Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục với đề tài "Quản lí bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học ở cấp Quận trên địa bàn thành phố Hà Nội" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Anh Tuấn dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đặng Thành Hưng và TS. Phạm Quang Tiệp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (năm bảo vệ: 2022). Luận án thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục, mã số 9.14.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi sự chuyển dịch căn bản từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc năng lực nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo, trọng tâm là năng lực dạy học.

Thực tiễn tại thành phố Hà Nội với 30 Phòng Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cấp quận, huyện cho thấy công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học đã được triển khai nhưng vẫn bộc lộ tính chất rời rạc, thiếu hệ thống, dẫn đến việc năng lực dạy học thực tế của giáo viên chưa đáp ứng đồng đều yêu cầu đổi mới. Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên, song chưa có công trình nào tập trung giải quyết toàn diện vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo tiếp cận phát triển năng lực dạy học ở cấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất hệ thống biện pháp quản lý ở cấp quận trong bồi dưỡng giáo viên tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định qua 4 nội dung cụ thể:

  1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học.
  2. Đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học ở cấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội.
  3. Đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học ở cấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội.
  4. Xác định tính cấp thiết, tính khả thi và kiểm chứng hiệu quả của biện pháp quản lý thông qua phương pháp chuyên gia và thực nghiệm khoa học.

Giả thuyết khoa học

Trong bối cảnh thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, các chương trình bồi dưỡng hiện thời ở cấp quận chưa mang lại hiệu quả cao do năng lực dạy học của giáo viên vẫn còn những hạn chế nhất định. Nếu các biện pháp quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học được đề xuất phù hợp với thực tiễn cấp quận thì sẽ tác động tích cực đến sự phát triển năng lực dạy học của giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục tiểu học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học ở cấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội.
  • Đối tượng nghiên cứu: Quản lý bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học ở cấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực dạy học.
  • Chủ thể quản lý: Cán bộ quản lý Phòng GD&ĐT các quận, huyện.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào các biện pháp quản lý cấp quận đối với hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên tiểu học theo định hướng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
  • Phạm vi không gian và quy mô mẫu khảo sát: Khảo sát tại 21 trường tiểu học thuộc 7 quận, huyện đại diện trên địa bàn thành phố Hà Nội: quận Cầu Giấy (3 trường), quận Đống Đa (3 trường), huyện Ba Vì (3 trường), quận Bắc Từ Liêm (3 trường), quận Thanh Xuân (3 trường), huyện Chương Mỹ (3 trường), quận Hoàng Mai (3 trường). Mẫu khảo sát gồm cán bộ quản lý cấp quận, cán bộ quản lý cấp trường và giáo viên tiểu học.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến phát triển năng lực, bồi dưỡng giáo viên và quản lý bồi dưỡng giáo viên:

Các nghiên cứu quốc tế

  • Về mô hình và phương thức bồi dưỡng giáo viên: Elena Melekhina phân tích mô hình bồi dưỡng giáo viên trường nông thôn tại Đại học Kỹ thuật Bang Novosibirsk (Nga), nhấn mạnh sự cần thiết phải điều chỉnh thiết kế khóa học theo nhu cầu người học; Jack Richards đề xuất các chiến lược phát triển chuyên môn giảng dạy ngôn ngữ (tự giám sát, viết nhật ký, quan sát lớp học, huấn luyện đồng đẳng, nghiên cứu hành động); Toutaoui và Mebdoua Zoulikha nhấn mạnh vai trò của kỹ năng sư phạm và năng lực quản lý lớp học trong cải cách giáo dục.
  • Về tiếp cận dạy học và phát triển dựa trên năng lực: K. Paprock khái quát 5 đặc tính của hướng tiếp cận năng lực (lấy học sinh làm trung tâm, đáp ứng chính sách, định hướng thực tiễn cuộc sống, linh hoạt và tiêu chuẩn rõ ràng); Kerka phân tích các ưu thế của tiếp cận năng lực trong cá nhân hóa người học và chú trọng kết quả đầu ra; Boyatzid nêu quy trình ba khía cạnh xử lý mô hình năng lực (xác định, phát triển và đánh giá khách quan); Morley và Vilkinas tổng kết 16 đặc tính xác định năng lực của nhà quản lý khu vực công; Mary Jo Blahna (2005) xác lập mô hình năng lực nhân sự gồm Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ (KSA). Ngoài ra, luận án điểm lại các khung tiêu chuẩn nghề nghiệp tại Anh, New Zealand, Úc, Mỹ và định nghĩa của F. Weinert, McLagan P.A, X. Rogiers, Barnett.

