CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Tình hình nghiên cứu lý luận tội phạm học Phòng ngừa tội phạm luôn là mục tiêu nghiên cứu và là mục tiêu cuối cùng của tội phạm học. Tuy nhiên, do khác nhau về văn hóa, phong tục tập quán, thể chế chính trị, điều kiện kinh tế nên việc nghiên cứu về tội phạm học và phòng ngừa tội phạm nói chung cũng có những nét đặc trưng riêng.
Qua nghiên cứu các tài liệu nước ngoài, tác giả tóm tắt một số công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án như sau: E. Stiller, “Tội phạm học xã hội chủ nghĩa”, Nxb Staatsverlag Berlin, 1971. Trên cơ sở quan điểm Mác-xít, các tác giả đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản của tội phạm học. Theo tác giả, tội phạm học có hai loại, đó là tội phạm học xã hội chủ nghĩa và tội phạm học tư sản.
Trong đó, tội phạm học xã hội chủ nghĩa được xem là tội phạm học Mác-Lênin và được định nghĩa là một ngành khoa học xã hội mà đối tượng của nó bao gồm các vấn đề xã hội cũng như các vấn đề tâm lý tội phạm. Kudriavsev, “Tính nguyên nhân của tội phạm học”, Nxb Pháp lý Matxcova, 1974. Đây là công trình có ý nghĩa tham khảo trong quá trình nghiên cứu phương pháp luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, có giá trị thiết thực đối với nghiên cứu sinh trong quá trình triển khai đề tài nghiên cứu của mình. Buchholz E, John Lekschas, Richard Hartmann, “Những vấn đề lý luận về luật hình sự, tố tụng hình sự và tội phạm học”, Viện thông tin khoa học xã hội, 1982.
Đây là tác phẩm của nhiều nhà luật học tên tuổi. Tác phẩm nghiên cứu các vấn đề lý luận chung về luật hình sự, tố tụng hình sự và tội phạm học. Nội dung nghiên cứu những vấn đề lý luận về tội phạm học được trình bày ở phần III của cuốn sách. Trong phần nội dung này đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản của tội phạm học trên cơ sở chủ nghĩa Mác-Lênin.
Các tác giả Buchholz E, John Lekschas, Richard Hartmann cho rằng, tội phạm học được phân làm hai loại, tội phạm học xã hội chủ nghĩa và tội phạm học tư sản, trong đó, tội phạm học xã hội chủ nghĩa được xem là 8 tội phạm học Mác-Lênin và được định nghĩa là một ngành khoa học xã hội mà đối tượng của nó bao gồm các vấn đề xã hội cũng như các vấn đề tâm lý tội phạm. Còn các tác giả Liên Xô như V.Kudrjacev thì con người phạm tội không phải là nguyên nhân của tội phạm, mặc dù con người khi quyết định phạm tội thì cái quyết định đó là nguyên nhân gần nhất, theo tác giả môi trường xã hội là cái có vai trò quyết định trong việc giải thích nguyên nhân của các hiện tượng xã hội trong đó có tội phạm. Xuất phát từ quan điểm triết học Mác – Lênin để đánh giá vai trò của điều kiện khách quan, trong đó có điều kiện thúc đẩy việc phạm tội, có điều kiện đóng vai trò tích cực trong việc phòng ngừa tội phạm và như vậy việc đấu tranh phòng chống tội phạm không chỉ dừng lại ở việc xóa bỏ nguyên nhân của tội phạm, dù đó là cơ bản, mà phải song song tiến hành việc thủ tiêu các điều kiện thúc đẩy tội phạm phát triển. Susan Geason và Paul Wilson, “Phòng chống tội phạm”, Nxb Viện tư pháp Úc, 1988.
