CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về cách mạng GPDT ở Việt Nam Cách mạng GPDT ở Việt Nam với đỉnh cao là thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 vi đại là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu ở những góc độ khác nhau. Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu là các bài viết được đăng tải trên các tạp chí khoa học, các đề tài nghiên cứu hoặc các sách chuyên khảo, tham khảo đã được xuất bản. Ở đây, chúng tôi chỉ đề cập đến những công trình nghiên cứu về cách mạng GPDT ở Việt Nam có liên quan trực tiếp đến quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa giai đoạn 1939 - 1945.
Nghiên cứu của các học giả trong nước Trong sỐ các công trình nghiên cứu ở Việt Nam về cách mạng GPDT, đáng chú ý có công trình Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam của tắc giả Trường Chinh, NXB Sự thật, Hà Nội, 1975. Đây là công trình nghiên cứu đề cập một cách toàn diện về cách mạng GPDT ở Việt Nam như: đối tượng, nhiệm vụ của cách mạng, lực lượng lãnh đạo và lực lượng tham gia cách mạng. Bên cạnh đó, công trình này cũng đã phân tích về tính chất, ý nghĩa lịch sử, về những ưu điểm và hạn chế của Cách mạng tháng Tám năm 1945. Công trình nghiên cứu này giúp chúng tôi nắm vững những vấn đề lý luận khi nghiên cứu về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa.
Cuốn Lịch sử Cách mạng tháng Tám của các tác giả Văn Tạo, Thành Thế Vi, Nguyễn Công Bình, NXB Sử học, 1960 đã làm rõ hoàn cảnh lịch sử, quá trình chuẩn bị và diễn biến của tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám năm 1945. Đồng thời, các tác giả cũng chỉ ra một số đặc điểm nổi bật của quá trình tổng khởi nghĩa giành chính quyền như: sự hành động mau lẹ, kịp thời; sự kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang trong quá trình khởi nghĩa giành chính quyên. Kết quả của công trình nghiên cứu này giúp chúng tôi có một cái nhìn tổng quát để rút ra những nhận xét, so sánh về cách mạng GPDT ở Thanh Hóa so với phong trào cách mạng chung của cả nước. Năm 1960, Viện Sử học xuất bản công trình Cách mạng tháng Tám - Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội và các địa phương, gồm 2 quyên.
Trong công trình này, các tác giả đã bổ sung những nguồn tư liệu phong phú về cách mạng GPDT ở các địa phương trong cả nước. Do vậy, đây là nguồn tài liệu đáng tin cậy để chúng tôi nghiên cứu, so sánh quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa với các địa phương, để từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá một cách khách quan và khoa học. Năm 1985, trên cơ sở nguồn tư liệu đã được kiểm chứng, Viện Lịch sử Đảng phối hợp với Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng ở các địa phương xuất bản cuỗn Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945. Công trình này trình bày khái quát tong khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám 1945 ở các tỉnh trong cả nước, trong đó có đề cập đến quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa.
Đây là công trình cho phép chúng tôi kế thừa về tư liệu khi nghiên cứu các sự kiện của quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa, đồng thời đối sánh cách mạng Thanh Hóa với cách mạng cả nước. Cuốn Cách mang thang Tam - Mot số vấn đề lịch sử do tac giả Văn Tạo chủ biên, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1995 đã đề cập đến nhiều vấn đề của cách mạng GPDT ở Việt Nam như: vấn đề đoàn kết dân tộc; vai trò của các giai cấp trong cuộc cách mạng; hình thái khởi nghĩa trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Đây là những vẫn đề mang tính chất chung của cách mạng Việt Nam và là cơ sở dé chúng tôi phân tích về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa. Cuốn Cách mạng tháng Tám năm 1945 - Những sự kiện lịch sử của các tác giả Trần Hữu Đính - Lê Trung Dũng, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2000, cung cấp cho người đọc những sự kiện lịch sử cơ bản và một số hình ảnh tư liệu, là cơ sở để chúng tôi có cái nhìn tổng quan, đồng thời so sánh và rút ra những nhận định, đánh giá về quá trình vận động cách mạng giải phóng dân tộc ở Thanh Hóa so với các địa phương trong cả nước.
Cùng với những công trình nghiên cứu về Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam nói chung, các nhà nghiên cứu cũng tiến hành nghiên cứu về quá trình vận động cách mạng GPDT trong phạm vi của các khu vực hay của từng địa phương. Trong hướng nghiên cứu này, đáng chú ý có các công trình tiêu biểu như: Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 ở đồng bằng Bắc Bộ của Nguyễn Đình Cả, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2010; Quá trình vận động cách mạng GPDT ở Nghệ An thời kì 1939 - 1945, của tác giả Trần Văn Thức, Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Viện Sử học, Hà Nội, 2003; Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở các tỉnh Bắc Trung Bộ, Luận án Tiến sĩ của Đỗ Mạnh Hùng, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, 2016. Đây là những công trình nghiên cứu mang tính chuyên sâu về quá trình vận động cách mạng GPDT ở các địa phương, có liên quan trực tiếp đến quá trình vận động cách mạng ở Thanh Hóa. Trong đó, đáng chú ý có công trình nghiên cứu Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở các tỉnh Bắc Trung Bộ của tác giả Đỗ Mạnh Hùng đã đề cập nhiều van dé liên quan đến cách mạng GPDT ở Thanh Hóa như: luận giải về bối cảnh cuộc vận động GPDT ở Thanh Hóa trong sự đối sánh với các tỉnh khác trong khu vực; những yếu tố và điều kiện ảnh hưởng đến sự vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa; diễn biến và hình thái khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa.