Các nghiên cứu trong nước

  • Về bồi dưỡng và nâng cao năng lực giáo viên tiểu học: Nguyễn Thanh Phú (2006) nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số tại Bình Phước; Phùng Như Thụy (2008) nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên tiểu học môn Toán; Nguyễn Quang Nhữ (2013, 2014) làm rõ thực trạng và nội dung bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp; Trần Thị Yên (2015, 2016) nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên tiểu học dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc; Nông Thị Quyên (2000) nghiên cứu bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên tiểu học miền núi Cao Bằng; Nguyễn Thị Thu Hà (2002), Nguyễn Thị Hà (2003) nghiên cứu phương pháp bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng chương trình và sách giáo khoa mới; Phan Thị Lạc (2004) nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên qua truyền hình khoa học VTV2; Trần Bá Hoành (2004) phân tích năng lực và kỹ năng dạy học; Vũ Xuân Hùng (2010, 2011) xây dựng quy trình rèn luyện năng lực dạy học thực hiện; Trần Thị Hải Yến (2012) nghiên cứu bồi dưỡng năng lực dạy học tại tổ chuyên môn; Phạm Viết Vượng (2006) đánh giá năng lực thực hiện chương trình của giáo viên tiểu học; Dư Thanh Hồng (2015) khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên tiểu học huyện U Minh (Cà Mau); Chế Thị Hải Linh (2017) nghiên cứu khung năng lực giáo viên tiểu học; Đỗ Hoàng Mai (2016) nghiên cứu thiết kế kế hoạch bài dạy môn Toán; Bùi Thị Mai Đông (2005) khảo sát thành tố tâm lý trong năng lực dạy học của giáo viên tiểu học; Đặng Thị Hồng Doan (2011) nghiên cứu bồi dưỡng năng lực dạy học qua mô hình "nghiên cứu bài học".
  • Về quản lý bồi dưỡng giáo viên: Nguyễn Thị Tuyết (2013) nghiên cứu quản lý bồi dưỡng giáo viên THPT tại Hà Nội; Nguyễn Thị Lạc (2005) nghiên cứu bồi dưỡng kỹ năng dạy học cho giáo viên tiểu học tỉnh Bến Tre; Hồ Trọng Đường (2005) đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học tỉnh Bình Phước; Chế Thị Hải Linh (2017) nghiên cứu quản lý đào tạo giáo viên tiểu học theo năng lực; Bùi Việt Hà (2017) nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội phát triển đội ngũ giáo viên tại huyện Đầm Hà (Quảng Ninh); Đặng Thành Hưng nghiên cứu về quản lý giáo dục, phân cấp quản lý và chuẩn năng lực.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Tổng quan cho thấy các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào các khía cạnh đơn lẻ như bồi dưỡng kỹ năng giảng dạy môn học cụ thể, bồi dưỡng tại địa bàn miền núi, hoặc nghiên cứu chung về chuẩn nghề nghiệp. Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng chuyên biệt ở cấp cơ quan quản lý giáo dục quận, huyện trên địa bàn Hà Nội nhằm phát triển trực tiếp năng lực dạy học của giáo viên tiểu học theo yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

  • Khái niệm năng lực: Luận án tổng hợp hai nhóm quan điểm chính:

    1. Năng lực là thuộc tính tâm lý cá nhân (Phạm Minh Hạc, Nguyễn Quang Uẩn, Vũ Dũng, F. Weinert).
    2. Năng lực là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ vào giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn trong điều kiện cụ thể (Đặng Thành Hưng, McLagan, Rogiers, Barnett). Tác giả xác định: Năng lực là tổ hợp các yếu tố kiến thức, kỹ năng, thái độ và kinh nghiệm cá nhân cho phép cá nhân thực hiện có hiệu quả một công việc trong các điều kiện cụ thể và theo các chuẩn mực nhất định.

  • Cấu trúc năng lực của người giáo viên tiểu học: Gồm 3 thành tố: Năng lực chuyên môn, Năng lực sư phạm (bao gồm Năng lực dạy học và Năng lực giáo dục), Năng lực xã hội.