Cuốn sách đã đưa ra quan điểm phòng ngừa tội phạm bằng cách nâng cao chất lượng sống cho con người thông qua nhiều hình thức khác nhau. Đồng thời khẳng định biện pháp phòng ngừa tốt nhất chính là việc triệt tiêu các điều kiện phạm tội. Tác giả đã khái quát được tình hình tội phạm và đưa ra nguyên nhân làm phát sinh tội phạm, đưa ra một số giải pháp về kinh tế để phòng ngừa tội phạm đối với nhóm tội hay tội phạm cụ thể. Can Ueda, “Tội phạm và tội phạm học ở Nhật Bản” do GS.
Nguyễn Xuân Yêm và GS. Hồ Trọng Ngũ dịch từ bản tiếng Nga của Nxb Tiến Bộ Maxcova, 1989. Cuốn sách đã nghiên cứu đến các biện pháp đấu tranh chống tội phạm. Tác giả đã đặc biệt nhấn mạnh và khẳng định các chính sách kinh tế văn hóa xã hội đều là các biện pháp đấu tranh chống tội phạm, đồng thời khẳng định chủ thể của hoạt động chống tội phạm gồm cả các nhà khoa học bên cạnh các chủ thể là cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội.
Điều đó có nghĩa là để phòng ngừa tội phạm có hiệu quả thì đòi hỏi cả hệ thống chính trị, xã hội phải vào cuộc thông qua các biện pháp tổng hợp bao gồm cả các chính sách kinh tế, văn hóa. Tim Newbukin, “Giáo trình tội phạm học”, Vương Quốc Anh, 1998. Cuốn sách có 6 phần, 36 chương. Tác phẩm nghiên cứu về phòng chống tội phạm tình huống, phòng chống tội phạm cộng đồng và ngăn ngừa tội phạm liên kết.
Cuốn sách cũng chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu các quan điểm, quan niệm và các biện pháp 9 phòng ngừa tội phạm dựa trên khía cạnh tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực với những vấn đề cơ bản của nó mà chưa nghiên cứu các biện pháp ngăn ngừa tội phạm cụ thể. Dasetakob, “Tội phạm học”, Nxb Trung tâm pháp lý Press, 2006. Tác giả cuốn sách đã chỉ rõ cơ sở lý luận của tội phạm học, nguyên nhân làm phát sinh và điều kiện tồn tại của tội phạm nói chung và những giải pháp cơ bản để phòng ngừa tội phạm. Đồng thời tác phẩm cũng đề cập đến những vấn đề lý luận của tội phạm học, như hành vi phạm tội phổ biến, đến nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội trong xã hội.
Hans Dieter Schwind, “Tội phạm học với ví dụ thực tế”, Nxb Kriminalistik, Heidelberg, 2007. Cuốn sách đã đề cập đến vấn đề thiết thực cho việc nhận thức toàn diện, sâu sắc về tội phạm học từ quá trình hình thành ở các thế kỷ trước cho đến hiện đại. Đồng thời, tác giả giải thích tại sao lịch sử tội phạm học lại có nhiều trường phái tội phạm học và nhiều học thuyết về tình hình tội phạm như vậy. Lý do chính mà tác giả khẳng định là ở vấn đề phương pháp luận, cái phải được sử dụng để nhận thức từ những vấn đề khái quát đến chi tiết.
Tác giả đã đưa ra quan điểm phải hệ thống hóa các khoa học pháp lý hình sự một cách chi tiết hơn trong đó có tội phạm học. Cách hiểu và cách nghiên cứu tình hình tội phạm, nguyên nhân và phòng ngừa tội phạm .ở mức độ lý luận chung và áp dụng cụ thể đều được tác giả đề cập một cách thực tế sâu sắc ở địa bàn châu Âu. Cuốn sách có giá trị cho nhận thức và nghiên cứu phát triển tội phạm học ở nước ta. Inshakov, “Nghiên cứu lý luận và phân tích tình hình tội phạm ẩn”, Nxb Matxcova, 2011.