Tuy nhiên, do trình bày cách mạng GPDT ở Thanh Hóa trong sự vận động chung của cách mạng GPDT ở Bắc Trung Bộ, nên luận án chưa nghiên cứu sâu và hệ thống về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa giai đoạn 1939 - 1945. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu Việt Nam mà chúng tôi nêu trên đã tập trung làm sáng tỏ về bối cảnh lịch sử, quá trình chuẩn bị lực lượng, diễn biến, tính chất, đặc điểm, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân thắng lợi và bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam. Một số công trình trực tiếp đề cập đến diễn biến cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa. Do vậy, kết quả của các công trình nghiên cứu nêu trên đã cung cấp cho chúng tôi về những vấn đề lý luận cũng như nguồn từ liệu đáng tin cậy khi nghiên cứu quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa.
Nghiên cứu của các học giả nước ngoài Không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nước, cách mạng GPDT ở Việt Nam còn là vấn đề được các nhà nghiên cứu nước ngoài đề cập ở những khía cạnh khác nhau. Các nhà Sử học Pháp, (Liên Xô cũ), Mỹ, Nhật Bản. đã có những công trình nghiên cứu tiêu biểu về cách mạng GPDT ở Việt 10 Nam. Trong đó, đáng chú ý có các công trình tiêu biểu như: Viet Nam Sociologie d’une guerre, cua Paul Mus, Editions du Seuil, Paris, 1952.
Trong công trình này, tác giả đã chỉ ra nguyên nhân của Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam đó chính là sự thống trị của thực dân Pháp và những hệ quả quả nó; 7e Vietnamese Revolution of 1945: Roosevelt, Ho Chi Minh and De Gaulle in a World at war cua tac gia Stein Tonnesson, International Peace Research Institute, Oslo, SAGE, London, Newbury - New delhi, 1991. Cong trình này đã chỉ ra những tác động từ thắng lợi của cuộc cách mạng GPDT của Việt Nam đối với phong trào GPDT ở các nước châu Á, châu Phi; Paris - Sài Gòn - Hà Nội: Tài liệu lưu trữ về cuộc chiến tranh 1944 - 1947 của tác giả Philippe Devillers, NXB Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh, 2003. Trong công trình này, tác giả đã phân tích tính chất nhân dân, tính chính nghĩa cuả cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam. Có thể thấy, nghiên cứu của các học giả nước ngoài chủ yếu đề cập đến những vấn đề chung về cách mạng GPDT ở Việt Nam nói chung và Cách mạng tháng Tám năm 1945, mà chưa đề cập cụ thể đến cách mạng GPDT ở Thanh Hóa.
Mặc dù vậy, qua các công trình nghiên cứu nói trên, chúng ta có thể thấy được cách tiếp cận và luận giải về cách mạng GPDT ở Việt Nam từ các nước khác. Trên cơ sở đó, giúp chúng tôi có những so sánh, đánh giá khi nghiên cứu về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa. Nghiên cứu về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa Thanh Hóa là địa phương có bề dày truyền thống yêu nước và cách mạng, đồng thời luôn có những đóng góp to lớn đối với sự phát triển của đất nước. Trong phong trào cách mạng GPDT từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Thanh Hóa là một trong những tỉnh có phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, với nhiều nét đặc thù.
Chính vì vậy, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Thanh Hóa thời kỳ 1930 - 1945 đã được nhiều nhà nghiên cứu trong nước quan tâm nghiên cứu. Để thuận tiện cho việc đánh giá, cũng như nghiên cứu sâu về các nội dung mà đề tài luận án đặt ra, xin được phân chia tình hình nghiên cứu về quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa theo các vấn đề mà luận án sẽ tập trung giải quyết. Về hoàn cảnh lịch sử, điều kiện của quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa Có thể nói, cho đến nay chưa có một công trình nào nào nghiên cứu một cách chuyên sâu về hoàn cảnh lịch sử, điều kiện của quá trình vận động cách mạng GPDT ở Thanh Hóa. Tuy vậy, trong một số công trình nghiên cứu có tính chất tổng quát về lịch sử Thanh Hóa cũng như về phong trào cách mạng trong khu vực đã ít nhiều đề cập đến bối cảnh lịch sử và điều kiện của quá trình vận động GPDT ở Thanh Hóa.
Cuốn Le Thanhhoa (tỉnh Thanh Hóa) của Ch. Robequain đã khái quát về các yếu tố địa lý, kinh tế, dân cư, tộc người của Thanh Hóa.