Thành tố năng lực Nhóm năng lực thành phần theo tiếp cận của luận án
1. Nhóm năng lực chuẩn bị dạy học - Năng lực nghiên cứu chương trình dạy học.
- Năng lực thiết kế bài học.
- Năng lực số hóa và ứng dụng ICT trong dạy học.
2. Nhóm năng lực tổ chức dạy học - Năng lực phát hiện về học sinh.
- Năng lực ứng dụng ICT trong dạy học.
- Năng lực lãnh đạo và quản lý hành vi học tập của học sinh.
- Năng lực tổ chức giờ học.
- Năng lực thực hiện các biện pháp và kỹ thuật dạy học.
3. Nhóm năng lực đánh giá và quản lý hồ sơ học tập - Năng lực xác định tiêu chí đánh giá, nội dung đánh giá.
- Năng lực thiết kế công cụ đánh giá và tổ chức đánh giá.
- Năng lực số hóa và ứng dụng ICT trong quản lý hồ sơ học sinh.
  • Căn cứ pháp lý: Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT ban hành Quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông (5 tiêu chuẩn, 15 tiêu chí); Nghị định số 71/2020/NĐ-CP quy định lộ trình thực hiện nâng trình độ chuẩn được đào tạo của giáo viên mầm non, tiểu học, trung học cơ sở; Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
  • Khung quản lý bồi dưỡng cấp quận: Phòng GD&ĐT thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với giáo dục tiểu học thông qua 3 loại hình chương trình bồi dưỡng (Chương trình 01: nhiệm vụ năm học; Chương trình 02: nhiệm vụ phát triển giáo dục địa phương theo từng thời kỳ; Chương trình 03: phát triển nghề nghiệp thường xuyên). Các khâu quản lý bao gồm: quản lý mục tiêu, xây dựng chương trình, quản lý hình thức/phương pháp, phối hợp lực lượng, quản lý tự bồi dưỡng, quản lý điều kiện bảo đảm và kiểm tra đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại, hệ thống hóa các văn kiện chính sách, tài liệu khoa học quản lý, lý luận dạy học và tâm lý học giáo dục.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra bằng bảng hỏi đối với cán bộ quản lý Phòng GD&ĐT, cán bộ quản lý trường tiểu học và giáo viên.
    • Phỏng vấn sâu, xin ý kiến chuyên gia giáo dục và cán bộ quản lý.
    • Phân tích hồ sơ, văn bản chỉ đạo quản lý bồi dưỡng.
    • Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study) tại 02 trường tiểu học.
    • Phương pháp thực nghiệm khoa học có đối chứng.
  • Phương pháp xử lý dữ liệu: Xử lý số liệu bằng thống kê mô tả, kiểm định T-Test, xác định giá trị $p$, đo mức độ ảnh hưởng (Effect Size), bảng đánh giá thang đo Likert, kiểm định bình phương ($\chi^2$) và hệ số tương quan Hopkins.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Quản lí bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học ở cấp Quận

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực dạy học và quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học:

  • Phân tích khái niệm năng lực nghề nghiệp, năng lực sư phạm và định vị cấu trúc năng lực dạy học của giáo viên tiểu học theo yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục.
  • Xác lập mô hình bồi dưỡng giáo viên tiểu học tập trung vào 3 nhóm năng lực: chuẩn bị dạy học, tổ chức dạy học và đánh giá/quản lý hồ sơ học sinh.
  • Phân tích chức năng, vai trò quản lý nhà nước của Phòng GD&ĐT cấp quận trong việc lập kế hoạch, chỉ đạo nội dung, tổ chức phương thức bồi dưỡng, phối hợp các lực lượng xã hội và kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng.
  • Phân loại 5 nhóm yếu tố tác động đến quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học:
    1. Sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước.
    2. Bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội.
    3. Sự quản lý của Phòng GD&ĐT.
    4. Năng lực quản lý của cơ sở giáo dục tiểu học.
    5. Nhận thức và vai trò tự học của giáo viên.

