Luận án TS Chính trị học: Sự biến đổi chính trị Việt Nam 1858-1945

Luận án tiến sĩ phân tích sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945, cung cấp cái nhìn sâu sắc về lịch sử và khoa học chính trị.

• Tác giả: Trần Thị Thu Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thanh Quất
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Sự Biến Đổi Chính Trị Ở Việt Nam Từ 1858 Đến 1945
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Mục lục
• Danh mục các chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH TRỊ, BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ
• 1.1. Tổng quan tư liệu, tài liệu và tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan tư liệu, tài liệu
• 1.1.2. Tổng quan các vấn đề đã được nghiên cứu
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về chính trị, biến đổi chính trị
• 1.2.1. Quan niệm về chính trị, biến đổi chính trị
• 1.2.2. Chính trị Việt Nam trong lịch sử, biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945 - Một số nhận thức chung
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM TỪ CHÍNH TRỊ PHONG KIẾN SANG CHÍNH TRỊ THỰC DÂN - PHONG KIẾN
• 2.1. Quá trình và nội dung biến đổi chính trị từ chính trị phong kiến sang chính trị thực dân - phong kiến
• 2.2. Lực lượng nắm giữ, ảnh hưởng tới quyền lực nhà nước gắn với kiểu và hình thức nhà nước ở Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm lược
• 2.3. Quá trình thay đổi lực lượng nắm giữ quyền lực nhà nước ở Việt Nam gắn với thay đổi kiểu và hình thức nhà nước sau khi thực dân Pháp xâm lược
• 2.4. Nguyên nhân biến đổi chính trị từ chính trị phong kiến sang chính trị thực dân - phong kiến
• 2.4.1. Nguyên nhân trực tiếp
• 2.4.2. Nguyên nhân sâu xa
• 2.5. Việc xác lập các cơ sở cho sự tồn tại của chính trị thực dân - phong kiến
• 2.5.1. Thiết lập các công cụ bảo vệ chính quyền
• 2.5.2. Xác lập cơ sở kinh tế cho sự cai trị thuộc địa
• 2.5.3. Xác lập cơ sở tư tưởng, văn hoá cho sự cai trị thuộc địa
• 2.5.4. Xác lập cơ sở xã hội cho sự cai trị thuộc địa
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ TỪ CHÍNH TRỊ THỰC DÂN PHONG KIẾN SANG CHÍNH TRỊ DÂN CHỦ NHÂN DÂN
• 3.1. Quá trình lựa chọn kiểu nhà nước cho bài toán độc lập ở Việt Nam từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX
• 3.2. Khuynh hướng tái lập kiểu nhà nước phong kiến cuối thế kỷ XIX
• 3.3. Khuynh hướng xác lập kiểu nhà nước tư sản đầu thế kỷ XX
• 3.4. Khuynh hướng lựa chọn kiểu nhà nước XHCN đầu thế kỷ XX
• 3.5. Quá trình nhận thức, hoạt động thực tiễn của Đảng cộng sản và sự chuẩn bị các tổ chức tiền nhà nước cho sự ra đời của một nhà nước mới ở Việt Nam
• 3.5.1. Quá trình nhận thức từ nhà nước công nông binh đến nhà nước dân chủ nhân dân và hoạt động thực tiễn của Đảng cộng sản
• 3.5.2. Chuẩn bị các hình thức tổ chức tiền nhà nước cho sự ra đời của một nhà nước mới ở Việt Nam
• 3.6. Quá trình xác lập chính trị dân chủ nhân dân thay thế chính trị thực dân - phong kiến
• 3.7. Sự thay thế lực lượng nắm giữ quyền lực nhà nước từ thực dân phong kiến sang nhân dân Việt Nam
• 3.8. Xác lập các yếu tố của một nền chính trị mới
• 3.9. Ý nghĩa và hệ quả của sự biến đổi chính trị từ chính trị thực dân - phong kiến sang chính trị dân chủ cộng hoà
• 3.10. Tiểu kết chương 3
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ năm 1858 đến 1945 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử dân tộc. Giai đoạn này chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ từ chính trị phong kiến sang chính trị thực dân, và sau đó là sự hình thành của chính trị dân chủ nhân dân. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc quyền lực mà còn tác động sâu sắc đến đời sống xã hội và văn hóa của người dân Việt Nam.

