặp giặc nạn, hoan hỷ, an vui. Này Tu bồ đề! Bồ tát ma ha tát cũng nhƣ vậy, có tâm từ, bi, hỷ, xả đầy đủ cùng khắp đối với hết thảy chúng sanh. Bấy giờ Bồ tát trú bốn tâm vô lƣợng, đầy đủ sáu ba la mật mà không thủ chứng A la hán lậu tận; học trí nhất thiết chủng, tu ba môn giải thoát là không, vô tƣớng, vô tác; khi ấy Bồ tát không theo tất cả tƣớng cũng không chứng vô tƣớng tam muội; vì không chứng vô tƣớng tam muội nên không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích chi Phật, thí nhƣ chim có hai cánh bay lƣợn giữa không mà không bị rơi, tuy ở trong không mà cũng không ở trong không.
Bồ tát ma ha tát cũng nhƣ vậy, học ba môn giải thoát không, vô tƣớng, vô tác, cũng không khởi tâm chứng đắc; vì không chứng đắc nên không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích chi Phật. Chƣa đầy đủ mƣời trí lực, đại từ đại bi, vô lƣợng Phật pháp, trí Nhất thiết chủng của Phật cũng không chứng ba môn giải thoát không, vô tƣớng, vô tác, thí nhƣ ngƣời mạnh học các phép bắn cung, giỏi nghệ thuật bắn, ngửa mặt bắn lên không trung, lại dùng mũi tên sau bắn mũi tên trƣớc, mỗi mũi tên bám vào nhau không để rớt xuống, tùy ý tự tại; nếu muốn để rơi liền ngƣng bắn mũi tên sau, tự nhiên rơi xuống đất. Bồ tát ma ha tát cũng nhƣ vậy, tu hành Bát nhã ba la mật, nhờ sức phƣơng tiện nên vì các thiện căn về Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác chƣa đầy đủ, không khởi tâm chứng đắc thực tế; nếu thiện căn thành tựu, bấy giờ bèn khởi tâm chứng đắc thực tế. Vì thế nên Bồ tát ma ha tát khi tu hành Bát nhã ba la mật phải nhƣ vậy quán các pháp tƣớng.
Tu bồ đề bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Việc làm của Bồ tát ma ha tát rất khó, vì cớ sao? Vì tuy học các pháp tƣớng, học thực tế, học "nhƣ" học tự tƣớng không, và ba môn giải thoát mà hoàn toàn giữa đƣờng không đọa lạc, việc ấy rất hiếm có. Phật bảo Tu bồ đề! Bồ tát ma ha tát ấy vì không bỏ rơi chúng sanh nên phát thệ nguyện nhƣ vậy. Nếu Bồ tát ma ha tát ấy nghĩ rằng: "Ta không nên bỏ rơi chúng sanh, chúng sanh bị chìm trong pháp không có gì của chính nó, ta nên độ thoát". Bấy giờ liền vào ba môn giải thoát không, vô tƣớng, vô tác.
Này Tu bồ đề! Nên biết Bồ tát ấy thành tựu sức phƣơng tiện, tuy chƣa đƣợc trí Nhất thiết chủng mà tu hành ba môn giải thoát ấy cũng không giữa đƣờng thủ chứng thực tế. * Lại nữa, Tu bồ đề! Bồ tát ma ha tát nếu muốn quán các pháp thậm thâm, đó là nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, bốn niệm xứ cho đến ba môn giải thoát. Bấy giờ Bồ tát nên sanh tâm nhƣ vầy: Các chúng sanh suốt đêm dài hành theo ngã tƣớng cho đến tƣớng kẻ biết, kẻ thấy, đắm nơi pháp sở đắc, ta vì dứt các tƣớng ấy cho chúng sanh, nên khi chứng đƣợc Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, ta sẽ thuyết pháp. Bấy giờ Bồ tát tu ba môn giải thoát không, vô tƣớng, vô tác cũng không thủ chứng thực tế (Niết bàn - N.D) vì không thủ chứng nên không rơi vào quả Tu đà hoàn cho đến Bích chi Phật.
Này Tu bồ đề! Bồ tát ma ha tát ấy vì tâm muốn thành tựu thiện căn ấy nên không giữa đƣờng khởi tâm chứng đắc thực tế, không mất bốn thiền, bốn tâm vô lƣợng, bốn định vô sắc, bốn niệm xứ cho đến tám thánh đạo phần, không, vô tƣớng, vô tác và mƣời trí lực, bốn điều không sợ, bốn trí vô ngại, đại từ đại bi, mƣời tám pháp không chung của Phật. Khi ấy Bồ tát thành tựu hết thảy pháp trợ đạo cho đến Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, trọn không hao giảm. Bồ tát ấy nhờ có sức phƣơng tiện, thƣờng tăng ích pháp hành, các căn thông lợi hơn căn tánh A la hán, Bích chi Phật. * Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nghĩ rằng: Chúng sanh suốt đêm dài đắm trƣớc bốn điên đảo là tƣởng thƣờng, tƣởng vui, tƣởng sạch, tƣởng ta; vì chúng sanh ấy nên ta cầu Nhất thiết trí, khi ta chứng đƣợc Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, sẽ vì chúng sanh nói pháp vô thƣờng, khổ, bất tịnh, vô ngã.
Bồ tát thành tựu tâm ấy do sức phƣơng tiện tu hành Bát nhã ba la mật tuy không đƣợc tam muội của Phật, chƣa đầy đủ mƣời trí lực, bốn điều không sợ, bốn trí vô ngại, đại từ đại bi, mƣời tám pháp không chung của Phật, cũng không khởi tâm chứng đắc thực tế. Bấy giờ Bồ tát tu môn giải thoát vô tác, tuy chƣa chứng đắc Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, cũng không khởi tâm chứng đắc thực tế (Niết bàn). * Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nghĩ rằng: Chúng sanh suốt đêm dài. đắm trƣớc vào pháp sở đắc là ta, là chúng sanh, cho đến kẻ biết kẻ thấy, là sắc, là thọ, tƣởng, hành, thức; là mƣời hai nhập, là mƣời tám giới, là bốn thiền, bốn tâm vô lƣợng, bốn định vô sắc; ta thật hành nhƣ vậy, nhƣ khi ta chứng đắc Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, sẽ khiến chúng sanh không có pháp sở đắc ấy.
Bồ tát thành tựu tâm ấy nhờ sức phƣơng tiện tu hành Bát nhã ba la mật, tuy chƣa đầy đủ mƣời trí lực, bốn điều không sợ, bốn trí vô ngại, đại từ, đại bi, mƣời tám pháp không chung của Phật, cũng không khởi tâm chứng đắc thực tế. Bấy giờ Bồ tát tu "không" tam muội đầy đủ. * Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nghĩ rằng chúng sanh suốt đêm dài tập hành theo các tƣớng là tƣớng nam tƣớng nữ, tƣớng sắc tƣớng vô sắc; ta tập hành nhƣ vậy khi ta chứng đắc Vô thƣợng Chánh đẳng Chánh giác, sẽ khiến chúng sanh không có các tƣớng tội lỗi ấy.