Chương 2: Thực trạng quản lí bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học ở cấp Quận trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 21 trường tiểu học thuộc 7 quận, huyện trên địa bàn Hà Nội:

  • Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên tiểu học: Khảo sát chi tiết qua các nhóm năng lực thành phần: năng lực nghiên cứu học sinh và chương trình; năng lực lãnh đạo và quản lý hành vi học tập; năng lực thiết kế dạy học; năng lực dạy học trực tiếp; năng lực thực hiện biện pháp và kỹ thuật dạy học cụ thể; năng lực số hóa và ứng dụng CNTT/ICT. Kết quả ghi nhận giáo viên có sự chuyển biến về nhận thức nhưng năng lực ứng dụng ICT, năng lực thiết kế công cụ đánh giá và năng lực quản lý hành vi học tập của học sinh còn hạn chế.
  • Thực trạng hoạt động bồi dưỡng: Hoạt động bồi dưỡng hiện thời chủ yếu tập trung vào bồi dưỡng đại trà theo nhiệm vụ năm học; nội dung bồi dưỡng phát triển năng lực dạy học chuyên sâu chưa được cá nhân hóa; hình thức bồi dưỡng còn mang tính thuyết giảng một chiều, thiếu các hoạt động trải nghiệm, phân tích tình huống thực tế và nghiên cứu bài học.
  • Thực trạng quản lý bồi dưỡng của cấp quận:
    • Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về sự cần thiết của quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học ở mức cao, nhưng việc cụ thể hóa mục tiêu thành tiêu chí đo lường định lượng còn hạn chế.
    • Quản lý nội dung, chương trình bồi dưỡng chưa bám sát triệt để nhu cầu thực tế của từng nhóm giáo viên (đặc biệt là khối trường ngoài công lập).
    • Công tác kiểm tra, đánh giá sau bồi dưỡng còn mang tính hành chính, chủ yếu ghi nhận sự tham gia thay vì đánh giá sự thay đổi trong hành vi và kết quả giảng dạy thực tế trên lớp.
    • Các điều kiện bảo đảm về cơ sở vật chất, hạ tầng số và kinh phí cho bồi dưỡng chưa đồng đều giữa các quận nội thành và các huyện ngoại thành.

Chương 3: Biện pháp quản lí bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng, tác giả xác lập 4 nguyên tắc đề xuất biện pháp: đảm bảo tính hệ thống, đảm bảo tính khả thi, đảm bảo tính đồng bộ, và đảm bảo tính thực tiễn.

Luận án đề xuất 6 biện pháp quản lý bồi dưỡng ở cấp quận:

[Hệ thống 6 biện pháp quản lý bồi dưỡng GVTH cấp quận]

Mỗi biện pháp được cấu trúc đầy đủ gồm 3 thành tố: Mục tiêu của biện pháp; Nội dung và cách thức tiến hành; Điều kiện thực hiện.

Tổng hợp 6 biện pháp quản lý đề xuất

STT Tên biện pháp Nội dung và mục tiêu trọng tâm
1 Tập huấn nâng cao nhận thức của CBQL và giáo viên về năng lực dạy học Nâng cao hiểu biết cho cán bộ quản lý cấp quận, ban giám hiệu và giáo viên về khung năng lực dạy học theo Chương trình GDPT 2018; thống nhất nhận thức về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng theo định hướng phát triển năng lực.
2 Ban hành hệ thống tiêu chí đánh giá các năng lực dạy học của giáo viên Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá định lượng và định tính các năng lực dạy học thành phần, cung cấp công cụ chuẩn hóa cho việc đánh giá năng lực giảng dạy, hoạt động học và quá trình tự bồi dưỡng của giáo viên.
3 Xây dựng kế hoạch, văn bản hướng dẫn bồi dưỡng phát triển năng lực dạy học Thể chế hóa hoạt động bồi dưỡng thông qua kế hoạch trung hạn, dài hạn và các hướng dẫn chuyên môn chi tiết từ Phòng GD&ĐT đến từng cơ sở giáo dục tiểu học.
4 Chuyển đổi số ứng dụng trong hoạt động quản lý bồi dưỡng Ứng dụng nền tảng công nghệ thông tin trong việc quản lý hồ sơ bồi dưỡng, cung cấp học liệu số, theo dõi tiến độ tự bồi dưỡng và hỗ trợ tương tác chuyên môn trực tuyến.
5 Tổ chức đánh giá và tự đánh giá hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học Thiết lập quy trình đánh giá đa chiều (cấp quận đánh giá, nhà trường đánh giá, đồng nghiệp và giáo viên tự đánh giá) gắn kết quả bồi dưỡng với thực hành sư phạm.
6 Bồi dưỡng theo cụm chuyên môn cho cơ sở giáo dục ngoài công lập Tổ chức mạng lưới sinh hoạt chuyên môn liên trường theo cụm địa bàn nhằm hỗ trợ, nâng cao năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên tại các trường tiểu học ngoài công lập.