1.1. Lịch sử chính trị Việt Nam giai đoạn 1858 1945

Giai đoạn từ 1858 đến 1945 đánh dấu sự xâm lược của thực dân Pháp và những phản ứng của người dân Việt Nam. Sự kiện này không chỉ là một cuộc chiến tranh mà còn là một cuộc cách mạng về tư tưởng và chính trị, dẫn đến sự hình thành các phong trào yêu nước và cách mạng.

1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi chính trị

Có nhiều yếu tố tác động đến sự biến đổi chính trị ở Việt Nam trong giai đoạn này, bao gồm sự can thiệp của thực dân Pháp, các phong trào yêu nước, và sự thay đổi trong tư tưởng chính trị của các tầng lớp xã hội. Những yếu tố này đã tạo ra một bối cảnh phức tạp cho sự phát triển của chính trị Việt Nam.

II. Vấn đề và thách thức trong sự biến đổi chính trị ở Việt Nam

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về quyền lực mà còn là một quá trình đầy thách thức. Các lực lượng chính trị khác nhau đã phải đối mặt với nhiều vấn đề như sự đàn áp của thực dân, sự phân hóa trong xã hội và những mâu thuẫn nội bộ.

2.1. Sự đàn áp của thực dân Pháp

Thực dân Pháp đã áp dụng nhiều biện pháp đàn áp để duy trì quyền lực, từ việc kiểm soát thông tin đến việc đàn áp các phong trào yêu nước. Điều này đã tạo ra một môi trường chính trị căng thẳng và đầy mâu thuẫn.

2.2. Mâu thuẫn trong các phong trào yêu nước

Các phong trào yêu nước ở Việt Nam trong giai đoạn này không đồng nhất, dẫn đến sự phân hóa và mâu thuẫn giữa các nhóm. Những mâu thuẫn này đã ảnh hưởng đến khả năng tổ chức và lãnh đạo của các phong trào, làm giảm hiệu quả của các hoạt động cách mạng.

III. Phương pháp nghiên cứu sự biến đổi chính trị ở Việt Nam

Để nghiên cứu sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội và chính trị. Các phương pháp này giúp phân tích sâu sắc các yếu tố tác động và kết quả của sự biến đổi.

3.1. Phương pháp lịch sử

Phương pháp lịch sử cho phép xem xét sự biến đổi chính trị trong bối cảnh lịch sử cụ thể, từ đó hiểu rõ hơn về nguyên nhân và hệ quả của các sự kiện chính trị.

3.2. Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh giúp đối chiếu sự biến đổi chính trị ở Việt Nam với các quốc gia khác trong khu vực, từ đó rút ra những bài học và kinh nghiệm quý báu cho quá trình phát triển chính trị hiện tại.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu sự biến đổi chính trị

Nghiên cứu sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945 không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Những bài học từ quá khứ có thể giúp định hình chính sách và chiến lược phát triển hiện tại.

4.1. Bài học từ lịch sử

Những bài học từ sự biến đổi chính trị có thể giúp các nhà lãnh đạo hiện tại hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc lắng nghe ý kiến của người dân và xây dựng một hệ thống chính trị dân chủ hơn.