Tác phẩm là một công trình khoa học có giá trị, cuốn sách đã nghiên cứu rất sâu sắc những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ẩn, chỉ ra cách thức, quy trình phân tích, đánh giá tình hình tội phạm ẩn. Nghiên cứu tình hình tội phạm một cách đầy đủ để hướng tới việc phòng ngừa tội phạm có hiệu quả, đòi hỏi phải nghiên cứu đồng thời cả về phần ẩn và phần hiện của tình hình tội phạm. Bởi vậy, tác giả cho rằng đây là một công trình có ý nghĩa tham khảo có giá trị để tác giả triển khái luận án của mình nhằm giải quyết phần ẩn của tình hình tội phạm buôn lậu trên địa bàn các tỉnh, thành thuộc khu vực miền Đông Nam Bộ. Frank Schmalleger, “Tội phạm học ngày nay” (tái bản lần thứ 6), Nxb Prentice Hall, 2012.
Cuốn sách đã nhấn mạnh đến hai vấn đề quan trọng là đối 10 tượng nghiên cứu và tính liên ngành của tội phạm học. Đây là một vấn đề hết sức sâu sắc, điều này có nghĩa là nghiên cứu về tội phạm học không chỉ bó hẹp ở việc nhận thức chủ yếu của khoa học tội phạm học mà phải hiểu biết các vấn đề của khoa học khác, để từ đó có cái nhìn tổng quan về các vấn đề liên quan đến tội phạm, trên cơ sở đó phân tích tổng hợp để tìm ra các quy luật của sự phạm tội để có các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm. Với lần tái bản thứ 6, Tác giả Frank Schmalleger cũng đã cập nhật những xu hướng thay đổi của tội phạm trong thế giới hiện đại, phân tích những ảnh hưởng và diễn biến mới trong đặc điểm của hành vi phạm tội và nguyên nhân của tội phạm. Những nghiên cứu liên quan đến tội buôn lậu Trong khi các công trình nghiên cứu lý luận về tội phạm học khá phong phú, cần đề cập rằng các công trình nghiên cứu chuyên biệt về phòng ngừa tội buôn lậu trong khoa học tội phạm học không nhiều.
Tùy theo quan điểm lập pháp của các nước khác nhau, hành vi buôn lậu cũng được quy định khác nhau trong pháp luật của các nước. Các nước Đông Âu thì cho rằng buôn lậu là tội phạm và quy định trong Bộ luật hình sự còn Pháp, Nhật Bản thì chỉ coi buôn lậu là vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Các nhà lập pháp của Liên Xô (trước đây) đã đồng nhất hành vi buôn lậu với hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, họ không đề cập đến mục đích mang hàng hóa qua biên giới có nhằm mục đích buôn bán kiếm lời hay không, theo đó buôn lậu là mang hàng hóa trái phép hoặc đồ vật có giá trị qua biên giới Liên Xô bằng cách ngụy trang, che giấu trong những thùng hàng đặc biệt hoặc sử dụng hồ sơ, giấy tờ hải quan giả và đối tượng buôn lậu hàng hóa tập trung vào chất nổ, thuốc độc, ma túy, vũ khí, thiết bị quân sự [3]. Richard Platt, “Lịch sử chống buôn lậu ở Anh”, Nxb History Press, 2012.
Nội dung cuốn sách đề cập đến sự hình thành và phát triển của tình hình buôn lậu ở Anh vào thế kỷ 18. Trong đó có sự mô tả chi tiết các phương thức, thủ đoạn của việc buôn lậu qua các thời kỳ và các biện pháp phòng ngừa buôn lậu của các cơ quan chức trách ở Anh. Marko Hajdinjak, “Chống buôn lậu ở Đông Nam châu Âu: Cuộc chiến tranh Nam Tư và sự phát triển của mạng lưới tội phạm khu vực ở Balkan”, Trung tâm Nghiên cứu dân chủ (CSD), Sofia, Bulgaria xuất bản năm 2002.