Khảo nghiệm và thực nghiệm khoa học

  • Khảo nghiệm chuyên gia: Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của 6 biện pháp quản lý thông qua phiếu hỏi đối với cán bộ quản lý và giáo viên tiểu học. Kết quả ghi nhận điểm trung bình đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của tất cả các biện pháp đều ở mức cao và có mối tương quan chặt chẽ.
  • Thực nghiệm khoa học: Triển khai thực nghiệm tại 02 trường tiểu học (nghiên cứu trường hợp) nhằm kiểm chứng hiệu quả tác động của các biện pháp quản lý đối với sự cải thiện năng lực dạy học của giáo viên. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng các công cụ thống kê:
    • Phân tích tần suất hội tụ điểm đánh giá sau thực nghiệm của giáo viên.
    • So sánh giá trị trung bình điểm số trước và sau thực nghiệm.
    • Kiểm định T-Test xác định ý nghĩa thống kê của sự khác biệt ($p < 0.05$).
    • Đánh giá mức độ ảnh hưởng (Effect Size), đo thái độ của giáo viên, kiểm định bình phương ($\chi^2$) và hệ số tương quan Hopkins, khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp can thiệp quản lý.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về năng lực dạy học của giáo viên tiểu học trong bối cảnh thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018; xác định cấu trúc năng lực dạy học gồm 3 nhóm thành tố: chuẩn bị giờ dạy, tổ chức giờ dạy, đánh giá và quản lý hồ sơ học tập.
  2. Xác lập khung lý thuyết về quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học ở cấp quận/huyện, làm rõ chức năng, nội dung quản lý của Phòng GD&ĐT và mối quan hệ giữa các chủ thể quản lý giáo dục.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng về năng lực dạy học của giáo viên tiểu học và thực trạng công tác quản lý bồi dưỡng của Phòng GD&ĐT tại 7 quận, huyện thuộc thành phố Hà Nội (khảo sát trên 21 trường tiểu học).
  2. Đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học có tính khả thi và phù hợp với điều kiện phân cấp quản lý giáo dục tại cấp quận.
  3. Kiểm chứng hiệu quả thực tế của các biện pháp quản lý thông qua thực nghiệm khoa học tại 02 trường tiểu học với hệ thống dữ liệu định lượng và các phép kiểm định thống kê toán học.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với Bộ GD&ĐT: Tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chuẩn nghề nghiệp và tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên tiểu học theo hướng lượng hóa năng lực; xây dựng ngân hàng học liệu số bồi dưỡng giáo viên dùng chung.
  • Đối với Sở GD&ĐT Hà Nội: Tăng cường phân cấp quản lý chuyên môn cho các Phòng GD&ĐT; chỉ đạo đồng bộ việc chuyển đổi số trong quản lý bồi dưỡng và hỗ trợ liên kết đào tạo giữa các quận nội thành và huyện ngoại thành.
  • Đối với UBND cấp quận, huyện: Bảo đảm nguồn kinh phí, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ công tác bồi dưỡng giáo viên; có cơ chế khuyến khích giáo viên tự học và nghiên cứu khoa học.
  • Đối với Phòng GD&ĐT: Chủ động xây dựng kế hoạch bồi dưỡng định kỳ và dài hạn; đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng gắn với hiệu quả giảng dạy thực tế; chú trọng hỗ trợ các cơ sở giáo dục ngoài công lập.
  • Đối với các trường tiểu học: Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học; tạo môi trường sư phạm thuận lợi cho giáo viên tự bồi dưỡng và chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

  • Phạm vi địa bàn: Khảo sát thực trạng được thực hiện tại 21 trường tiểu học thuộc 7 quận, huyện trên tổng số 30 đơn vị hành chính cấp huyện của thành phố Hà Nội.
  • Quy mô thực nghiệm: Hoạt động thực nghiệm khoa học chuyên sâu mới được tiến hành tại 02 trường tiểu học theo phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study).