4.2. Định hình chính sách phát triển

Nghiên cứu này có thể cung cấp những thông tin quý giá cho việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, từ đó góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

V. Kết luận và tương lai của sự biến đổi chính trị ở Việt Nam

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945 đã để lại nhiều bài học quý giá cho hiện tại và tương lai. Việc hiểu rõ quá khứ sẽ giúp định hình một tương lai tốt đẹp hơn cho đất nước.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu lịch sử

Nghiên cứu lịch sử chính trị không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá khứ mà còn cung cấp những bài học quý giá cho việc xây dựng tương lai. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Tương lai của sự biến đổi chính trị ở Việt Nam cần được xây dựng trên nền tảng của sự hiểu biết và tôn trọng lịch sử. Việc phát triển một hệ thống chính trị dân chủ và công bằng sẽ là mục tiêu quan trọng trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH TRỊ, BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ 1. Tổng quan tư liệu, tài liệu và tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tư liệu, tài liệu Đây là một luận án lịch sử chính trị, do đó tư liệu, tài liệu phục vụ cho luận án có thể khái quát thành hai nhóm chính: Nhóm tư liệu, tài liệu sử học và nhóm tư liệu, tài liệu chính trị học liên quan trực tiếp, gián tiếp đến đề tài nghiên cứu. Nhóm tư liệu, tài liệu sử học liên quan đến đề tài nghiên cứu Tác giả ý thức rõ ràng rằng đây là một luận án thuộc chuyên ngành chính trị học, tuy nhiên là lịch sử chính trị Việt Nam, do đó những tư liệu, tài liệu lịch sử được sử dụng trong luận án là những chất liệu không thể thiếu để làm nổi rõ nội dung chính trị học, chất chính trị học.

Luận án bàn tới sự biến đổi chính trị ở Việt Nam trong thời gian từ 1858 đến 1945. Sự biến đổi chính trị này không thể tách rời bức tranh tổng thể của xã hội Việt Nam cũng như bức tranh chung của lịch sử các nước trong khu vực Đông Nam Á, châu Á, lịch sử thế giới cận, hiện đại với nhiều thăng trầm, biến động. Mặt khác, sự biến đổi chính trị cũng không thể tách rời những vận động về kinh tế, về văn hoá, xã hội, tư tưởng. trong lòng xã hội Việt Nam thời kỳ cận, hiện đại.

Những vận động về chính trị mà trung tâm là thay đổi giai cấp cầm quyền gắn với thay đổi kiểu nhà nước và hình thức nhà nước sẽ dẫn tới sự thay đổi của đời sống chính trị gắn với những con người chính trị (Thủ lĩnh chính trị, quần chúng nhân dân), các phong trào chính trị, các hoạt động chính trị, các quan hệ chính trị, đường lối chính trị của lực lượng cầm quyền. Mặt khác, có thể thấy, trong thời kỳ lịch sử này, chính trị Việt Nam đã vận động từ chính trị phong kiến sang chính trị thực dân - phong kiến và cuối giai đoạn này chuyển sang chính trị dân chủ nhân dân. Như vậy, nghiên cứu sự biến đổi chính trị trong thời cận, hiện đại không thể không khai thác một lượng tư liệu khá lớn liên quan đến chế độ thuộc địa của Pháp ở Việt Nam cùng với những tư liệu liên quan đến chế độ phong kiến 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhà Nguyễn và chế độ dân chủ nhân dân. Tuy nhiên những tài liệu lịch sử chính trị chuyên sâu về những nội dung kể trên ở Việt Nam chưa nhiều, tác giả khai thác thông qua những tài liệu lịch sử chung về từng giai đoạn lịch sử cụ thể trong đó chế độ chính trị đó tồn tại.

Do đó, để có được thông tin về những vấn đề trên phục vụ cho luận án, những tư liệu, tài liệu sử học dùng trong luận án theo tiêu chí nội dung có thể phân thành một số nhóm chính sau: * Nhóm tư liệu, tài liệu về lịch sử cận, hiện đại của thế giới, của các nước trong khu vực Đông Nam Á, châu Á; lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc cũng như lịch sử Việt Nam thời cận, hiện đại. * Nhóm tư liệu, tài liệu liên quan đến chế độ phong kiến nhà Nguyễn và xã hội Việt Nam dưới chế độ phong kiến nhà Nguyễn đặc biệt ở thời Tự Đức. * Nhóm tư liệu, tài liệu liên quan đến chế độ thuộc địa của Pháp ở Việt Nam và xã hội Việt Nam dưới chế độ thuộc địa của Pháp. * Nhóm tư liệu, tài liệu liên quan đến chế độ dân chủ nhân dân.

