Chương 1, tác giả đi sâu vào quá trình xâm lược và các chính sách cai trị của Nhật Bản trong những năm 1942 - 1945, trong đó nhấn mạnh về cách chính sách kinh tế - quân sự, là nguyên nhân dẫn đến phong trào đấu tranh vũ trang chống Nhật của nhân dân Indonesia; Chương 2, tác giả trình bày về sự ra đời của Tuyên ngôn độc lập tháng 8/1945 và cuộc chiến đấu của nhân dân Indonesia để bảo vệ nền Cộng hòa trong những năm 1945 - 1950; Chương 3, tác giả đi sâu vào phân tích một số đặc trưng của quá trình đấu tranh giành và bảo vệ độc lập dân tộc ở Indonesia thời kỳ này, trong đó nhấn mạnh đến chính sách đấu tranh ôn hòa của Sukarno, vai trò của Mĩ trong mối quan hệ Indonesia - Hà Lan, vai trò của nông dân trong cách mạng. Cuốn Con đường cứu nước trong đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước châu Á, của tác giả Đỗ Thanh Bình (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1999) là một chuyên khảo rất hữu ích cho luận án. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả không trình bày về lịch sử Indonesia mà đi sâu vào phân tích quá trình hình thành con đường giải phóng dân tộc của nhân dân Indonesia trong những năm 1927 - 1945. Đó là con đường do giai cấp tư sản lãnh đạo, con đường thống nhất các lực lượng trong xã hội, là con đường riêng của chủ nghĩa dân tộc Indonesia.
Tác giả cũng dành một phần để lý giải nguyên nhân vì sao con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc theo khuynh hướng vô sản ở Indonesia lại thất bại, từ đó, đặt Indonesia và Việt Nam trong sự so sánh để làm rõ tính phù hợp của con đường đấu tranh giành độc lập với hoàn cảnh lịch sử của mỗi dân tộc. Tuyên bố độc lập của Indonesia ngày 17/8/1945 cũng là một sự kiện tiêu biểu, được rất nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến trong các công trình của mình. Trong đó phải kể đến các công trình: “Đông Nam Á trong cuộc đấu tranh chống phát xít Nhật 16 (1941 - 1945): Lịch sử và vấn đề”, của tác giả Trần Thị Vinh, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 5, năm 2005; “Con đường đi đến độc lập của Indonesia”, của tác giả Jan Pluvier (Tuyển tập các bài viết trong cuốn Đông Nam Á tháng Tám năm 1945, đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước, NXB Thế giới, Hà Nội, năm 2005); “Nét độc đáo của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Indonesia”, của tác giả Bùi Thị Ánh Vân, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 5, năm 2010. Bên cạnh việc trình bày hoàn cảnh đưa đến bản Tuyên ngôn độc lập ngày 17/8/1945, các tác giả còn đặt cuộc cách mạng tháng Tám ở Indonesia trong bối cảnh khu vực để thấy rõ rằng trong cùng một thời cơ cách mạng như nhau (Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng Minh không điều kiện), nhưng có những nước lại Tuyên bố độc lập sớm như: Indonesia, Việt Nam, còn lại hầu hết các nước trong khu vực đều chưa nắm bắt được thời cơ đó, để giành độc lập.
Việc nghiên cứu về quá trình đấu tranh giành và củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia (1927 - 1965) cũng được các tác giả đề cập trực tiếp từ góc độ khu vực và trên thế giới. Tiêu biểu là các công trình: Phong trào giải phóng dân tộc thế kỷ XX - một cách tiếp cận mới, của tác giả Đỗ Thanh Bình, (NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội năm 2005, tái bản 2010); Lịch sử Đông Nam Á, tập 4: Đông Nam Á trong thời kỳ thuộc địa và phong trào đấu tranh giành độc lập (từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XX, của nhóm tác giả do Trần Khánh (chủ biên), (NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, năm 2012); Lịch sử Đông Nam Á, tập 5: Đông Nam Á trong cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc và xây dựng đất nước (từ năm 1945 đến năm 1990) của nhóm tác giả do Phạm Đức Thành (chủ biên), (NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, năm 2012). Thông qua các cuốn sách này, quá trình đấu tranh giành và củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia được trình bày một cách khái quát trong bối cảnh chung của khu vực, cũng như trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trên thế giới. Các tác giả đều có cách tiếp cận rất mới mẻ khi không chỉ đi vào phân tích các sự kiện lịch sử theo tiến trình, mà còn rút ra những đặc điểm của quá trình giải phóng dân tộc ở từng quốc gia, từng khu vực, từ đó, tạo ra một cách nhìn toàn diện về lịch sử phong trào giải phóng dân tộc ở Indonesia trong mối liên hệ với các quốc gia trên thế giới.