Hướng nghiên cứu tiếp

  • Mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm sang các địa bàn quận, huyện còn lại của thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố khác nhằm kiểm chứng độ tương thích của mô hình quản lý bồi dưỡng.
  • Nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và các nền tảng học tập trực tuyến mở đối với việc cá nhân hóa lộ trình tự bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên tiểu học.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học: Tài liệu cung cấp khung lý luận chi tiết về năng lực dạy học của giáo viên tiểu học, phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng, cùng quy trình thiết kế và xử lý số liệu thực nghiệm khoa học bằng thống kê toán học.
  • Đối với cán bộ quản lý Phòng GD&ĐT và Sở GD&ĐT: Cung cấp 6 biện pháp quản lý bồi dưỡng ở cấp quận, khung tiêu chí đánh giá năng lực dạy học và giải pháp bồi dưỡng theo cụm chuyên môn cho các trường ngoài công lập.
  • Đối với cán bộ quản lý trường tiểu học và giáo viên: Cung cấp công cụ đánh giá, tự đánh giá năng lực dạy học và các định hướng sinh hoạt chuyên môn theo yêu cầu Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực dạy học của giáo viên tiểu học theo luận án gồm những nhóm thành tố nào?

Năng lực dạy học của giáo viên tiểu học được cấu trúc thành 3 nhóm thành tố chính:

  1. Nhóm năng lực chuẩn bị dạy học: Năng lực nghiên cứu chương trình dạy học, năng lực thiết kế bài học, năng lực số hóa và ứng dụng ICT trong dạy học.
  2. Nhóm năng lực tổ chức dạy học: Năng lực phát hiện về học sinh, năng lực ứng dụng ICT trong dạy học, năng lực lãnh đạo và quản lý hành vi học tập của học sinh, năng lực tổ chức giờ học, năng lực thực hiện các biện pháp và kỹ thuật dạy học.
  3. Nhóm năng lực đánh giá và quản lý hồ sơ học tập: Năng lực xác định tiêu chí đánh giá, nội dung đánh giá; năng lực thiết kế công cụ đánh giá và tổ chức đánh giá; năng lực số hóa và ứng dụng ICT trong quản lý hồ sơ học sinh.

2. Mẫu khảo sát thực trạng của đề tài được triển khai trên những địa bàn nào?

Khảo sát thực trạng được thực hiện trên mẫu gồm cán bộ quản lý cấp quận, cán bộ quản lý cấp trường và giáo viên thuộc 21 trường tiểu học tại 7 quận, huyện thuộc thành phố Hà Nội: quận Cầu Giấy (3 trường), quận Đống Đa (3 trường), huyện Ba Vì (3 trường), quận Bắc Từ Liêm (3 trường), quận Thanh Xuân (3 trường), huyện Chương Mỹ (3 trường) và quận Hoàng Mai (3 trường).

3. Luận án đề xuất những biện pháp quản lý bồi dưỡng cụ thể nào ở cấp quận?

Tác giả đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý:

  1. Tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về năng lực dạy học.
  2. Ban hành hệ thống tiêu chí đánh giá các năng lực dạy học của giáo viên, tiêu chí đánh giá quá trình học, tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên.
  3. Xây dựng và ban hành kế hoạch bồi dưỡng, văn bản hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên theo hướng phát triển năng lực dạy học.
  4. Chuyển đổi số ứng dụng trong hoạt động quản lý bồi dưỡng.
  5. Tổ chức đánh giá và tự đánh giá hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên.
  6. Bồi dưỡng theo cụm chuyên môn nhằm nâng cao năng lực giáo viên tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập.

4. Dữ liệu thực nghiệm khoa học của luận án được kiểm chứng bằng các công cụ thống kê nào?

Dữ liệu thực nghiệm được xử lý qua thống kê mô tả, kiểm định T-Test so sánh giá trị trung bình trước và sau thực nghiệm, xác định giá trị $p$, đo lường mức độ ảnh hưởng (Effect Size), đo thái độ của giáo viên qua thang đo Likert, kiểm định bình phương ($\chi^2$) và đánh giá tương quan Hopkins.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học tại 7 quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội. Công trình đề xuất 6 biện pháp quản lý cấp quận bám sát yêu cầu Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đồng thời kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp qua khảo nghiệm chuyên gia và thực nghiệm khoa học. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý giáo dục cấp quận trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học.