Trước hết, không phải là một người nghiên cứu lịch sử mà là một người nghiên cứu chính trị học tiếp cận và xử lý nguồn sử liệu khổng lồ với tác giả là một điều không dễ dàng. Do đó, những tư liệu, tài liệu về phương pháp luận sử học đặc biệt có ý nghĩa với tác giả. Mặc dù tác giả không phân những tư liệu, tài liệu này thành một nhóm, song những tư liệu loại này cho phép tác giả có thể thâu tóm và làm chủ ở mức độ nhất định nguồn sử liệu, trên cơ sở đó xử lý dưới giác độ của khoa học chính trị. Những tác phẩm loại này có thể kể ra điển hình như: Triết học lịch sử hiện đại của Hà Văn Tấn, Các tác giả kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin bàn về khoa học lịch sử.

Với các nhóm tư liệu, tài liệu sử học nêu trên, tác giả luận án đã khai thác, sử dụng theo hướng cụ thể như sau: Để có những thông tin về bức tranh của thế giới trong gần một thế kỷ từ 1858 đến 1945 với những đường nét cơ bản nhất cho chúng ta thấy bối cảnh chung trong đó những biến đổi chính trị diễn ra tại Việt Nam, luận án sử dụng khá nhiều các tác phẩm đại cương sử, thông sử về lịch sử thế giới cận hiện đại như: Lịch sử thế giới 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện đại từ 1917 đến 1945 (quyển A và B) do Nguyễn Anh Thái chủ biên, Lịch sử thế giới của Trần Thị Vinh, Lịch sử thế giới cận đại của Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng, Quan hệ quốc tế thế kỷ XX của Nguyễn Quốc Hùng,. Việt Nam định vị ở đâu, chịu sự tác động và chi phối của những nhân tố quốc tế nào?. Những tác phẩm về lịch sử thế giới cận, hiện đại sẽ cung cấp cho tác giả nguồn tư liệu hữu ích để nhìn Việt Nam trong bức tranh chung, nhìn sự vận động của Việt Nam trong sự vận động chung của các quốc gia trong khu vực và thế giới. Những tác phẩm lịch sử liên quan đến các quốc gia trong khu vực thời kỳ cận, hiện đại cung cấp nguồn tư liệu cho phép tác giả có thể so sánh vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam với các nước trong khu vực như Thái Lan, Nhật Bản, Ấn Độ.

Trước hết là các tác phẩm lịch sử chung về khu vực cũng như lịch sử chung của các quốc gia này, có thể kể ra như: Lịch sử Đông Nam Á của D.E Hall, Lịch sử phát triển Đông Nam Á của Mary Somers Heid Hues, Lịch sử Đông Nam Á do Lương Ninh chủ biên, Tìm hiểu lịch sử các nước Đông Nam Á ASEAN (Trước công nguyên đến thế kỷ XX) của Nguyễn Văn Nam, Lịch sử Nhật Bản của P. Caiger do Nguyễn Văn Sỹ biên dịch,. Sau nữa là tư liệu liên quan đến các sự kiện lớn xảy ra ở các quốc gia trong khu vực thời kỳ cận, hiện đại có mối quan hệ, ảnh hưởng nhất định tới đời sống chính trị Việt Nam như Phong trào cải cách ở một số nước Đông Á giữa thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX do Vũ Dương Ninh chủ biên, Mấy vấn đề lịch sử châu Á và lịch sử Việt Nam, một cách nhìn của Nguyễn Văn Hồng, Con đường cứu nước trong đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước châu Á do Đỗ Thanh Bình chủ biên, “Đông Du Trung Quốc - Việt Nam”- một hiện tượng lịch sử khu vực thời cận đại; Tôn Trung Sơn - Hồ Chí Minh, mối đồng cảm lịch sử và thời đại của Nguyễn Văn Hồng, Tôn Trung Sơn và các nhà cách mạng Việt Nam của Phạm Xanh, Vấn đề xây dựng bộ máy nhà nước hiện đại ở Nhật Bản dưới chính quyền Minh Trị của Đặng Xuân Kháng, Nhật Bản và phong trào Đông Du - Tính hai mặt của Nhật Bản thời Minh Trị của Eto Shinkichi (trong kỷ yếu hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần thứ nhất). Trong tác phẩm của Doãn Chính, Phạm Đào Thịnh: Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX nhiều nội dung cũng đề cập đến lịch sử so sánh có thể sử dụng và khai thác cho luận án.