17 Ngoài ra, một số Luận án Tiến sĩ Lịch sử cũng đã đề cập một cách khái quát đến các sự kiện tiêu biểu trong quá trình đấu tranh giành và củng cố độc lập ở Indonesia giai đoạn này như: “Quá trình đấu tranh củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Indonesia (1967 - 1998)”, Luận án Tiến sĩ Lịch sử của tác giả Đinh Thanh Tú, Hà Nội, năm 2010; “Con đường đấu tranh giành độc lập của Malaya từ cuối thế kỷ XIX đến năm 1957”, Luận án Tiến sĩ Lịch sử của tác giả Lý Tường Vân, Hà Nội, năm 2014. Nếu Đinh Thanh Tú đề cập đến quá trình đấu tranh củng cố độc lập ở Indonesia dưới thời Tổng thống Sukarno (1945 - 1965) như là một nhân tố tác động đến quá trình đấu tranh củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia giai đoạn cầm quyền của Tổng thống Suharto (1967 - 1998), thì Lý Tường Vân lại dành một phần trong luận án để so sánh những điểm khác biệt giữa con đường đấu tranh giành độc lập của Malaya với Indonesia. Quá trình đấu tranh củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia cũng được đề cập một cách cụ thể trong “Beyond Political Skin: Convergent Paths to an Independent National Economy in Indonesia and Vietnam” (Chính trị vượt qua mọi màu da: Những con đường đưa đến nền kinh tế quốc dân độc lập ở Indonesia và Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Lịch sử của tác giả Phạm Văn Thủy, Leiden, Hà Lan, năm 2014). Trong đó, tác giả tập trung chủ yếu vào việc phân tích các chính sách khác nhau của chính phủ Indonesia và chính phủ Việt Nam nhằm loại bỏ những di sản của chủ nghĩa thực dân còn sót lại ở mỗi nước sau khi giành được độc lập.
Luận án cũng dành hai chương (Chương 4: Thử nghiệm nền dân chủ, 1950 - 1957 và chương 5: Nền kinh tế có chỉ đạo, 1957 - 1965) để tìm hiểu về cách thức chính phủ Indonesia quyết tâm đặt toàn bộ nền kinh tế dưới sự sở hữu và kiểm soát của nhà nước theo tinh thần dân chủ có chỉ đạo. Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích đối với hướng nghiên cứu quá trình phi thực dân hóa ở Indonesia nói riêng, cũng như các nước Đông Nam Á nói chung trong hệ thống kinh tế được thiết lập bởi các nước thực dân phương Tây. Các công trình nghiên cứu của các học giả Indonesia Khác với các nhà nghiên cứu Việt Nam, đại đa số các nhà nghiên cứu Indonesia tập trung chuyên sâu vào quá trình đấu tranh giành và củng cố độc lập ở nước này kể từ sau khi Nhật chiếm đóng Indonesia (năm 1942). 18 Trong cuốn Sejarah revolusi nasional (Lịch sử cuộc cách mạng dân tộc) của tác giả N.
Dekker, (NXB Balai Pustaka, tại Jakarta, Indonesia, năm 1980), quá trình đấu tranh giành và bảo vệ độc lập dân tộc ở Indonesia từ năm 1945 đến năm 1949 đã được tái hiện lại một cách khá chân thực, rõ nét. Cuốn sách được bố cục làm 3 chương: Chương 1, tác giả giới thiệu khái lược về hoàn cảnh ra đời của Tuyên bố độc lập ngày 17/8/1945 ở Indonesia; Chương 2, tác giả trình bày về một số sự kiện trong nước diễn ra sau Tuyên bố độc lập, cuộc đấu tranh vũ trang trong cuối năm 1945, đầu năm 1946, để chống lại cuộc chiến tranh tái xâm lược của Hà Lan; Chương 3, tác giả trình bày về quá trình đấu tranh đòi Hà Lan phải công nhận chính quyền Cộng hòa Indonesia, thông qua các Hiệp định Linggadjati và Hiệp định Renville. Bên cạnh việc tái hiện lại bức tranh cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ở Indonesia trong những năm 1945 - 1949, N. Dekker còn khẳng định cuộc cách mạng ở Indonesia cũng giống như các cuộc cách mạng khác (cách mạng Mỹ, cách mạng công nghiệp, cách mạng văn hóa - xã hội…) đều phải có quá trình vận động của nó, chứ không phải là thay đổi một cách nhanh chóng.
Vì vậy, Tuyên bố độc lập ngày 17/8/1945 là một sự kiện mang tính tất yếu, là kết quả của quá trình đấu tranh không mệt mỏi của nhân dân Indonesia cho độc lập, tự do. Quá trình đấu tranh giành độc lập được nghiên cứu dưới góc độ những đóng góp của Hồi giáo hiện đại đối với phong trào dân tộc Indonesia cũng được đề cập trong cuốn Muhammadiyah: The political behavior of a muslim modernist organization under Dutch colonialism (Muhammadiyah: Hoạt động chính trị của tổ chức Hồi giáo hiện đại dưới chính quyền thực dân Hà Lan), xuất bản tại Đại học Gadjah Mada, Jakarta, Indonesia, năm 1989. Không chỉ trình bày về quá trình ra đời và phát triển của Hồi giáo ở Indonesia, tác giả còn phân tích những vai trò của Hồi giáo trong việc kích thích sự trưởng thành của chủ nghĩa dân tộc ở nước này. Đồng thời, tác giả cũng dành 3 chương (chương III, IV, V) để nghiên cứu riêng về nguồn gốc và sự phát triển của một trong những tổ chức Hồi giáo hiện đại có thành viên và phạm vi hoạt động lớn nhất ở Indonesia thời thuộc địa - Muhammadiyah.
Qua đó, tác giả khẳng định sự đồng hành liên tục của Hồi giáo trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc ở Indonesia giai đoạn 1900 - 1942.G Agung cũng cho tái bản lần thứ hai cuốn Twenty years Indonesian foreign policy 1945 - 1965 (Chính sách đối ngoại của Indonesia từ năm 1945 đến năm 1965), xuất bản tại Đại học Duta Wacana, Yogyakarta, Indonesia. Vốn có ý định nghiên cứu về chính sách đối ngoại của chính quyền Sukarno trong những năm 1945 - 1965, Agung đã hiện thực hóa ý định đó sau khi được thả ra khỏi nhà tù ở Madium vào tháng 5/1966 và được đãi ngộ khá tốt dưới thời của Tổng thống Suharto.