Nhiều tác phẩm của Mác trong bộ Mác - Ănghen toàn tập bàn về sự cai trị của thực dân Anh ở Ấn Độ hay tác phẩm của Hồ Chí Minh so sánh sự cai trị của thực dân Pháp ở Việt Nam với sự cai trị của thực dân Anh ở Ấn Độ, sự cai trị của các đế quốc khác ở Trung Quốc. đều được tác giả tham khảo và sử dụng trong luận án ở mức độ khác nhau. Luận án tiến sĩ Lịch sử của Nghiên cứu sinh Trần Thị Thanh Vân về Chính sách thực dân của Anh ở Ấn Độ từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX cũng là một nguồn tài liệu tham khảo có ý nghĩa cho tác giả trong triển khai luận án của mình đặc biệt khi so sánh cách tổ chức bộ máy chính quyền thực dân của Anh ở Ấn Độ và của thực dân Pháp ở Đông Dương, Việt Nam. Luận án tập trung nghiên cứu biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945.

Khoảng thời gian gần trăm năm này chỉ là một giai đoạn trong lịch sử nhiều nghìn năm của dân tộc Việt Nam. Chúng ta không thể nghiên cứu về giai đoạn lịch sử này mà không thấy Việt Nam 1858-1945 định vị trong nhiều nghìn năm lịch sử dân tộc như thế nào, gắn kết với quá khứ dân tộc và kế thừa những di sản của ông cha để xây dựng nên thời đại của mình ra sao?. Những tác phẩm về lịch sử Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử, đặc biệt những cuốn thông sử về lịch sử Việt Nam cận, hiện đại cung cấp cho tác giả một nguồn tư liệu hữu ích sử dụng trong luận án. Nhóm thông tin này cho phép tác giả có cái nhìn tổng thể về Việt Nam 1858-1945 định vị trong lịch sử nhiều nghìn năm của dân tộc cũng như tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội,.

Việt Nam ngót một thế kỷ đầy bi tráng (1858-1945) trong đó diễn ra những biến đổi lớn về mọi mặt của đời sống xã hội mà biến đổi chính trị là nội dung đang được tác giả quan tâm nghiên cứu. Những tác phẩm lịch sử chung của Việt Nam có thể kể ra điển hình như: Tiến trình lịch sử Việt Nam do Nguyễn Quang Ngọc chủ biên, Đại cương lịch sử Việt Nam của Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, Việt Nam một thiên lịch sử của Nguyễn Khắc Viện, Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1884 của Nguyễn Phan Quang, Võ Xuân Đàn,. Cùng với những tư liệu, tài liệu lịch sử chung này là những tác phẩm lịch sử 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việt Nam liên quan trực tiếp đến giai đoạn 1858-1945. Đây là nguồn tư liệu, tài liệu được khai thác, sử dụng nhiều trong luận án khi phân tích bối cảnh lịch sử xã hội trong đó những biến đổi chính trị diễn ra.